# ظهر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%87%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ظهر

الظَهْرُ: خلاف البطن. وقولهم: لا تجعل حاجتي بِظَهْرٍ، أي لا تَنْسَها. والظَهْرُ: الرِكاب. وبنو فلان مُظْهِرونَ: إذا كانَ لهم ظَهْرٌ ينقلون عليه، كما يقال: مُنْجِبونَ، إذا كانوا أصحابَ نجائب. والظَهْرُ: الجانب القصير من الريش، والجمع الظُهْرانُ. والظَهْرُ: طريق البَرّ. وأقران الظَهْرِ: الذين يجيئون من وراءِ ظهرك في الحرب. ويقال: هو نازلٌ بين ظَهْرَيْهِم وظَهْرانَيْهِمْ، بفتح النون، ولا تقل ظَهْرانِيهم بكسر النون. قال الأحمر: قولهم لقيته بين الظَهْرانَيْنِ، معناه في اليومين أو في الأيام. قال: وبين الظَهْرَيْنِ مثلُه. والظُهْرُ، بالضم: بعد الزوال، ومنه صلاة الظُهر. والظَهيرةُ: الهاجرة. يقال: أتيتُه حَدَّ الظهيرة، وحين قامَ قائمُ الظهيرة. والظَهيرُ: المُعين، ومنه قوله تعالى: "والمَلائكَةُ بعد ذلكَ ظهَيرٌ" وإنَّما لم يجمعه لأنَّ فَعيل وفَعول قد يستوي فيهما المذكَّر والمؤنث والجمع. قال الأصمعيُّ: يقال بعيرٌ ظَهيرٌ بيِّن الظَهارَةِ، إذا كانَ قويًّا. وناقة ظَهيرَةٌ. والبعير الظِهْرِيُّ بالكسر: العُدّة للحاجة إن احتيجَ إليه، وجمعه ظَهارِيُّ غير مصروف؛ لأنَّ ياء النسبة ثابتةٌ في الواحد. والظِهْرِيُّ أيضاً: الذي تجعله بِظَهْرٍ، أي تنساه. ومنه قوله تعالى: "واتَّخَذْتموهُ وَراءَكُم ظِهْرِيًّا". وفلان ظِهرتِي على فلان، وأنا ظِهْرَتُكَ على هذا الأمر، أي عَوْنُك. والظاهِرُ: خلاف الباطن. والظاهِرَةُ من العيون: الجاحظة. ويقال: هذا أمرٌ ظاهِرٌ عنك عارُه، أي زائل. قال الشاعر كثيِّر:
وعيَّرها الواشون أنِّي أحِبُّـهـاوتلكَ شَكاةٌ ظاهِرٌ عنك عارُها
ومنه قولهم: ظهَرَ فلانٌ بحاجتي، إذا استخفَّ بها وجعلها بِظَهْرٍ، كأنَّه أزالها ولم يلتفتْ إليها. وجعلها ظِهْرِيَّةً، أي خَلْف ظَهْرٍ. قال الأخطل:
وَجَدنا بني البَرصاءِ من ولَدِ الظَهْرِ
أي من الذين يَظْهَرون بهم ولا يلتفتون إلى أرحامهم. والظاهِرَةُ من الوِرْدِ: أن تَرِدَ الإبلُ كلَّ يومٍ نصف النهار. وقال الأصمعيّ: هاجت ظَواهِرُ الأرض، إذا يبِس بَقْلُها. قال: والظواهِرُ أشراف الأرض. والظَهَرَةُ بالتحريك: متاع البيت. ويقال أيضاً: جاء فلان في ظَهَرَتِهِ، أي في قومه وناهِضَته. والظَهَرُ أيضاً: مصدر قولك ظَهِرَ الرجل بالكسر، إذا اشتكى ظَهْرَهُ، فهو ظَهِرٌ. وظَهَرَ الشيء بالفتح ظُهوراً: تَبَيَّنَ. وظَهَرْتُ على الرجل: غلبته. وظَهَرْتُ البيت: علوته. وأظْهَرْتُ بفلانٍ: أعلنتُ به. وأظْهَرَهُ اللهُ على عدوِّه. وأظْهَرْتُ الشيء: بَيَّنتُه. وأَظْهَرْنا، أي سِرنا في وقت الظُهر. والمُظاهَرَةُ: المعاونة. والتَظاهُرُ: التعاون. وتظاهرَ القومُ أيضاً: تدابَروا، كأنَّه ولَّى كلُّ واحدٍ منهم ظهرَه الى