# عبي (ع-ب-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ب - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عبى

## Sözlükler (4)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: عبى

العَباءَةُ والعَبايَةُ: ضربٌ من الأكسية، والجمع العَباءُ والعَباءَات. وقال يونس: عَبَّيْتُ الجيش تَعْبِيَةً وتَعْبِئَةً وتَعْبِيئاً، إذا هيّأته في مواضعه.

##### Türkçe

**العَباءَةُ** ve **العَبايَةُ**: örtülerden bir türdür; çoğulu **العَباءُ** ve **العَباءَات**tır. Yûnus dedi ki: **عَبَّيْتُ** orduyu **تَعْبِيَةً** ve **تَعْبِئَةً** ve **تَعْبِيئاً** (diye), onu yerlerine hazırladığın zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ب ي * * العَبَاءةُ * و * العَبَايَةُ * ضرب من الأكسية والجمع * العَبَاءاتُ

##### Türkçe

* ع ب ي * * **العَبَاءةُ** * ve * **العَبَايَةُ** * örtülerden bir türdür; çoğulu * **العَبَاءاتُ** *tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ( *!العَبايَةُ : ضَرْبٌ من الأَكْسِيَةِ ) واسِعٌ فيه خُطوطٌ سُودٌ كِبارٌ ؛ ( *!كالعَباءَةِ ) ، وهي لغةٌ فيه . وقيل : *!العَباءُ ضَرْبٌ مِن الأكسِيَةِ ، والجمْعُ *!أعْبِيَةٌ ، *!فالعَباءُ على هذا واحِدٌ .
وفي الصِّحاح : العَباءَةُ والعَباوَةُ : ضَرْبٌ مِن الأكْسِيَةِ والجمْع *!العباءُ العَباءاتُ ؛ هكذا هو بالواوِ في النسخ .
( و ) *!العَبايَةُ : ( فرسُ ) حرّي بنِ ضمرَةَ النُّهْشلي .
( و ) أيْضاً : ( الَّرجُلُ الجافِي الثَّقيلُ ) الأحمقُ العَيِيُّ ؛ ( وقَصْرُهُ أَفْصَحُ
( قُلْت : هذا يَحْتاجُ إلى تحْريرٍ ، فإنَّ الليْثَ ذَكَرَ العَبا مَقْصوراً ، وقالَ : هو الرجُلُ العَبامُ وهو الجافِي العَييُّ ، قالَ : ومدّهُ الشاعِرُ فقالَ :

