# عبد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عبد

عَبَدَ اللّٰهَ
1 عَبَدَ اللّٰهَ ذ , aor. عَبُدَ , inf. n. عِبَادَةٌ (IKtt, L, Msb, &c.) and عُبُودَةٌ and عُبُودِيَّةٌ (IKtt) and مَعْبَدٌ and مَعْبَدَةٌ, (L,) He served, worshipped, or adored, God; rendered to Him religious service, worship, or adoration: (L:) or he obeyed God: (IKtt:) or he obeyed God with humility or submissiveness; rendered to Him humble, or submissive, obedience: (IAth, L, Msb:) [or, inf. n. عِبَادَةٌ, he did what God approved: and, inf. n. عُبُودَةٌ, he approved what God did: (see the former of these ns. below:)] the verb is used in these senses only when the object is God, or a false god, or the Devil. (TA.) -A2- عَبَدْتُ بِهِ أُوذِيهِ I was excited against him to annoy, molest, harm, or hurt, him. (O, K.) ― -b2- And مَا عَبَدَكَ عَنِّى What has withheld thee from me? (IAar, L.) -A3- عَبُدَ, aor. عَبُدَ , inf. n. عُبُودَةٌ and عُبُودِيَّةٌ, accord. to Lh and IKtt, but A'Obeyd held that there is no verb to these two ns., He was, or became, a slave, or in a state of slavery: or he was, or became, in a state of slavery, his fathers having been so before him; as also ↓ عُبِّدَ. (L.) ― -b2- Lth read [in the Kur v. 65] وَعَبُدَ الطَّاغُوتُ; explaining the meaning to be, Et-Tلghoot having become an object of worship; and saying that عَبُدَ, here, is a verb similar to ظَرُفَ and فَقُهَ: but Az says that in this he has committed a mistake. (L.) -A4- عَبِدَ, aor. عَبَدَ , inf. n. عَبَدٌ (and عَبَدَةٌ, or this is a simple subst., L), He was, or became, angry; (Fr, S, O, * L, Msb, K;) [and so ↓ تعبّد, in the Deewلn of Jereer, accord. to Freytag;] like أَبِدَ and أَمِدَ and أَحِنَ: (Fr:) and he was long angry. (L.) You say, عَبِدَ عَلَيْهِ He was angry with him. (Fr.) And ElFarezdak makes it trans. without a prep., saying يَعْبَدُنِى. (L.) ― -b2- He disdained, or scorned. (AZ, S, O, L.) El-Farezdak says,
وَأَعْبَدُ أَنْ أَهْجُو كُلَيْبًا بِدَارِمِ
[And I disdain to satirize Kuleyb with Dلrim: the former being unworthy to be coupled with the latter even as an object of satire]. (S, O, L.) [See also عَبِدٌ.] ― -b3- He denied, disacknowledged, or disallowed. (O, K.) [See, again, عَبِدٌ.] ― -b4- He repented, and blamed himself, (O, K, TA,) for having been remiss, or having fallen short of doing what he ought to have done. (TA.) ― -b5- He mourned, grieved, or was sorrowful. (L.) ― -b6- He was covetous; or inordinately, or culpably, desirous. (O, K.) And عَبِدَ بِهِ He clave, or kept, to it, or him, inseparably. (L.) ― -b7- And, (O, L, K,) said of a camel, (L,) He was, or became, affected with mange, or scab: (L:) or with incurable mange or scab: (O, L:) or with severe mange or scab. (K.)

عبّدهُ
2 عبّدهُ ذ , (S, * A, O, ast; Msb, K, *) inf. n. تَعْبِيدٌ; (S, O, K;) and ↓ اعبدهُ, (S, A, O, K,) inf. n. اـِعْبَادٌ; (S;) and ↓ تعبّدهُ, and ↓ اعتبدهُ, (S, O, K,) and ↓ استعبدهُ; (S, * O, * Msb, K; *) He made him, or took him as, a slave; he enslaved him: (S, A, O, Msb, K:) or عبّدهُ and ↓ اعبدهُ (TA) and ↓ تعبّدهُ and ↓ اعتبدهُ (A) he made him to be as a slave to him. (A, TA.) See also 1, former half. You say [also] الطَّمَعُ ↓ استعبدهُ Covetousness made him a slave. (A.) And فُلَانًا ↓ أَعْبَدَنِى He made me to posses such a one as a slave: (A, O, Msb, K:) so accord. to Lth: but Az says that the meaning of أَعْبَدْتُ فُلَانًا as commonly known to the lexicologists is اِسْتَعْبَدْتُهُ: he adds, however, that he does not deny the meaning assigned by Lth if it can be verified. (L.) مُحَرَّرًا ↓ اِعْتَبَدَ, occurring in a trad., or as some relate it, ↓ أَعْبَدَ, means He took an emancipated man as a slave: i. e. he emancipated a slave, and then concealed the act from him, or confined him, and made him to serve him by force; or he took a freeman, and pretended that he was a slave, and took possession of him by force. (L.) ― -b2- عبّدهُ also signifies He brought him under, (namely, a man,) subdued him, or rendered him submissive, so that he did the work of slaves. (AZ, TA.) عبّد, inf. n. as above, is syn. with ذَلَّلَ. (S, O.) [And hence it has also the following significations, among others indicated by explanations of its pass. part. n. below. ― -b3- He rendered a camel submissive, or tractable. ― -b4- And He beat, or trod, a road, or path, so as to make it even, or easy to walk or ride upon.] -A2- عبّد [as intrans.], inf. n. as above, He departed, taking fright, and running away, or going away at random: (O, K:) or he hastened, or went quickly. (TA.) And عبّد يَعْدُو He hastened time after time, running. (TA.) ― -b2- مَا عَبَّدَ أَنْ فَعَلَ ذَاكَ, (inf. n. as above, S,) He delayed not, or was not slow, to do, or in doing, that. (S, O, K. *)

اعبد
4 اعبد ذ as trans.: see 2, former half, in four places. -A2- اعبدوا They collected themselves together; assembled together. (K.) ― -b2- اعبد القَوْمُ بِالرَّجُلِ The people, or party, beat the man: (O, K:) or collected themselves together and beat him. (TA.) -A3- أُعْبِدَ بِهِ His riding-camel became fatigued: (S, O, K:) or perished; or flagged, or became powerless; or stopped with him: (S, O:) or died, or became ill, or went away, so that he was obliged to stop: (L:) i. q. أُبْدِعَ بِهِ [q. v.], (S, O, L, K,) from which it is formed by transposition. (TA.)

تعبّد
5 تعبّد ذ He became, or made himself, a servant of God; devoted himself to religious services or exercises; applied himself to acts of devotion. (S, A, O, L, Msb, K.) And تعبّد بِالْاـِسْلَامِ He became, or made himself, a servant of God by [following the religion of] El-Islلm; [i. e. he followed El-Islلm as his religion;] syn. ذَانَ بِهِ. (Msb in art. دين.) -A2- Also, He (a camel) became refractory, and difficult to manage, (K,) like a wild animal. (L.) ― -b2- See also عَبِدَ, first sentence. -A3- تعبّدهُ: see 2, first sentence, in two places. ― -b2- Also He called him, or invited him, to obedience. (Msb.) -A4- تعبّد البَعِيرَ He drove away the camel until he became fatigued (O, K, TA) and was obliged to stop. (TA.)

8 اـِعْتَبَدَ see 2, former half, in three places.

10 اـِسْتَعْبَدَ see 2, in two places.

تَعَبْدَدُوا
R. Q. 2 تَعَبْدَدُوا ذ They (a people) went away in parties in every direction. (TA.) [See عَبَادِيدُ.]

