# ظن (ظ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ظ - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الظَّاء والنون
ظن : أبو عبيد عن أبي عُبيدة : قال : الظَّن يَقينٌ وشَكٌّ وأنشد :
ظَنِّي بهم كَعَسَى وهم بِتَنُوفَةٍ
يَتَنَازَعُون جَوَائِزَ الأَمْثَالِ
يقول : اليَقِينُ منهم كَعسى ، وعسى شَكٌّ .
وقال شمر : قال أبو عمرو : معناه ما يُظَنُّ بهم مِن الخَيْرِ فهو واجبٌ ، وَعَسَى من الله واجبٌ .
وقال الله جلّ وعزّ حكاية عن الإنسان : ( للهكِتَابيَهْ إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ ) ( الحاقة : 20 ) أي عَلِمْتُ ، وكذلك قوله : ( وَظَنُّو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ ) ( يوسف : 110 ) أي عَلِموا يَعْنِي الرُّسلَ ، أن قومَهم قد كَذَّبوهم فلا يصدِّقونهم ، وهي قراءة ابن عامر وابن كثير ونافع وأبي عمرو ، بالتشديد وبه قَرأَتْ عائشة ، وفسَّرته على ما ذكرناه .
وقال الليث : الظَّنِينُ المعادِي ، والظَّنِينُ المتَّهم الذي تُظَن به التهمة ومصدرُه الظِّنَّة بالتشديد ، والظَّنون الرجلُ السيِّىءُ الظَّنِّ بكل أحد ، والظَّنُون الرجلُ القليل الخيرِ .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب قال : الظنون المتهم في عقله ، والظنون كل ما لا يُوثق به من ماء وغيره ويقال : عِلْمُه بالشيء ظَنُونٌ إذا لم يُوثق به . وأنشد أبو الهيثم :
كصخرة إذْ تُسَائِلُ في مَرَاحٍ
وفي حَزْمٍ وعلمَهما ظَنُونٌ
وقول الله جلّ وعزّ : ( وما هو على الغيب بظنين ) معناه ما هو على ما يُنْبِىءُ عن الله من علم الغيب بمُتَّهمٍ ، وهذا يُروى عن عليَ .
وقال الفراء ويقال : ( ما هو على الغيب بظنين ) ما هو بضعيف ، يقول : هو مُحتَمل له .
والعَربُ تقول للرجل الضعيف أو القليل الحيلة : هو ظَنُون .
قال : وسمعت بَعْض قُضاعة يقول : ربما دَلَّك على الرأْي الظَّنُون ، يريد الضعيفَ من الرجال ، فإِن يكن معنى ظَنِين ضعيف فهو كما قيل ماء شَرُبٌ وشَرِيبٌ ، وقَرونِي وقَريني وقَرُونَتِي وقَرِينَتي ، وهي النَّفْسُ والعَزيمةُ .
وقال ابن سيرين ما كان عَلِيٌّ يُظَنُّ في قَتْل عثمانَ ، وكان الذي يُظَنُّ في قَتْله غيره .
وقال أبو عبيد : قوله يُظَّنُّ يَعْنِي يُتَّهم ، وأصله من الظَّن ، إنما هم يُفْتَعَل منه وكان في الأصل : يُظْتَنُّ فَثَقُلَتْ الظَّاءُ مع التاء فَقُلِبتْ ظاءً مُشدَّدةً حين أُدْغِمت ، وأنشد :
وما كُلُّ مَن تِظَنُّني أنا مُعْتِبٌ
ولا كُلَّ ما يُرْوَى عليَّ أَقُولُ
ومثله :
هو الجوادُ الذي يُعطيك نائِلَهُ
عَفْواً ويُظْلم أحياناً فَيَظَّلِمُ
كان في الأصل : فيظتلم فقُلِبت التاءُ ظاءً وأُدْغمتْ في الظاء فَشُدِّدتْ .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : تَظنَّيْتُ من ظَنَنْتُ ، وأصله تَظنَّنتُ فكثُرتْ النوناتُ فَقُلبتْ إحداهما ياءً ، كما قال : قصَّيتُ أظفاري والأصل قصَّصْتُ .
قال أبو العباس المبرد : الظنين المتهم وأصله المظنون وهو من ظننت الذي يتعدى إلى مفعول واحد تقول : ظننت بزيد وظننت زيداً ، أي اتهمت ، وأنشد لعبد الرحمن بن حسان :
فلا وَيَمينِ اللَّهِ ما عَنْ جنايةٍ
هجرْتُ ولكنَّ الظنَّين ظنينُ
ومنه قول الله تعالى : ( وما هو على الغيب بظنين ) أي متهم .
ومن حديث عليّ أَنه قال : في الدَّيْن الظُّنُونِ ، قال : يُزَكِّيه لما مضى ، إذا قَبَضَه .
قال أَبو عبيد : الظَّنُون الذي لا يَدْرِي صاحبُه أَيقضيه الذي عليه الدَّيْن أَم لا ، كأَنَّه الذي لا يَرْجوه ، قال : وكذلك كل أَمر تُطالبُه ولا تدْري على أَي شيء أَنت منه فهو ظُنون .
وقال الأعشى في الظَّنون وهي البئر التي لا يُدْرَى أفيها ماء أم لا ؟ :
ما جُعِلَ الجُدُّ الظَّنُونُ الَّذِي
جُنِّبَ صَوْبَ اللَّجِبِ الماطِرِ
أبو الحسن اللِّحياني : فلان مَظِنَّةٌ من كذا ومَئِنَّة أي مَعْلَمٌ .
وأنشد أبو عبيد :
يَسِطُ البُيوتَ لِكَيْ يكون مَظِنَّةً
مِن حيثُ تُوضَعُ جَفْنَةُ المسْتَرْفِدِ
وقال ابن السكيت : قال الفراء : الظَّنَونُ مِن النساء التي لها شرف تُتَزَوَّجُ ، وإنما سمِّيت ظنوناً لأن الوَلَد يُرْتَجَى منها .

