# عتب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عتب

عَتَبَ عَلَيْهِ
1 عَتَبَ عَلَيْهِ ذ , (S, Mgh, O, K, *) aor. عَتِبَ (S, Mgh, O, K) and عَتُبَ , (S, O, K,) inf. n. عَتْبٌ (S, Mgh, O, K) and عَتَبَانٌ or عَتْبَانٌ or عِتْبَانٌ or عُتْبَانٌ (accord. to different copies of the K) and مَعْتَبٌ, (S, O, K,) with which ↓ مَعْتَبَةٌ and ↓ مَعْتِبَةٌ are syn., (K,) but these two are simple substs.; (S, O; [see, however, خَمُصَ;]) and عَلَيْهِ ↓ تعتّب; (S, O, TA;) He was angry with him, (S, Mgh, O, K, TA,) with the anger that proceeds from a friend. (S, * Mgh, * O, * K, * TA.) It is said in a trad., مَا لَهُ تَرِبَتْ ↓ كَانَ يَقُوُلُ لِأَحَدِنَا عَنِ المَعْتَبَةِ يَمِنيُهُ [He used to say of one of us, from a motive of friendly anger, What aileth him? May his right hand (meaning he himself) cleave to the dust: see تَرِبَ]. (TA.) ― -b2- And [sometimes] عَتَبَ عَلَيْهِ signifies [simply] He was angry with him. (Mgh, TA. *) A poet says, (S, O, TA,) namely, El-Ghatammash (O, TA) Ed-Dabbee, (TA,)
أَخِلَّاىَ لَوْ غَيْرُ الحِمَامِ أَصَابَكُمْ
عَتَبْتُ وَلٰكِنْ مَا عَلَى الدَّهْرش مَعْتَبُ
(S, O, TA; but in the O, عَلَى المَوْتِ, and أَخِلَّآءِ as well as أَخِلَّاىَ, as in the Ham p. 406;) meaning [O my friends, had some other event than the decreed case of death befallen you,] I had been angry: [but there is no being angry with fortune:] i. e., had ye fallen in war, we had taken your blood-revenge: but one cannot revenge himself upon fortune. (TA.) ― -b3- And عَتَبَ عَلَيْهِ, (Msb, K, * TA, *) aor. عَتِبَ and عَتُبَ , inf. n. عَتْبٌ (Msb, K, TA) and عِتِّيبَى [an intensive form] (K, TA) and عِتْبَانٌ (Az, TA) and مَعْتَبٌ, (Msb,) signifies also He reproved, blamed, or censured, him; (K, TA;) and so ↓ عاتبهُ, (TA,) inf. n. مُعَاتَبَةٌ and عِتَابٌ: (K, TA:) or he reproved, blamed, or censured, him, in anger, or displeasure. (Msb.) A poet says,
فَلَيْسَ وُدٌّ ↓ اـِذَا ذَهَبَ العِتَابُ
وَيَبْقَى الوُدَّ مَا بَقِىَ العِتَابُ
[When reproof departs, there is no love: but love lasts as long as reproof lasts]. (S, * O, TA.) عَتْبٌ and عِتْبَانٌ signify Thy reproving a man for evil conduct that he has shown towards thee, and from which thou hast desired him to return to what will please thee, or make thee happy. (Az, TA. [See also the latter word below.]) -A2- مَا عَتَبْتُ بَابَهُ means I did not tread, or have not trodden, upon the threshold (عَتَبَة) of his door; (A, K, TA;) and so ↓ مَا تَعَتَّبْتُهُ. (A, TA.) ― -b2- And [hence,] عَتَبَ, aor. عَتُبَ and عَتِبَ , inf. n. عَتَبَانٌ (S, O, K) and عَتْبٌ and تَعْتَابٌ, [this last an intensive form,] (K,) (tropical:) He (a stallion [camel], TA) limped, or halted: (K, TA:) or knocked his knees together, or had a distortion in a hind leg: or was hamstrung: (TA:) and he (a camel, S, O, or a stallion [camel], TA) walked upon three legs, (S, O, K, TA,) in consequence of his having been hamstrung, (K, TA,) or in consequence of his knees' knocking together, or of his having a distortion in a hind leg; as though he leaped: (TA:) and he (a man) leaped on one foot, or hopped, (S, O, K,) raising the other: (K:) in each of these cases, the beast or man is likened to one walking upon a series of steps, or the like, of stairs, (O, TA,) or of a mountain, or of rugged ground, (TA,) and leaping from one of these to another. (O, TA.) ― -b3- And عَتَبَ البَرْقُ, aor. عَتُبَ and عَتِبَ , inf. n. عَتَبَانٌ, (assumed tropical:) The lightning flashed in continued succession. (TA.) ― -b4- And عَتَبَ مِنْ مَوْضِعٍ اـِلَى مَوْضِعٍ, aor. عَتِبَ [and app. عَتُبَ also], (assumed tropical:) He passed [from place to place], and مِنْ قَوْلٍ اـِلَى قَوْلٍ [from saying to saying]. (O, TA.) ― -b5- And عتب القَوْمُ فِى السَّيْرِ [i. e. عَتَبَ, though Freytag assigns this meaning to عَتَّبَ,] (assumed tropical:) The people, or party, turned aside in journeying, and alighted in a place not in the right, or intended, direction. (Ham p. 18. [See also 4 and 8.]) -A3- See also أُعْتِبَ, said of a bone.