عَبْدٌ
عَبْدٌ ذ , originally an epithet, but used as a subst., (Sb, TA,) A male slave; (S, A, O, L, Msb, K;) i. q. مَمْلُوكٌ; (L, K;) [but عَبْدٌ is now generally applied to a male black slave; and مَمْلُوكٌ, to a male white slave; and this distinction has long obtained;] contr. of حُرٌّ; (S, A, O, L, Msb;) as also ↓ عَبْدَلٌ, (L, K,) in which the ل is augmentative: (L:) and a servant, or worshipper, of God, and of a false god, or of the Devil: (Lth, L, &c.:) [you say عَبْدُ اللّٰهِ and عَبْدُ الشَّمْسِ &c.: see also عَابِدٌ, which signifies the same; and see the remarks in this paragraph on the pls. عَبِيدٌ and عِبَادٌ and عَبَدَةٌ &c.:] and a man, or human being; (M, A, L, K;) as being a bondman (مَرْبُوبٌ) to his Creator; (L;) applied to a male and to a female; (Ibn-Hazm, TA;) whether free or a slave: (K:) pl. أَعْبُدٌ (S, O, Msb, K) and أَعْبِدَةٌ and أَعْبَادٌ, (IKtt, TA,) [all pls. of pauc.,] of which the first is the most commonly known, (Msb,) and ↓ عَبِيدٌ and عِبَادٌ, (S, O, Msb, K,) which two and the first are the most commonly known of all the many pls. of عَبْدٌ, (Msb,) عَبِيدٌ being like كَلِيبٌ as pl. of كَلْبٌ, a rare form of pl.; (S, O;) or, accord. to some, it is a quasipl. n.; accord. to Ibn-Mلlik, فَعِيلٌ occurs as a pl. measure, but sometimes they use it in the manner of a pl. and make it fem., as in the instance of عَبِيدٌ, and sometimes they use it in the manner of quasi-pl. ns. and make it masc., as in the instances of حَجِيجٌ and كَلِيبٌ; (MF;) [accord. to the general and more approved opinion, it is a quasi-pl. n., and therefore fem. and masc., but most commonly fem.;] and further it should be remarked that the common people agree in making a difference between عَبِيدٌ and عِبَادٌ, by the former meaning slaves [and by the latter meaning servants of God and also simply, with the article ال, mankind], saying, هٰؤُلَآءِ عَبِيدٌ these are slaves, and هٰذَا عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللّٰهِ [this is a servant, of the servants of God]: (Az, L:) [and a distinction is also made between عِبَادٌ and عَبَدَةٌ, respecting which see what follows:] other pls. of عَبْدٌ are عُبْدَانٌ, (S, O, K,) like تُمْرَانٌ pl. of تَمْرٌ, (S, O,) and عِبْدَانٌ, (S, O, K,) like جِحْشَانٌ pl. of جَحْشٌ, (S, O,) and عُبُدٌ, (S, O, K,) like سُقُفٌ pl. of سَقْفٌ, (S, O,) or this is pl. of عَبِيدٌ, like رُغُفٌ pl. of رَغِيفٌ, (Zj,) and is also a pl. of عَابِدٌ, (L,) and some read [in the Kur v. 65] عُبُدَ الطَّاغُوتِ, (Akh, S, O,) and عُبْدٌ (MF) and عُبُودٌ and عُبَّدٌ and عُبَّادٌ and عَبَدَةٌ, (IKtt, TA,) the last three of which are also pls. of عَابِدٌ: (L:) one says of the worshippers of a plurality of gods, هُمْ عَبَدَةُ الطَّاغُوتِ [they are the servants of Et-Tلghoot]; but the Muslims one calls عِبَادُ اللّٰهِ, meaning the servants, or worshippers, of God: (Lth, L:) [all these are pls. in the proper sense of the term, of the broken class:] and عَبْدُونَ, (O, K,) a pl. of the sound class, adopted because عَبْدٌ is originally an epithet: (TA:) and [the following, with the exception of the first, and of some which are particularized as being pls. of pls., are also said to be pls., but are properly speaking quasi-pl. ns., namely,] ↓ عَبُدٌ, (O, K,) accord. to some, who read [in the Kur ubi suprà] عَبُدَ الطَّاغُوتِ, making the former a prefixed noun, as meaning the servants (خَدَم) of Et-Tلghoot; but it is a n. of the measure فَعُلٌ, like حَذُرٌ and نَدُسٌ, not a pl.; the meaning being the servant (خَادِم) of Et- Tلghoot; (Akh, S, O;) and it is also used by poetic license for عَبْدٌ; (Fr, T, S, O;) and ↓ عِبِدَّانٌ and ↓ عِبِدَّآءُ and ↓ عِبِدَّى; (S, O, K;) or, accord. to some, the last of these signifies slaves born in a state of slavery; and the female is termed ↓ عَبْدَةٌ; and Lth says that ↓ عِبِدَّى signifies a number of slaves born in a state of slavery, generation after generation; but Az says that this is a mistake, that عِبِدَّى اللّٰهِ signifies the same as عبَادُ اللّٰهِ, that it is thus used in a trad., and that عِبِدَّى is applied in another trad. to poor men of the class called أَهْلُ الصُّفَّة; (L;) and ↓ عُبُدَّآءُ and ↓ عِبِدَّةٌ and ↓ عِبَادٌّ (IKtt, TA) and ↓ مَعْبَدَةٌ, like مَشْيَخَةٌ, (T, O, K,) and ↓ مَعْبُودَآءُ (Yaakoob, S, O, K) and ↓ مَعْبُودَى, (IKtt, TA,) and [pl. pl.] ↓ مَعَابِدُ, (O, K,) said to be pl. of مَعْبَدَةٌ; (TA;) and pl. pl. أَعَابِدُ, (K,) pl. of أَعْبُدٌ; (TA;) and عَبِيدُونَ, (Es-Suyootee, MF,) app. pl. of ↓ عَبِيدٌ. (MF.) فَادْخُلِى فِى عِبَادِى, in the Kur lxxxix. 29, means Then enter thou among my righteous servants: (Ksh, Bd, Jel:) or it means فِى حِزْبِى [among my peculiar party]. (S, O.) ― -b2- Also (tropical:) Ignoble, or base-born; like as حُرٌّ is used to signify “ generous, ” “ noble, ” or “ well-born. ” (Mgh in art. حر.) -A2- Also A certain plant, of sweet odour, (O, K, TA,) of which the camels are fond because it makes the milk to become plentiful, and fattens; it is sharp, or hot, (حَادّ O, or حَارّ TA,) in temperament; and when they depasture it they become thirsty, and seek the water: (O, TA:) so says IAar. (O.) -A3- And A short and broad نَصْل [or arrow-head, or spear-head, or blade]. (AA, O, * K.)

عَبَدٌ
عَبَدٌ ذ : see عَابِدٌ.

عَبُدٌ
عَبُدٌ ذ : see the paragraph commencing with عَبْدٌ, latter half.

عَبِدٌ
عَبِدٌ ذ and ↓ عَابِدٌ (but the latter is rarely used, Ibn-'Arafeh) Angry. (L.) And (both words) Disdaining, or disdainful; scorning, or scornful. (L.) Accord. to AA, العَابِدِينَ in the words of the Kur [xliii. 81], اـِنْ كَانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ ↓ العَابِدِينَ, means The disdainers, or scorners, and the angry: (S, * L:) but Ibn-'Arafeh rejects this assertion: (TA:) these words are variously explained; as meaning There is not to the Compassionate a son; and I am the first of the angry disdainers or scorners of the assertion that there is: or, and I am the first of the deniers of this assertion: or, and I am the first of the worshippers of God according to the unitarian doctrine, or, of the worshippers of God of this people: or if there were to the Compassionate a son, I would be the first of his worshippers: or if there be to the Compassionate a son, I am the first of worshippers; but I am not the first worshipper of God: or, accord. to Az, the best interpretation is one ascribed to Mujلhid; i. e. if there be to the Compassionate a son in your opinion, I am the first of those who have worshipped God alone, and who have thus charged you with uttering a falsehood in this your assertion. (L.)

عَبْدَةٌ
عَبْدَةٌ ذ : see عَبْدٌ, latter half.