##### Türkçe

باب **الظَّاء** و**النون**
**ظن**: Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: dedi ki: **الظَّن** yakîn ve şektir. Ve şu beyti okudu:
ظَنِّي بهم كَعَسَى وهم بِتَنُوفَةٍ
يَتَنَازَعُون جَوَائِزَ الأَمْثَالِ
Der ki: Onlardan yakîn, **عسى** gibidir; **عسى** ise şektir.
Ve Şemmer dedi ki: Ebû Amr dedi ki: Manası: Onlar hakkında hayırdan zannedilen şey, o halde vâciptir; ve Allah’tan **عَسَى** vâciptir.
Ve Allah celle ve azze, insan hakkında hikâye ederek dedi ki: ( للهكِتَابيَهْ إِنِّى ظَنَنتُ أَنِّى مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ ) ( الحاقة : 20 ) yani: bildim. Ve bunun gibi onun sözü: ( وَظَنُّو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ ) ( يوسف : 110 ) yani: bildiler; yani resuller: kavimlerinin kendilerini yalanlamış olduklarını, artık onları tasdik etmeyeceklerini. Bu, İbn Âmir, İbn Kesîr, Nâfi‘ ve Ebû Amr kıraati olup şeddeli (teşdîd ile)dir; Âişe de bununla okudu ve onu, zikrettiğimiz üzere tefsir etti.
Ve Leys dedi ki: **الظَّنِينُ** düşmandır; ve **الظَّنِينُ** itham olunan kimsedir; kendisiyle itham zannedilen; bunun masdarı teşdîd ile **الظِّنَّة**’dir. Ve **الظَّنون** her bir kimse hakkında kötü zan sahibi olan kötü zanlı adamdır; ve **الظَّنُون** hayrı az olan adamdır.
Ve Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi; dedi ki: **الظنون** aklında itham olunandır; ve **الظنون** su ve başkası gibi kendisine güvenilmeyen her şeydir. Ve denilir: Bir şey hakkındaki bilgisi **ظَنُونٌ**’dur; kendisine güvenilmediği zaman. Ebû’l-Heysem şu beyti okudu:
كصخرة إذْ تُسَائِلُ في مَرَاحٍ
وفي حَزْمٍ وعلمَهما ظَنُونٌ
Ve Allah celle ve azze’nin sözü: ( وما هو على الغيب بظنين ) manası: Allah’tan gayb ilmi olarak haber verdiği şey hususunda itham olunan değildir. Bu, Ali’den rivayet olunur.
Ve Ferrâ dedi ki: Ve denilir: ( ما هو على الغيب بظنين ) yani zayıf değildir; der ki: O, onu yüklenebilir (taşıyabilir)dir.
Ve Araplar zayıf yahut çâresi az olan adama derler ki: O **ظَنُون**’dur.
Dedi ki: Kudâa’dan bazısını işittim; derdi ki: Bazen sana görüşe **الرأْي الظَّنُون** delâlet eder; zayıf erkekleri kasteder. Şayet **ظَنِين**’in manası zayıf ise, o halde denildiği gibidir: **ماء شَرُبٌ** ve **شَرِيبٌ**; ve **قَرونِي** ve **قَريني** ve **قَرُونَتِي** ve **قَرِينَتي**; o da nefis ve azimdir.
Ve İbn Sîrîn dedi ki: Ali, Osman’ın öldürülmesinde zan olunmazdı; onun öldürülmesinde zan olunan başkası idi.
Ve Ebû Ubeyd dedi ki: Onun sözü **يُظَّنُّ** yani **يُتَّهم** (itham olunur) demektir. Aslı **الظَّن**’dendir; ancak ondan **يُفْتَعَل** babı yapılırdı. Asılda: **يُظْتَنُّ** idi; sonra **الظَّاء** ile **التاء** ağır geldi; idğam edildiği vakit şeddeli bir **ظاء**’a çevrildi. Ve şu beyti okudu:
وما كُلُّ مَن تِظَنُّني أنا مُعْتِبٌ
ولا كُلَّ ما يُرْوَى عليَّ أَقُولُ
Ve bunun benzeri:
هو الجوادُ الذي يُعطيك نائِلَهُ
عَفْواً ويُظْلم أحياناً فَيَظَّلِمُ
Asılda: **فيظتلم** idi; sonra **التاء** bir **ظاء**’a çevrildi ve **الظَّاء**’a idğam edildi; böylece şeddelendi.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **تَظنَّيْتُ** (ben **ظَنَنْتُ**’dan) dedi; aslı **تَظنَّنتُ** idi; nûnlar çoğaldı; onlardan biri **ياء**’a çevrildi; nitekim dediği gibi: **قصَّيتُ** أظفاري; aslı **قصَّصْتُ** idi.
Ebû’l-Abbâs el-Müberred dedi ki: **الظنين** itham olunandır; aslı **المظنون**’dur; ve bu, bir mef‘ûle ta‘addî eden **ظننت**’dendir; dersin ki: **ظننت بزيد** ve **ظننت زيداً**; yani: itham ettim. Ve Abdurrahman b. Hassân’dan şu beyti okudu:
فلا وَيَمينِ اللَّهِ ما عَنْ جنايةٍ
هجرْتُ ولكنَّ الظنَّين ظنينُ
Ve bundan Allah Teâlâ’nın sözü: ( وما هو على الغيب بظنين ) yani: itham olunan.
Ve Ali’nin hadisinden: O dedi ki: **في الدَّيْن الظُّنُونِ**; dedi ki: Onu, kabzettiği zaman, geçmişe dair zekâtlandırır.
Ebû Ubeyd dedi ki: **الظَّنُون**; sahibi, üzerindeki borcu olanın onu ödeyip ödemeyeceğini bilmediği şeydir; sanki o, onu ummadığı şeydir. Dedi ki: Ve bunun gibi, talep ettiğin ve kendisinden hangi şey üzere olduğunu bilmediğin her iş **ظُنون**’dur.
Ve A‘şâ, içinde su olup olmadığı bilinmeyen kuyu olan **الظَّنون** hakkında dedi ki:
ما جُعِلَ الجُدُّ الظَّنُونُ الَّذِي
جُنِّبَ صَوْبَ اللَّجِبِ الماطِرِ
Ebû’l-Hasen el-Lihyânî: Falan, şundan **مَظِنَّةٌ**’dir ve **مَئِنَّة**’dir; yani alâmettir.
Ve Ebû Ubeyd şu beyti okudu:
يَسِطُ البُيوتَ لِكَيْ يكون مَظِنَّةً
مِن حيثُ تُوضَعُ جَفْنَةُ المسْتَرْفِدِ
Ve İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الظَّنَونُ** kadınlardan şeref sahibi olup evlenilen kadındır. Ancak ona **ظنوناً** denildi; çünkü ondan çocuk umulur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الظاء وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(ظل) الظاء واللام أصلٌ واحد، يدلُّ على ستر شيءٍ لشيءٍ، وهو الذي يُسمَّى الظّلّ. و[كلمات] البابِ عائدةٌ إليهِ. فالظِّل: ظِلّ الإنسان وغيرِه، ويكونُ بالغداةِ والعَشيّ، والفيءُ لا يكون إلا بالعشيّ.  وتقول: أَظلَّتْني الشَّجرة. وظِلٌّ ظليل: [دائمٌ([2])]. واللَّيل ظِلٌّ([3]). قال:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظل أخضَرَ يدعو هامَهُ البومُ([4])يريدُ في سترِ ليلٍ أخضر. وأظَلَّكَ فلانٌ، كأنَّه وقاكَ بِظلِّه، وهو عزُّه ومَنَعَتُهُ. والمِظَلَّةُ معروفة. وأَظَلَّ يومُنا: دامَ ظِلُّه، ويقال إنَّ الظُّلَّة: أوّلَ سحابةٍ تُظِلّ.  والظُّلَّة: كهيئةِ الصُّفَّةِ. قال الله تعالى: ﴿وإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ﴾  [الأعراف 170].
ومن الباب قولهم: ظلَّ يفعل كذا، وذلك إذا فعله نهاراً. وإنما  قلنا إنّه من الباب لأنَّ ذلك شيءٌ يخصّ به النهار، وذلك أن الشيء يكون له ظلٌّ نهاراً، ولا يقال ظلَّ يفعلُ كذا ليلاً؛ لأنّ الليلَ نفسه ظِلّ.
ومن الباب،  وقِياسُهُ صحيح: الأَظَلّ، وهو باطنُ خُفِّ البعيرِ. ويجوز أن يكون كذا لأنَّه يستُر ما تحتَه، أو لأنَّه مُغَطَّى بما فوقه. قال:
* في نَكِيبٍ مَعِرٍ دامِي الأَظَلّ([5]) * .
فأمَّا قول الآخر([6]):
* تشكو الوَجَى من أَظْلَلٍ* وَأَظلَلِ *
فهو الأظلّ، لكنه أظهر التَّضْعِيفَ ضرورة.
(ظن) الظاء والنون أُصَيْل صحيحٌ يدلُّ على معنينِ مختلفين: يقين وشكّ.
فأمَّا اليقين فقولُ القائل: ظننت ظناً، أي أيقنتُ. قال الله تعالى: ﴿قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أنَّهُمْ مُلاَقُو اللهِ﴾  [البقرة 249] أرادَ، والله أعلم، يوقِنون. والعربُ تقول([7]) ذلك وتعرفه. قال شاعرهم([8]):
فقلت لهم ظُنُّوا بأَلَْفَيْ مُدَجَّجٍ  *** سراتُهم في الفارسيِّ المُسَرَّدِ([9])أراد: أيقِنُوا. وهو في القرآن كثير.
ومن هذا الباب مَظِنَّة الشيء، وهو مَعْلَمه ومكانُه. ويقولون: هو مَظِنَّةٌ لكذا. قال النَّابغة:
* فإنَّ مَظِنَّة الجهلِ الشَّبابُ([10]) *
والأصل الآخر: الشَّك، يقال ظننتُ الشيءَ، إذا لم تتيقّنْه، ومن ذلك الظِّنَّة: التُّهْمَةَ. والظَّنِين: المُتّهم. ويقال اظَّنَّنِي([11]) فلانٌ. قال الشاعر:
ولا كُلُّ من يَظَّنُّنِي أنا مُعْتِبٌ *** ولا كُلُّ ما يُرْوَى عليَّ أَقُول([12])وربَّما جُعلت طاء، لأنَّ الظَّاء أُدغمت  في تاء الافتعال. والظَّنُون: السَّيِّئُ الظنّ. والتَّظَنِّي: إِعمال الظَّنّ. وأصل التظَنِّي التظنُّن. ويقولون: سُؤت به ظنَّاً وأسأْت به الظّنّ، يدخلون الألف إذا جاؤوا بالألف واللام. والظَّنُون: البِئر لا يُدرَى أَفيها ماءٌ أمْ لا. قال:
ما جُعِلَ الجُدُّ الظُّنُونُ الذي  *** جُنِّبَ صَوبَ اللّجِبِ الماطرِ ([13])والدَّيْن الظَّنُون: الذي لا يُدرى أيقضى أم لا. والباب كلُّه واحد.
(ظب)  الظاء والباء] ما يصحُّ منه إلاَّ كلمةٌ واحدةٌ، يقال ما به ظَبْظَابٌ، أي مابه قَلَبَة، قال ابن السكِّيت: ما به ظبظابٌ([14])، أي ما به عيبٌ ولا وَجع. قال الراجز:
* بُنَيَّتي ليس بها ظبظابُ([15]) *
ويقولون: الظَّباظِب: صليل أجواف الإِبل([16]) من العطش؛ وليس بشيءٍ؛ وقيل: هو تصحيف، وهو بالطّاء. فأمَّا الذي في الكتاب الذي للخليل: أنَّ الظَّابَّ السِّلْف([17]) فأراه غلط على الخليل. لأنَّ الذي سمعناه الظَّأْب، بالتخفيف، وقد ذُكر في بابه.
(ظر) الظاء والراء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على حَجَرٍ محدَّد الطَّرَف. يقولون: إنَّ الظُّرَر: حجرٌ محدَّد صُلب، والجمع ظِرَّانٌ([18]). قال:
بِجَسْرَةٍ تَنْجُل الظِّرَّانَ ناجيةٍ *** إذا توقَّدَ في الدّيمومةِ  الظُرَرُ([19])وأظرَّ الرَّجُل: مَشَى على الظرَار. ويقولون: "أَظِرِّيَ إِنَّك ناعلة". يقولون: امْشِي على الظُّرَر، فإنَّ عليك نَعلين، يُضرَب مثلاً لمن يُكلَّف عملاً يقوَى عليه. ويقال المَظَرّةُ: الحجر يُقدح به، ويقال بل هو حجرٌ يُقطع به شيءٌ يكون في حياة النّاقةِ كالثُؤلول. ويقال أرضٌ مَظَرَّةٌ: كثيرة الظُّرَر.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: اظْرَوْرَى([20])، أي انتفخ. والله أعلم.
---------------------
([1]) بدلـه في الأصل: "باب الظاء واللام وما يثلثهما"، وهي عبارة ناسخ غافل، أثبت مألوف عبارته في مثل هذا.
([2]) في المجمل: " والظل الظليل: الدائم" وبه استأنست في إثبات هذه الكلمة.
([3]) في الأصل: "والظل ظل"، صوابه في المجمل. وفي اللسان: "وسواد الليل كله ظل" وانظر ما سيأتي في س 13.
([4]) لذي الرمة، كما سبق في حواشي (يوم).
([5]) للبيد في ديوانه 11 وصوابه روايته: "بنكيب"  كما في اللسان والديوان. وصدره:
* وتصك المرو لما هجرت *.
([6]) هو العجاج. ديوانه 47 واللسان (ظلل).
([7]) في الأصل: "يقولون".
([8]) هو دريد بن الصمة. الأصمعيات 32 ليبسك واللسان (ظنن).
([9]) البيت وما قبله، كما في الأصمعيات:
وقلت لعارض وأصحاب عارض *** ورهط بني السوداء والقوم شهدى
علانية: ظنوا بألفي مدجج *** سراتهم في الفارسي المسرد
    وهما كما في الحماسة: (1/ 336):
نصحت لعارض وأصحاب عارض *** ورهط بني السوداء والقوم شهدى
فقلت لهم ظنوا بألفي مدجج *** سراتهم في الفارسي المسرد
 ([10]) البيت أول بيت في مقطوعة له بالديوان 14. وكذا أنشده في اللسان (ظنن). وصدره:
* فإن يك عامر قد قال جهلا *
([11]) اظن، بوزن افتعل، أصلها اظتن، قلبت التاء ظاء معجمة ثم أدغمت في نظيرتها. ومثله "اظلم" في قول القائل:
هو الجواد الذي يعطيك نائله *** عفواً ويظلم أحياناً، فيظلم
 ([12]) أنشده في اللسان (ظنن) والمخصص (12: 319). وفي المجمل: "ولا كل من يروى".
([13]) البيت للأعشى، كما سبق في (جد 407).
([14]) في إصلاح المنطق 426: "مابه وذية ولا ظبظاب".
([15]) إصلاح المنطق 426 واللسان (ظبب).
([16]) في المجمل فقط: "أجواف البقر".
([17]) السلف، بالكسر: واحد السلفين، وهما زوجا الأختين، وفي الأصل: "السليف"، محرف.
([18]) نظيره في الجموع: جرذ وجرذان، وصرد وصردان.
([19]) البيت للبيد في ديوانه 38 طبع 1880 واللسان (ظرر، نجل).
([20]) حق هذه الكلمة أن تكون في (ظرا) المعتل، كما صنع اللسان والقاموس، ومثله "اقلولى" في (قلو)، و"اعرورى"، في (عري)، و"احلولى"، في (حلو).

