# ظنم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%86%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ظنم

ظ ن م
نظم ، ظنم
استعمل من وجوهه : ( نظم ، ظنم ) .
ظنم : أما ظَنَمَ فالناس أهملوه إلا ما روى ثعلب عن ابن الأعرابي : الظَّنَمَةُ الشَّرْبةُ من اللّبن الذي لم تَخْرُج زُبْدَتُه قلت : أَصلها ظَلَمَة .
نظم : قال الليث : النَّظْمُ ، نَظْمُك الخَرَزَ بَعْضَه إلى بعضٍ في نظامٍ واحد ، كذلك هو في كل شيء حتى يقال : ليس لأمر نِظامٌ ، أي لا تَستقيمُ طَريقَتُه حتى يقال : طَعَنَه بالرمح فانْتَظَم ساقَيْه أو جَنْبَيْه .
وقال الحسن في بعض مواعظه : يا ابن آدم عليك بِنَصيبك في الآخرة فإنه يأتي على نَصِيبك من الدنيا فَيَنْتَظِمه لك انْتظاماً ، ثم يزولُ معك حيثما زُلْتَ . وكل خَيْطٍ يُنْظَم فيه لُؤْلؤ أو غيره فهو نِظامٌ وجمعه نُظُمٌ . وقال :
مثل الفَريد الَّذي يَجْرِي عَلَى النُّظُم
وفِعْلُك النَّظْمُ والتَّنظِيمُ ؛ والنِّظَامَانِ مِن الضَّبِ كُشْيَتَانِ مِن الجانبين مَنظومتان بَيْضاً ، من أَصْلِ الذَّنب إلى دَبْر الأُذن ، وكذلك الإنظامَانِ .
يقال : في بطنها إنْظامان من بَيْضٍ ، وكذلك إنظاما السمكة ؛ وقد نَظَّمتْ السمكة فهي منظَّم ، ونَظَمتْ فهي ناظِمٌ ، ذلك حين يمتلىء من أصل أذنها إلى ذنبها بيضاً .
وكذلك الدَّجاجة تَنْظِم ، ويقال : ما لهذا الأمر نِظام أي استقامة ، ويقال : نَظَّمت الضبَّةُ بيضَها تَنظيماً في بَطْنها ونَظَمتها نَظْماً ، والإنظامُ من الخَرَزِ خَيْطٌ قد نُظِمَ خَرَزاً ، وكذلك أناظِيمُ مَكْنِ الضبَّةِ .
وقال الكسائي : يقال : جاءنا نِظَام من
جرادٍ وهو الكَثيرُ .
وقال ابن شميل : النَّظيمُ شِعْبٌ فيه غُدُرٌ أَو قِلاتٌ مُتواصلةٌ بعضُها قريب من بعض ، فالشِّعبُ حينئذ نَظيمٌ لأنهُ نَظَمَ ذلك الماءَ ، والجماعةُ النُّظُمُ .
وقال غيره : النَّظِيمُ من الرُّكِيِّ ما تَناسَق فُقُرُهُ على نَسَقٍ وَاحِدٍ .
ثعْلب عن ابن الأعرابي : النَّظْمةُ كَوَاكِبُ الثريَّا .
وقال أبو ذؤيب :
فَورَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رَابىء الضَّ
رَبَاء فوقَ النَّظْم لا يَتَتَلَّعُ
ورواه بعضهم : فوق النَّجْم وهما الثريا معاً .

### Türkçe

ظ ن م
**نظم** , **ظنم**
Onun vecihlerinden (kullanım yönlerinden) kullanıldı: ( **نظم** , **ظنم** ) .

**ظنم** : **ظَنَمَ**’a gelince, insanlar onu ihmal ettiler; ancak Sa‘leb’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiği şey müstesna: **الظَّنَمَةُ**; köpüğü çıkmamış sütten içimdir. Dedim ki: aslı **ظَلَمَة**’dir.

**نظم** : Leys dedi: **النَّظْمُ**; senin boncuğu birini diğerine tek bir dizge içinde dizmendir; aynı şekilde o her şeydedir; hatta denilir: “Bir iş için **نِظامٌ** yoktur”, yani onun yolu düzgün olmaz; hatta denilir: “Ona mızrakla sapladı da onun iki baldırını yahut iki yanını **انْتَظَم**.”

Hasen bazı öğütlerinde dedi: “Ey Âdemoğlu, ahiretteki payına sarıl; çünkü o, dünyadaki payına gelir de onu senin için bir **انْتظاماً** ile **فَيَنْتَظِمه**; sonra seninle birlikte, nerede kayarsan kay, gider.” Ve içinde inci yahut başkası dizilen her ip **نِظامٌ**’dır; çoğulu **نُظُمٌ**’dur. Ve dedi:
مثل الفَريد الَّذي يَجْرِي عَلَى النُّظُم

Ve fiil: **النَّظْمُ** ve **التَّنظِيمُ**; ve **النِّظَامَانِ** kelerden, iki yandan iki zardır; beyaz olarak dizilmiş; kuyruğun kökünden kulağın arkasına kadar; aynı şekilde **الإنظامَانِ** da.

Denilir: “Onun karnında yumurtadan iki **إنْظامان** vardır”; aynı şekilde balığın iki **إنظاما**’sı; ve balık **نَظَّمتْ**; o hâlde o **منظَّم**’dır; ve **نَظَمتْ**; o hâlde o **ناظِمٌ**’dir; bu, kulağının kökünden kuyruğuna kadar yumurtayla dolduğu zamandır.

Aynı şekilde tavuk **تَنْظِم**; ve denilir: “Bu iş için **نِظام** yoktur”, yani doğruluk; ve denilir: Keler yumurtasını karnında **تَنظيماً** ile **نَظَّمت** ve onu **نَظْماً** ile **نَظَمت**; ve boncuktan **الإنظامُ**; boncuk dizilmiş bir iptir; aynı şekilde kelerin yuvasının **أناظِيمُ**’i.

Kisâî dedi: Denilir: “Bize çekirgeden bir **نِظَام** geldi”; o, çok olandır.

İbn Şümeyl dedi: **النَّظيمُ**; içinde birbirine bitişik gölcükler yahut küçük su birikintileri bulunan bir vadidir; o vakit vadi **نَظيمٌ**’dir; çünkü o suyu **نَظَمَ**; cemaat **النُّظُمُ**’dur.

Başkası dedi: Kuyulardan **النَّظِيمُ**; omurları tek bir düzen üzere ardışık olan şeydir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّظْمةُ**; Süreyyâ’nın yıldızlarıdır.

Ebû Züeyb dedi:
فَورَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رَابىء الضَّ
رَبَاء فوقَ النَّظْم لا يَتَتَلَّعُ

Bazıları onu şöyle rivayet etti: “فوق النَّجْم”; ve ikisi birlikte Süreyyâ’dır.
