# عبر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عبر

العِبْرَةُ: الاسم من الاعتبار. والعَبْرَةُ بالفتح: تحلُّب الدمع. تقول منه: عَبِرَ الرجل بالكسر يَعْبَرُ عَبَراً، فهو عابِرٌ، والمرأة عابِرٌ أيضاً. قال الحارث بن وعلة:
يقولُ ليَ النَهديُّ هل أنتَ مُردِفيوكيف رِداف الغِرِّ أمُّك عابِـرُ
وكذلك عَبِرَتْ عينه واسْتَعْبَرَتْ، أي دَمَعت. والعَبْرَانُ: الباكي. والعَبَرُ بالتحريك: سُخْنةٌ في العين تُبكيها. والعُبْرُ بالضم مثله. يقال: لأمِّه العُبْرُ والعَبَر. ورأى فلانٌ عُبْرَ عينيه، أي ما يُسخِّن عينيه. وعِبْرُ النهر وعَبْرُهُ: شَطُّه وجانبه. قال الشاعر:
وما الفرات إذا جادت غواربُهتَرمي أَواذِيُّه العِبْرَيْنِ بالزَبَدِ
وجملٌ عُبْرُ أسفار، وجمال عُبْرُ أسفار، وناقة عُبْرُ أسفار، يستوي فيه الجمع والمؤنث، وكذلك عِبْرُ أسفار بالكسر. والعُبْرُ أيضاً بالضم: الكثير من كلِّ شيء. والعُبْرِيُّ: ما نبت من السِدْرِ على شطوط الأنهار وعَظُمَ. والشِعْرى العُبورُ: إحدى الشِعْرَيَيْنِ، وهي التي خلفَ الجوزاء، سمِّيت بذلك لأنها عَبَرَتِ المجرّة. والمِعْبَرُ: ما يُعْبَرُ عليه من قنطرةٍ أو سفينة. وقال أبو عبيد: المِعْبَرُ: المركَبُ الذي يُعْبَرُ فيه. ورجلٌ عابِرُ سبيل، أي مارُّ الطريقِ وعَبَرَ القومُ، أي ماتوا. قال الشاعر:
فإن نَعْبُرْ فإنَّ لنا لُـمَـاتٍوإن نَغْبُرْ فنحن على نذُورِ
يقول: إنْ مُتْنا فلنا أقرانٌ، وإن بقَينا فنحن ننتظر ما لا بدَّ منه، كأنَّ لنا في إتيانه نَذْراً. وعَبَرْتُ النهر وغيره أَعْبُرُهُ عَبْراً، وعُبوراً. وعَبَرْتُ الرؤيا أَعْبُرُها عِبارَةً: فَسَّرتها، قال الله تعال: "إن كُنْتُمْ للرؤيا تَعبُرون"َ أوصَلَ الفعل باللام كما يقال: إن كنتَ للمال جامعاً. قال الأصمعي: عَبَرْتُ الكتاب أَعْبُرُهُ عَبْراً، إذا تدبّرتَه في نفسك ولم تَرْفَعْ به صوتك. وقولهم: لغة عابِرَة، أي جائزة. قال الكسائي: أعْبَرْتُ الغنمَ، إذا تركتها عاماً لا تجزّها. وقد أَعْبَرْتُ الشاةَ فهي مُعْبَرَةٌ. وغلامٌ مُعْبَرٌ أيضاً: لم يُخْتَنْ. وجارية مُعْبَرَةٌ: لم تُخْفَضْ. وسهم مُعْبَرٌ: مُوفَّرُ الريش. وعَبَّرْتُ الرؤيا تَعْبيراً: فَسّرتها. وعَبَّرت عن فلانٍ أيضاً، إذا تكلمت عنه. واللسان يُعَبِّرُ عما في الضمير. وتَعْبِيرُ الدراهم: وزنُها جملةً بعد التفاريق. واسْتَعْبَرْتُ فلاناً لرؤيايَ، أي قصصتُها عليه ليَعْبُرَها. والعبير: أخلاط تجمع بالزَعفران، عن الأصمعي. وقال أبو عبيدة: العَبِيرُ عند العرب: الزعفرانُ وحْدَه. وأنشد للأعشى:
وتـبـردُ بَـرْدَ رداءِ الـعـــروسِ في الصيف رَقرقَت فيه العَبيرا

### Türkçe

**العِبْرَةُ**: **الاعتبار**’dan isimdir. **العَبْرَةُ** (fetha ile): gözyaşının akmasıdır. Ondan şöyle dersin: adam **عَبِرَ** (kesra ile) **يَعْبَرُ** **عَبَراً**; o hâlde o **عابِرٌ**’dir; kadın da **عابِرٌ**’dir. el-Hâris b. Va‘le dedi ki:
Bana en-Nehdî der ki: Sen mi bindirilensin?
Ve nasıl olur da toyun artçısı (olursun), annen **عابِـرُ** (iken)?