ـ

##### Türkçe

(باب **الظاء** وما معها في المضاعف والمطابق([1]))
(**ظل**) **الظاء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye örtü olmasına delâlet eder; o da **الظّلّ** diye adlandırılandır. Ve babın [kelimeleri] ona dönücüdür. Şu hâlde **الظِّل**: insanın ve başkasının gölgesidir; sabahleyin ve akşamleyin olur; **الفيء** ise ancak akşamleyin olur. Ve dersin: **أَظلَّتْني الشَّجرة**. Ve **ظِلٌّ ظليل**: [devamlı([2])]. Ve **اللَّيل** **ظِلٌّ**([3]). Dedi ki:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُه *** في ظل أخضَرَ يدعو هامَهُ البومُ([4]) yeşil bir gecenin örtüsü içinde demek ister. Ve **أظَلَّكَ** falan kimse; sanki seni gölgesiyle korudu; o, onun izzeti ve men‘atidir. Ve **المِظَلَّةُ** bilinir. Ve **أَظَلَّ يومُنا**: gölgesi devam etti; ve denilir ki **الظُّلَّة**: gölgeleyen ilk buluttur. Ve **الظُّلَّة**: **الصُّفَّة** heyeti gibidir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ﴾  [الأعراف 170].
Ve babdandır onların sözü: **ظلَّ** şöyle şöyle yapar; bu, onu gündüz yaptığında olur. Ancak biz onun babdan olduğunu söyledik; çünkü bu, gündüze mahsus kılınan bir şeydir; şu da: şeyin gündüz gölgesi olur; ve gece **ظلَّ** şöyle şöyle yapar denilmez; çünkü gece bizzat **ظِلّ**dür.
Ve babdandır, kıyası da sahih: **الأَظَلّ**; o, devenin mestinin iç tarafıdır. Ve şöyle olması câizdir: çünkü altındakini örter; yahut üstündekiyle örtülüdür. Dedi ki:
* في نَكِيبٍ مَعِرٍ دامِي الأَظَلّ([5]) * .
Ama diğerinin([6]) sözü:
* تشكو الوَجَى من أَظْلَلٍ* وَأَظلَلِ *
o, **الأظلّ**dür; lâkin zaruret sebebiyle şeddeli kılmayı açıkça göstermiştir.

(**ظن**) **الظاء** ve **النون** farklı iki mânaya delâlet eden sahih bir asıldır: yakîn ve şüphe.
Yakîn ise, söyleyenin sözü: **ظننت ظناً**; yani yakîn ettim. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أنَّهُمْ مُلاَقُو اللهِ﴾  [البقرة 249]; murad etti, Allah daha iyi bilir, yakîn ederler. Araplar([7]) bunu söyler ve onu bilir. Şairleri([8]) dedi ki:
فقلت لهم ظُنُّوا بأَلَْفَيْ مُدَجَّجٍ  *** سراتُهم في الفارسيِّ المُسَرَّدِ([9]) murad etti: yakîn edin. Ve o, Kur’ân’da çoktur.
Ve bu babdandır **مَظِنَّة** şey; o, onun alâmeti ve yeridir. Ve derler: o, şöyle şöyle için **مَظِنَّة**dir. **النَّابغة** dedi ki:
* فإنَّ مَظِنَّة الجهلِ الشَّبابُ([10]) *
Ve diğer asıl: şüphe; **ظننتُ** şeyi denilir, onu yakîn etmediğinde; ve bundan **الظِّنَّة**: ithamdır. Ve **الظَّنِين**: itham edilendir. Ve denilir: falan kimse beni **اظَّنَّنِي**([11]). Şair dedi ki:
ولا كُلُّ من يَظَّنُّنِي أنا مُعْتِبٌ *** ولا كُلُّ ما يُرْوَى عليَّ أَقُول([12]) ve belki **طاء** kılınmıştır; çünkü **الظَّاء** ifti‘âl **تاء**sına idğam edilmiştir. Ve **الظَّنُون**: kötü zanlıdır. Ve **التَّظَنِّي**: zannı işletmektir. **التظَنِّي**nin aslı **التظنُّن**dür. Ve derler: onun hakkında **سُؤت** zan olarak ve onun hakkında **أسأْت** zan; **الألف** ve **اللام** ile geldiklerinde **الألف**i sokarlar. Ve **الظَّنُون**: içinde su var mı yok mu bilinmeyen kuyudur. Dedi ki:
ما جُعِلَ الجُدُّ الظُّنُونُ الذي  *** جُنِّبَ صَوبَ اللّجِبِ الماطرِ ([13]) ve **الدَّيْن الظَّنُون**: ödenir mi ödenmez mi bilinmeyen (borç)tur. Ve babın hepsi birdir.

(**ظب**) **الظاء** ve **الباء**] ondan sahih olan ancak tek bir kelimedir: **ما به ظَبْظَابٌ** denilir; yani onda **قَلَبَة** yoktur. **ابن السكِّيت** dedi: **ما به ظبظابٌ**([14]); yani onda ne ayıp vardır ne de ağrı. **الراجز** dedi ki:
* بُنَيَّتي ليس بها ظبظابُ([15]) *
Ve derler: **الظَّباظِب**: susuzluktan develerin iç boşluklarının çınlamasıdır([16]); ve bu bir şey değildir; ve denildi: o, tashîftir; ve o, **الطّاء** iledir. Ama **الخليل**’in kitabında olan: **الظَّابَّ السِّلْف**([17]) ise, onu **الخليل** üzerine bir yanlış görürüm. Çünkü işittiğimiz **الظَّأْب**dir, tahfîf ile; ve babında zikredilmiştir.