تَعْتِيبٌ
2 تَعْتِيبٌ ذ The making an عَتَبَة [meaning a threshold]. (K, TA.) تَعْتِيبُ البَابِ means The making a threshold (عَتَبَة) to the door. (TA.) ― -b2- [And The making an عَتَبَة (meaning a step):] or so تَعْتِيبُ عَتَبَةٍ.] You say, عَتِّبْ لِى عَتَبَةً فِى هٰذَا المَوْضِعِ [Make thou for me a step in this place] when you desire to ascend thereby to a place. (O, TA.) ― -b3- And The drawing together the حُجْزَة [of the drawers, or trousers, i. e. the tuck, or doubled upper border, through which passes the waist-band], and folding it, in front: [app. meaning the turning up a portion, drawn together in front, inside the band, to prepare for some active employment:] (IAth, O, K, TA:) you say, عَتَّبَ سَرَاوِيلَهُ فَتَشَمَّرَ [He drew together the tuck of his drawers, or trousers, &c., and prepared himself for active employment]: (O and TA, from a trad.:) and the part so drawn together &c. is called the ثُبْنَة. (IAar, O.) -A2- See also أُعْتِبَ, said of a bone. -A3- عتّب is also said of a man as meaning He was, or became, slow, tardy, dilatory, late, or backward: in which sense, its ب is thought by ISd to be a substitute for the م in عَتَّمَ. (TA.)

عاتبهُ
3 عاتبهُ ذ , inf. n. مُعَاتَبَةٌ and عِتَابٌ, (S, O, Msb,) He reproved him, &c., as expl. above; see 1, in the middle of the paragraph; in two places: (TA:) or عِتَابٌ and مُعَاتَبَةٌ signify two persons' reproving, blaming, or censuring, each other; each of them reminding the other of his evil conduct to him: (Az, TA:) [or the expostulating, or remonstrating, of each with the other:] or, (Kh, T, S, O, Msb, K,) as also ↓ تَعَاتُبٌ, (Az, T, O, * K,) and ↓ تَعَتُّبٌ, (Az, K,) the conversing, or talking, together, as persons confiding in their reciprocal love, and therefore acting presumptuously, one towards another; and reminding one another of their anger, or friendly anger; (Kh, S, O, Msb, K;) or desiring to discuss, in a goodhumoured way, things by which they had been displeased, and which had occasioned them anger, or friendly anger: (Az, K, * TA:) the language meant is that of one friend to another. (TA.) ― -b2- And مُعَاتَبَةٌ signifies also The act of disciplining, training, exercising, or making tractable: it is said in a trad., ↓ عَاتِبُوا الخَيْلَ فَاـِنَّهَا تُعْتِبُ i. e. Train ye horses for war and for riding, for [they will turn from their evil habits, or] they will become trained, and will accept reproof. (TA.) ― -b3- And you say, عاتب الأَدِيمَ, meaning (assumed tropical:) He put the hide again into the tan. (T in art. ادم.) [See an ex. in a prov. cited voce أَدِيمٌ.]