Yine (şöyle denir): gözü **عَبِرَتْ** ve **اسْتَعْبَرَتْ**, yani yaşardı. **العَبْرَانُ**: ağlayan. **العَبَرُ** (harekeli): gözü ağlatan, gözde bir sıcaklıktır. **العُبْرُ** (damme ile) de onun gibidir. Denir ki: annesine **العُبْرُ** ve **العَبَر** (vardır). Falan, gözlerinin **عُبْرَ**’ını gördü; yani gözlerini ısıtan şeyi. Nehrin **عِبْرُ**’ü ve **عَبْرُهُ**: onun kıyısı ve yanıdır. Şair dedi ki:
Fırat nedir ki, hörgüçleri cömertçe (akıp) verdiğinde,
Köpükle iki **العِبْرَيْنِ**’e onun akıntıları atar.

**عُبْرُ أسفار** bir deve; **عُبْرُ أسفار** develer; **عُبْرُ أسفار** bir dişi deve; onda çoğul ve müennes eşit olur; kesra ile **عِبْرُ أسفار** da böyledir. **العُبْرُ** ayrıca (damme ile): her şeyden çok olan (şey)dir. **العُبْرِيُّ**: nehirlerin kıyılarında **السِدْرِ**’den bitip büyüyen şeydir. **الشِعْرى العُبورُ**: iki **الشِعْرَيَيْنِ**’den biridir; o, **الجوزاء**’ın arkasında olandır; ona bu ad verildi, çünkü **المجرّة**’yi geçti. **المِعْبَرُ**: köprü yahut gemiden, üzerinden geçilen şeydir. Ebû Ubeyd dedi ki: **المِعْبَرُ**: içinde geçilen binek/vasıtadır. Ve **عابِرُ سبيل** bir adam: yani yolun geçeni. Ve kavim **عَبَرَ**: yani öldüler. Şair dedi ki:
Eğer geçip gidersek (ölürsek), bizim için eşler vardır;
Ve eğer kalırsak, biz adaklar üzerindeyiz.

Der ki: Eğer ölürsek bizim için akranlar vardır; eğer kalırsak kaçınılmaz olanı bekleriz; sanki onun gelişinde bizim için bir adak varmış gibi. Nehri ve başkasını **عَبَرْتُ**; onu **أَعْبُرُهُ** **عَبْراً** ve **عُبوراً** (geçtim/geçerim). Rüyayı **عَبَرْتُ**; onu **أَعْبُرُها** **عِبارَةً**: onu tefsir ettim. Yüce Allah dedi ki: “**إن كُنْتُمْ للرؤيا تَعبُرون**”; fiili **اللام** ile ulaştırdı; tıpkı “Eğer sen mala toplayıcı isen” denildiği gibi. el-Asma‘î dedi ki: Kitabı **عَبَرْتُ**; onu **أَعْبُرُهُ** **عَبْراً**, onu nefsinde düşündüğün ve onunla sesini yükseltmediğin zaman. Onların sözü: **لغة عابِرَة**; yani geçerli. el-Kisâî dedi ki: Koyunu **أعْبَرْتُ**, onu bir yıl kırkmasız bıraktığında. Ve ben koyunu **أَعْبَرْتُ**; o hâlde o **مُعْبَرَةٌ**’dir. **مُعْبَرٌ** bir oğlan da: sünnet edilmemiştir. **مُعْبَرَةٌ** bir cariye: **تُخْفَضْ** edilmemiştir. **مُعْبَرٌ** bir ok: tüyü tamamlanmış olandır. Rüyayı **عَبَّرْتُ** **تَعْبيراً**: onu tefsir ettim. Falan hakkında da **عَبَّرتُ**: onun hakkında konuştuğunda. Dil, içte olandan **يُعَبِّرُ** eder. **تَعْبِيرُ الدراهم**: ayırmalardan sonra onları topluca tartmaktır. Falanı rüyam için **اسْتَعْبَرْتُ**: yani onu ona anlattım ki onu **يَعْبُرَها** etsin. **العبير**: za‘feran ile toplanan karışımlardır; el-Asma‘î’den. Ebû Ubeyde dedi ki: Araplar katında **العَبِيرُ**: yalnızca za‘ferandır. el-A‘şâ’ya ait olarak inşad etti:
Ve yazın, içinde **العَبيرا** dalgalandığında,
Gelin elbisesinin serinliği gibi serinler.