عَبَدَةٌ
عَبَدَةٌ ذ [as a subst. from عَبِدَ (q. v.), Anger. ― -b2- ] Disdain, or scorn; (S, O, L, K;) disdain occasioned by a saying at which one is ashamed, and from which one abstains through scorn and pride: (L:) or intense disdain or scorn. (A.) ― -b3- Strength: so in the saying مَا لِثَوْبِكَ عَبَدَةٌ [There is not any strength to thy garment]. (S, O.) ― -b4- Strength and fatness: (S, O, K:) thus in the phrase نَاقَةٌ ذَاتُ عَبَدَةٍ [A she-camel possessing strength and fatness]. (S, O.) And one says [also] نَاقَةٌ عَبَدَةٌ [if this be not a mistake for the phrase here next preceding] meaning A strong she-camel. (L, Msb.) ― -b5- And Lastingness, or continuance; syn. بَقَآءٌ; (O, L, K, TA;) in some lexicons نَقَآءٌ; (TA;) and strength. (L.) One says, لَيْسَ لِثَوْبِكَ عَبَدَةٌ meaning There is not to thy garment any lastingness, or continuance, and strength. (Lh, L.) -A2- Also A stone with which perfume is bruised, or pounded. (O, L, K.)

عَبْدِىٌّ
عَبْدِىٌّ ذ [a rel. n. from عَبْدٌ]. الدَّرَاهِمُ العَبْدِيَّةُ Certain Dirhems, which were superior to those of late times, and of greater weight. (O, K, TA.)

عَبْدِيَّةٌ
عَبْدِيَّةٌ ذ , as a subst.: see عِبَادَةٌ: ― -b2- and عُبُودِيَّةٌ.

عِبِدَّةٌ
عِبِدَّةٌ ذ : see عَبْدٌ, last quarter.

عِبِدَّى
عِبِدَّى ذ : see عَبْدٌ, latter half, in two places.

عِبِدَّى
عِبِدَّى ذ : see عَبْدٌ, latter half.

عُِبُِدَّآءٌ
عُِبُِدَّآءٌ ذ : see عَبْدٌ, latter half.

عَبْدَلٌ
عَبْدَلٌ ذ : see عَبْدٌ, near the beginning.

عَبْدَلِّىٌّ
عَبْدَلِّىٌّ ذ and عَبْدَلَّاوِىٌّ [both post-classical, the latter, which is the more common, said by Forskهl to be an appellation of the Cucumis chate, which is app. from قِثَّآء, denoting several species of cucumber; but it is] a sort of melon, [abounding in Egypt, of little flavour, eaten with sugar,] said to be thus called in relation to 'AbdAllah Ibn-Tلhir, a governor of Egypt on the part of El-Ma-moon. ('Abd-El-Lateef: see pp. 52 and 54 of the Ar. text, and pp. 34 and 35, and 125-7, of De Sacy's Transl. and Notes: and see also Forskهl's Flora ئgypt. Arab. pp. lxxvi. and 168.) [See also عَجُورٌ.]

عَبِيدٌ
عَبِيدٌ ذ : see عَبْدٌ, first and last quarters.

عُبَيْدٌ
عُبَيْدٌ ذ [dim. of عَبْدٌ. ― -b2- And, used as a proper name,] The son of the desert, or of the waterless desert: thus expl. by El-Kanلnee to Fr. (O.) ― -b3- And [hence] أُمُّ عُبَيْدٍ The desert, or waterless desert, (Fr, O, K,) that is vacant, or desolate: (K:) or the land that is vacant, or desolate: (El-Kanل- nee, Fr, O:) or the land that the rain has missed. (O, K.) And sometimes it is used as meaning (assumed tropical:) Great calamity: (TA:) it is said in a prov., وَقَعُوا فِى أُمِّ عُبَيْدٍ تَصَايَحُ حَيَّاتُهَا [for تَتَصَايَحُ, lit. They became, or found themselves, in the desert, &c., of which the serpents were hissing, one at another], meaning (assumed tropical:) [they fell] into a great calamity. (Meyd, TA.)

عِبَادَةٌ
عِبَادَةٌ ذ (S, IKtt, A, IAth, L, K) and ↓ عُبُودِيَّةٌ and ↓ عُبُودَةٌ (IKtt, K) and ↓ عَبْدِيَّةٌ (Fr, K) and ↓ مَعْبَدٌ and ↓ مَعْبَدَةٌ (L) [all said by some to be inf. ns., except the fourth,] Religious service, worship, adoration, or devotion; (L;) obedience: (S, IKtt, A, K:) obedience with humility or submissiveness; humble, or submissive, obedience: (IAth, L:) or عِبَادَةٌ signifies the Doing what God approves: and ↓ عُبُودَةٌ, the approving what God does: and the primary signification of ↓ عُبَودِيَّةٌ is humility, and submissiveness: (S, A, O:) عِبَادَةٌ is rendered only to God, or a false god, or the Devil. (TA.)

عُبُودَةٌ
عُبُودَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places: ― -b2- and see عُبُودِيَّةٌ.

العُبَيْدَةُ
العُبَيْدَةُ ذ The [portion, or appertenance, of the stomach, of a ruminant, called] فَحِث, (O, K, TA,) also called حَفِث [q. v.]. (TA.)

عُبُودِيَّةٌ
عُبُودِيَّةٌ ذ The state, or condition, of a slave; slavery; servitude; (S, O, L, Msb;) as also ↓ عُبُودَةٌ (S, O, L) and ↓ عَبْدِيَّةٌ (O, Msb) and ↓ تَعْبِيدَةٌ. (L.) ― -b2- See also عِبَادَةٌ, in two places.

عِبَادٌّ
عِبَادٌّ ذ : see عَبْدٌ, last quarter.

عَبَادِيدُ
عَبَادِيدُ ذ and عَبَابِيدُ, each a pl. having no sing., Parties of people (S, O, K) going in every direction: (S, O:) and horsemen going in every direction. (K.) One says, صَارَ القَوْمُ عَبَادِيدَ and عَبَابِيدَ The people became divided into parties going in every direction. (S, O.) And ذَهَبُوا عَبَادِيدَ and عَبَابِيدَ They went away in parties in every direction. (TA.) ― -b2- Also (both words, K, or the latter [only], TA,) Far-extending roads: (K:) or diverse and far-extending roads: said to be used in this sense not with respect to coming, but only with respect to dispersion, and going away. (TA.) ― -b3- Also (or the former [only], TA) Hills such as are called اـِكَام or آكَام [pls. of أَكَمَةٌ]. (K, TA.) ― -b4- And one says, مَرَّ رَاكِبًا عَبَادِيدَهُ He passed, or went away, riding upon the extremities of his buttocks. (O, K.)

عَبَادِيدِىٌّ
عَبَادِيدِىٌّ ذ (S, O) and عَبَابِيدِىٌّ (O, TA) rel. ns. from عَبَادِيدُ (S, O) and عَبَابِيدُ (O, TA) thus formed because the said ns. have no sings., (Sb, S, O, TA,) Of, or relating to, parties of people going in every direction. (S, O.)

عَابِدٌ
عَابِدٌ ذ A server, a worshipper, or an adorer, of God: (L:) an obeyer of God with humility, or submissiveness: (L, Msb:) [a devotee:] a unitarian: (L:) by a secondary application, used of him who takes for his god other than the True God, such as an idol, and the sun, &c.: (Msb:) pl. عُبَّادٌ and عَبَدَةٌ (L, Msb) and عُبُدٌ and عُبَّدٌ, all of which are also pls. of عَبْدٌ [q. v.]: (L:) [and quasi-pl. n. ↓ عَبَدٌ (like as خَدَمٌ is of خَادِمٌ), accord. to a reading of a phrase in the Kur v. 65, as expl. by some.] ― -b2- And A servant: a meaning said to be tropical. (TA.) ― -b3- See also عَبِدٌ, in two places.

