# عبا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عبا

عَبَا المَتاعَ عَبْواً وعَبَّاه: هَيَّأَه. وعَبَّى الجيش: أَصْلَحه وهَيّأَه تَعْبيَةً وتَعْبِئَةً وتَعْبيئاً، وقال أَبو زيد: عَبّأْتُه بالهمزة.
والعَبايةُ ضَرْبٌ من الأَكْسِيَة واسِعٌ فيه خُطوطٌ سُودٌ كِبارٌ، والجمع عَباءٌ. وفي الحديث: لِباسُهم العَباءُ، وقد تكَرَّر في الحديث، والعَباءَةُ لُغَةٌ قيه. قال سيبويه: إنما هُمِزَتْ وإن لم يكن حرفُ العِلّة فيها طَرَفاً لأنهم جاؤوا بالواحد على قولهم في الجمع عَباء، كما قالوا مَسنِيَّة ومَرْضِيَّة، حين جاءت على مسنِيٍّ ومرضِيٍّ، وقال: العَباءُ ضربٌ من الأكْسِية، والجمع أَعْبِيَةٌ، والعَباءُ على هذا واحدٌ. وقال ابن سيده: قال ابنُ جِني وقالوا عَباءة، وقد كان ينبغي، لمَّا لَحِقَت الهاءُ آخِراً وجَرَى الإعرابُ عليها وقَوِيَت الياءُ لبُعْدِها عن الطرَف، أَنْ لا تُهْمَز وأَنْ لا يقال إِلا عَباية فيُقْتَصَر على التصحيح دون الإِعْلال، وأَن لا يجوز فيه الأَمرانِ، كما اقْتُصر في نِهايَةٍ وغَباوةٍ وشَقاوةٍ وسعايةٍ ورِمايةٍ على التصحيح دون الإعلال، لأن الخليلَ، رحمه الله، قد عَلَّل ذلك فقال: إِنهم إِنما بَنَوْا الواحِدَ على الجمع، فلما كانوا يقولون عَباءٌ فيلزمهم إِعْلالُ الياء لوقوعها طَرَفاً، أَدْخَلُوا الهاء، وقد انْقَلَبَت الياءُ حينئذ همزةً فَبَقِيَت اللامُ مُعْتَلَّة بعدَ الهاء كما كانت مُعْتَلَّة قَبْلها؛ قال الجوهري: جمعُ العَباءَة والعَبايَة العَباءَاتُ.
قال ابن سيده: والعَبَى الجافي، والمَدُّ لُغَةٌ؛ قال:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَبَاءِ الثَّطِّ
وقيل: العِباءُ بالمدِّ الثَّقِيلُ الأَحْمَقُ. وروى الأَزهري عن الليث: العَبَى، مقصورٌ، الرجلُ العَبامُ، وهو الجافي العَيِيُّ، ومَدّه الشاعر فقال، وأَنشد أَيضاً البيت:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَبَاءِ الثَّطِّ
قال الأَزهري: ولم أَسمع العَباءَ بمعنى العَبامِ لغير الليث، وأَما الرجزُ فالرواية عندي:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَيَاءِ
بالياء. يقال: شيخٌ عَياءٌ وعَيايَاءٌ، وهو العَبامُ الذي لا حاجة له إلى النِّساءِ، قال: ومَنْ قاله بالباء فقد صَحَّفَ. وقال الليث: يقال في تَرْخِيم اسْمٍ مثلِ عبدِ الرحمنِ أًو عبدِ الرحِيم عَبْوَيْه مثل عمروٍ وعَمْرَوَيْه.
والعَبُ: ضَوْءُ الشمس وحُسْنُها يقال: ما أَحْسَنَ عَبَها، وأَصْلُه العَبْوُ فنُقِصَ.
ويقال: امرأَةٌ عابِيَةٌ أَي ناظِمَة تَنْظِمُ القلائد؛ قال الشاعر يصف سهاماً:
لها أُطُرٌ صُفْرٌ لِطافٌ كأنها
عَقِيقٌ، جَلاهُ العابِياتُ، نظِيمُ
قال: والأَصل عابِئَةٌ، بالهمز، من عَبَأْتُ الطيِّبَ إذا هَيَّأْتَه. قال ابن سيده: والعَباةُ من السُّطَّاحِ الذي يَنْفَرِشُ على الأرض. وابن عَبايَة: من شُعَرائِهم. وعبابَةُ بن رِفاعَةَ: من رُواةِ الحديث.

