# ظيي — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%8A%D9%8A/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%8A%D9%8A/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%8A%D9%8A.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ظيي

باب لفيف الظَّاء
ظيي ، ظأظأ
( ظيي ) : روى سلمة عن الفضل بن العباس بن حمزة الخزاعي عن الليث أن الخليل قال : الظاءُ حرف عَربيٌ خُصَّ به لسانُ العرب ، لا يَشْركُهم فيه أحدٌ من سائر الأمم .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : أَظوَى الرجل إذا حَمُق ، قال : والظَّيَّاءُ الرجلُ الأحمقُ ، أبو عبيد عن الأصمعي : من أشجار الجبال العَرْعَرُ والظَّيَّانُ والنَّبْعُ والنَّشَمُ ، قال : والظَّيَّان يَاسَمِينُ البَرِّ ، وقال الليث : والظَّيَّان شيءٌ من العَسل ، ويجيء في بعض الشعر الظِّيُّ ، والظِّيُّ بلا نون ، قال : ولا يُشْتقُّ منه فِعْلٌ فَتُعْرَفَ يَاؤُه ، وبعضهم يُصَغِّره ظُيَيَّانا وبعضهم ظُوَيَّانا ، قلت : ليس الظَّيَّانُ من العسل في شيء إنما الظَّيَّان ما فَسَّرهُ الأصمعي ، وقال مالك بنُ خالد الخزاعِي :
يا مَيُّ إن سِباعَ الأرض هالِكةٌ
الغُفْرُ والأُدْمُ والآرامُ والنَّاسُ
والجَيْشُ مَنْ يُعْجِزَ الأيامَ ذُو
حِيَدٍ بِمُشْمَخِرٍ به الظَّيَّان والآس
أراد بذي حِيَدٍ وَعِلاً في قَرْنِه حِيدٌ ، وهي أنَابِيبُهُ ، والمُشْمَخِرُّ الجبل الطويل ، والآسُ ههنا شَجَرٌ ، والآس العَسَلُ أيضاً .
( ظأظأ ) : عمرو عن أبيه : والظَّأْظاءُ صَوْتُ التَّيسِ إذا نَبَّ .

### Türkçe

باب لفيف الظَّاء
**ظيي** ، **ظأظأ**

( **ظيي** ) : Selme, el-Fadl b. el-‘Abbâs b. Hamza el-Huzâ‘î’den, o da el-Leys’ten rivayet etti ki el-Halîl şöyle dedi: **الظاءُ** Arapça bir harftir; Arapların dili ona tahsis edilmiştir; diğer ümmetlerin geri kalanından hiç kimse onlarda ona ortak olmaz.

Ebu’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَظوَى** oldu; ahmaklaştığı zaman. Dedi ki: **الظَّيَّاءُ** ahmak adamdır. Ebu ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Dağ ağaçlarından **العَرْعَرُ** ve **الظَّيَّانُ** ve **النَّبْعُ** ve **النَّشَمُ** vardır. Dedi ki: **الظَّيَّان** kırın yaseminidir. El-Leys dedi ki: **الظَّيَّان** baldan bir şeydir. Bazı şiirde **الظِّيُّ** gelir; **الظِّيُّ** nun’suzdur. Dedi ki: Ondan bir fiil türetilmez ki yâ’sı bilinsin. Bazıları onu küçültür: **ظُيَيَّانا**; bazıları da: **ظُوَيَّانا**. Dedim ki: **الظَّيَّانُ** baldan hiçbir şey değildir; ancak **الظَّيَّان** el-Asma‘î’nin tefsir ettiği şeydir. Mâlik b. Hâlid el-Huzâ‘î dedi ki:

يا مَيُّ إن سِباعَ الأرض هالِكةٌ
الغُفْرُ والأُدْمُ والآرامُ والنَّاسُ
والجَيْشُ مَنْ يُعْجِزَ الأيامَ ذُو
حِيَدٍ بِمُشْمَخِرٍ به الظَّيَّان والآس

**ذُو حِيَدٍ** ile, boynuzunda **حِيدٌ** bulunan bir dağ keçisini kastetti; o, onun borucuklarıdır. **المُشْمَخِرُّ** uzun dağdır. **الآسُ** burada bir ağaçtır. **الآس** baldır da.

( **ظأظأ** ) : ‘Amr, babasından: **الظَّأْظاءُ** tekesin sesi; **نَبَّ** ettiği zaman.
