# عبأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عبأ

العبء بالكسر: الحمل من المتاع وغيره، وهما عبآن والثقل من أي شيء كان والجمع الأعباء وهي الأحمال والأثقال، وأنشد لزهير:
  الحامل العبء الثقيل عن ال                      جاني بغير يد ولا شـكـر
  ويروي: لغير يد ولا شكر، وقال الليث: العبء: كل حمل من غرم أو حمالة والعبء أيضا: العدل وهما عبآن، والأعباء: الأعدال والمثل والنظير، يقال: هذا عبء هذا أي مثله ويفتح أي الأخير كالعدل والعدل، والجمع من كل ذلك أعباء. وقال ابن الأعرابي: العبء بالفتح: ضياء الشمس وعن ابن الأعرابي: عبأ وجهه يعبأ إذا أضاء وجهه وأشرق، قال: والعبوة: ضوء الشمس: جمعه عباء ويقال فيه عب مقصورا كدم ويد، وبه سمي الرجل، قاله الجوهري، قال ابن الأعرابي: لا يدرى أهو أي المهموز لغة في عب الشمس أي المقصور أم هو أصله، قال الأزهري: وروى الرياشي وأبو حاتم معا قالا: أجمع أصحابنا على عب الشمس أنه ضوؤها، وأنشدا في التخفيف:
  إذا ما رأت شمسا عب الشمس شمرت                      إلى مثلها والجرهمـي عـمـيدهـا قالا: نسبه إلى عب الشمس وهو ضوؤها، قالا: وأما عبد شمس من قريش فغير هذا، قال أبو زيد: يقال: هم عب الشمس ورأيت عب الشمس ومررت بعب الشمس يريدون، عبد شمس. قال: وأكثر كلامهم رأيت عبد شمس، وأنشد البيت السابق، قال: وعب الشمس: ضوؤها، يقال: ما أحسن عبها أي ضوءها، قال: وهذا قول بعض الناس، والقول عندي ما قاله أبو زيد أنه في الأصل عبد شمس، ومثله قولهم: هذا بلخبيثة ورأيت بلخبيثة ومررت ببلخبيثة، وحكى عن يونس بلمهلب يريد بني المهلب قال: ومنهم من يقول عب شمس بتشديد الباء، يريد عبد شمس انتهى. وعبأ المتاع جعل بعضه على بعض، وقيل: عبأ المتاع والأمر كمنع يعبؤه عبا وعبأه بالتشديد تعبئة فيهما: هيأه، وكذلك عبأ الخيل والجيش إذا جهزه وكان يونس لا يهمز تعبية الجيش كعبأه تعبئة أي في كل من المتاع والأمر والجيش كما أشرنا إليه، قاله الأزهري، ويقال: عبأت المتاع تعبئة، قال: وكل من كلام العرب، وعبأت الخيل تعبئة وتعبيئا، فيهما، أي في المتاع والأمر لما عرفت، وفي حديث عبد الرحمن بن عوف قال: عبأنا النبي صلى الله عليه وسلم ببدر ليلا. يقال: عبأت الجيش عبا، وعبأتهم تعبئة، وقد يترك الهمز فيقال عبيتهم تعبية أي رتبتهم في مواضعهم، وهيأتهم للحرب، وعبأت له شرا، أي هيأته، وقال ابن بزرج: احتويت ما عنده، وامتخرته، و اعتبأته، وازدلعته. وأخذته، واحد وعبأ الطيب والأمر يعبؤه عبأ: صنعه وخلطه عن أبي زيد، قال أبو زبيد يصف أسدا:
  كأن بنحره وبمنـكـبـيه                      عبيرا بات يعبؤه عروس ويروي: بات تخبؤه. وعبيته وعبأته تعبئة وتعبيئا. والعباء كسحاب: كساء م أي معروف وهو ضرب من الأكسية، كذا في لسان العرب، زاد الجوهري: فيه خطوط، وقيل هو الجبة من الصوف كالعباءة قال الصرفيون: همزته عن ياء، وإنه يقال: عباءة وعباية، ولذلك ذكره الجوهري والزبيدي في المعتل، قاله شيخنا. والعباء: الرجل الثقيل الأحمق الوخم كعبام ج أعبئة. والمعبأة كمكنسة هي خرقة الحائض، عن ابن الأعرابي، وقد اعتبأت المرأة بالمعبأة. والمعبأ كمقعد هو المذهب، مشتق من عبأت له إذا رأيته فذهبت إليه، قال حزام العكلي:
  ولا الطنء من وبئي مقرئ                      ولا أنا من معبئي مزنـؤه
  وما أعبأ به أي الأمر: ما أصنع قاله الأزهري، وقوله تعالى  قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم  روى ابن نجيح عن مجاهد، أي ما يفعل بكم، وقال أبو إسحاق تأويله أي وزن لكم عنده لولا توحيدكم، كما تقول ما عبأت بفلان، أي ما كان له عندي وزن ولا قدر، قال: وأصل العبء الثقيل، وقال شمر: قال أبو عبد الرحمن: ما عبأت به شيئا، أي لم أعده شيئا، وقال أبو عدنان عن رجل من باهلة: قال: ما يعبأ الله بفلان إذا كان فاجرا مائقا، وإذا قيل قد عبأ الله به فهو رجل صدق وقد قبل الله منه كل شيء، قال: وأقول: ما عبأت بفلان أي لم أقبل شيئا منه ولا من حديثه وما أعبأ بفلان عبأ، أي ما أبالي قال الأزهري: وما عبأت له شيئا، أي لم أباله، قال: وأما عبأ فهو مهموز لا أعرف في معتلات العين حرفا مهموزا غيره. والاعتباء هو الاحتشاء وقد تقدم في ح ش أ.