(**ظر**) **الظاء** ve **الراء** tek bir sahih asıldır; ucu sivri bir taşa delâlet eder. Derler: **الظُّرَر**: ucu sivri, sert bir taştır; cem‘i **ظِرَّانٌ**dur([18]). Dedi ki:
بِجَسْرَةٍ تَنْجُل الظِّرَّانَ ناجيةٍ *** إذا توقَّدَ في الدّيمومةِ  الظُرَرُ([19]) ve **أظرَّ** adam: **الظرَار** üzerinde yürüdü. Ve derler: "**أَظِرِّيَ إِنَّك ناعلة**". Derler: **الظُّرَر** üzerinde yürü; çünkü senin üzerinde iki nal vardır; gücü yettiği bir işe yükletilen kimse için mesel vurulur. Ve **المَظَرّةُ** denilir: kendisiyle ateş çıkarılan taş; ve denilir: bilakis o, devenin hayatında bulunan, **الثُؤلول** gibi bir şeyin kesildiği taştır. Ve **أرضٌ مَظَرَّةٌ** denilir: **الظُّرَر**i çok olan (yer).
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **اظْرَوْرَى**([20]) sözleridir; yani şişti. Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------
([1]) Asılda onun yerine: "باب الظاء واللام وما يثلثهما"; ve bu, gafil bir nâsihin ibaresidir; bunun gibi yerde ibaresinin alışılmışını sabit kılmıştır.
([2]) **المجمل**’de: " والظل الظليل: الدائم" ve bu kelimenin tesbitinde onunla ünsiyet ettim.
([3]) Asılda: "والظل ظل"; doğrusu **المجمل**’dedir. **اللسان**’da: "وسواد الليل كله ظل" ve s 13’te gelecek olana bak.
([4]) **لذي الرمة**’nindir; daha önce (يوم) haşiyelerinde geçtiği gibi.
([5]) **للبيد**’indir, divanında 11; ve rivayetinin doğrusu: "بنكيب"dir; **اللسان** ve divanda olduğu gibi. Ve صدره:
* وتصك المرو لما هجرت *.
([6]) O, **العجاج**’dır. Divanı 47 ve **اللسان** (**ظلل**).
([7]) Asılda: "يقولون".
([8]) O, **دريد بن الصمة**’dir. **الأصمعيات** 32 (ليبسك) ve **اللسان** (**ظنن**).
([9]) Beyit ve ondan önceki, **الأصمعيات**’ta olduğu gibi:
وقلت لعارض وأصحاب عارض *** ورهط بني السوداء والقوم شهدى
علانية: ظنوا بألفي مدجج *** سراتهم في الفارسي المسرد
    Ve ikisi **الحماسة**’de olduğu gibi: (1/ 336):
نصحت لعارض وأصحاب عارض *** ورهط بني السوداء والقوم شهدى
فقلت لهم ظنوا بألفي مدجج *** سراتهم في الفارسي المسرد
 ([10]) Beyit, onun divanda 14’te bir parçasının ilk beyitidir. Ve onu **اللسان**’da (**ظنن**) böyle inşâd etti. Ve صدره:
* فإن يك عامر قد قال جهلا *
([11]) **اظن**; **افتعل** vezninde; aslı **اظتن** idi; **التاء** **ظاء** (mu‘ceme)ye çevrildi, sonra benzerine idğam edildi. Ve benzeri "اظلم" söyleyenin sözünde:
هو الجواد الذي يعطيك نائله *** عفواً ويظلم أحياناً، فيظلم
 ([12]) Onu **اللسان**’da (**ظنن**) ve **المخصص**’ta (12: 319) inşâd etti. Ve **المجمل**’de: "ولا كل من يروى".
([13]) Beyit **للأعشى**’nındır; daha önce (جد 407)’de geçtiği gibi.
([14]) **إصلاح المنطق** 426’da: "مابه وذية ولا ظبظاب".
([15]) **إصلاح المنطق** 426 ve **اللسان** (**ظبب**).
([16]) Yalnız **المجمل**’de: "أجواف البقر".
([17]) **السلف**, kesre ile: **السلفين**’in biri; ve onlar iki kız kardeşin iki kocasıdır; ve asılda: "السليف"; tahrif edilmiştir.
([18]) Cem‘lerdeki benzeri: **جرذ** ve **جرذان**, ve **صرد** ve **صردان**.
([19]) Beyit **للبيد**’indir, divanında 38, 1880 basımı; ve **اللسان** (**ظرر، نجل**).
([20]) Bu kelimenin hakkı, **(ظرا)** mu‘tel’de olmasıdır; **اللسان** ve **القاموس**’un yaptığı gibi; ve benzeri "اقلولى" (قلو)’da, ve "اعرورى" (عري)’de, ve "احلولى" (حلو)’da.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الظن: اسم لما يحصل عن أمارة، ومتى قويت أدت إلى العلم، ومتى ضعفت جدا لم يتجاوز حد التوهم، ومتى قوي أو تصور تصور القوي استعمل معه (أن) المشددة، و (أن) المخففة منها. ومتى ضعف استعمل أن المختصة بالمعدومين من القول والفعل (هذا النقل حرفيا في البصائر 3/545؛ وعمدة الحفاظ: ظن)، فقوله: ﴿الذين يظنون أنهم ملاقوا ربهم﴾ [البقرة/46]، وكذا: ﴿يظنون أنهم ملاقوا الله﴾ [البقرة/249]، فمن اليقين، ﴿وظن أنه الفراق﴾ [القيامة/28]، وقوله: ﴿ألا يظن أولئك﴾ [المطففين/4]، وهو نهاية في ذمهم. ومعناه: ألا يكون منهم ظن لذلك تنبيها أن أمارات البعث ظاهرة. وقوله: ﴿وظن أهلها أنهم قادرون عليها﴾ [يونس/24]، تنبيها أنهم صاروا في حكم العالمين لفرط طمعهم وأملهم، وقوله: ﴿وظن داود أنما فتناه﴾ [ص/24]، أي: علم، والفتنة ههنا. كقوله: ﴿وفتناك فتونا﴾ [طه/40]، وقوله: ﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا فظن أن لن نقدر عليه﴾ [الأنبياء/87]، فقد قيل: الأولى أن يكون من الظن الذي هو التوهم، أي: ظن أن لن نضيق عليه (وهذا قول عطاء وسعيد بن جبير، وكثير من العلماء. انظر: تفسير القرطبي 11/331). وقوله: ﴿واستكبر هو وجنوده في الأرض بغير الحق وظنوا أنهم إلينا لا يرجعون﴾ [القصص/39]، فإنه استعمل فيه (أن) المستعمل مع الظن الذي هو للعلم، تنبيها أنهم اعتقدوا ذلك اعتقادهم للشيء المتيقن وإن لم يكن ذلك متيقنا، وقوله: ﴿يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية﴾ [آل عمران/154]، أي: يظنون أن النبي صلى الله عليه وسلم لم يصدقهم فيما أخبرهم به كما ظن الجاهلية، تنبيها أن هؤلاء المنافقين هم في حيز الكفار، وقوله: ﴿وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم﴾ [الحشر/2]، أي: اعتقدوا اعتقادا كانوا منه في حكم المتيقنين، وعلى هذا قوله: ﴿ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون﴾ [فصلت/22]، وقوله: ﴿الظانين بالله ظن السوء﴾ [الفتح/6]، هو مفسر بما بعده، وهو قوله: ﴿بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول﴾
[الفتح/12]، ﴿إن نظن إلا ظنا﴾ [الجاثية/32]، والظن في كثير من الأمور مذموم، ولذلك قال تعالى: ﴿وما يتبع أكثرهم إلا ظنا﴾ [يونس/36]، ﴿وإن الظن﴾ [النجم/28]، ﴿وأنهم ظنوا كما ظننتم﴾ [الجن/7]، وقرئ: ﴿وما هو على الغيب بظنين﴾ (سورة التكوير: آية 24، وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو الكسائي ورويس. انظر: إرشاد المبتدي ص 623) أي: بمتهم.