كجَبْهَةِ الشيْخِ *!العَباءِ الثَّطِّ قالَ الأزْهري : ولم أَسْمَعِ العَباءَ بمعْنَى العَبامِ لغيرِ اللّيْث ، وأَمَّا الرجزُ فالرِّوايَةُ عنْدِي فيه :
كَجَبْهَةِ الشيْخِ العَياءِ .
بالياءِ .
ويقالُ : شيْخٌ عَياءٌ وعَيايَاءُ ، وهو العُبامُ الذي لا حاجَةَ له إلى النِّساءِ ، ومَنْ قالَهُ بالباءِ فقد صَحَّفَ ، انتَهى ، فتأَمَّل مع كلامِ المصنَّفِ .
( *!وعَبايَةُ بنُ رِفاعَةَ ) بنِ رافِع بنِ خديجٍ : ( تابِعِيٌّ ) عن جَدِّه وابنِ عُمَر ، وعنه لَيْثُ بنُ أَبي سليم ، ثقةٌ .
( و ) *!عُبَيَّةُ ، ( كسُمَيَّةَ : ماءٌ ) لبَني قَيْسِ بنِ ثعْلَبَة في ناحِيَةِ اليَمامَةِ ، عن نَصْر .
( و ) *!عُبَيَّةُ : ( امْرأَةٌ ) ، وهي عُبَيَّةُ بِنْتُ هلالٍ العبديَّةُ ، لها ذِكْرٌ ، قالَهُ الحافِظُ .
وقالَ الصَّاغاني : عُبَيَّةُ بنْتُ إبْراهيمَ بنِ عليِّ بنِ سَلْمَة بنِ عامِرِ بنِ هرمَةَ .
( *!وتَعْبِيَةُ الجَيْشِ : تَهْيِئَتُه في مَواضِعِه ) ؛ ) وفي بعضِ نسخِ الصِّحاح في مَواقِعِه ، نقلَهُ عن يونس وعن أبي زيْدٍ بالهَمْز .
( *!وعَبِيُّكَ ) ، على فَعِيل ، ( من الجَزُورِ ) : ) أي ( نَصِيبُكَ ) منه .
( *!والتُّعَابِي : أَن يَميلَ رجُلٌ مع قومٍ ، والآخَرُ مع آخَرِينَ ، وذلكَ إذا صَنَعُوا طعاماً فخَبَزَ أَحدُ الفَرِيقَيْن لهذا ، والآخَرُ لآخَرَ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَعْبِيَةُ المَتاعِ : جعلَ بعضَه فَوْقَ بعضٍ .
*!والعَباةُ من السُّطَّاحِ : الذي يَنْفرِشُ على الأرضِ .
وتُجْمَعُ *!العَبايَةُ على عُبِيَ ، كعُتِيَ .
*!والاعْتِباءُ : الاحْتِشاءُ .
وابنُ *!عَبايَة : من شُعَرائِهم .
وكمُحَدِّثٍ : الحَسَنُ بنُ نَصْر بنِ *!المُعَبِّي شيخٌ لابنِ السّمعاني .
وأَحمدُ بنُ عليِّ بنِ أحمدَ بنِ سلامَةَ

البَصْريُّ ابنُ المُعَبِّي عن أبي عليَ البشيري .
وأَبو بكْرٍ محمدُ بنُ خطابٍ الكُوفي *!المُعَبِّي عن أبي سعدٍ المَالِيني .
*!وعُبَيَّةُ ، كسُمَيَّة : فَرَسٌ لهم نَجِيبٌ ، وكأنَّها مِن ولدِ *!العَبايَةِ التي ذَكَرَها المصنِّفُ .
*!وعَبْيان : جَبَلٌ باليَمَنِ ، عن نَصْر .
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : عَبَوْتُ المَتاعَ لُغَةٌ في *!عَبَيْتُه ، يمانيَّةٌ .
وقالَ غَيرُهُ : العَبُ : ضَوْءُ الشمْسِ وحُسْنُها . يقالُ : ما أَحْسَنَ عَبَها ، والأَصْلُ العَبْوُ فنُقِصَ .
*!والعابِيَةُ : الحَسْناءُ .
وعَبَا الرجُلُ يَعْبُو : إذا أضَاءَ وَجْهُهُ وأَشْرَقَ .
وكسُمَيَ : عُبَيُّ بنُ إبراهيمَ أَخُو *!عُبيَّةَ وقيلَ ابنُ أخِي ابن هرْمَةَ .

##### Türkçe

: ( **العَبايَةُ** : elbiselerden bir türdür ) geniştir; içinde büyük siyah çizgiler vardır; ( **كالعَباءَةِ** ) , ve o, onda bir dildir. Ve denildi: **العَباءُ** elbiselerden bir türdür, çoğulu **أعْبِيَةٌ**’dir, **فالعَباءُ** bu üzere tekildir.
Ve **الصِّحاح**’ta: **العَباءَةُ** ve **العَباوَةُ** : elbiselerden bir türdür; çoğulu **العباءُ** , **العَباءاتُ**’tır; nüshalarda vav ile böyledir.
( ve ) **العَبايَةُ** : ( bir at ) Ḥarrî b. Ḍamra en-Nuhşelî’nindir.
( ve ) ayrıca: ( kaba, ağır adam ) ahmak, tutuk (dilli); ( kısaltması daha fasîhtir.
( Dedim: bu, tahrîre muhtaçtır; çünkü Leys **العَبا**’yı maksûr olarak zikretti ve dedi ki: o, **الرجلُ العَبامُ**’dır; o, kaba, tutuktur. Dedi ki: şair onu meddetti de dedi ki:

كجَبْهَةِ الشيْخِ **العَباءِ** الثَّطِّ

Ezherî dedi ki: Leys’ten başkası için **العَباءَ**’ı **العَبامِ** mânâsında işitmedim; amma recezde rivayet benim yanımda ondadır:
كَجَبْهَةِ الشيْخِ العَياءِ .
ya ile.
Ve denilir: şeyh **عَياءٌ** ve **عَيايَاءُ**; o, kadınlara ihtiyacı olmayan **العُبامُ**’dır; onu ba ile söyleyen tashîf etmiştir; bitti; öyleyse musannifin sözüyle birlikte düşün.
( **وعَبايَةُ بنُ رِفاعَةَ** ) b. Râfiʿ b. Ḫadîc: ( tâbiîdir ) dedesinden ve İbn ʿUmer’den; ondan Leys b. Ebî Suleym (rivayet etti); sika.
( ve ) **عُبَيَّةُ** , ( **كسُمَيَّةَ** : bir su ) Benî Ḳays b. Saʿlebe’nindir; Yemâme tarafında; Naṣr’dan.
( ve ) **عُبَيَّةُ** : ( bir kadın )dır; o, ʿUbeyye bint Hilâl el-ʿAbdiyye’dir; onun bir zikri vardır; hâfız söyledi.
Ṣâğânî dedi ki: ʿUbeyye bint İbrâhîm b. ʿAlî b. Selme b. ʿÂmir b. Herme.
( **وتَعْبِيَةُ الجَيْشِ** : onu yerlerinde hazırlamaktır )؛ ve **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında “mevâkiʿinde” (diye)dir; onu Yûnus’tan ve Ebû Zeyd’den hemze ile nakletti.
( **وعَبِيُّكَ** ) , faʿîl üzere, ( deveden ) : yani ( ondan payın )dır.
( **والتُّعَابِي** : bir adamın bir kavimle, ötekinin başkalarıyla meyletmesidir; bu, yemek yaptıklarında olur; iki takımdan biri bunun için ekmek pişirir, öteki başkası için ) .
( Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**تَعْبِيَةُ المَتاعِ** : onun bir kısmını bir kısmının üstüne koymaktır.
**والعَباةُ** süṭṭâḥtan: yere serilen kimsedir.
Ve **العَبايَةُ** **عُبِيَ** üzerine cem olunur; **كعُتِيَ** gibi.
**والاعْتِباءُ** : içini doldurmaktır.
İbn **عَبايَة** : onların şairlerindendir.
Ve muhaddis olarak: el-Ḥasan b. Naṣr b. **المُعَبِّي** , İbn es-Semʿânî’ye şeyhtir.
Ve Aḥmed b. ʿAlî b. Aḥmed b. Selâme

el-Baṣrî, İbn **المُعَبِّي** , Ebû ʿAlî el-Beşîrî’den.
Ve Ebû Bekr Muḥammed b. Ḫiṭâb el-Kûfî **المُعَبِّي** , Ebû Saʿd el-Mâlînî’den.
**وعُبَيَّةُ** , **كسُمَيَّة** : onlar için soylu bir attır; sanki musannifin zikrettiği **العَبايَةِ**’nin neslindendir.
**وعَبْيان** : Yemen’de bir dağdır; Naṣr’dan.
İbn Dureyd dedi ki: **عَبَوْتُ** metâı, **عَبَيْتُه**’da bir dildir; Yemenlidir.
Başkası dedi ki: **العَبُ** : güneşin ışığı ve güzelliğidir. Denilir: onun **عَبَ**’ı ne güzeldir; aslî olan **العَبْوُ** idi de eksiltildi.
**والعابِيَةُ** : güzel kadındır.
Ve adam **عَبَا** **يَعْبُو** : yüzü aydınlandığında ve parladığında.
Ve **كسُمَيَ** : ʿUbeyy b. İbrâhîm, **عُبيَّةَ**’nin kardeşidir; ve denildi: İbn Herme’nin kardeşinin oğludur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: عبى