### Türkçe

**عَبَا** eşyayı **عَبْواً** ve **عَبَّاه**: onu hazırladı. Ve **عَبَّى** orduyu: onu ıslah etti ve onu **تَعْبيَةً** ve **تَعْبِئَةً** ve **تَعْبيئاً** olarak hazırladı; Ebû Zeyd dedi: onu hemze ile **عَبّأْتُه**.

Ve **العَبايةُ**: geniş, içinde büyük siyah çizgiler bulunan, örtülerden bir türdür; çoğulu **عَباءٌ**dur. Hadiste: onların giysisi **العَباءُ**dur; hadiste tekrar etmiştir; ve **العَباءَةُ** onda bir lehçedir. Sîbeveyh dedi: onda illet harfi uçta olmadığı hâlde ancak hemzelendi; çünkü tekili, çoğulda **عَباء** demeleri üzere getirdiler; nitekim **مَسنِيَّة** ve **مَرْضِيَّة** dediler; **مسنِيٍّ** ve **مرضِيٍّ** üzere geldiği vakit. Ve dedi: **العَباءُ** örtülerden bir türdür; çoğulu **أَعْبِيَةٌ**dir; ve **العَباءُ** bu üzere bir tekildir. İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: ve **عَباءة** dediler; hâlbuki gerekirdi ki, **الهاءُ** sona bitiştiğinde ve i‘rab onun üzerine cereyan ettiğinde ve **الياءُ** uçtan uzaklığı sebebiyle kuvvetlendiğinde, hemzelenmemesi ve ancak **عَباية** denilmesi; böylece i‘lâl olmaksızın tashih ile yetinilmesi; ve onda iki işin caiz olmaması; nitekim **نِهايَةٍ** ve **غَباوةٍ** ve **شَقاوةٍ** ve **سعايةٍ** ve **رِمايةٍ**da i‘lâl olmaksızın tashih ile yetinildi; çünkü Halîl, Allah ona rahmet etsin, bunu illetlendirmiştir de dedi: onlar tekili ancak çoğul üzerine bina ettiler; **عَباءٌ** diyor olduklarından, **الياءُ** uçta vuku bulması sebebiyle onun i‘lâli onlara lâzım gelince, **الهاء**yı dâhil ettiler; o sırada **الياءُ** hemzeye dönmüşken, **اللامُ** **الهاء**dan sonra da, ondan önce olduğu gibi, mu‘tel kaldı. Cevherî dedi: **العَباءَة** ve **العَبايَة**nin çoğulu **العَباءَاتُ**tur.

İbn Sîde dedi: ve **العَبَى** kaba olan (kimsedir); med (uzatma) bir lehçedir; dedi ki:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَبَاءِ الثَّطِّ
Ve denildi: med ile **العِباءُ** ağır ahmaktır. Ezherî, Leys’ten rivayet etti: **العَبَى** (kısaltılmıştır), **العَبامُ** adamdır; o, kaba, tutuk (kimsedir). Şair onu med etti de dedi; ve beyti de ayrıca rivayet etti:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَبَاءِ الثَّطِّ
Ezherî dedi: Leys’ten başkası için **العَباءَ**ı **العَبامِ** manasında işitmedim; recez ise, rivayet benim yanımda:
كَجَبْهَةِ الشَّيْخِ العَيَاءِ
**الياء** ile. Denilir: **شيخٌ عَياءٌ** ve **عَيايَاءٌ**; o, kadınlara ihtiyacı olmayan **العَبامُ**dur. Dedi: onu **الباء** ile söyleyen kimse tashif etmiştir. Leys dedi: **عبدِ الرحمنِ** yahut **عبدِ الرحِيم** gibi bir isimde terhîmde **عَبْوَيْه** denilir; **عمروٍ** ve **عَمْرَوَيْه** gibi.

Ve **العَبُ**: güneşin ışığı ve güzelliğidir; denilir: onun **عَبَ**ı ne güzeldir. Aslı **العَبْوُ**dur; sonra eksiltildi.

Ve denilir: **امرأَةٌ عابِيَةٌ**; yani gerdanlıkları dizen, dizip tertip eden (kadın); şair okları vasfederek dedi:
لها أُطُرٌ صُفْرٌ لِطافٌ كأنها
عَقِيقٌ، جَلاهُ العابِياتُ، نظِيمُ
Dedi: aslı, hemze ile **عابِئَةٌ**dir; **عَبَأْتُ** güzel kokuyu, onu hazırladığım zaman,dan. İbn Sîde dedi: ve **العَباةُ**: yer üzerine yayılan düz damlardan (bir şeydir). Ve **ابن عَبايَة**: onların şairlerindendir. Ve **عبابَةُ بن رِفاعَةَ**: hadis râvilerindendir.