##### Türkçe

- **الظن**: bir alâmetten (emâreden) hâsıl olan şeye isimdir; ne zaman kuvvetlenirse ilme götürür; ne zaman çok zayıflarsa vehim haddini aşmaz; ne zaman kuvvetlenir yahut kuvvetlinin tasavvuru tasavvur edilirse onunla birlikte şeddeli **(أن)** ve ondan hafif **(أن)** kullanılır. Ne zaman zayıflarsa, söz ve fiilden ma‘dûmlara mahsus olan **أن** kullanılır (bu nakil **البصائر** 3/545’te harfiyyen; ve **عمدة الحفاظ**: **ظن**). Şu sözü: ﴿الذين يظنون أنهم ملاقوا ربهم﴾ [البقرة/46], ve yine: ﴿يظنون أنهم ملاقوا الله﴾ [البقرة/249], yakîndendir; ﴿وظن أنه الفراق﴾ [القيامة/28], ve şu sözü: ﴿ألا يظن أولئك﴾ [المطففين/4], ve o, onları zemmetmede nihayettir. Manası: bunun için onlardan bir **ظن** bulunmaması; ba‘sın alâmetlerinin zâhir olduğuna tenbih olarak. Ve şu sözü: ﴿وظن أهلها أنهم قادرون عليها﴾ [يونس/24], onların aşırı tama‘ları ve ümitleri sebebiyle âlimlerin hükmünde olduklarına tenbih olarak; ve şu sözü: ﴿وظن داود أنما فتناه﴾ [ص/24], yani: bildi; ve fitne buradadır; şu sözü gibi: ﴿وفتناك فتونا﴾ [طه/40]. Ve şu sözü: ﴿وذا النون إذ ذهب مغاضبا فظن أن لن نقدر عليه﴾ [الأنبياء/87], artık denilmiştir ki: evlâ olan, vehim olan **الظن**’den olmasıdır; yani: onun üzerine daraltmayacağımızı zannetti (bu, Atâ ve Saîd b. Cübeyr’in ve âlimlerin çoğunun sözüdür. bkz.: **تفسير القرطبي** 11/331). Ve şu sözü: ﴿واستكبر هو وجنوده في الأرض بغير الحق وظنوا أنهم إلينا لا يرجعون﴾ [القصص/39], onda, ilim için olan **الظن** ile kullanılan **(أن)** kullanılmıştır; onların bunu, yakîn olan şeye itikadları gibi itikad ettiklerine tenbih olarak; her ne kadar o yakîn olmasa da. Ve şu sözü: ﴿يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية﴾ [آل عمران/154], yani: câhiliyenin zannettiği gibi, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in kendilerine haber verdiği şeyde onları tasdik etmediğini zannediyorlar; bu münafıkların kâfirler hıyyızı içinde olduklarına tenbih olarak. Ve şu sözü: ﴿وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم﴾ [الحشر/2], yani: kendisinden yakîn ehlinin hükmünde oldukları bir itikad ile itikad ettiler. Ve bunun üzerine şu sözü: ﴿ولكن ظننتم أن الله لا يعلم كثيرا مما تعملون﴾ [فصلت/22], ve şu sözü: ﴿الظانين بالله ظن السوء﴾ [الفتح/6], ondan sonra gelenle tefsir edilmiştir; ve o, şu sözüdür: ﴿بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول﴾ [الفتح/12]. ﴿إن نظن إلا ظنا﴾ [الجاثية/32]. Ve **الظن**, işlerin çoğunda zemmedilmiştir; bunun için Allah Teâlâ dedi: ﴿وما يتبع أكثرهم إلا ظنا﴾ [يونس/36], ﴿وإن الظن﴾ [النجم/28], ﴿وأنهم ظنوا كما ظننتم﴾ [الجن/7]. Ve şöyle okunmuştur: ﴿وما هو على الغيب بظنين﴾ (Sûretü’t-Tekvîr: âyet 24; ve o, İbn Kesîr’in ve Ebû Amr’ın, el-Kisâî’nin ve Ruveys’in kıraatidir. bkz.: **إرشاد المبتدي** s. 623) yani: itham edilmiş ile.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ظَنَّ
1 ظَنَّ ذ , aor. ظَنُ٣َ , inf. n. ظَنٌّ, (Msb,) [He thought, opined, supposed, or conjectured: and he doubted: and he knew, but not by ocular perception: see ظَنٌّ below:] you say, ظَنَنْتُ الشَّىْءَ, aor. أَظُنُّهُ, inf. n. ظَنٌّ; and ↓ اِظَّنَنْتُهُ and اِظْطَنَنْتُهُ; and ↓ تَظَنَّنْتُهُ and تَظَنَّيْتُهُ, this last formed by changing the last ن into ى: [i. e. I thought the thing, &c:] and Lh mentions, as heard from the Benoo-Suleym, ظَنْتُ ذَاكَ i. e. ظَنَنْتُ ذاك [I thought that, &c.] like ظَلْتُ and other instances of the dial. of Suleym. (M.) [In the first of the senses expl. above, it governs two objective complements, which are originally an inchoative and an enunciative:] you say, ظَنَنْتُكَ زَيْدًا [I thought thee Zeyd, originally I thought thou wast Zeyd], and ظَنَنْتُ زَيْدًا اـِيَّاكَ [I thought Zeyd thee, originally I thought Zeyd was thou], denoting by a pronoun what is originally an inchoative [in the former phrase] and what is originally an enunciative [in the latter phrase]. (S, TA.) It is also used [in this sense] in the same manner as a verb signifying an oath, the Arabs giving it the same kind of complement, saying, ظَنَنْتُ لَعَبْدُ اللّٰهِ خَيْرٌ مِنْكَ [I thought surely 'Abd-Allah was better than thou]. (S in art. درد.) [ظَنَّ بِهِ كَذَا means I thought of him, or it, such a thing: and I thought such a thing to be in him, or it: and is used in relation to good and to evil.] It is said in the Kur [xxxiii. 10], وَتَطُنُّونَ بِاللّٰهِ الظُّنُونَا [And ye were thinking, of God, various thoughts]. (M.) Accord. to Sb, ظَنَنْتُ بِهِ means I made him, or it, the place [i. e. object] of my ظَنّ [or thought, &c.]. (M.) [In all these exs. the verb denotes a state of mind between doubt and certainty, but the latter is predominant: and hence ظَنَّ sometimes means He doubted: and sometimes, he knew, by considering with endeavour to understand, not by ocular perception; being more frequently used in this sense than as meaning “ he doubted, ” though not so frequently as it is in the sense of “ he thought, ” whence the meaning “ he knew ” is held by some to be tropical.] اـِنَّى, ظَنَنْتُ أَنِّى مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ, in the Kur [lxix. 20], means Verily I knew [that I should meet with my reckoning]. (T.) And الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ, in the same [ii. 43], means Who know [that they shall meet their Lord, lit., be meeters of their Lord]. (Msb.) And ظَنَنْتُ مَا قَالَ, occurring in a trad., means I knew [what he meant to say by his making a sign with his hand]. (TA.) ― -b2- ظَنَنْتُهُ, (M, Mgh, Msb,) aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., (M,) signifies also I suspected him; thought evil of him; (M, Mgh, Msb;) and (M) so ↓ اِظَّنَنْتُهُ (S, M, Mgh, K) and اِظْطَنَنْتُهُ (M, TA) and اِطَّنَنْتُهُ. (TA.) [Thus, too, ↓ أَظْنَنْتُهُ accord. to several copies of the S and accord. to the CK; but this is app. a mistranscription.] In the saying of Ibn-Seereen, لَمْ فِى قَتْلِ عُثْمَانَ ↓ يَكُنْ عَلِىٌّ يُظَّنُّ, (T, S, K, but in the T مَا كَان,) meaning Alee was not suspected [in the case of the slaying of 'Othmلn], (T,) يُظَّنُّ is of the measure يُفْتَعَلُ, originally يُظْتَنُّ: (T, S, K:) so says A'Obeyd: (T:) or, as some relate it, the word is يُطَّنُّ. (TA.) One says, بِكَذَا ↓ هُوَ يُظَّنُّ and يُطَّنُّ, meaning He is suspected of such a thing. (TA in art. طن.) And طَنَنْتُ بِزَيْدٍ and ظَنَنْتُ زَيْدًا I suspected Zeyd: in this sense the verb has a single objective complement. (TA.)

أَظْنَنْتُهُ الشَّىْءَ
4 أَظْنَنْتُهُ الشَّىْءَ ذ I made him to think the thing. (M, TA.) ― -b2- And أَظْنَنْتُ بِهِ النَّاسَ [I made the people to suspect him: or] I exposed him to suspicion; (M, Msb, TA;) [and] so أَظنَنْتُهُ [alone]. (K.) ― -b3- See also 1, last quarter.

التَّظَنِّى
5 التَّظَنِّى ذ means The exercising, employing, or using, of الظَّنّ [i. e. thought, &c.]; originally التَّظَنُّنُ. (S, K.) A'Obeyd says, تَظَنَّيْتُ is from ظَنَنْتُ, and is originally تَظَنَّنْتُ; the ن being many, one of them is changed into ى: it is like قَصَّيْتُ, which is originally قَصَّصْتُ. (T.) -A2- See also 1, first sentence.

8 اـِظْتَنَ٣َ see 1, first sentence: ― -b2- and again, in the last quarter, in three places.

ظَنٌّ
ظَنٌّ ذ is a simple subst. as well as an inf. n.; (TA;) and signifies Thought, opinion, supposition, or conjecture: (Er-Rلghib, Mgh, TA:) or a preponderant belief, with the admission that the contrary may be the case: (KT, El-Munلwee, TA:) or a preponderating wavering between the two extremes in indecisive belief: (K:) or an inference from a sign, or mark, or token; when strong, leading to knowledge; and when weak, not exceeding the limit of وَهْم: (Er-Rلghib, TA:) or doubt or uncertainty; (T, M;) or it has this meaning also; (Er-Rلghib, TA;) contr. of يَقِينٌ: (Msb:) and sometimes it is put in the place, (S, K,) or used in the sense, (Mgh, Msb,) of عِلْمٌ, (S, Mgh, K,) or يَقِينٌ, (Msb,) [i. e. knowledge, or certainty,] in which sense it is [held by some to be] tropical; (Mgh;) or it signifies also knowledge, or certainty, (يَقِينٌ, T, M,) such as is obtained by considering with endeavour to understand, not by ocular perception, (M,) or not such as relates to an object of sense: (MF:) and it also means suspicion, or evil opinion: (Er-Rلghib, TA: [but in this last sense, ظِنَّةٌ is more common:]) as a subst., (TA,) its pl. is ظُنُونٌ and أَظَانِينُ, (M, K, TA,) the latter anomalous, or (as ISd says, TA) it may be pl. of ↓ أُظْنُونَةٌ, but this I do not know. (M, TA.) One says, هُوَ سَيِّئُ الظَّنِّ بِكُلِّ أَحَدٍ [He is evil in opinion of everyone]. (M.) [And سَآءَ ظَنُّهُ بِفُلَانٍ His opinion of such a one was evil.] And عِلْمُهُ بِالشَّىْءِ ظُنُونٌ [His knowledge is but opinions]; meaning that no confidence is to be placed in him. (TA.)