عَبَّيْتُ الجَيْشَ
2 عَبَّيْتُ الجَيْشَ ذ , (S, Msb,) inf. n. تَعْبِيَةٌ (S, K) and تَعْبِئَةٌ and تَعْبِىْءٌ, so said Yoo; but AZ said عَبَّأْتُهُ; (S; [see art. عبأ;]) I prepared, or made ready, (S, K, *) or set in order, disposed, or arranged, (Msb,) the army (S, Msb, K) in their places. (S, K.) ― -b2- See also 2 in art. عبو.

التَّعَابِى
6 التَّعَابِى ذ signifies The aiding, or assisting, of one party by one man, and of another party by another man, when they prepare a repast, one of the two parties making bread for this, and the other for another. (K.)

الاِعْتِبَآءُ
8 الاِعْتِبَآءُ ذ , mentioned here in the TA, as syn. with الاِحْتِشَآءُ, see 8 in art. عبأ.

عَبًا
عَبًا ذ and ↓ عَبَايَةٌ, but the former the more chaste, are said to signify, as epithets applied to a man, Coarse, or rude, heavy, dull, or stupid, (K, * TA,) and impotent: but this requires correction; for Lth mentions العَبَا, and ↓ العَبَآءُ as used by a poet, and says that they signify the coarse, or rude, impotent, man; but Az says that he had not heard العَبَآء in this sense on any authority other than that of Lth, and that he held the right reading in the verse cited as an ex. by Lth to be العَيَآء, with ى, meaning, as also العَيَايَآء, “ the coarse, or rude, or the heavy, dull, or stupid, and impotent, who has no need of women. ” (TA.)

عَبَآءٌ
عَبَآءٌ ذ : see عَبَايَةٌ, in two places. -A2- And see also عَبًا, above.

عباة
عباة ذ [app. عَبَاةٌ] The [kind of plant called] سُطَّاح that spreads upon the ground. (TA.)

عَبِىٌّ
عَبِىٌّ ذ One's share of the جَزُور [or slaughtered camel for portions of which the players at the game called المَيْسِر contend]. (K, TA.)

عَبَايَةٌ
عَبَايَةٌ ذ and عَبَآءَةٌ (S, Mgh, Msb, K, TA) A sort of [the kind of garments called] أَكْسِيَة [pl. of كِسَآء], (S, Mgh, * K, TA,) wide, (Mgh, TA,) and [generally] having in it large black [or brown] stripes: (TA:) pl. [of the latter] عَبَاآتٌ (S, Msb) and ↓ عَبَآءٌ, (Mgh, Msb,) formed by the elision of the ة, (Msb,) [or rather this is a coll. gen. n.,] and the pl. of عَبَايَةٌ is عُبِىٌّ, like عُتِىٌّ: or, accord. to some, ↓ عَبَآءٌ is a sing.; for they say that it signifies a sort of أَكْسِيَة, and that its pl. is أَعْبِيَةٌ. (TA.) See عَبَآءَةٌ in art. عبأ. -A2- See also عَبًأ, above.

##### Türkçe

**عَبَّيْتُ الجَيْشَ**
2 **عَبَّيْتُ الجَيْشَ** ذ , (S, Msb,) mastar ismi **تَعْبِيَةٌ** (S, K) ve **تَعْبِئَةٌ** ve **تَعْبِىْءٌ**, böyle dedi Yoo; fakat AZ dedi: **عَبَّأْتُهُ**; (S; [bkz. md. **عبأ**;]) ben hazırladım, yahut hazır hâle getirdim, (S, K, *) yahut düzene koydum, yerleştirdim, yahut tertip ettim, (Msb,) orduyu (S, Msb, K) kendi yerlerinde. (S, K.) ― -b2- Ayrıca bkz. md. **عبو**’da 2.

