# عبي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%A8%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عبي

: ( ي ( *!العَبايَةُ : ضَرْبٌ من الأَكْسِيَةِ ) واسِعٌ فيه خُطوطٌ سُودٌ كِبارٌ ؛ ( *!كالعَباءَةِ ) ، وهي لغةٌ فيه . وقيل : *!العَباءُ ضَرْبٌ مِن الأكسِيَةِ ، والجمْعُ *!أعْبِيَةٌ ، *!فالعَباءُ على هذا واحِدٌ .
وفي الصِّحاح : العَباءَةُ والعَباوَةُ : ضَرْبٌ مِن الأكْسِيَةِ والجمْع *!العباءُ العَباءاتُ ؛ هكذا هو بالواوِ في النسخ .
( و ) *!العَبايَةُ : ( فرسُ ) حرّي بنِ ضمرَةَ النُّهْشلي .
( و ) أيْضاً : ( الَّرجُلُ الجافِي الثَّقيلُ ) الأحمقُ العَيِيُّ ؛ ( وقَصْرُهُ أَفْصَحُ
( قُلْت : هذا يَحْتاجُ إلى تحْريرٍ ، فإنَّ الليْثَ ذَكَرَ العَبا مَقْصوراً ، وقالَ : هو الرجُلُ العَبامُ وهو الجافِي العَييُّ ، قالَ : ومدّهُ الشاعِرُ فقالَ :

كجَبْهَةِ الشيْخِ *!العَباءِ الثَّطِّ قالَ الأزْهري : ولم أَسْمَعِ العَباءَ بمعْنَى العَبامِ لغيرِ اللّيْث ، وأَمَّا الرجزُ فالرِّوايَةُ عنْدِي فيه :
كَجَبْهَةِ الشيْخِ العَياءِ .
بالياءِ .
ويقالُ : شيْخٌ عَياءٌ وعَيايَاءُ ، وهو العُبامُ الذي لا حاجَةَ له إلى النِّساءِ ، ومَنْ قالَهُ بالباءِ فقد صَحَّفَ ، انتَهى ، فتأَمَّل مع كلامِ المصنَّفِ .
( *!وعَبايَةُ بنُ رِفاعَةَ ) بنِ رافِع بنِ خديجٍ : ( تابِعِيٌّ ) عن جَدِّه وابنِ عُمَر ، وعنه لَيْثُ بنُ أَبي سليم ، ثقةٌ .
( و ) *!عُبَيَّةُ ، ( كسُمَيَّةَ : ماءٌ ) لبَني قَيْسِ بنِ ثعْلَبَة في ناحِيَةِ اليَمامَةِ ، عن نَصْر .
( و ) *!عُبَيَّةُ : ( امْرأَةٌ ) ، وهي عُبَيَّةُ بِنْتُ هلالٍ العبديَّةُ ، لها ذِكْرٌ ، قالَهُ الحافِظُ .
وقالَ الصَّاغاني : عُبَيَّةُ بنْتُ إبْراهيمَ بنِ عليِّ بنِ سَلْمَة بنِ عامِرِ بنِ هرمَةَ .
( *!وتَعْبِيَةُ الجَيْشِ : تَهْيِئَتُه في مَواضِعِه ) ؛ ) وفي بعضِ نسخِ الصِّحاح في مَواقِعِه ، نقلَهُ عن يونس وعن أبي زيْدٍ بالهَمْز .
( *!وعَبِيُّكَ ) ، على فَعِيل ، ( من الجَزُورِ ) : ) أي ( نَصِيبُكَ ) منه .
( *!والتُّعَابِي : أَن يَميلَ رجُلٌ مع قومٍ ، والآخَرُ مع آخَرِينَ ، وذلكَ إذا صَنَعُوا طعاماً فخَبَزَ أَحدُ الفَرِيقَيْن لهذا ، والآخَرُ لآخَرَ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَعْبِيَةُ المَتاعِ : جعلَ بعضَه فَوْقَ بعضٍ .
*!والعَباةُ من السُّطَّاحِ : الذي يَنْفرِشُ على الأرضِ .
وتُجْمَعُ *!العَبايَةُ على عُبِيَ ، كعُتِيَ .
*!والاعْتِباءُ : الاحْتِشاءُ .
وابنُ *!عَبايَة : من شُعَرائِهم .
وكمُحَدِّثٍ : الحَسَنُ بنُ نَصْر بنِ *!المُعَبِّي شيخٌ لابنِ السّمعاني .
وأَحمدُ بنُ عليِّ بنِ أحمدَ بنِ سلامَةَ

البَصْريُّ ابنُ المُعَبِّي عن أبي عليَ البشيري .
وأَبو بكْرٍ محمدُ بنُ خطابٍ الكُوفي *!المُعَبِّي عن أبي سعدٍ المَالِيني .
*!وعُبَيَّةُ ، كسُمَيَّة : فَرَسٌ لهم نَجِيبٌ ، وكأنَّها مِن ولدِ *!العَبايَةِ التي ذَكَرَها المصنِّفُ .
*!وعَبْيان : جَبَلٌ باليَمَنِ ، عن نَصْر .
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : عَبَوْتُ المَتاعَ لُغَةٌ في *!عَبَيْتُه ، يمانيَّةٌ .
وقالَ غَيرُهُ : العَبُ : ضَوْءُ الشمْسِ وحُسْنُها . يقالُ : ما أَحْسَنَ عَبَها ، والأَصْلُ العَبْوُ فنُقِصَ .
*!والعابِيَةُ : الحَسْناءُ .
وعَبَا الرجُلُ يَعْبُو : إذا أضَاءَ وَجْهُهُ وأَشْرَقَ .
وكسُمَيَ : عُبَيُّ بنُ إبراهيمَ أَخُو *!عُبيَّةَ وقيلَ ابنُ أخِي ابن هرْمَةَ .