ظِنَّةٌ
ظِنَّةٌ ذ Suspicion, or evil opinion; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) as also طِنَّةٌ; the ظ being changed into ط, though there is no اـِدْغَام in this case, because of their being accustomed to say اِطَّنَّ [for اِظَّنَّ, which is for اِظْطَنَّ]; an instance like الدِّكْرُ, which is made to accord with اِدَّكَرَ [for اِذَّكَرَ, which is for اِذْدَكَرَ], as mentioned by Sb; (M;) and ↓ ظَنَانَةٌ, (so accord. to a copy of the M,) or ↓ ظِنَانَةٌ, like كِتَابَةٌ, (TA,) signifies the same: (M, TA:) the pl. of ظِنَّةٌ is ظِنَنٌ. (S, K.) One says, عِنْدَهُ ظِنَّتِى and هُوَ ظِنَّتِى, meaning He is the place [i. e. object] of my suspicion. (TA.) ― -b2- And [hence] (assumed tropical:) A little [like the French “ soupçon ”] of a thing. (TA.)

ظُنَنٌ
ظُنَنٌ ذ : see ظَنَّانٌ.

ظَنُونٌ
ظَنُونٌ ذ A man who thinks evil (S, M) of everyone. (M.) ― -b2- A man possessing little good or goodness: or, as some say, of whom one asks [a thing] thinking that he will refuse, and who is as he was thought to be: (M:) [or] ↓ ظَنِينٌ has this latter meaning. (TA.) ― -b3- A man in whose goodness no trust, or confidence, is to be placed. (M.) And Anything in which no trust, or confidence, is to be placed, (M, TA,) of water, and of other things; (TA;) as also ↓ ظَنِينٌ. (M, TA.) A well (بِئْرٌ) having little water, (S, M, K,) in the water of which no trust, or confidence, is to be placed: (M:) or a well, (S, K,) or a drinkingplace, (M,) of which one knows not whether there be in it water or not: (S, M, K:) or water which one imagines, or supposes, to exist, but of which one is not sure. (TA.) كُلُّ مَنِيَّةٍ ظَنُونٌ اـِلَّا القَتْلَ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ is a saying mentioned, but not expl., by IAar; [app. meaning Every death is doubtful as to its consequence except slaughter in the way, or cause, of God; but ISd says,] in my opinion the meaning is that it is of little good and profit. (M.) دَيْنٌ ظَنُونٌ means A debt of which one knows not whether he who owes it will pay it or not: (A'Obeyd, T, S, M, * K:) it is said in a trad. of 'Omar that there is no poorrate in the case of such a debt. (TA.) ― -b4- Also A man suspected in relation to his intellect, or intelligence. (Aboo-Tلlib, TA.) And A woman suspected in relation to her grounds of pretension to respect, or honour, on account of lineage &c. (TA.) And A woman of noble rank or quality, who is taken in marriage, (M, K,) from a desire of obtaining off spring by her, when she is advanced in age. (M.) ― -b5- Also A weak man. (K. [See also ظَنينٌ.]) ― -b6- And A man having little artifice, cunning, ingenuity, or skill. (K.)

ظَنِينٌ
ظَنِينٌ ذ Suspected; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) applied to a man; (S, M;) i. q. ↓ مَظْنُونٌ, (Mbr, Msb,) in this sense: (Msb:) pl. أَظِنَّآءُ. (M, TA.) Thus in the saying in the Kur [lxxxi. 24], وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِظَنِينٍ, (T, M, Msb,) meaning And he is not suspected as to what he makes known from God, of the knowledge of that which is undiscoverable, as is related on the authority of 'Alee: or, accord. to Fr, it may mean weak; for ظَنِينٌ may have this meaning like as ظَنُونٌ has: (T:) some read بِضَنينٍ. (TA in art. ضن, q. v.) شَهَادَةُ ظَنِينٍ, which is said in a trad. to be not allowable, is The testimony of one who is suspected as to his religion. (TA.) And نَفْسٌ ↓ ظَنَّآءُ means [A soul, or person,] suspected. (TA.) ― -b2- Also One who treats or regards another, or others, with enmity, or hostility; (T, M;) because of his evil opinion and the evil opinion of which he is an object. (M.) ― -b3- See also ظَنُونٌ, in two places.

ظَنَانَةٌ
ظَنَانَةٌ ذ or ظِنَانَةٌ: see ظِنَّةٌ.

ظَنَّآءُ
ظَنَّآءُ ذ : see ظَنِينٌ.

ظَنَّانٌ
ظَنَّانٌ ذ One who opines, or conjectures, much [and] in an evil manner; as also ↓ ظُنَنٌ. (TA.)

أَظَنُّ
أَظَنُّ ذ [Such as is more, or most, fit that one should think of him to do a thing]. You say, نَظَرْتُ اـِلَى أَظَنِّهِمْ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ I looked towards him who was the most fit of them that I should think of him to do that. (M, TA.)

أُظْنُونَةٌ
أُظْنُونَةٌ ذ : see ظَنٌّ, near the end.

مَظِنَّةٌ
مَظِنَّةٌ ذ , (M, Mgh, Msb, TA,) of which مَظَنَّةٌ, mentioned by Ibn-Mلlik and others, and مِظَنَّةٌ, are dial. vars., (TA,) or [rather] مَظِنَّةُ شَىْءٍ, (IF, S, Msb, K, TA,) signifies The place, (IF, S, Msb, K, TA,) and the accustomed place, (IF, S, Msb, TA,) in which is thought to be the existence, (S, K, TA,) of a thing; (IF, S, Msb, K, TA;) [a place] where a thing is thought to be: (M:) or it signifies, (Mgh, Msb,) or signifies also, (S,) a place where a thing is known to be: (S, Mgh, Msb:) [a thing, and a person, in which, or in whom, a thing, or quality, is thought, supposed, presumed, suspected, inferred, known, or accustomed, to be, or exist:] accord. to IAth, by rule it should be مَظَنَّةٌ: (TA:) [it may therefore be properly rendered a cause of thinking, &c., the existence of a thing; and مَظِنَّةٌ لِكَذَا may be well expl. as meaning a thing, and a person, that occasions one's thinking, supposing, presuming suspecting, inferring, or knowing, the existence of such a thing or quality, in it, or in him: and hence, an indication, or evidence, or a symptom, diagnostic, characteristic, sign, mark, or token, of the existence of such a thing or quality:] the pl. is مَظَانُّ. (M, Mgh, Msb, TA.) One says, مَوْضِعُ كَذَا مَظِنَّةٌ مِنْ فُلَانٍ i. e. Such a place is a place in which such a one is known [&c.] to be. (S, TA.) And فُلَانٌ مَظِنَّةٌ مِنْ كَذَا i. e. Such a one is one in whom such a thing, or quality, is known [&c.] to be. (Lh, T.) And فُلَانٌ مَظِنَّةٌ لِلْخَيْرِ i. e. Such a one is one in whom good, or goodness, is thought [&c.] to be. (Ham p. 437.) And En-Nلbighah says,
فَاـِنْ يَكُ عَامِرٌ قَدْ قَالَ جَهْلًا
فَاـِنَّ مَظِنَّةَ الجَهْلِ الشَّبَابُ
[And if 'ءmir has spoken ignorantly, verily youthfulness is a state in which ignorance is usually found to exist]: (S, Msb: *) or, as some relate the verse, السِّبَابُ [so that the meaning is, mutual reviling is an act in which &c.]: (S:) or, accord. to another relation, the latter hemistich is
فَاـِنَّ مَطِيَّةَ الجَهْلِ الشَّبَابُ

 (S, * TA;) because one finds it [i. e. youthfulness] to be easy like as he does the beast on which one rides. (TA.) And one says also, طَلَبَهُ مَظَانَّهُ [He sought him, or it, in the places where he, or it, was thought to be;] meaning, by night and by day. (TA.) And اـِنَّهُ لَمَظِنَّةٌ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ i. e. Verily he is apt, meet, fitted, or suited, for one to think of his doing that: and in like manner one says of two, and of a pl. number, and of a female. (Lh, M.)

مَظْنُونٌ
مَظْنُونٌ ذ [Thought, opined, &c.: see its verb: and] see ظَنِينٌ. Applied to a narrative, or story, it means [Doubted; or] of which one is not to be made to know the real state. (TA in art. رجم.) In lexicology, A word of the class termed آحَادٌ [q. v.]. (Mz 3rd نوع.)