تَعْبِيدَةٌ
تَعْبِيدَةٌ ذ : see عُبُودِيَّةٌ.

مَعْبَدٌ
مَعْبَدٌ ذ : see عِبَادَةٌ: -A2- and see also مُتَعَبَّدٌ.

مِعْبَدٌ
مِعْبَدٌ ذ A shovel, or spade, of iron; syn. مِسْحَاةٌ: (K:) pl. مَعَابِدُ. (TA.)

مَعْبَدَةٌ
مَعْبَدَةٌ ذ , and the pl. مَعَابِدُ: see عَبْدٌ, last quarter: -A2- and for the former see also عِبَادَةٌ.

مُعَبَّدٌ
مُعَبَّدٌ ذ , applied to a camel, Rendered submissive, or tractable; broken, or trained; syn. مُذَلَّلٌ: (A, L:) or anointed with tar, (S, O, K,) and rendered submissive, or tractable: (S, O:) or whose whole skin is anointed with tar: (Sh:) or mangy, or scabby, whose fur has fallen off by degrees, and which is set apart from the other camels to be anointed with tar: or rendered submissive by the mange, or scab: or affected with the mange, or scab; or with incurable mange or scab. (L. [And, applied to a camel, it has other meanings, which see in what follows.]) [And hence, app.,] سَفِينَةٌ مُعَبَّدَةٌ A ship, or boat, tarred: (AO, S, O, L, K:) or smeared with fat, or oil. (AO, L.) ― -b2- Applied to a road, Beaten; syn. مُذَلَّلٌ; (S, A, O, K;) trodden; (Az, TA;) or travelled by many passengers going to and fro: (TA:) and syn. with مُذَلَّلٌ as applied to other things also. (K.) ― -b3- And [hence] A wooden pin, peg, or stake. (Az, O, K, TA. [In the CK, المُؤَتَّدُ is erroneously put for الوَتِدُ.]) So in the following verse of Ibn-Mukbil:
وَضَمَّنْتُ أَرْسَانَ الجِيَادِ مُعَبَّدًا
اـِذَا مَا ضَرَبْنَا رَأْسَهُ لَا يُرَنَّحُ
[And I made a wooden peg to be a guarantee for the ropes of the coursers: when we beat its head, it did not wabble]. (Az, O, TA.) ― -b4- Also Honoured, or treated with honour, (L, K,) and served; applied to a camel. (L.) Thus it has two contr. significations. (K.) ― -b5- And A camel left unridden. (O, L.) ― -b6- And, applied to a stallion [camel], Excited by lust, or by vehement lust. (O, K.) ― -b7- Also, applied to a country, or tract of land, In which is no footprint, or track, nor any sign of the way, nor water: (O, K:) you say بَلَدٌ مُعَبَّدٌ. (O.)

مَعْبُودَى
مَعْبُودَى ذ and مَعْبُودَآءُ: see عَبْدٌ, last quarter.

مُتَعَبَّدٌ
مُتَعَبَّدٌ ذ [and ↓ مَعْبَدٌ] A place appropriated to religious services or exercises, or acts of devotion. (TA.)

### Türkçe

**عَبَدَ اللّٰهَ**
1 **عَبَدَ اللّٰهَ** ذ , muzâri‘ **عَبُدَ** , mastar ismi **عِبَادَةٌ** (IKtt, L, Msb, &c.) ve **عُبُودَةٌ** ve **عُبُودِيَّةٌ** (IKtt) ve **مَعْبَدٌ** ve **مَعْبَدَةٌ**, (L,) O, Allah’a hizmet etti, ibadet etti yahut tazimle tapındı; O’na dinî hizmet, ibadet yahut tazimle tapınma sundu: (L:) yahut Allah’a itaat etti: (IKtt:) yahut Allah’a tevazu yahut boyun eğicilik ile itaat etti; O’na mütevazı, yahut boyun eğici, itaat sundu: (IAth, L, Msb:) [yahut, mastar ismi **عِبَادَةٌ**, Allah’ın razı olduğu şeyi yaptı: ve, mastar ismi **عُبُودَةٌ**, Allah’ın yaptığı şeyi razı gördü: (bu iki mastar isminden ilkinin aşağıda olanına bak:)] fiil bu mânalarda ancak mef‘ûl Allah, yahut bir bâtıl ilâh, yahut Şeytan olduğu zaman kullanılır. (TA.)

-A2- **عَبَدْتُ بِهِ أُوذِيهِ** Ona karşı onu rahatsız etmek, eziyet etmek, zarar vermek yahut incitmek için tahrik edildim. (O, K.)

― -b2- Ve **مَا عَبَدَكَ عَنِّى** Seni benden ne alıkoydu? (IAar, L.)

-A3- **عَبُدَ**, muzâri‘ **عَبُدَ** , mastar ismi **عُبُودَةٌ** ve **عُبُودِيَّةٌ**, Lh ve IKtt’ye göre; fakat A’Obeyd bu iki mastar ismine ait bir fiil bulunmadığını söyledi; O, köle oldu yahut kölelik hâline girdi: yahut o, kölelik hâline girdi yahut köle oldu, babaları ondan önce de öyle olmuş iken; bunun gibi ↓ **عُبِّدَ**. (L.)

― -b2- Lth [Kur’ân 65’te] **وَعَبُدَ الطَّاغُوتُ** okudu; mânayı, Et-Tâğût’un bir mabud (tapınılan) hâline gelmiş olması diye açıkladı; ve burada **عَبُدَ**’un **ظَرُفَ** ve **فَقُهَ** gibi bir fiil olduğunu söyledi: fakat Az, bunda hata ettiğini söyler. (L.)

-A4- **عَبِدَ**, muzâri‘ **عَبَدَ** , mastar ismi **عَبَدٌ** (ve **عَبَدَةٌ**, yahut bu basit bir isimdir, L), O, öfkelendi yahut öfkeli oldu; (Fr, S, O, * L, Msb, K;) [ve böylece ↓ **تعبّد**, Jereer’in Dîvân’ında, Freytag’a göre;] **أَبِدَ** ve **أَمِدَ** ve **أَحِنَ** gibi: (Fr:) ve o, uzun süre öfkeli oldu. (L.) Sen dersin, **عَبِدَ عَلَيْهِ** Ona öfkelendi. (Fr.) Ve El-Farezdak onu edatsız müteaddî kılarak **يَعْبَدُنِى** der. (L.)

― -b2- O, küçümsedi yahut hor gördü. (AZ, S, O, L.) El-Farezdak der ki,
وَأَعْبَدُ أَنْ أَهْجُو كُلَيْبًا بِدَارِمِ
[Ve ben, Kuleyb’i Dârim ile hicvetmeyi küçümserim: birincisi, hiciv nesnesi olarak bile ikincisiyle yan yana getirilmeye layık değildir]. (S, O, L.) [Ayrıca **عَبِدٌ**’e de bak.]

― -b3- O, inkâr etti, tanımadı yahut kabul etmedi. (O, K.) [Yine, **عَبِدٌ**’e bak.]

― -b4- O, tevbe etti ve kendini kınadı, (O, K, TA,) gevşek davranmış yahut yapması gerekeni yapmada eksik kalmış olduğu için. (TA.)

― -b5- O, matem tuttu, kederlendi yahut hüzünlendi. (L.)

― -b6- O, tamahkâr oldu; yahut aşırı, yahut kınanacak derecede arzulayıcı oldu. (O, K.) Ve **عَبِدَ بِهِ** Ona yahut ona ayrılmaz biçimde yapıştı yahut bağlı kaldı. (L.)

― -b7- Ve, (O, L, K,) deve hakkında söylenir, (L,) O, uyuz yahut kabuk hastalığına tutuldu yahut tutulmuş oldu: (L:) yahut tedavisi olmayan uyuz yahut kabuk hastalığına: (O, L:) yahut şiddetli uyuz yahut kabuk hastalığına. (K.)

