# عبس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عبس

عَبَسَ يَعْبِسُ عَبْساً وعَبَّس: قَطَّبَ ما بين عينيه، ورجل عابِسٌ من قوم عُبُوسٍ. ويوم عابِسٌ وعَبُوسٌ: شديدٌ؛ ومنه حديث قُس: يَبْتَغِي دَفْعَ باسِ يَومٍ عَبُوسٍ؛ هو صفة لأَصحاب اليوم أَي يوم يُعَبَّسُ فيه فأَجراه صفة على اليوم كقولهم ليل نائم أَي يُنام فيه. وعَبَّسَ تَعْبِيساً، فهو مُعَبِّسٌ وعَبَّاسٌ إِذا كَرَّه وجهه، شُدِّدَ للمبالغة، فإِن كَشَر عن أَسنانه فهو كالِحٌ، وقيل: عَبَّسَ كَلَحَ. وفي صفته، صلى اللَّه عليه وسلم: لا عابِسٌ ولا مُفْنِدٌ
(* قوله «ولا مفند» بهامش النهاية
ما نصه: كسر النون من مفند أَولى لأن الفتح شمله قولها أَي أم معبد ولا هذر، وأَما الكسر ففيه أَنه لا يفند غيره بدليل أَنه كان لا يقابل أَحداً في وجهه بما يكره ولانه يدل على الخلق العظيم.) ؛ العابسُ: الكريهُ المَلْقى الجَهْمُ المُحَيَّا. والتَّعَبُّسُ: التَّجَهُّم. وعَنْبَسٌ وعَنْبَسَةُ وعَنابِسٌ والعَنْبَسيُّ: من أَسماء الأَسد أُخذ من العُبُوسِ، وبها سمي الرجل؛ وقال القطامي:
وما غَرَّ الغُواةَ بَعَنْبَسِيٍّ،
يَشَرَّدُ عن فَرائِسِه السِّباعا
وفي الصحاح: والعَنْبَسُ الأَسد، وهو فَنْعَلٌ من العُبوس. والعَبَسُ: ما يَبِسَ على هُلْبِ الذَّنَب من البول والبعر؛ قال أَبو النجم:
كأَنَّ في أَذْنابِهِنَّ الشُّوَّلِ،
مِنْ عَبَسِ الصَّيف، قرونَ الأُيَّلِ
وأَنشده بعضهم: الأُجَّلِ، على بدل الجيم من الياء المشددة؛ وقد عَبِسَتِ الإِبلُ عَبَساً وأَعْبَسَتْ: علاها ذلك. وفي الحديث: أَنه نظر إِلى نَعَمِ بني المُصْطَلِق وقد عَبِسَتْ في أَبوالها وأَبعارها من السِّمَنِ فَتَقَنَّعَ بثوبه وقرأَ: ولا تَمُدَّنَّ عينيك إِلى ما مَتَّعْنا به أَزْواجاً منهم؛ قال أَبو عبيد: عَبِسَتْ في أَبوالها يعني أَن تَجِفَّ أَبوالُها وأَبعارُها على أَفخاذها وذلك إِنما يكون من الشحم، وذلك العَبَسُ، وإِنما عدّاه بفي لأَنه في معنى انغمست؛ قال جرير يصف راعية: تَرى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْناً بِكُوعِها،
لها مَسَكاً مِن غَيرِ عاجٍ ولا ذَبْلِ
والعَبَسُ: الوَذَحُ أَيضاً. وعَبِسَ الوَسَخُ عليه وفيه عَبَساً: يَبِسَ. وعَبِسَ الثوبُ عَبَساً: يَبِسَ عليه الوَسَخُ. وفي حديث شريح: أَنه كان يَرُدُّ من العَبَس؛ يعني العَبْدَ البَوَّال في فراشه إِذا تعوَّده وبان أَثره على بدنه وفراشه. وعَبِسَ الرجلُ: اتسخ؛ قال الراجز: وقَيِّمُ الماءِ عَليْهِ قَدْ عَبِسْ
وقال ثعلب: إِنما هو قد عَبَسَ من العُبوسِ الذي هو القُطُوبُ؛ وقول الهذلي:
ولَقَدْ شَهِدْتُ الماءَ لم يَشْرَبْ بِهِ،
زَمَنَ الرَّبيعِ إِلى شُهور الصَّيِّفِ،
إِلا عَوابسُ كالمِراطِ مُعِيدَةٌ،
بالليلِ، مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّفِ
قال يعقوب: يعني بالعوابس الذئاب العاقدة أَذنابها، وبالمراط السهام التي قد تَمَرَّط ريشها؛ وقد أَعْبَسَه هو.
والعَبْوَسُ: الجمع الكثير. والعَبْسُ: ضرب من النبات، يسمى بالفارسية سِيسَنْبَر.
وعَبْسٌ: قبيلة من قَيْسِ عَيْلانَ، وهي إِحدى الجَمَراتِ، وهو عَبْسُ بنُ بَغِيضِ بن رَيْث بن غَطَفان بن سَعْد بن قَيس بن عَيْلان. والعَنابِسُ من قريش: أَولاد أُمَيَّةَ بن عبد شمس الأَكبر وهم ستة: حَرْبٌ وأَبو حرب وسفيان وأَبو سفيان وعمرو وأَبو عمرو، وسُمُّوا بالأُسْد، والباقون يقال لهم الأَعْياصُ. وعابِسٌ وعَبَّاس والعباس اسْمٌ عَلَمٌ، فمن قال عباس فهو يجريه مجرى زيد، ومن قال العباس فإِنما أَراد أَن يجعل الرجل هو الشيء بعينه. قال ابن جني: العباس وما أَشبهه من الأَوصاف الغالبة إِنما تعرّفت بالوضع دون اللام، وإِنما أُقرت اللام فيها بعد النقل وكونها أَعلاماً مراعاة لمذهب الوصف فيها قبل النقل.
وعَبْسٌ وعَبَسٌ وعُبَيْسٌ: أَسماء أَصلها الصفة، وقد يكون عبيس تصغير عَبْسٍ وعَبَسٍ، وقد يكون تصغير عَبَّاسٍ وعابِسٍ تصغير الترخيم. ابن الأَعرابي: العَبَّاسُ الأَسد الذي تهرب منه الأُسْدُ؛ وبه سمي الرجل عَبَّاساً. وقال أَبو تراب: هو جِبْسٌ عِبْس لِبْسٌ إِتباعٌ. والعَبْسانِ: اسم أَرض؛ قال الراعي:
أَشاقَتْكَ بالعَبْسَيْنِ دارٌ تَنَكَّرَتْ
مَعارِفُهاْ إِلا البِلادَ البَلاقِعا؟