##### Türkçe

**ظَنَّ**
1 **ظَنَّ** ذ , muzâri‘ **ظَنُ٣َ** , mastar ismi **ظَنٌّ**, (Msb,) [O düşündü, kanaat getirdi, zannetti yahut tahmin etti: ve şüphe etti: ve bildi, fakat gözle görme ile değil: aşağıda **ظَنٌّ**’e bak:] dersin ki, **ظَنَنْتُ الشَّىْءَ**, muzâri‘ **أَظُنُّهُ**, mastar ismi **ظَنٌّ**; ve ↓ **اِظَّنَنْتُهُ** ve **اِظْطَنَنْتُهُ**; ve ↓ **تَظَنَّنْتُهُ** ve **تَظَنَّيْتُهُ**, bu sonuncusu son **ن**’yi **ى**’ye çevirerek yapılmıştır: [yani: Ben şeyi zannettim, vb.:] ve Lh, Benû-Süleym’den işitilmiş olarak, **ظَنْتُ ذَاكَ**’ı zikreder; yani **ظَنَنْتُ ذاك** [Ben şunu zannettim, vb.] **ظَلْتُ** ve Süleym lehçesinden diğer örnekler gibi. (M.) [Yukarıda açıklanan mânâların birincisinde, aslında bir mübtedâî ve bir haberî olan iki mef‘ûlü yönetir:] dersin ki, **ظَنَنْتُكَ زَيْدًا** [Seni Zeyd zannettim; aslında: Sen Zeyd idin diye zannettim], ve **ظَنَنْتُ زَيْدًا اـِيَّاكَ** [Zeyd’i sen zannettim; aslında: Zeyd sen idi diye zannettim]; bir zamir ile aslında mübtedâî olanı [birinci ibarede] ve aslında haberî olanı [ikinci ibarede] göstererek. (S, TA.) Ayrıca [bu mânâda] yemin bildiren bir fiil gibi de kullanılır; Araplar ona aynı türden tümleci verirler; şöyle derler: **ظَنَنْتُ لَعَبْدُ اللّٰهِ خَيْرٌ مِنْكَ** [Ben, muhakkak ‘Abdullah’ın senden daha hayırlı olduğunu zannettim]. (S in art. درد.) [**ظَنَّ بِهِ كَذَا**: Ona, yahut ona dair, şöyle bir şey zannettim; ve onda, yahut onda, böyle bir şeyin bulunduğunu zannettim; hayır ve şer hakkında kullanılır.] Kur’ân’da [xxxiii. 10] şöyle denilmiştir: **وَتَطُنُّونَ بِاللّٰهِ الظُّنُونَا** [Ve siz Allah hakkında türlü türlü zanlar zannediyordunuz]. (M.) Sb’ye göre, **ظَنَنْتُ بِهِ**: Onu, yahut onu, benim **ظَنّ**’ımın [yahut zannımın, vb.] yeri [yani konusu] yaptım demektir. (M.) [Bu örneklerin hepsinde fiil, şüphe ile kesinlik arasında bir zihin hâlini ifade eder; fakat kesinlik baskındır: bundan dolayı **ظَنَّ** bazen “şüphe etti” mânâsına gelir; bazen de “gözle görme ile değil, anlamaya çalışarak düşünmekle bildi” mânâsına gelir; bu mânâda, “şüphe etti” mânâsından daha çok kullanılır; fakat “zannetti” mânâsı kadar çok değildir; buradan “bildi” mânâsı, bazılarınca mecaz sayılır.] Kur’ân’da [lxix. 20] **اـِنَّى, ظَنَنْتُ أَنِّى مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ**: “Şüphesiz ben bildim [hesabımla karşılaşacağımı]” demektir. (T.) Ve aynı yerde [ii. 43] **الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ**: “Bilenler [Rablerine kavuşacaklarını; lafzen: Rablerinin kavuşanları olacaklarını]” demektir. (Msb.) Ve bir hadiste vârid olan **ظَنَنْتُ مَا قَالَ**: “Bildim [elini işaret ederek ne demek istediğini]” demektir. (TA.) ― -b2- **ظَنَنْتُهُ**, (M, Mgh, Msb,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (Msb,) mastar ismi de öyle, (M,) ayrıca “Ondan şüphelendim; onun hakkında kötü zanda bulundum” mânâsına gelir; (M, Mgh, Msb;) ve (M) bunun gibi ↓ **اِظَّنَنْتُهُ** (S, M, Mgh, K) ve **اِظْطَنَنْتُهُ** (M, TA) ve **اِطَّنَنْتُهُ**. (TA.) [Böylece, birkaç S nüshasına ve CK’ye göre ↓ **أَظْنَنْتُهُ** da; fakat bu görünüşe göre bir yanlış yazımdır.] İbn-Sîrîn’in sözünde: **لَمْ فِى قَتْلِ عُثْمَانَ ↓ يَكُنْ عَلِىٌّ يُظَّنُّ**, (T, S, K, fakat T’de **مَا كَان**) mânâ: Ali, ‘Osman’ın öldürülmesi meselesinde şüphe altında değildi; (T;) **يُظَّنُّ**, vezin olarak **يُفْتَعَلُ** üzeredir; aslı **يُظْتَنُّ**’dür: (T, S, K:) böyle der A‘Ubeyd: (T:) yahut bazıların rivayetine göre kelime **يُطَّنُّ**’dür. (TA.) Denir ki: **بِكَذَا ↓ هُوَ يُظَّنُّ** ve **يُطَّنُّ**, mânâ: O, böyle bir şeyle itham olunur / şüphe edilir. (TA in art. طن.) Ve **طَنَنْتُ بِزَيْدٍ** ve **ظَنَنْتُ زَيْدًا**: Zeyd’den şüphelendim: bu mânâda fiil tek mef‘ûl alır. (TA.)

**أَظْنَنْتُهُ الشَّىْءَ**
4 **أَظْنَنْتُهُ الشَّىْءَ** ذ: Ona şeyi zannettirdim. (M, TA.) ― -b2- Ve **أَظْنَنْتُ بِهِ النَّاسَ**: [İnsanları ondan şüphelendirttim; yahut] onu şüpheye maruz bıraktım; (M, Msb, TA;) [ve] bunun gibi **أَظنَنْتُهُ** [yalnız]. (K.) ― -b3- 1’e de bak, son çeyrek.

**التَّظَنِّى**
5 **التَّظَنِّى** ذ: **الظَّنّ**’ın [yani zan, vb.] icrası, kullanılması, istihdam edilmesi demektir; aslı **التَّظَنُّنُ**’dür. (S, K.) A‘Ubeyd der ki: **تَظَنَّيْتُ**, **ظَنَنْتُ**’tandır; aslı **تَظَنَّنْتُ**’dür; **ن** çok olduğundan, onlardan biri **ى**’ye çevrilir: **قَصَّيْتُ** gibidir; onun aslı **قَصَّصْتُ**’tur. (T.) -A2- 1’e de bak, ilk cümle.

8 **اـِظْتَنَ٣َ**: 1’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve yine, son çeyrekte, üç yerde.

**ظَنٌّ**
**ظَنٌّ** ذ hem yalın isimdir hem de mastar ismidir; (TA;) ve “düşünce, kanaat, zan yahut tahmin” mânâsına gelir: (Er-Râghib, Mgh, TA:) yahut, tersinin olabileceğini kabul etmekle beraber ağır basan inançtır: (KT, El-Munâwee, TA:) yahut, kararsız inançta iki uç arasında ağır basan tereddüttür: (K:) yahut bir alâmetten, işaretten, emâreden çıkarımdır; kuvvetli olunca bilgiye götürür; zayıf olunca **وَهْم** sınırını aşmaz: (Er-Râghib, TA:) yahut şüphe yahut belirsizliktir; (T, M;) yahut bu mânâya da gelir; (Er-Râghib, TA;) **يَقِينٌ**’in zıddıdır: (Msb:) ve bazen **عِلْمٌ**’ün (S, Mgh, K) yahut **يَقِينٌ**’in (Msb) yerine konur, (S, K,) yahut mânâsında kullanılır, (Mgh, Msb,) [yani bilgi yahut kesinlik,] bu mânâda [bazılarınca] mecaz sayılır; (Mgh;) yahut ayrıca “bilgi yahut kesinlik” (**يَقِينٌ**, T, M) mânâsına gelir; anlamaya çalışarak düşünmekle elde edilen türden, gözle görme ile değil; (M,) yahut duyulara ilişkin bir nesneye dair olmayan: (MF:) ve ayrıca “şüphe, yahut kötü zan” mânâsına da gelir: (Er-Râghib, TA: [fakat bu son mânâda **ظِنَّةٌ** daha yaygındır:]) isim olarak, (TA,) çoğulu **ظُنُونٌ** ve **أَظَانِينُ**’dür, (M, K, TA,) ikincisi şâzdır; yahut (ISd’nin dediği gibi, TA) ↓ **أُظْنُونَةٌ**’nin çoğulu olabilir; fakat ben bunu bilmiyorum. (M, TA.) Denir ki: **هُوَ سَيِّئُ الظَّنِّ بِكُلِّ أَحَدٍ** [O, herkes hakkında kötü zannın sahibidir]. (M.) [Ve **سَآءَ ظَنُّهُ بِفُلَانٍ**: Onun falan kimse hakkındaki zannı kötü oldu.] Ve **عِلْمُهُ بِالشَّىْءِ ظُنُونٌ** [Onun şey hakkındaki bilgisi ancak zanlardır]; mânâ: ona güvenilmez. (TA.)

**ظِنَّةٌ**
**ظِنَّةٌ** ذ: Şüphe, yahut kötü zan; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) bunun gibi **طِنَّةٌ**; **ظ**’nin **ط**’ye çevrilmesiyle; bu durumda **اـِدْغَام** yoktur; çünkü **اِطَّنَّ** demeye alışmışlardır [**اِظَّنَّ** yerine; o da **اِظْطَنَّ** yerine]; Sb’nin zikrettiği üzere, **الدِّكْرُ** örneği gibi; o, **اِدَّكَرَ**’a [**اِذَّكَرَ** yerine; o da **اِذْدَكَرَ** yerine] uydurulmuştur; (M;) ve ↓ **ظَنَانَةٌ**, (M’nin bir nüshasına göre böyle,) yahut ↓ **ظِنَانَةٌ**, **كِتَابَةٌ** gibi, (TA,) aynı mânâya gelir: (M, TA:) **ظِنَّةٌ**’nin çoğulu **ظِنَنٌ**’dir. (S, K.) Denir ki: **عِنْدَهُ ظِنَّتِى** ve **هُوَ ظِنَّتِى**, mânâ: O, benim şüphemin yeri [yani konusu]dur. (TA.) ― -b2- Ve [buradan] (mecaz sayılarak:) Bir şeyden azıcık [Fransızca “soupçon” gibi]. (TA.)