**عبّدهُ**
2 **عبّدهُ** ذ , (S, * A, O, ast; Msb, K, *) mastar ismi **تَعْبِيدٌ**; (S, O, K;) ve ↓ **اعبدهُ**, (S, A, O, K,) mastar ismi **اـِعْبَادٌ**; (S;) ve ↓ **تعبّدهُ**, ve ↓ **اعتبدهُ**, (S, O, K,) ve ↓ **استعبدهُ**; (S, * O, * Msb, K; *) O, onu köle yaptı yahut köle edindi; onu köleleştirdi: (S, A, O, Msb, K:) yahut **عبّدهُ** ve ↓ **اعبدهُ** (TA) ve ↓ **تعبّدهُ** ve ↓ **اعتبدهُ** (A) onu kendisine köle gibi olacak hâle getirdi. (A, TA.) Ayrıca 1’in ilk yarısına bak. Sen dersin [ayrıca] **الطَّمَعُ** ↓ **استعبدهُ** Tamah onu köle yaptı. (A.) Ve **فُلَانًا** ↓ **أَعْبَدَنِى** Bana falancayı bir köle olarak sahip kıldı: (A, O, Msb, K:) Lth’ye göre böyle; fakat Az der ki, lugatçılarca yaygın olarak bilinen **أَعْبَدْتُ فُلَانًا**’ın mânası **اِسْتَعْبَدْتُهُ**’dur: bununla beraber, Lth’nin verdiği mânayı, doğrulanabilirse, inkâr etmediğini ekler. (L.) Bir rivayette geçen **مُحَرَّرًا** ↓ **اِعْتَبَدَ**, yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere ↓ **أَعْبَدَ**, mânası: Azat edilmiş bir adamı köle edindi: yani bir köleyi azat etti, sonra bu işi ondan gizledi; yahut onu hapsetti ve zorla kendisine hizmet ettirdi; yahut bir hür adamı aldı ve onun köle olduğunu iddia etti ve zorla ona sahip oldu. (L.)

― -b2- **عبّدهُ** ayrıca, onu (yani bir adamı) boyunduruk altına aldı, onu tâbi kıldı yahut onu boyun eğdirilmiş kıldı; öyle ki kölelerin işini yaptı. (AZ, TA.) **عبّد**, mastar ismi yukarıdaki gibi, **ذَلَّلَ** ile eş anlamlıdır. (S, O.) [Bundan dolayı, aşağıda ism-i mef‘ûlünün açıklamalarının işaret ettiği diğerleri arasında, şu mânalara da sahiptir. ― -b3- O, bir deveyi boyun eğdirilmiş yahut uysal kıldı. ― -b4- Ve O, bir yolu yahut patikayı dövdü yahut çiğnedi; onu düz yahut yürümeye yahut binmeye kolay kılacak şekilde.]

-A2- **عبّد** [lâzım olarak], mastar ismi yukarıdaki gibi, O, ürkerek ayrıldı ve kaçıp gitti yahut rastgele gidip uzaklaştı: (O, K:) yahut o, acele etti yahut çabuk gitti. (TA.) Ve **عبّد يَعْدُو** O, tekrar tekrar acele etti, koşarak. (TA.)

― -b2- **مَا عَبَّدَ أَنْ فَعَلَ ذَاكَ**, (mastar ismi yukarıdaki gibi, S,) O, bunu yapmada gecikmedi yahut yavaş davranmadı. (S, O, K. *)

**اعبد**
4 **اعبد** ذ müteaddî olarak: 2’nin ilk yarısına, dört yerde, bak.

-A2- **اعبدوا** Kendilerini bir araya topladılar; topluca bir araya geldiler. (K.)

― -b2- **اعبد القَوْمُ بِالرَّجُلِ** Kavim yahut topluluk adamı dövdü: (O, K:) yahut bir araya toplanıp onu dövdüler. (TA.)

-A3- **أُعْبِدَ بِهِ** Onun binek devesi yoruldu: (S, O, K:) yahut helâk oldu; yahut zayıfladı yahut güçsüz kaldı; yahut onunla birlikte durdu: (S, O:) yahut öldü, yahut hastalandı, yahut gitti; öyle ki durmak zorunda kaldı: (L:) **أُبْدِعَ بِهِ** [bk.], ile aynı mânadadır, (S, O, L, K,) ondan yer değiştirme yoluyla türetilmiştir. (TA.)

**تعبّد**

5 **تعبّد** ذ Allah’ın kulu oldu yahut kendini Allah’ın kulu yaptı; dinî hizmetlere yahut alıştırmalara kendini verdi; ibadet fiillerine kendini verdi. (S, A, O, L, Msb, K.) Ve **تعبّد بِالْاـِسْلَامِ** El-İslâm ile [El-İslâm dinine uyarak] Allah’ın kulu oldu yahut kendini Allah’ın kulu yaptı; [yani El-İslâm’ı dini olarak izledi;] **ذَانَ بِهِ** ile eşanlamlıdır. (دين maddesinde Msb.) -A2- Keza, O (bir deve) yabanî hayvan gibi inatçı oldu ve idaresi güç oldu. (K,) (L.) ― -b2- Ayrıca **عَبِدَ**’e bak, birinci cümle. -A3- **تعبّدهُ**: 2’ye bak, birinci cümle, iki yerde. ― -b2- Keza ona itaat etmeye çağırdı yahut onu itaate davet etti. (Msb.) -A4- **تعبّد البَعِيرَ** Deveyi, yoruluncaya kadar sürdü (O, K, TA) ve durmaya mecbur oldu. (TA.)

8 **اـِعْتَبَدَ** 2’ye bak, önceki yarı, üç yerde.

10 **اـِسْتَعْبَدَ** 2’ye bak, iki yerde.

**تَعَبْدَدُوا**
R. Q. 2 **تَعَبْدَدُوا** ذ Onlar (bir kavim) her yöne bölükler hâlinde gidip dağıldılar. (TA.) [**عَبَادِيدُ**’a bak.]