### Türkçe

**العبء** kesre ile: eşya ve başkasından yük; ikisi **عبآن**’dır; ve herhangi bir şeyden olan ağırlık; cem‘i **الأعباء**’dır; ve o, yükler ve ağırlıklardır. Züheyr’e ait olarak inşad etti:
  Ağır **العبء**’ü taşıyan,                      suçludan, ne bir el ile ne de bir şükür ile
  Ve rivayet olunur: ne bir el ile ne de bir şükür ile. Leys dedi: **العبء**: borçtan yahut yüklenmeden her yük; ve **العبء** ayrıca: denk; ikisi **عبآن**’dır. Ve **الأعباء**: denkler ve misal ve nazîr. Denir: bu, bunun **عبء**’üdür; yani onun mislidir. Ve (sonuncusu) denk ve denk gibi fetha ile de gelir. Ve bütün bunların cem‘i **أعباء**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العبء** fetha ile: güneşin ziyası. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **عبأ** yüzünü **يعبأ**; yüzü aydınlandığı ve parladığı zaman. Dedi: ve **العبوة**: güneşin ışığı; cem‘i **عباء**’dır. Ve onda **عب** (maksûr) denir; **دم** ve **يد** gibi. Ve onunla adam isimlendirildi; Cevherî söyledi. İbnü’l-A‘râbî dedi: bilinmez; o, **عب** (güneş) yani maksûrda bir lügat olan hemzeli mi, yoksa onun aslı mı? Ezherî dedi: er-Riyâşî ve Ebû Hâtim birlikte rivayet etti; ikisi dedi: ashabımız, **عب الشمس**’ın onun ışığı olduğunda icmâ etti. Ve tahfîfte inşad ettiler:
  Ne zaman bir güneş görse, **عب الشمس**’ı, sıvadı                      onun benzerine; ve Cürhemî onun direğidir
  İkisi dedi: onu **عب الشمس**’a nisbet etti; ve o, onun ışığıdır. İkisi dedi: Kureyş’ten **عبد شمس** ise, bu değildir. Ebû Zeyd dedi: denir: onlar **عب الشمس**’tır; ve **عب الشمس**’ı gördüm; ve **عب الشمس**’a uğradım; murad ederler: **عبد شمس**. Dedi: sözlerinin çoğu “**عبد شمس**’ı gördüm”dür. Ve önceki beyti inşad etti. Dedi: ve **عب الشمس**: onun ışığıdır; denir: onun **عب**’ı ne güzeldir; yani onun ışığı. Dedi: bu, insanların bazısının sözüdür; ve söz, benim yanımda Ebû Zeyd’in dediğidir: aslında **عبد شمس**’tır. Ve onun misli, onların sözü: bu **بلخبيثة**’dir; ve **بلخبيثة**’yi gördüm; ve **بلخبيثة**’ye uğradım. Yûnus’tan **بلمهلب** (Beni’l-Mühelleb’i murad eder) diye nakletti. Dedi: ve onlardan kimisi **عب شمس** der, **الباء**’ı şeddeli; **عبد شمس**’ı murad eder. Bitti.