صاحبه. واسْتَظْهَرَ به، أي استعان به. واستظهر الشيءَ، أي حفِظَه وقرأه ظاهِراً. قال أبو عبيدة: في ريش السهام الظُهارُ بالضم، وهو ما جُعِلَ من ظَهْرِ عَسيب الريشة. والظُهْرانُ: الجانب القصير من الريش. والبُطْنان: الجانب الطويل. يقال: رِشْ سهمَك بِظُهْرانٍ ولا تَرِشْه ببُطْنان. الواحد ظَهْرٌ وبطنٌ. والظِهارَةُ بالكسر: نقيض البطانة. وظاهَرَ بين ثَوبَين، أي طارَقَ بينهما وطابَقَ. والظِهارُ: قول الرجل لامرأته: أنتِ عليَّ كظَهْر أمّي. وقد ظاهَرَ من امرأته، وتَظَهَّرَ من امرأته، وظَهَّرَ من امرأته تَظْهيراً، كلُّه بمعنى. والمُظَهَّرُ: الرجل الشديد الظَهْر.
قال الأصمعيُّ: أتانا فلان مُظَهِّراً، أي في وقت الظهيرة.

### Türkçe

**الظَهْرُ**: karın’ın zıddı. Ve onların sözü: “Hacetimi **بِظَهْرٍ** yapma”, yani onu unutma. Ve **الظَهْرُ**: binekler. Ve filân oğulları **مُظْهِرونَ**: eğer onların üzerinde taşıdıkları bir **ظَهْرٌ** varsa; nitekim “**مُنْجِبونَ**” denir, eğer onlar seçkin develer sahipleri iseler. Ve **الظَهْرُ**: tüyün kısa yanı; çoğulu **الظُهْرانُ**. Ve **الظَهْرُ**: kara yolu. Ve **أقران الظَهْرِ**: savaşta senin sırtının arkasından gelenler. Ve denir: o, onların **ظَهْرَيْهِم** ve **ظَهْرانَيْهِمْ** arasında konaklayandır; nûn’un fethiyle; nûn’un kesriyle “**ظَهْرانِيهم**” deme. **الأحمر** dedi: onların “iki **الظَهْرانَيْنِ** arasında onu gördüm” sözü; manası iki günde yahut günlerde (olmasıdır). Dedi: ve “iki **الظَهْرَيْنِ** arasında” da onun gibidir. Ve **الظُهْرُ**, damme ile: zevâlden sonra; ondan **صلاة الظُهر**. Ve **الظَهيرةُ**: öğle sıcağı. Denir: ona **حَدَّ الظهيرة**’de geldim; ve **قائمُ الظهيرة** kalktığı vakit. Ve **الظَهيرُ**: yardımcı; ondan Yüce Allah’ın sözü: “**والمَلائكَةُ بعد ذلكَ ظهَيرٌ**”; onu ancak cem etmedi; çünkü **فَعيل** ve **فَعول**’da müzekker, müennes ve cem‘ (aynı) olabilir. **الأصمعيُّ** dedi: “**بعيرٌ ظَهيرٌ** açık **الظَهارَةِ**” denir; eğer güçlü ise. Ve “**ناقة ظَهيرَةٌ**”. Ve **الظِهْرِيُّ** (kesra ile) deve: ihtiyaç için hazırlık; ona ihtiyaç duyulursa; çoğulu **ظَهارِيُّ** gayr-i munsarif; çünkü nisbet yâ’sı tekilde sabittir. Ve **الظِهْرِيُّ** ayrıca: onu **بِظَهْرٍ** yaptığın, yani unuttuğun şey. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “**واتَّخَذْتموهُ وَراءَكُم ظِهْرِيًّا**”. Ve “filân, filâna karşı benim **ظِهرتِي**’mdir; ve ben bu işte senin **ظِهْرَتُكَ**’yım”, yani yardımcın. Ve **الظاهِرُ**: bâtın’ın zıddı. Ve gözlerden **الظاهِرَةُ**: dışarı fırlamış olan. Ve denir: bu, senden ayıbı **ظاهِرٌ** olan bir iştir; yani zâil. **كثيِّر** şair dedi:
وعيَّرها الواشون أنِّي أحِبُّـهـاوتلكَ شَكاةٌ ظاهِرٌ عنك عارُها