**عَبْدٌ**
**عَبْدٌ** ذ , aslında bir sıfat iken, fakat isim olarak kullanılır, (Sb, TA,) Erkek köle; (S, A, O, L, Msb, K;) **مَمْلُوكٌ** ile aynı; (L, K;) [fakat **عَبْدٌ** şimdi genellikle erkek siyah köleye, **مَمْلُوكٌ** ise erkek beyaz köleye uygulanır; ve bu ayırım uzun zamandır yerleşmiştir;] **حُرٌّ**’ün zıddı; (S, A, O, L, Msb;) bunun gibi ↓ **عَبْدَلٌ**, (L, K,) onda **ل** ziyadeliktir: (L:) ve Allah’ın ve bâtıl bir ilâhın yahut Şeytan’ın kulu, yahut ibadet edeni: (Lth, L, &c.:) [**عَبْدُ اللّٰهِ** ve **عَبْدُ الشَّمْسِ** vb. dersin: aynı manaya gelen **عَابِدٌ**’e de bak; ve ayrıca bu paragrafta **عَبِيدٌ** ve **عِبَادٌ** ve **عَبَدَةٌ** vb. çoğulları hakkındaki kayıtlara bak:] ve bir adam, yahut insan; (M, A, L, K;) Yaratıcısına karşı bir bağlı-kul ( **مَرْبُوبٌ** ) olması itibarıyla; (L;) erkeğe de kadına da uygulanır; (Ibn-Hazm, TA;) hür olsun köle olsun: (K:) çoğulu **أَعْبُدٌ** (S, O, Msb, K) ve **أَعْبِدَةٌ** ve **أَعْبَادٌ**, (IKtt, TA,) [hepsi azlık çoğullarıdır,] bunların birincisi en yaygın bilinenidir, (Msb,) ve ↓ **عَبِيدٌ** ve **عِبَادٌ**, (S, O, Msb, K,) ki bu ikisi ve birincisi, **عَبْدٌ**’ün çok sayıdaki çoğullarının hepsi içinde en yaygın bilinenleridir, (Msb,) **عَبِيدٌ**’ün, **كَلْبٌ**’ün çoğulu olarak **كَلِيبٌ** gibi olması, çoğulun nadir bir kalıbıdır; (S, O;) yahut bazılarına göre, o bir kırık-çoğul isimdir; İbn-Mâlik’e göre **فَعِيلٌ** çoğul vezni olarak gelir, fakat bazen onu çoğul gibi kullanıp müennes yaparlar; **عَبِيدٌ** örneğinde olduğu gibi; bazen de onu kırık-çoğul isimler gibi kullanıp müzekker yaparlar; **حَجِيجٌ** ve **كَلِيبٌ** örneklerinde olduğu gibi; (MF;) [genel ve daha tercih edilen görüşe göre, o bir kırık-çoğul isimdir; bu sebeple müennes de müzekker de olur; fakat en çok müennes olur;] ve ayrıca şunu belirtmek gerekir ki avam, **عَبِيدٌ** ile **عِبَادٌ** arasında fark yapmada ittifak eder; birincisiyle köleleri [ikincisiyle Allah’ın kullarını ve ayrıca sırf, **ال** takısı ile, insanları] kastederler; “**هٰؤُلَآءِ عَبِيدٌ** bunlar kölelerdir” ve “**هٰذَا عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللّٰهِ** [bu, Allah’ın kullarından bir kuldur]” derler: (Az, L:) [ve **عِبَادٌ** ile **عَبَدَةٌ** arasında da bir ayırım yapılır; bununla ilgili olarak aşağıda gelen şeye bak:] **عَبْدٌ**’ün diğer çoğulları **عُبْدَانٌ**, (S, O, K,) **تَمْرٌ**’ün çoğulu **تُمْرَانٌ** gibi, (S, O,) ve **عِبْدَانٌ**, (S, O, K,) **جَحْشٌ**’ün çoğulu **جِحْشَانٌ** gibi, (S, O,) ve **عُبُدٌ**, (S, O, K,) **سَقْفٌ**’ün çoğulu **سُقُفٌ** gibi, (S, O,) yahut bu, **رَغِيفٌ**’ün çoğulu **رُغُفٌ** gibi, **عَبِيدٌ**’ün çoğuludur, (Zj,) ve aynı zamanda **عَابِدٌ**’in de bir çoğuludur, (L,) ve bazıları [Kur’ân 65. âyette] **عُبُدَ الطَّاغُوتِ** diye okur, (Akh, S, O,) ve **عُبْدٌ** (MF) ve **عُبُودٌ** ve **عُبَّدٌ** ve **عُبَّادٌ** ve **عَبَدَةٌ**, (IKtt, TA,) bunların son üçü **عَابِدٌ**’in de çoğullarıdır: (L:) birden çok ilâha tapanlar hakkında “**هُمْ عَبَدَةُ الطَّاغُوتِ** [onlar Et-Tâğût’un kullarıdır]” denir; fakat Müslümanlara “**عِبَادُ اللّٰهِ**” denir; bununla Allah’ın kulları yahut ibadet edenleri kastedilir: (Lth, L:) [bunların hepsi, terimin asıl manasıyla, kırık çoğullardır:] ve **عَبْدُونَ**, (O, K,) aslında **عَبْدٌ** bir sıfat olduğu için benimsenmiş olan, sağlam çoğul sınıfından bir çoğuldur: (TA:) ve [aşağıdakiler, birincisi ve çoğulların çoğulu olduğu belirtilen bazıları hariç, çoğul denilmiştir; fakat doğru olarak kırık-çoğul isimlerdir; yani,] ↓ **عَبُدٌ**, (O, K,) bazılarına göre, [yukarıda geçen yerde Kur’ân’da] **عَبُدَ الطَّاغُوتِ** diye okuyanlar; birincisini, Et-Tâğût’un hizmetkârları ( **خَدَم** ) manasında, muzaf bir isim yaparak; fakat o, **حَذُرٌ** ve **نَدُسٌ** gibi **فَعُلٌ** vezninde bir isimdir, çoğul değildir; mana, Et-Tâğût’un hizmetkârı ( **خَادِم** )dır; (Akh, S, O;) ve şiir zaruretiyle **عَبْدٌ** yerine de kullanılır; (Fr, T, S, O;) ve ↓ **عِبِدَّانٌ** ve ↓ **عِبِدَّآءُ** ve ↓ **عِبِدَّى**; (S, O, K;) yahut bazılarına göre, bunların sonuncusu, kölelik hâlinde doğmuş köleleri ifade eder; dişisine ↓ **عَبْدَةٌ** denir; ve Lth der ki ↓ **عِبِدَّى**, nesilden nesile kölelik hâlinde doğmuş bir köleler topluluğunu ifade eder; fakat Az der ki bu bir hatadır; **عِبِدَّى اللّٰهِ**’nin **عبَادُ اللّٰهِ** ile aynı manaya geldiğini, bir rivayette böyle kullanıldığını, ve **عِبِدَّى**’nın başka bir rivayette **أَهْلُ الصُّفَّة** denilen sınıftan fakir adamlara uygulandığını: (L;) ve ↓ **عُبُدَّآءُ** ve ↓ **عِبِدَّةٌ** ve ↓ **عِبَادٌّ** (IKtt, TA) ve ↓ **مَعْبَدَةٌ**, **مَشْيَخَةٌ** gibi, (T, O, K,) ve ↓ **مَعْبُودَآءُ** (Yaakoob, S, O, K) ve ↓ **مَعْبُودَى**, (IKtt, TA,) ve [çoğulun çoğulu] ↓ **مَعَابِدُ**, (O, K,) **مَعْبَدَةٌ**’nin çoğulu olduğu söylenir; (TA;) ve çoğulun çoğulu **أَعَابِدُ**, (K,) **أَعْبُدٌ**’ün çoğulu; (TA;) ve **عَبِيدُونَ**, (Es-Suyootee, MF,) görünüşe göre ↓ **عَبِيدٌ**’ün çoğulu. (MF.) Kur’ân lxxxix. 29’daki **فَادْخُلِى فِى عِبَادِى**, “Öyleyse benim salih kullarımın arasına gir” demektir: (Ksh, Bd, Jel:) yahut **فِى حِزْبِى** [benim hususî fırkamın arasına] demektir. (S, O.) ― -b2- Keza (mecazen:) soysuz yahut aşağı; tıpkı **حُرٌّ**’ün “cömert”, “asil” yahut “soylu” manasında kullanılması gibi. (حر maddesinde Mgh.) -A2- Keza, güzel kokulu bir bitki; (O, K, TA,) develer onu sever; çünkü sütü bol yapar ve semirtir; tabiatça keskin yahut sıcak ( **حَادّ** O, yahut **حَارّ** TA); ve onu otladıklarında susarlar ve suyu ararlar: (O, TA:) IAar böyle söylemiştir. (O.) -A3- Ve kısa ve geniş bir **نَصْل** [yahut ok ucu, yahut mızrak ucu, yahut bıçak ağzı]. (AA, O, * K.)

عَبَدٌ
عَبَدٌ ذ : **عَابِدٌ**’e bak.

عَبُدٌ
عَبُدٌ ذ : **عَبْدٌ** ile başlayan paragrafın, ikinci yarısına bak.