### Türkçe

**عَبَسَ** **يَعْبِسُ** **عَبْساً** ve **عَبَّسَ**: iki gözü arasını çattı; ve (bir) adam, **عابِسٌ** (dır), **عُبُوسٍ** (olan) bir kavimdendir. Ve (bir) gün **عابِسٌ** ve **عَبُوسٌ**: şiddetli (dir); ve ondan, **قُسّ** hadisi: “**يَبْتَغِي دَفْعَ باسِ يَومٍ عَبُوسٍ**”; o, günün sahipleri için bir sıfattır; yani içinde **يُعَبَّسُ** olunan bir gün; böylece onu gün üzerine sıfat olarak yürüttü; onların “uyunan bir gece” sözü gibi; yani içinde uyunur. Ve **عَبَّسَ** **تَعْبِيساً**; artık o, yüzünü çirkinleştirdiği zaman **مُعَبِّسٌ** ve **عَبَّاسٌ** (tır); mübalağa için şeddelendi; eğer dişlerinden (gülerek) açarsa o **كالِحٌ** (tır); ve denildi: **عَبَّسَ** **كَلَحَ**. Ve onun vasfında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “Ne **عابِسٌ** ne de **مُفْنِدٌ**”
(* “**ولا مفند**” sözü hakkında, **النهاية**’nin kenarında metni şudur: **مفند**’den **النون**’un kesresi daha evlâdır; çünkü fetha, onun (kadının) sözü “yani, ey Ümmü Ma‘bed, ne hezeyan” tarafından kuşatılmıştır; ama kesrede, onun başkasını **يفند** etmediği vardır; delili, onun hiç kimseyi yüzüne, hoşlanmadığı şeyle karşılamaz oluşudur; ve çünkü o, yüce ahlâka delâlet eder.) ; **العابسُ**: çirkin karşılanan, sert, yüzü asık (olan). Ve **التَّعَبُّسُ**: **التَّجَهُّم**.

Ve **عَنْبَسٌ** ve **عَنْبَسَةُ** ve **عَنابِسٌ** ve **العَنْبَسيُّ**: aslanın isimlerindendir; **العُبُوسِ**’tan alınmıştır; ve onunla adam adlandırıldı; **القطامي** dedi ki:
وما غَرَّ الغُواةَ بَعَنْبَسِيٍّ،
يَشَرَّدُ عن فَرائِسِه السِّباعا

Ve **الصحاح**’ta: **العَنْبَسُ** aslandır; ve o, **العُبوس**’tan **فَنْعَلٌ** (vezninde)dir.