Ve **عبأ** eşyayı: onun bir kısmını bir kısmı üzerine yaptı. Ve denildi: **عبأ** eşyayı ve işi, **منع** gibi; onu **يعبؤه**; **عبا** olarak. Ve onu şeddeli **عبأه**: ikisinde de **تعبئة**; onu hazırladı. Ve aynı şekilde atları ve orduyu **عبأ**; onu donattığı zaman. Ve Yûnus, ordunun **تعبية**’sini hemzelemezdi; **عبأه**’yi **تعبئة** olarak; yani eşya, iş ve ordundan her birinde; ona işaret ettiğimiz üzere. Ezherî söyledi. Ve denir: eşyayı **عبأت**; **تعبئة** olarak. Dedi: ve Arapların sözünden her biridir. Ve atları **عبأت**; **تعبئة** ve **تعبيئا** olarak; ikisinde de; yani bildiğin üzere eşya ve işte. Ve Abdurrahman b. Avf hadîsinde dedi: “Bedir’de geceleyin Nebî’yi (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **عبأنا**.” Denir: orduyu **عبأت**; **عبا** olarak. Ve onları **عبأت**; **تعبئة** olarak. Ve bazen hemze terk edilir; böylece denir: onları **عبيتهم**; **تعبية** olarak; yani onları yerlerinde tertip ettim ve onları savaş için hazırladım. Ve ona bir şer **عبأت**; yani onu hazırladım. İbn Büzerc dedi: onun yanındakini kuşattım; ve onu emdim; ve onu **اعتبأته**; ve onu **ازدلعته**. Ve onu aldım; bir.

Ve **عبأ** güzel kokuyu ve işi; onu **يعبؤه**; **عبأ** olarak: onu yaptı ve onu karıştırdı; Ebû Zeyd’den. Ebû Zübeyd, bir aslanı vasfederek dedi:
  Sanki gerdanında ve iki omzunda                      bir **عبير**; bir gelin onu geceleyin **يعبؤه**
  Ve rivayet olunur: geceleyin onu **تخبؤه**. Ve onu **عبيته**; ve onu **عبأته**; **تعبئة** ve **تعبيئا** olarak.

Ve **العباء** (bulut gibi): bir örtü; m. yani bilinen; ve o, örtülerden bir türdür; Lisânü’l-‘Arab’da böyle. Cevherî artırdı: onda çizgiler vardır. Ve denildi: o, yünden bir cübbedir; **العباءة** gibi. Sarfçılar dedi: onun hemzesi bir **ياء**’dandır; ve denir: **عباءة** ve **عباية**; bunun için Cevherî ve Zebîdî onu mu‘tel’de zikretti; şeyhimiz söyledi.

Ve **العباء**: ağır, ahmak, gevşek adam; **عبام** gibi; cem‘i **أعبئة**.

Ve **المعبأة** (süpürge gibi): hayızlı kadının bezi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve kadın **المعبأة** ile **اعتبأت**.

Ve **المعبأ** (oturak gibi): gidilen yer; “ona **عبأت**; onu gördüğümde ona gittim”den türemiştir. Hızâm el-‘Aklî dedi:
  Ne **الطنء**’ (vardır) bir **وبئي**’den, bir **مقرئ**                      ne de ben, bir **معبئي**’den, onun **مزنؤه**’su
  Ve “onunla ne **أعبأ** ederim” yani iş: ne yaparım; Ezherî söyledi. Ve onun sözü, yüce: **قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم**; İbn Nüceyh, Mücâhid’den rivayet etti: yani sizinle ne yapar. Ebû İshâk dedi: onun te’vîli: onun katında sizin için bir ağırlık (değer) yoktur; tevhidiniz olmasaydı. Nitekim dersin: “Falân ile **عبأت** etmedim”; yani benim yanımda onun bir ağırlığı ve bir değeri olmadı. Dedi: ve **العبء**’ün aslı ağırdır. Şemmer dedi: Ebû Abdurrahman dedi: “Onunla bir şeyi **عبأت** etmedim”; yani onu bir şey saymadım. Ebû Adnân, Bâhile’den bir adamdan: dedi: Allah, fâcir, mâyık olduğu zaman falân ile **يعبأ** etmez. Ve “Allah onunla **عبأ** etti” denildiği zaman, o, doğruluk adamıdır; ve Allah ondan her şeyi kabul etmiştir. Dedi: ve ben derim: “Falân ile **عبأت** etmedim”; yani ondan hiçbir şeyi ve onun hadisinden (sözünden) hiçbir şeyi kabul etmedim. Ve “Falân ile bir **عبأ** (kadar) ne **أعبأ** ederim”; yani aldırmam. Ezherî dedi: ve “ona bir şeyi **عبأت** etmedim”; yani ona aldırmadım. Dedi: ve **عبأ** ise hemzelidir; göz harfleri mu‘tel olanlarda, ondan başka hemzeli bir harf tanımıyorum.

Ve **الاعتباء**: doldurma (içini tıkama)dır; **ح ش أ**’da geçmişti.