عَبِدٌ
عَبِدٌ ذ ve ↓ **عَابِدٌ** (fakat ikincisi nadiren kullanılır, İbn-’Arafeh) Öfkeli. (L.) Ve (iki kelime de) küçümseyen yahut küçümseyici; hor gören yahut hor görücü. (L.) AA’ya göre, Kur’ün [xliii. 81] sözlerindeki **العَابِدِينَ**, **اـِنْ كَانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ** ↓ **العَابِدِينَ**, “küçümseyenler yahut hor görenler ve öfkeliler” demektir: (S, * L:) fakat İbn-’Arafeh bu iddiayı reddeder: (TA:) bu sözler türlü türlü açıklanır; “Rahmân’a bir oğul yoktur; ve ben, olduğu iddiasının öfkeli küçümseyenlerinin yahut hor görenlerinin ilkiyim” mânasında; yahut, “ve ben bu iddianın inkârcılarının ilkiyim” mânasında; yahut, “ve ben tevhid akîdesine göre Allah’a ibadet edenlerin, yahut bu halkın Allah’a ibadet edenlerinin ilkiyim” mânasında; yahut, “Rahmân’a bir oğul olsaydı, onun ibadet edenlerinin ilki olurdum” mânasında; yahut, “Rahmân’a bir oğul varsa, ibadet edenlerin ilkiyim; fakat Allah’ın ilk ibadet edeni değilim” mânasında; yahut, Az’a göre, en iyi yorum Mücâhid’e nisbet edilen bir yorumdur; yani “sizin kanaatinize göre Rahmân’a bir oğul varsa, ben Allah’a yalnız ibadet etmiş olanların ilkiyim ve bu suretle bu iddianızda yalan söylediğinizi size isnad etmişimdir.” (L.)

عَبْدَةٌ
عَبْدَةٌ ذ : **عَبْدٌ**’e, ikinci yarısına bak.

عَبَدَةٌ
عَبَدَةٌ ذ [**عَبِدَ**’den (bk.) bir isim olarak, Öfke. ― -b2- ] Küçümseme yahut hor görme; (S, O, L, K;) kişinin utandığı bir söz sebebiyle meydana gelen ve hor görme ve kibir yoluyla ondan kaçındığı küçümseme: (L:) yahut şiddetli küçümseme yahut hor görme. (A.) ― -b3- Kuvvet: مَا لِثَوْبِكَ عَبَدَةٌ sözünde böyledir [Senin elbisene hiçbir kuvvet yoktur]. (S, O.) ― -b4- Kuvvet ve semizlik: (S, O, K:) نَاقَةٌ ذَاتُ عَبَدَةٍ ibaresinde böyledir [kuvvet ve semizlik sahibi bir dişi deve]. (S, O.) Ve [ayrıca] نَاقَةٌ عَبَدَةٌ denir [eğer bu, bir önceki ibaredeki bir hata değilse] mânası: kuvvetli bir dişi deve. (L, Msb.) ― -b5- Ve kalıcılık yahut devam; eş anlamlısı **بَقَآءٌ**; (O, L, K, TA;) bazı sözlüklerde **نَقَآءٌ**; (TA;) ve kuvvet. (L.) لَيْسَ لِثَوْبِكَ عَبَدَةٌ denir; mânası: senin elbisene hiçbir kalıcılık yahut devam ve kuvvet yoktur. (Lh, L.) -A2- Ayrıca, koku maddesinin ezildiği yahut dövüldüğü bir taş. (O, L, K.)

عَبْدِىٌّ
عَبْدِىٌّ ذ [**عَبْدٌ**’den bir nisbe ismi]. **الدَّرَاهِمُ العَبْدِيَّةُ**: geç zamanlarınkinden daha üstün ve daha ağır olan birtakım dirhemler. (O, K, TA.)

عَبْدِيَّةٌ
عَبْدِيَّةٌ ذ , isim olarak: **عِبَادَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve **عُبُودِيَّةٌ**’ye.

عِبِدَّةٌ
عِبِدَّةٌ ذ : **عَبْدٌ**’e, son çeyreğine bak.

عِبِدَّى
عِبِدَّى ذ : **عَبْدٌ**’e, ikinci yarısına, iki yerde bak.

عِبِدَّى
عِبِدَّى ذ : **عَبْدٌ**’e, ikinci yarısına bak.

عُِبُِدَّآءٌ
عُِبُِدَّآءٌ ذ : **عَبْدٌ**’e, ikinci yarısına bak.

عَبْدَلٌ
عَبْدَلٌ ذ : **عَبْدٌ**’e, başa yakın bir yere bak.

عَبْدَلِّىٌّ
عَبْدَلِّىٌّ ذ ve **عَبْدَلَّاوِىٌّ** [ikisi de klasik sonrası; ikincisi, daha yaygın olanı, Forskål tarafından **Cucumis chate**’nin bir adı olduğu söylenir; bu da görünüşe göre **قِثَّآء**’dan olup salatalığın birkaç türünü ifade eder; fakat o] bir çeşit kavundur, [Mısır’da bol, az lezzetli, şekerle yenir,] El-Ma’mûn adına Mısır valisi olan ‘AbdAllah İbn-Tâhir ile ilişki sebebiyle böyle adlandırıldığı söylenir. (‘Abd-El-Latîf: Ar. metnin 52 ve 54. sayfalarına ve De Sacy’nin Tercüme ve Notlarının 34 ve 35. ve 125-7. sayfalarına bak: ayrıca Forskål’ın Flora Ægypt. Arab. lxxvi. ve 168. sayfalarına da bak.) [Ayrıca **عَجُورٌ**’a bak.]

عَبِيدٌ
عَبِيدٌ ذ : **عَبْدٌ**’e, birinci ve son çeyreklerine bak.

عُبَيْدٌ
عُبَيْدٌ ذ [**عَبْدٌ**’ün tasğîri. ― -b2- Ve, özel ad olarak kullanıldığında,] çölün oğlu yahut susuz çölün oğlu: El-Kanânee tarafından Fr.’a böyle açıklanmıştır. (O.) ― -b3- Ve [bundan dolayı] **أُمُّ عُبَيْدٍ**: boş yahut ıssız olan çöl yahut susuz çöl, (Fr, O, K,) yani boş yahut ıssız: (K:) yahut boş yahut ıssız olan arazi: (El-Kanânee, Fr, O:) yahut yağmurun ıskaladığı arazi. (O, K.) Ve bazen (mecaz kabul edilerek) “büyük musibet” mânasında kullanılır: (TA:) bir darb-ı meselde şöyle denir, **وَقَعُوا فِى أُمِّ عُبَيْدٍ تَصَايَحُ حَيَّاتُهَا** [**تَتَصَايَحُ** yerine; lafzen: yılanları birbirine tıslayan çöl vb. içine düştüler yahut kendilerini orada buldular], mânası (mecaz kabul edilerek): [düştüler] büyük bir musibete. (Meyd, TA.)

عِبَادَةٌ
عِبَادَةٌ ذ (S, IKtt, A, IAth, L, K) ve ↓ **عُبُودِيَّةٌ** ve ↓ **عُبُودَةٌ** (IKtt, K) ve ↓ **عَبْدِيَّةٌ** (Fr, K) ve ↓ **مَعْبَدٌ** ve ↓ **مَعْبَدَةٌ** (L) [bazılarınca, dördüncüsü hariç, hepsi mastar isimleri denir,] dinî hizmet, ibadet, tapınma yahut kulluk; (L;) itaat: (S, IKtt, A, K:) tevazu yahut boyun eğicilik ile itaat; mütevazı yahut boyun eğici itaat: (IAth, L:) yahut **عِبَادَةٌ**, Allah’ın razı olduğu şeyi yapmak mânasınadır: ve ↓ **عُبُودَةٌ**, Allah’ın yaptığı şeyi razı görmek mânasınadır: ve ↓ **عُبَودِيَّةٌ**’nin aslî mânası tevazu ve boyun eğiciliktir: (S, A, O:) **عِبَادَةٌ** yalnız Allah’a, yahut bir bâtıl ilâha, yahut Şeytan’a yapılır. (TA.)

عُبُودَةٌ
عُبُودَةٌ ذ : bir önceki paragrafın iki yerinde bak: ― -b2- ve **عُبُودِيَّةٌ**’ye bak.

العُبَيْدَةُ
العُبَيْدَةُ ذ geviş getirenin midesinin [bir parçası yahut eklentisi olup] **فَحِث** denilen şey, (O, K, TA,) ayrıca **حَفِث** diye de adlandırılır [bk.]. (TA.)