**التَّعَابِى**
6 **التَّعَابِى** ذ, bir tarafın bir adam tarafından, diğer tarafın da başka bir adam tarafından yardım edilmesi, onlar bir yemek hazırladıklarında; iki taraftan birinin bunun için ekmek yapması, diğerinin de başkası için [ekmek yapması]. (K.)

**الاِعْتِبَآءُ**
8 **الاِعْتِبَآءُ** ذ, burada TA’da, **الاِحْتِشَآءُ** ile eşanlamlı olarak zikredilmiştir; bkz. md. **عبأ**’da 8.

**عَبًا**
**عَبًا** ذ ve ↓ **عَبَايَةٌ**, fakat birincisi daha fasih; bir erkeğe uygulanan sıfatlar olarak, kaba, yahut haşin, ağır, donuk, yahut ahmak, (K, * TA,) ve iktidarsız, denildiği söylenir: fakat bu tashih gerektirir; çünkü Lth **العَبَا**’yı ve ↓ **العَبَآءُ**’yu bir şair tarafından kullanılmış olarak zikreder ve onların kaba, yahut haşin, iktidarsız erkeği ifade ettiklerini söyler; fakat Az, bu mânada **العَبَآء**’yu Lth’nin rivayetinden başka bir otoriteye dayanarak işitmediğini, ve Lth’nin örnek olarak zikrettiği beyitte doğru kıraatin ى ile **العَيَآء** olduğunu, bunun da, ayrıca **العَيَايَآء**’un da, “kaba, yahut haşin, yahut ağır, donuk, yahut ahmak, ve iktidarsız, kadınlara ihtiyacı olmayan” mânasına geldiğini söyler. (TA.)

**عَبَآءٌ**
**عَبَآءٌ** ذ: iki yerde **عَبَايَةٌ**’ye bak. -A2- Ve ayrıca yukarıda **عَبًا**’ya da bak.

**عباة**
**عباة** ذ [görünüşe göre **عَبَاةٌ**] Yere yayılan **سُطَّاح** [denilen bitki türü]. (TA.)

**عَبِىٌّ**
**عَبِىٌّ** ذ Kişinin **جَزُور**’dan payı [yahut **المَيْسِر** denilen oyunda oyuncuların payları için çekiştikleri kesilmiş deve]. (K, TA.)

**عَبَايَةٌ**
**عَبَايَةٌ** ذ ve **عَبَآءَةٌ** (S, Mgh, Msb, K, TA) **أَكْسِيَة** [**كِسَآء**’ın çoğulu] denilen elbise türlerinden bir tür, (S, Mgh, * K, TA,) geniş, (Mgh, TA,) ve [genellikle] içinde büyük siyah [yahut kahverengi] çizgiler bulunan: (TA:) [ikincinin] çoğulu **عَبَاآتٌ** (S, Msb) ve ↓ **عَبَآءٌ**, (Mgh, Msb,) ة’nin düşürülmesiyle yapılmıştır, (Msb,) [yahut daha doğrusu bu, cins isimdir,] ve **عَبَايَةٌ**’nin çoğulu **عُبِىٌّ**’dir, **عُتِىٌّ** gibi: yahut bazılarına göre, ↓ **عَبَآءٌ** tekildir; çünkü onun bir tür **أَكْسِيَة** ifade ettiğini, ve onun çoğulunun **أَعْبِيَةٌ** olduğunu söylerler. (TA.) Md. **عبأ**’da **عَبَآءَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca yukarıda **عَبًأ**’ya da bak.