اعتبهُ
4 اعتبهُ ذ , (K, TA,) inf. n. اـِعْتَابٌ, with which ↓ عُتْبَى [q. v.] is syn.; (TA;) and ↓ استعتبهُ; He granted him his good will, or favour; regarded him with good will, or favour; became well pleased, content, or satisfied, with him. (K, TA.) In the following verse of Sل'ideh Ibn-Jueiyeh,
شَابَ الغُرَابُ وَلَا فُؤَادُكَ تَارِكٌ
ذِكْرَ الغَضُوبِ وَلَا عِتَابُكَ يُعْتَبُ
[The raven may become hoary but thy heart will not relinquish the remembrance of Ghadoob, nor will the reproof of thee be met with good will], the last word is expl. by يُسْتَقْبَلُ بِعُتْبَى [meaning as rendered above, or be regarded with favour, or be met by a return to such conduct as will make thy reprover well pleased with thee]. (TA.) ― -b2- [Or] He made him to be well pleased, content, or satisfied: (S, A, O:) and the former verb is used in a contr. sense [or ironically] in the following verse of Bishr Ibn-Abee-Khلzim,
غَضِبَتْ تَمِيمٌ أَنْ يُقَتَّلَ عَامِرٌ
يَوْمَ النِّسَارِ فَأُعْتِبُوا بِالصَّيْلَمِ
[Temeem were angry because 'ءmir was slaughtered on the day of En-Nisلr; so they were made contented by the sword:] i. e., we contented them by slaughter: (S, * O, * TA: [see also the Ham p. 196:]) [but the meaning may be, so they were made to return from their anger by the sword: that أُعْتِبَ sometimes signifies He was made to return appears from an explanation, in the K, of a phrase in the Kur xli. 23: see 10:] and أَعْتَبَنِى and ↓ اِسْتَعْتَبَنِى signify also He returned to making me happy, or doing what was pleasing to me, from doing evil to me: (S, O:) or he left off doing that for which I was angry with him, and returned to that which made me to be well pleased with him: (TA:) or the former signifies he removed, or did away with, [my] complaint and reproof; the ا having a privative effect: (Msb:) and أَعْتَبَهُ مِنْ شَكْوَاهُ means He caused him to be pleased or contented [and so relieved him from his complaint]. (Har p. 337. [See also أَشْكَاهُ.]) ― -b3- And [hence, app.,] أَعْتَبَنِى signifies He cancelled a bargain, or contract, with me. (TA.) -A2- اعتب and ↓ استعتب also signify He returned from doing an evil action, a crime, a sin, a fault, or an offence: or the former signifies he returned from doing evil to do that which made him who reproved or blamed him, or who was angry with him, to be well pleased with him. (TA.) It is said in a prov., مَا مُسِىْءٌ مَنْ أَعْتَبَ [He is not an evildoer who returns from his evil conduct]. (TA.) ― -b2- And اعتب (K) and ↓ اغتتب (S, K) likewise signify He turned away, or turned back, or reverted, from a thing: (S, O, K:) and the latter is also expl. as meaning he turned back from a thing, or an affair in which he was engaged, to another thing, or affair: (S, O, K:) so accord. to Fr, (S, O, TA,) from the phrase لَكَ العُتْبَى signifying as expl. below (voce عُتْبَى) on his authority. (TA.) See also 3. -A3- أُعْتِبَ said of a bone that has been set is like أُتْعِبَ [meaning It was caused to have a defect in it, so that there remained in it a constant swelling, or so that a lameness resulted: see عَتَبٌ]: and تَعْتَابٌ [of which the verb may be either ↓ عُتِبَ or ↓ عُتِّبَ] has the meaning of its inf. n., اـِعْتَابٌ. (TA.)

تعتّب عَلَيْهِ
5 تعتّب عَلَيْهِ ذ : see 1, first sentence. ― -b2- Also He accused him of a crime, an offence, or an injurious action, that he had not committed. (TA.) ― -b3- And you say, لَا يُتَعَتَّبُ بِشَىْءٍ He is not to be reproved, blamed, or censured, with anything [i. e. with any reproof &c.]. (K, * TA.) And لَا يُتَعَتَّبُ عَلَيْهِ فِى شَىْءٍ [No reproof, blame, or censure, is to be cast upon him in respect of anything]. (ISk, O, TA.) ― -b4- See also 3. -A2- تعتّب also signifies He kept to, or was constantly at, the عَتَبَة [or threshold] of the door. (A, TA.) ― -b2- And you say, تَعَتَّبْتُ بَابَهَ: see 1, latter half.