**ظُنَنٌ**
**ظُنَنٌ** ذ : **ظَنَّانٌ**’a bak.

**ظَنُونٌ**
**ظَنُونٌ** ذ: Herkes hakkında (S, M) kötü zanda bulunan adam. (M.) ― -b2- Hayrı yahut iyiliği az olan adam: yahut bazıların dediği gibi, kendisinden [bir şey] istenen; reddedeceği zannedilerek istenen; ve zannedildiği gibi olan: (M:) [yahut] ↓ **ظَنِينٌ** bu son mânâya sahiptir. (TA.) ― -b3- Hayrına güvenilmeyen adam. (M.) Ve güvenilmeyen herhangi bir şey; (M, TA,) su ve başka şeylerden; (TA;) bunun gibi ↓ **ظَنِينٌ**. (M, TA.) Suyu az olan kuyu (**بِئْرٌ**), (S, M, K,) suyuna güvenilmeyen: (M:) yahut bir kuyu, (S, K,) yahut bir su içme yeri, (M,) içinde su olup olmadığını bilmediğin: (S, M, K:) yahut var olduğu zannedilen, fakat kesin olunmayan su. (TA.) **كُلُّ مَنِيَّةٍ ظَنُونٌ اـِلَّا القَتْلَ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ**: IAar’ın zikrettiği, fakat açıklamadığı bir sözdür; [görünüşe göre mânâ: Allah yolunda öldürülme dışında her ölüm, âkıbeti bakımından şüphelidir; fakat ISd der ki,] benim kanaatimce mânâ: o, hayrı ve faydası az olandır. (M.) **دَيْنٌ ظَنُونٌ**: Borçlunun ödeyip ödemeyeceği bilinmeyen borç demektir: (A‘Ubeyd, T, S, M, * K:) ‘Ömer’in bir hadisinde, böyle bir borçta zekât olmadığı söylenmiştir. (TA.) ― -b4- Ayrıca: Aklı yahut zekâsı hakkında şüphe edilen adam. (Aboo-Tâlib, TA.) Ve nesep vb. sebebiyle saygınlık yahut şeref iddiası bakımından şüphe edilen kadın. (TA.) Ve yaşlı iken, ondan çocuk elde etme arzusuyla nikâhlanan, soylu mertebeli kadın. (M, K,) (M.) ― -b5- Ayrıca: Zayıf adam. (K. [**ظَنينٌ**’e de bak.]) ― -b6- Ve hilesi, kurnazlığı, zekâsı yahut mahareti az olan adam. (K.)

**ظَنِينٌ**
**ظَنِينٌ** ذ: Şüphe edilen; (T, S, M, Mgh, Msb, K;) erkeğe uygulanır; (S, M;) bu mânâda ↓ **مَظْنُونٌ** ile aynı; (Mbr, Msb,) (Msb:) çoğulu **أَظِنَّآءُ**. (M, TA.) Kur’ân’da [lxxxi. 24] **وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِظَنِينٍ**, (T, M, Msb,) mânâ: “O, Allah’tan bildirdiği gayb bilgisi hakkında şüphe edilen değildir”; ‘Ali’den rivayet edildiği üzere: yahut Fr’ye göre “zayıf” mânâsına da gelebilir; çünkü **ظَنِينٌ**, **ظَنُونٌ**’un bu mânâya sahip olması gibi, bu mânâya sahip olabilir: (T:) bazıları **بِضَنينٍ** okur. (TA in art. ضن, q. v.) Bir hadiste câiz olmadığı söylenen **شَهَادَةُ ظَنِينٍ**: dini hakkında şüphe edilen kimsenin şahitliğidir. (TA.) Ve **نَفْسٌ ↓ ظَنَّآءُ**: [Bir nefis yahut kişi,] şüphe edilen. (TA.) ― -b2- Ayrıca: Başkasına yahut başkalarına düşmanlıkla muamele eden; (T, M;) kötü zannı ve kendisi hakkında kötü zan bulunması sebebiyle. (M.) ― -b3- **ظَنُونٌ**’a da bak, iki yerde.

**ظَنَانَةٌ**
**ظَنَانَةٌ** ذ yahut **ظِنَانَةٌ**: **ظِنَّةٌ**’ye bak.

**ظَنَّآءُ**
**ظَنَّآءُ** ذ : **ظَنِينٌ**’e bak.

**ظَنَّانٌ**
**ظَنَّانٌ** ذ: Çokça [ve] kötü tarzda zan ve tahminde bulunan; bunun gibi ↓ **ظُنَنٌ**. (TA.)

**أَظَنُّ**
**أَظَنُّ** ذ: [Bir şeyi yapacağı hususunda kendisi hakkında düşünülmeye daha layık, yahut en layık olan.] Dersin ki: **نَظَرْتُ اـِلَى أَظَنِّهِمْ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ**: “Bunu yapacağı hususunda kendisi hakkında düşünülmeye onların en layık olanına baktım.” (M, TA.)

**أُظْنُونَةٌ**
**أُظْنُونَةٌ** ذ : **ظَنٌّ**’e bak, sona yakın.

**مَظِنَّةٌ**
**مَظِنَّةٌ** ذ , (M, Mgh, Msb, TA,) bunun **مَظَنَّةٌ** (İbn-Mâlik ve başkalarınca zikredilmiş) ve **مِظَنَّةٌ** lehçe varyantlarıdır, (TA,) yahut [daha doğrusu] **مَظِنَّةُ شَىْءٍ**, (IF, S, Msb, K, TA,) bir şeyin varlığının düşünüldüğü yer demektir; (IF, S, Msb, K, TA,) ve alışılmış yer; (IF, S, Msb, TA,) bir şeyin varlığının düşünüldüğü; (S, K, TA,) [bir şeyin] bulunduğu zannedilen yer: (M:) yahut (Mgh, Msb,) yahut ayrıca (S,) bir şeyin bulunduğunun bilindiği yer demektir: (S, Mgh, Msb:) [bir şeyin ve bir kişinin; onda yahut onda bir şeyin yahut bir vasfın zannedildiği, farz edildiği, sanıldığı, şüphe edildiği, çıkarıldığı, bilindiği yahut alışılmış olarak bulunduğu:] IAth’a göre kaide gereği **مَظَنَّةٌ** olmalıydı: (TA:) çoğulu **مَظَانُّ**’dır. (M, Mgh, Msb, TA.) Denir ki: **مَوْضِعُ كَذَا مَظِنَّةٌ مِنْ فُلَانٍ** yani: Böyle bir yer, falan kimsenin bulunduğu bilinen [&c.] bir yerdir. (S, TA.) Ve **فُلَانٌ مَظِنَّةٌ مِنْ كَذَا** yani: Falan kimse, kendisinde böyle bir şeyin yahut vasfın bulunduğu bilinen [&c.] kimsedir. (Lh, T.) Ve **فُلَانٌ مَظِنَّةٌ لِلْخَيْرِ** yani: Falan kimse, kendisinde hayrın yahut iyiliğin bulunduğu düşünülen [&c.] kimsedir. (Ham p. 437.) Ve en-Nâbighah der ki,
فَاـِنْ يَكُ عَامِرٌ قَدْ قَالَ جَهْلًا
فَاـِنَّ مَظِنَّةَ الجَهْلِ الشَّبَابُ
[Ve eğer ‘Âmir cahillikle söylemiş ise, şüphesiz gençlik, cehaletin genellikle bulunduğu bir hâldir]: (S, Msb: *) yahut bazıların rivayetine göre beyit **السِّبَابُ**’dır [böylece mânâ: karşılıklı sövüşme, içinde vb. bulunan bir fiildir]: (S:) yahut başka bir rivayete göre ikinci mısra
فَاـِنَّ مَطِيَّةَ الجَهْلِ الشَّبَابُ

(S, * TA;) çünkü onu [yani gençliği] binek hayvanını kolay bulduğu gibi kolay bulur. (TA.) Ve ayrıca şöyle de denir: **طَلَبَهُ مَظَانَّهُ** [Onu, yahut onu, onun, yahut onun, zannedildiği yerlerde aradı;] yani, geceleyin ve gündüzleyin. (TA.) Ve **اـِنَّهُ لَمَظِنَّةٌ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ** yani: Şüphesiz o, onun bunu yapmasının düşünüleceği kimse için elverişlidir, uygun düşer, münasiptir, yahut uygundur: ve bunun benzeri şekilde iki kişi hakkında da, bir çoğul hakkında da, bir dişi hakkında da söylenir. (Lh, M.)

**مَظْنُونٌ**
**مَظْنُونٌ** ذ [Zannedilmiş, kanaat getirilmiş, vb.: fiiline bak: ve] **ظَنِينٌ**’e bak. Bir rivayet, yahut hikâye hakkında kullanıldığında, [Şüphe edilen; yahut] kişinin onun gerçek hâlini bilmesine imkân verilmeyen (şey) demektir. (TA, **رجم** maddesinde.) Lugat ilminde, **آحَادٌ** diye adlandırılan sınıftan bir kelime [bk.]. (Mz, 3. **نوع**.)
