# عتا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عتا

عَتَا يَعْتُو عُتُوّاً وعِتِيّاً: اسْتَكْبَرَ وجاوَزَ الحَدَّ، فأَما قوله:
أَدْعُوكَ يا رَبِّ، من النارِ التي
أَعْدَدْتَها للظَّالِمِ العاتي العَتي
فقد يجور أن يكون أَراد العَتيَ على النَّسَبِ كقولك رَجلٌ حَرِحٌ وسَتِهٌ، وقد يجوز أَن يكون أراد العَتِيَّ فخَفَّفَ لأنَ الوزن قد انتهى فارتَدَعَ. ويقال: تَعَتَّتِ المرأةُ وتَعَتَّى فلانٌ؛ وأَنشد: بأَمْرِهِ الأرض فما تَعَتَّتَ
أي فما عَصَتْ. وقال الأزهري في ترجمة تَعا: والعُتَا العِصْيانُ. والعاتي: الجَبَّار، وجمعه عُتاةٌ. والعاتي: الشديد الدُّخُولِ في الفَساد المُتَمَرِّدُ الذي لا يقبلُ موعِظَة. الفراء: الأَعْتاءُ عِتِيّاً الدُّعَّارُ من الرجالِ، الواحدُ عَاتٍ.
وتَعَتَّى فلانٌ: لم يُطِعْ. وعَتا الشيخُ عُتِيّاً وعَتِيّاً، فتح العين: أَسَنَّ وكَبِرَ ووَلَّى. وفي التنزيل: وقد بَلَغْتُ من الكِبَرِ عُتِيًّا، وقرئَ: عِتيَّا. وقول أبي إسحق: كلُّ قد انتهى فقد عَتَا يَعْتُو عِتْياً وعُتُوْاً، وعَسَا يَعْسو عُسُوّاً وعُسِيّاً، فأَحبَّ زكرياءُ، سلام الله عليه، أَن يَعْلَم من أَيِّ جِهْةٍ يكونُ له ولدٌ، ومِثْلُ امْرَأَته لا تَلِدُ ومِثْْلُه لا يُولَدُ له، قال الله عز وجل: كَذلك، معناه ، واللهُ أَعلم، الأَمرُ كما قيلَ لك. ويقال للشيخ إذا ولَّى وكَبِرَ: عَتَا يَعْتُو عُتُوّاً وعَسا يَعْسُو مثلُه، الجوهري: يقال عَتَوْتَ يا فلانُ تَعْتُو عُتُوّاً وعُتِيّاً وعِتِيّاً، والأَصل عُتُوٌّ ثم أَبْدَلُوا إحدى الضمتين كسرةً فانْقَلَبَتْ الواوُ ياءً فقالوا عُتِيّاً، ثم أَتْبَعُوا الكسرةَ الكسرةَ فقالوا عِتيّاً ليُؤَكدُوا البَدَل، ورجلٌ عاتٍ وقومٌ عُتِيٌّ، قَلَبوا الواوَ ياءً؛ قال محمد بن السَّرِي: وفُعولٌ إذا كانت جَمْعاً فحَقُّها القلبُ، وإذا كانت مصدَراً فحقُّه التصحيح لأن الجمعَ أَثْقَل عندهم من الواحدِ. وفي الحديث: بِئْسَ العبدُ عبدٌ عَتا وطَغى؛ العُتُوُّ: التجبُّر والتكبُّر. وتَعَتَّيتُ: مثلُ عَتَوْتُ، قال: ولا تَقُل عَتَيْتُ. وقال ابن سيده: عَتِيتُ لغة في عَتَوْتُ. وعَتَّى: بمعنى حتَّى، هُذَلِيَّةٌ وثَقَفِيَّة، وقرأَ بعضهم: عَتَّى حينٍ؛ أَي حتى حينٍ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: بَلَغَه أَنَّ ابنَ مسعودٍ، رضي الله عنه، يُقْرِئُ الناسَ عتَّى حينٍ، يُرِيدُ حتى حينٍ فقال: القرُنَ لمْ يَنْزِلْ بلُغَة هُذَيْلٍ، فأَقْرِئ الناسَ بلُغَةِ قريشٍ، كلُّ العربِ يَقُولون حتى إلاّ هُذَيلاً وثَقِيفاً فإنهم يقولون عَتَّى. وعَتْوَةُ: اسمُ فرسٍ.