Ve **العَبَسُ**: idrar ve dışkıdan, kuyruğun kılları üzerinde kuruyan şeydir; **أَبو النجم** dedi ki:
كأَنَّ في أَذْنابِهِنَّ الشُّوَّلِ،
مِنْ عَبَسِ الصَّيف، قرونَ الأُيَّلِ

Ve onu bazısı “**الأُجَّلِ**” diye rivayet etti; şeddeli **الياء** yerine **الجيم**’in bedeli üzere; ve develer **عَبِسَتِ** **عَبَساً** ve **أَعْبَسَتْ**: o (şey) onların üzerine çıktı. Ve hadiste: onun, **بني المُصْطَلِق**’ın davarına baktığı, ve onların, semizlikten, idrarları ve dışkıları içinde **عَبِسَتْ** olduğu; bunun üzerine elbisesiyle örtündüğü ve okuduğu: “Ve gözlerini, onlardan birtakım çiftleri faydalandırdığımız şeye uzatma”; **أَبو عبيد** dedi: “idrarları içinde **عَبِسَتْ**” demek, idrarlarının ve dışkılarının uylukları üzerinde kuruması demektir; bu ancak yağdan olur; ve o **العَبَسُ**’tur; ve onu **في** ile geçişli kıldı; çünkü o, “içine batmış oldular” mânâsındadır; **جرير** bir çoban kadını vasfederek dedi ki:
تَرى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْناً بِكُوعِها،
لها مَسَكاً مِن غَيرِ عاجٍ ولا ذَبْلِ

Ve **العَبَسُ**: **الوَذَحُ** (tır) da. Ve pislik onun üzerinde **عَبِسَ** ve onda **عَبَساً**: kurudu. Ve elbise **عَبِسَ** **عَبَساً**: onun üzerinde pislik kurudu. Ve **شريح** hadisi: onun, **العَبَس**’tan reddettiği; yani, ona alıştığı zaman ve izi bedeninde ve döşeğinde belirdiği zaman, döşeğine işeyen köleyi. Ve adam **عَبِسَ**: kirlendi; **الراجز** dedi ki:
وقَيِّمُ الماءِ عَليْهِ قَدْ عَبِسْ

Ve **ثعلب** dedi: o ancak, **العُبوس**’tan, ki o **القُطُوبُ**’tur, **عَبَسَ** olmuştur; ve **الهذلي**’nin sözü:
ولَقَدْ شَهِدْتُ الماءَ لم يَشْرَبْ بِهِ،
زَمَنَ الرَّبيعِ إِلى شُهور الصَّيِّفِ،
إِلا عَوابسُ كالمِراطِ مُعِيدَةٌ،
بالليلِ، مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّفِ

**يعقوب** dedi: **العوابس** ile, kuyruklarını bağlayan kurtları kasteder; ve **المِراط** ile, tüyleri dökülmüş okları (kasteder); ve o, onu **أَعْبَسَه**.

Ve **العَبْوَسُ**: çok kalabalık topluluk. Ve **العَبْسُ**: bir çeşit bitkidir; Farsça ile **سِيسَنْبَر** diye adlandırılır.

Ve **عَبْسٌ**: **قَيْسِ عَيْلانَ**’dan bir kabiledir; ve o, **الجَمَراتِ**’ten biridir; ve o, **عَبْسُ بنُ بَغِيضِ بن رَيْث بن غَطَفان بن سَعْد بن قَيس بن عَيْلان**’dır.

Ve Kureyş’ten **العَنابِسُ**: **أُمَيَّةَ بن عبد شمس الأَكبر**’in oğullarıdır; ve onlar altıdır: **حَرْبٌ** ve **أَبو حرب** ve **سفيان** ve **أَبو سفيان** ve **عمرو** ve **أَبو عمرو**; ve aslanlarla adlandırıldılar; ve geri kalanlara **الأَعْياصُ** denir. Ve **عابِسٌ** ve **عَبَّاس** ve **العباس** bir özel addır; artık kim **عباس** derse, onu **زيد**’in yürütüldüğü yol üzere yürütür; ve kim **العباس** derse, ancak adamı, şeyin bizzat kendisi kılmayı murat etmiştir. **ابن جني** dedi: **العباس** ve ona benzeyen, galip sıfatlardan olanlar, ancak **اللام** olmaksızın vaz‘ ile marife kılındı; ve ancak, nakilden sonra ve onların özel adlar oluşu hâlinde, nakilden önce onlarda vasıf mezhebine riayet olarak, **اللام** onlarda yerleşik kılındı.

Ve **عَبْسٌ** ve **عَبَسٌ** ve **عُبَيْسٌ**: aslı sıfat olan isimlerdir; ve **عبيس**, **عَبْسٍ** ve **عَبَسٍ**’ın küçültmesi olabilir; ve **عَبَّاسٍ** ve **عابِسٍ**’in küçültmesi, **الترخيم** küçültmesi olarak da olabilir. **ابن الأَعرابي**: **العَبَّاسُ** aslandır; aslanların ondan kaçtığı (aslan); ve onunla adam **عَبَّاساً** diye adlandırıldı. Ve **أَبو تراب** dedi: o, **جِبْسٌ عِبْس لِبْسٌ** (tır); **إِتباعٌ** (tır). Ve **العَبْسانِ**: bir yer adıdır; **الراعي** dedi ki:
أَشاقَتْكَ بالعَبْسَيْنِ دارٌ تَنَكَّرَتْ
مَعارِفُهاْ إِلا البِلادَ البَلاقِعا؟