### Türkçe

: ( **العَبايَةُ** : elbiselerden bir türdür ) geniştir; içinde büyük siyah çizgiler vardır; ( **كالعَباءَةِ** ) , ve o, onda bir dildir. Ve denildi: **العَباءُ** elbiselerden bir türdür, çoğulu **أعْبِيَةٌ**’dir, **فالعَباءُ** bu üzere tekildir.
Ve **الصِّحاح**’ta: **العَباءَةُ** ve **العَباوَةُ** : elbiselerden bir türdür; çoğulu **العباءُ** , **العَباءاتُ**’tır; nüshalarda vav ile böyledir.
( ve ) **العَبايَةُ** : ( bir at ) Ḥarrî b. Ḍamra en-Nuhşelî’nindir.
( ve ) ayrıca: ( kaba, ağır adam ) ahmak, tutuk (dilli); ( kısaltması daha fasîhtir.
( Dedim: bu, tahrîre muhtaçtır; çünkü Leys **العَبا**’yı maksûr olarak zikretti ve dedi ki: o, **الرجلُ العَبامُ**’dır; o, kaba, tutuktur. Dedi ki: şair onu meddetti de dedi ki:

كجَبْهَةِ الشيْخِ **العَباءِ** الثَّطِّ

Ezherî dedi ki: Leys’ten başkası için **العَباءَ**’ı **العَبامِ** mânâsında işitmedim; amma recezde rivayet benim yanımda ondadır:
كَجَبْهَةِ الشيْخِ العَياءِ .
ya ile.
Ve denilir: şeyh **عَياءٌ** ve **عَيايَاءُ**; o, kadınlara ihtiyacı olmayan **العُبامُ**’dır; onu ba ile söyleyen tashîf etmiştir; bitti; öyleyse musannifin sözüyle birlikte düşün.
( **وعَبايَةُ بنُ رِفاعَةَ** ) b. Râfiʿ b. Ḫadîc: ( tâbiîdir ) dedesinden ve İbn ʿUmer’den; ondan Leys b. Ebî Suleym (rivayet etti); sika.
( ve ) **عُبَيَّةُ** , ( **كسُمَيَّةَ** : bir su ) Benî Ḳays b. Saʿlebe’nindir; Yemâme tarafında; Naṣr’dan.
( ve ) **عُبَيَّةُ** : ( bir kadın )dır; o, ʿUbeyye bint Hilâl el-ʿAbdiyye’dir; onun bir zikri vardır; hâfız söyledi.
Ṣâğânî dedi ki: ʿUbeyye bint İbrâhîm b. ʿAlî b. Selme b. ʿÂmir b. Herme.
( **وتَعْبِيَةُ الجَيْشِ** : onu yerlerinde hazırlamaktır )؛ ve **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında “mevâkiʿinde” (diye)dir; onu Yûnus’tan ve Ebû Zeyd’den hemze ile nakletti.
( **وعَبِيُّكَ** ) , faʿîl üzere, ( deveden ) : yani ( ondan payın )dır.
( **والتُّعَابِي** : bir adamın bir kavimle, ötekinin başkalarıyla meyletmesidir; bu, yemek yaptıklarında olur; iki takımdan biri bunun için ekmek pişirir, öteki başkası için ) .
( Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**تَعْبِيَةُ المَتاعِ** : onun bir kısmını bir kısmının üstüne koymaktır.
**والعَباةُ** süṭṭâḥtan: yere serilen kimsedir.
Ve **العَبايَةُ** **عُبِيَ** üzerine cem olunur; **كعُتِيَ** gibi.
**والاعْتِباءُ** : içini doldurmaktır.
İbn **عَبايَة** : onların şairlerindendir.
Ve muhaddis olarak: el-Ḥasan b. Naṣr b. **المُعَبِّي** , İbn es-Semʿânî’ye şeyhtir.
Ve Aḥmed b. ʿAlî b. Aḥmed b. Selâme

el-Baṣrî, İbn **المُعَبِّي** , Ebû ʿAlî el-Beşîrî’den.
Ve Ebû Bekr Muḥammed b. Ḫiṭâb el-Kûfî **المُعَبِّي** , Ebû Saʿd el-Mâlînî’den.
**وعُبَيَّةُ** , **كسُمَيَّة** : onlar için soylu bir attır; sanki musannifin zikrettiği **العَبايَةِ**’nin neslindendir.
**وعَبْيان** : Yemen’de bir dağdır; Naṣr’dan.
İbn Dureyd dedi ki: **عَبَوْتُ** metâı, **عَبَيْتُه**’da bir dildir; Yemenlidir.
Başkası dedi ki: **العَبُ** : güneşin ışığı ve güzelliğidir. Denilir: onun **عَبَ**’ı ne güzeldir; aslî olan **العَبْوُ** idi de eksiltildi.
**والعابِيَةُ** : güzel kadındır.
Ve adam **عَبَا** **يَعْبُو** : yüzü aydınlandığında ve parladığında.
Ve **كسُمَيَ** : ʿUbeyy b. İbrâhîm, **عُبيَّةَ**’nin kardeşidir; ve denildi: İbn Herme’nin kardeşinin oğludur.