### Türkçe

**عَتَا** **يَعْتُو** **عُتُوّاً** ve **عِتِيّاً**: kibirlendi ve haddi aştı,

amma şu sözüne gelince:
أَدْعُوكَ يا رَبِّ، من النارِ التي
أَعْدَدْتَها للظَّالِمِ العاتي العَتي

artık, nesep üzere **العَتيَ**’yi kastetmiş olması caiz olur; senin “**رَجلٌ حَرِحٌ** ve **سَتِهٌ**” demen gibi. Ve **العَتِيَّ**’yi kastetmiş olması da caiz olur; sonra hafifletti; çünkü vezin bitmişti de geri durdu. Ve denilir: **تَعَتَّتِ** kadın ve **تَعَتَّى** falan; ve inşad etti:
بأَمْرِهِ الأرض فما تَعَتَّتَ

yani: artık isyan etmedi. Ve Ezherî, **تَعا** tercümesinde dedi: **العُتَا** isyandır. Ve **العاتي**: zorba; cem‘i **عُتاةٌ**’dır. Ve **العاتي**: fesada şiddetle dalan, öğüt kabul etmeyen, başkaldırmış kimsedir. Ferrâ: **الأَعْتاءُ** **عِتِيّاً** erkeklerden serserilerdir; teki **عَاتٍ**’dır.

Ve **تَعَتَّى** falan: itaat etmedi. Ve **عَتا** ihtiyar **عُتِيّاً** ve **عَتِيّاً**; ayn’ı fetha ile: yaşlandı ve büyüdü ve geri kaldı. Ve tenzilde: “ve gerçekten ben ihtiyarlıktan **عُتِيًّا**’ya ulaştım”; ve “**عِتيَّا**” diye de okunmuştur. Ve Ebû İshak’ın sözü: “Her kim sona ermişse, artık **عَتَا** **يَعْتُو** **عِتْياً** ve **عُتُوْاً**; ve **عَسَا** **يَعْسو** **عُسُوّاً** ve **عُسِيّاً**”; böylece Zekeriyyâ, Allah’ın selâmı onun üzerine olsun, kendisine hangi cihetten çocuk olacağını bilmeyi sevdi; ve onun karısı gibisi doğurmaz ve onun gibisine çocuk doğurulmaz; Allah azze ve celle dedi: “**كَذلك**”; manası, Allah daha iyi bilir: iş, sana söylendiği gibidir. Ve ihtiyara, geri kaldığı ve büyüdüğü zaman denilir: **عَتَا** **يَعْتُو** **عُتُوّاً** ve **عَسا** **يَعْسُو** onun misli. Cevherî: denilir: “**عَتَوْتَ** ey falan, **تَعْتُو** **عُتُوّاً** ve **عُتِيّاً** ve **عِتِيّاً**”; asıl **عُتُوٌّ** idi; sonra iki dammeden birini kesreye çevirdiler de vav yâ’ya döndü; böylece **عُتِيّاً** dediler; sonra kesreyi kesreye tâbi kıldılar da **عِتيّاً** dediler; bedeli te’kîd etmek için. Ve bir adam **عاتٍ** ve bir kavim **عُتِيٌّ**; vavı yâ’ya çevirdiler. Muhammed b. es-Serî dedi: **فُعولٌ** cem‘ olduğu zaman hakkı kalbdir; masdar olduğu zaman hakkı tashîhtir; çünkü cem‘ onlara göre tekilden daha ağırdır. Ve hadiste: “Kötü kuldur; **عَتا** ve azdı”; **العُتُوُّ**: cebbarlık ve kibirlenmedir. Ve **تَعَتَّيتُ**: **عَتَوْتُ** gibidir; dedi ki: “**عَتَيْتُ** deme.” İbn Sîde dedi: **عَتِيتُ**, **عَتَوْتُ**’ta bir lugattır.

Ve **عَتَّى**: **حتَّى** manasınadır; Hüzeyliyye ve Sakafiyye’dir. Ve bazısı okudu: **عَتَّى حينٍ**; yani **حتى حينٍ**. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: ona ulaştı ki İbn Mes‘ûd, Allah ondan razı olsun, insanlara **عتَّى حينٍ** okutturuyor; **حتى حينٍ**’i kastediyor; bunun üzerine dedi: “Kur’ân Hüzeyl lugatiyle inmedi; öyleyse insanlara Kureyş lugatiyle okut; bütün Araplar **حتى** derler; ancak Hüzeyl ve Sakîf müstesna; çünkü onlar **عَتَّى** derler.”

Ve **عَتْوَةُ**: bir atın adıdır.