6 تَعَاْتَبَ see 3. One says, يَتَعَاتَبُونَ بِهَا ↓ بَيْنَهُمْ أُعْتُوبَةٌ [Between them is speech with which they reprove, blame, or censure, one another]. (S.) And اـِذَا تَعَاتَبُوا أَصْلَحَ مَا بَيْنَهُمُ العِتَابُ [When they reprove one another in a friendly manner, the reproof rectifies, or sets right, what is amiss between them]. (S.)

8 اـِعْتَتَبَ see 4, latter part: and see also مُعْتَتَبٌ. ― -b2- اعتتب فِى طَرِيقِهِ He receded, or retreated, in his way, after proceeding therein for a while; as though in consequence of a difficulty (عَتَب) presenting itself. (TA.) ― -b3- And اعتتب الطَّرِيقَ He quitted the even, or easy, part of the way, and took to the rugged part. (S, O, K.) ― -b4- And اعتتب مِنَ الجَبَلِ He ascended the mountain. (S, O, K. [In the K is added, “ and did not recoil from it: ” but this is a portion of the explanation of the verse here following.]) El- Hotei-ah says,
اـِذَا مَخَارِمُ أَحْنَآءٍ عَرَضْنَ لَهُ
لَمْ يَنْبُ عَنْهَا وَخَافَ الجَوْرَ فَاعْتَتَبَا
i. e. [When prominences of bends of mountains present themselves to him,] he does not recoil from them, [but fears the turning aside,] and so ascends the mountain. (S, O.) ― -b5- And اعتتب signifies also He pursued a right, or direct, course, syn. قَصَدَ, (S, IAth, O, K, [perhaps thus expl. in relation to the verse cited above,]) فِى الأَمْرِ [in the affair]. (K.)

استعتبهُ
10 استعتبهُ ذ He asked him, petitioned him, or solicited him, to grant him his good will, or favour; to regard him with good will, or favour; to become well pleased, content, or satisfied, with him; (S, O, K;) or he desired, or sought, of him that he should return to making him happy, or to doing what was pleasing to him, from doing evil to him. (S.) And استعتب, alone, He asked, solicited, sought, or desired, good will, or favour; or to be regarded with good will, or favour. (S, Msb.) وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ, in the Kur xvi. 86, and xxx. 57, and xlv. 34. means Nor shall they be asked to return to what will please God. (Jel.) And وَاـِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ, in the Kur xli. 23, means And if they solicit God's favour, they shall not be regarded with favour: (Jel:) or if they petition their Lord to cancel their compact, [or to restore them to the world, He will not do so; i. e.] He will not restore them to the world; (O, K, TA;) knowing that, if they were restored, they would return to that which they have been forbidden to do: this is the meaning if we read the verb in the active form: otherwise, (O, TA,) reading يُسْتَعْتَبُوا [and مُعْتِبِينَ], as 'Obeyd Ibn-'Omeyr did, (O,) the meaning is, If God cancelled their compact, and restored them to the world, they would not [return from their evil ways, and] act obediently to God: (O, TA:) [for] ― -b2- اِسْتَعْتَبْتُهُ also signifies I asked him, or desired him, to cancel a bargain, or compact, with me. (TA.) -A2- See also 4, in three places.

عَتْبٌ
عَتْبٌ ذ : see عِتْبَانٌ, in four places.

عِتْبٌ
عِتْبٌ ذ One who reproves, blames, or censures, (O, K, TA,) his companion, or his friend, (O, TA,) much, or frequently, (O, K, TA,) in respect of everything, (O, TA,) from a motive of solicitous affection for him, and to give him good advice. (TA.) [See also عَتَّابٌ.]