Ve ondan onların sözü: filân, hacetimle **ظهَرَ** etti; eğer onu hafife aldı ve onu **بِظَهْرٍ** yaptıysa; sanki onu giderdi ve ona dönüp bakmadı. Ve onu **ظِهْرِيَّةً** yaptı; yani bir sırtın arkasında. **الأخطل** dedi:
وَجَدنا بني البَرصاءِ من ولَدِ الظَهْرِ
yani onlarla **يَظْهَرون** olanlardan ve rahimlerine dönüp bakmayanlardan. Ve **الظاهِرَةُ** suya varıştan: develerin her gün günün yarısında suya varması. Ve **الأصمعيّ** dedi: yerin **ظَواهِرُ**’i coştu; eğer onun otu kuruduysa. Dedi: ve **الظواهِرُ** yerin yüksekleridir. Ve **الظَهَرَةُ** (harekeli): ev eşyası. Ve ayrıca denir: filân, **ظَهَرَتِهِ** içinde geldi; yani kavmi ve dayanağı içinde. Ve **الظَهَرُ** ayrıca: “adam **ظَهِرَ** (kesra ile)” sözünün masdarıdır; eğer sırtından şikâyet ettiyse; o hâlde o **ظَهِرٌ**’dir. Ve şey **ظَهَرَ** (fetha ile) **ظُهوراً**: açığa çıktı. Ve “adamın üzerine **ظَهَرْتُ**”: onu yendim. Ve “evi **ظَهَرْتُ**”: onun üstüne çıktım. Ve “filân ile **أظْهَرْتُ**”: onu ilan ettim. Ve Allah onu düşmanına karşı **أظْهَرَهُ** etti. Ve “şeyi **أظْهَرْتُ**”: onu açıkladım. Ve “**أَظْهَرْنا**”: yani **الظُهر** vaktinde yürüdük. Ve **المُظاهَرَةُ**: yardımlaşma. Ve **التَظاهُرُ**: karşılıklı yardımlaşma. Ve kavim ayrıca **تظاهرَ** etti: birbirine arka döndüler; sanki onların her biri sırtını arkadaşına çevirdi. Ve onunla **اسْتَظْهَرَ** etti: yani onunla yardım istedi. Ve şeyi **استظهر** etti: yani onu ezberledi ve onu açıkça okudu. **أبو عبيدة** dedi: okların tüylerinde **الظُهارُ** (damme ile) vardır; o, tüyün omurgasının sırtından yapılmış olandır. Ve **الظُهْرانُ**: tüyün kısa yanı. Ve **البُطْنان**: uzun yanı. Denir: okunu **بِظُهْرانٍ** tüylet ve onu **ببُطْنان** ile tüyletme. Tekil: **ظَهْرٌ** ve **بطنٌ**. Ve **الظِهارَةُ** (kesra ile): **البطانة**’nin zıddı. Ve iki elbise arasında **ظاهَرَ** etti: yani ikisi arasında kat kat yaptı ve birbirine uygun kıldı. Ve **الظِهارُ**: erkeğin karısına sözü: “Sen bana annemin sırtı gibisin.” Ve karısından **ظاهَرَ** etti; ve karısından **تَظَهَّرَ** etti; ve karısından **ظَهَّرَ** etti **تَظْهيراً**; hepsi aynı manadadır. Ve **المُظَهَّرُ**: sırtı güçlü adamdır.
**الأصمعيُّ** dedi: filân bize **مُظَهِّراً** geldi; yani **الظهيرة** vaktinde.