عُبُودِيَّةٌ
عُبُودِيَّةٌ ذ bir kölenin hâli yahut durumu; kölelik; kulluk; (S, O, L, Msb;) bunun gibi ↓ **عُبُودَةٌ** (S, O, L) ve ↓ **عَبْدِيَّةٌ** (O, Msb) ve ↓ **تَعْبِيدَةٌ**. (L.) ― -b2- Ayrıca **عِبَادَةٌ**’ye, iki yerde bak.

عِبَادٌّ
عِبَادٌّ ذ : **عَبْدٌ**’e, son çeyreğine bak.

عَبَادِيدُ

**عَبَادِيدُ** ذ ve **عَبَابِيدُ**, her biri tekili olmayan bir çoğuldur; her yöne giden insan bölükleri (S, O, K): (S, O:) ve her yöne giden atlılar. (K.) Şöyle denir: **صَارَ القَوْمُ عَبَادِيدَ** ve **عَبَابِيدَ** “Kavim, her yöne giden bölüklere ayrılmış oldu.” (S, O.) Ve **ذَهَبُوا عَبَادِيدَ** ve **عَبَابِيدَ** “Her yöne (dağılan) bölükler hâlinde gidip uzaklaştılar.” (TA.) ― -b2- Yine (iki kelime de, K; yahut ikincisi [yalnız], TA,) çok uzayıp giden yollar: (K:) yahut çeşitli ve çok uzayıp giden yollar: bu mânada, gelmeye nispetle değil, ancak dağılmaya ve gidip uzaklaşmaya nispetle kullanıldığı söylenir. (TA.) ― -b3- Yine (yahut birincisi [yalnız], TA) **اـِكَام** yahut **آكَام** diye adlandırılan türden tepeler [**أَكَمَةٌ**’nin çoğulları]. (K, TA.) ― -b4- Ve şöyle denir: **مَرَّ رَاكِبًا عَبَادِيدَهُ** “Kalçalarının uçları üzerinde binmiş olarak geçti yahut gidip uzaklaştı.” (O, K.)

**عَبَادِيدِىٌّ**
**عَبَادِيدِىٌّ** ذ (S, O) ve **عَبَابِيدِىٌّ** (O, TA), **عَبَادِيدُ**’dan (S, O) ve **عَبَابِيدُ**’dan (O, TA) nisbet isimleridir; zikredilen isimlerin tekilleri olmadığı için bu şekilde yapılmıştır, (Sb, S, O, TA,) her yöne giden insan bölüklerine ait olan, onlarla ilgili olan. (S, O.)

**عَابِدٌ**
**عَابِدٌ** ذ Allah’ın hizmetkârı, ibadet edeni yahut tapıcısı: (L:) tevazu yahut boyun eğiş ile Allah’a itaat eden: (L, Msb:) [ibadete düşkün kimse:] tevhid ehli: (L:) ikincil bir uygulama ile, Hak Allah’tan başka bir şeyi, put ve güneş vb. gibi, kendisine ilâh edinen kimse hakkında kullanılır: (Msb:) çoğulu **عُبَّادٌ** ve **عَبَدَةٌ** (L, Msb) ve **عُبُدٌ** ve **عُبَّدٌ**; bunların hepsi **عَبْدٌ**’ün de çoğullarıdır [bkz.]: (L:) [ve sözde-çoğul isim: aşağıdaki **عَبَدٌ** (tıpkı **خَدَمٌ**’ın **خَادِمٌ** için olması gibi), Kur’ân’daki bir ibarenin 65. âyetteki bir kıraatına göre, bazılarınca açıklandığı üzere.] ― -b2- Ve “bir hizmetçi”: bu mânanın mecaz olduğu söylenir. (TA.) ― -b3- Ayrıca iki yerde **عَبِدٌ**’e bak.

**تَعْبِيدَةٌ**
**تَعْبِيدَةٌ** ذ: **عُبُودِيَّةٌ**’ye bak.

**مَعْبَدٌ**
**مَعْبَدٌ** ذ: **عِبَادَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **مُتَعَبَّدٌ**’e de bak.

**مِعْبَدٌ**
**مِعْبَدٌ** ذ demirden bir kürek yahut bel; eş anlamlısı **مِسْحَاةٌ**: (K:) çoğulu **مَعَابِدُ**. (TA.)

**مَعْبَدَةٌ**
**مَعْبَدَةٌ** ذ, ve çoğulu **مَعَابِدُ**: **عَبْدٌ**’e bak, son çeyrek: -A2- ve birincisi için ayrıca **عِبَادَةٌ**’ye de bak.

**مُعَبَّدٌ**
**مُعَبَّدٌ** ذ, deveye nispetle: boyun eğdirilmiş yahut uysallaştırılmış; kırılmış yahut eğitilmiş; eş anlamlısı **مُذَلَّلٌ**: (A, L:) yahut katranla yağlanmış, (S, O, K,) ve boyun eğdirilmiş yahut uysallaştırılmış: (S, O:) yahut bütün derisi katranla yağlanmış olan: (Sh:) yahut uyuzlu yahut kabuklu; tüyü derece derece dökülmüş; ve katranla yağlanmak üzere öteki develerden ayrılmış olan: yahut uyuz yahut kabuk sebebiyle boyun eğdirilmiş olan: yahut uyuz yahut kabukla musap olan; yahut tedavisi olmayan uyuz yahut kabukla musap olan. (L. [Ve deveye nispetle bunun başka mânaları da vardır; onları, aşağıda gelen yerde gör.]) [Ve bundan dolayı, görünüşe göre,] **سَفِينَةٌ مُعَبَّدَةٌ** katranlanmış bir gemi yahut kayık: (AO, S, O, L, K:) yahut yağ yahut zeytinyağı ile sıvanmış. (AO, L.) ― -b2- Yola nispetle: dövülmüş; eş anlamlısı **مُذَلَّلٌ**; (S, A, O, K;) çiğnenmiş; (Az, TA;) yahut gidip gelen birçok yolcu tarafından gidilip gelinmiş: (TA:) ve başka şeylere nispetle de **مُذَلَّلٌ** ile eş anlamlıdır. (K.) ― -b3- Ve [bundan dolayı] tahta bir kazık, çivi yahut payanda. (Az, O, K, TA. [CK’de **المُؤَتَّدُ**, yanlışlıkla **الوَتِدُ** yerine konmuştur.]) İbn-Mukbil’in şu beytinde böyledir:
وَضَمَّنْتُ أَرْسَانَ الجِيَادِ مُعَبَّدًا
اـِذَا مَا ضَرَبْنَا رَأْسَهُ لَا يُرَنَّحُ
[Ve koşu atlarının yular iplerine bir tahta kazığı teminat yaptım: başını vurduğumuzda sallanmadı]. (Az, O, TA.) ― -b4- Yine: ikram edilmiş yahut hürmetle muamele görmüş, (L, K,) ve hizmet edilmiş; deveye nispetle. (L.) Böylece iki zıt mânası vardır. (K.) ― -b5- Ve: binilmeden bırakılmış bir deve. (O, L.) ― -b6- Ve, aygır [deve]ye nispetle: şehvetle yahut şiddetli şehvetle coşmuş. (O, K.) ― -b7- Yine, bir ülkeye yahut arazi parçasına nispetle: içinde ne ayak izi yahut iz, ne yolun herhangi bir alâmeti, ne de su bulunan: (O, K:) **بَلَدٌ مُعَبَّدٌ** dersin. (O.)

**مَعْبُودَى**
**مَعْبُودَى** ذ ve **مَعْبُودَآءُ**: **عَبْدٌ**’e bak, son çeyrek.

**مُتَعَبَّدٌ**
**مُتَعَبَّدٌ** ذ [ve aşağıdaki **مَعْبَدٌ**] dinî hizmetlere yahut alıştırmalara, yahut ibadet fiillerine tahsis edilmiş bir yer. (TA.)