عَتَبٌ
عَتَبٌ ذ : see عَتَبَةٌ, in five places. ― -b2- Also The دَسْتَانَات [or frets] (O, TA) that are bound upon the عَمُود [meaning neck] (O) of a lute: (O, TA:) [app. as likened to a series of steps:] or the transverse pieces of wood upon the face of a lute, [i. e., app., upon the face of the neck,] from which the chords are extended to the extremity of the lute: (O, K, TA:) or, accord. to IAar, the thing [app. the small ridge at the angle of the neck] upon which are [or lie] the extremities of the chords, in the fore part, of the lute. (TA.) [See an engraving and a description of a lute in my work on the Modern Egyptians.] ― -b3- And The places of ascent of mountains, and of rugged and hard pieces of ground. (TA.) ― -b4- And Ruggedness of ground. (O, K.) ― -b5- And The space between two mountains. (TA.) ― -b6- And The space between the fore finger and middle finger [when they are extended apart]: (Msb in art. شبر, and K:) or the space between the middle finger and third finger: (S, O, K:) or the [space that is measured by] placing the four fingers close together. (Msb ubi suprà.) [See also بُصْمٌ, and رَتَبٌ.] ― -b7- Also A bending at the ضَرِيبَة [or part with which one strikes], and a bluntness, of a sword. (TA.) One says, مَا فِى طَاعَةِ فُلَانٍ عَتَبٌ (assumed tropical:) There is not in the obedience of such a one any bending nor a recoiling. (TA.) ― -b8- And A defect in a bone, when it has not been well set, after a fracture, and there remains a constant swelling in it, or a lameness. (TA.) ― -b9- And An unsoundness (O, K, TA) in an animal's leg, (O, TA,) and (assumed tropical:) in an affair. (TA.) One says, مَا فِى مَوَدَّتِهِ عَتَبٌ (assumed tropical:) There is not in his love, or affection, anything mingling with it that vitiates it, impairs it, or renders it unsound. (TA.)

عَتَبَةٌ
عَتَبَةٌ ذ The أُسْكُفَّة [meaning threshold] of a door, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) upon which one treads: (TA:) or the upper of the two [transverse pieces of wood, of a door-way, whereof each is called أُسْكُفَّة; i. e. the lintel]: (K:) [for it is said that] the upper [piece of wood] in a door-way is the عَتَبَة; and the piece of wood that is above this is the حَاجِب; (Az, TA in this art. and in art. حجب;) and the أُسْكُفَّة is the lowest [or threshold]; and the عَارِضَتَانِ are the عِضَادَتَانِ [or two side-posts]: (TA:) the pl. is ↓ عَتَبٌ [improperly termed a pl., for it is a coll. gen. n.,] (S, O, K) and عَتَبَاتٌ. (TA.) [It is mostly used in the former of the two senses expl. above.] ― -b2- And [hence,] (tropical:) A wife is thus termed, (O, K,) metonymically, in like manner as she is termed نَعْلٌ, &c. (O.) ― -b3- And A step; a single step of a series: (S, O, Msb:) or a single step of a series made of wood: (TA:) pl. ↓ عَتَبٌ [improperly termed a pl., as observed above,] (S, O, Msb) and عَتَبَاتٌ. (S, O.) ― -b4- العَتَبَتَانِ (assumed tropical:) [The two thresholds or lintels or steps] termed الخَارِجَةُ [or the outer] and الدَّاخِلَةُ [or the inner] are two wellknown figures of [the science of] الرَّمْل [i. e. geomancy]. (TA.) ― -b5- عَتَبَةُ وَادٍ The extreme side of a valley, that is next the mountain: (O, TA:) or, as some say, العتبة [i. e. العَتَبَةُ, supposed by Freytag to be العُتْبَةُ,] signifies the place of bending of the valley. (Ham p. 18.) ― -b6- And عَتَبَةٌ signifies also A hardship, or difficulty; and a hateful, or disagreeable, thing, or affair, or case, or event; and so ↓ عَتَبٌ. (K.) One says, حُمِلَ فُلَانٌ عَلَى عَتَبَةٍ Such a one was incited, urged, induced, or made, to do, or to suffer, a disagreeable, or hateful, thing, of a trying, or an afflictive, kind. (S, O.) And مِنَ الشَّرِّ ↓ حُمِلَ عَلَى عَتَبٍ, and عَتَبَةٍ, He was incited, &c., to do, or to suffer, a hardship, or difficulty. (TA.) And مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ وَلَا رَتَبٌ ↓ عَتَبٌ There is not in this thing, or affair, or case, any hardship, or difficulty. (S, O.) And عَتَبَاتُ المَوْتِ means The severities [or pains or agonies] of death. (TA, from a trad.)

عُتْبَى
عُتْبَى ذ The being well pleased, content, or satis- fied, [with a person,] or the regarding with good will, or favour: (M, A, K:) or good pleasure, content, satisfaction, good will, or favour: (MA, K, KL:) its primary signification is the returning of one whose good will, or favour, has been solicited, or desired, to the love of his companion: (TA:) it is the subst. from أَعْتَبَنِى as meaning “ he returned to making me happy, ” &c.; (S; see 4;) a subst. from الاـِعْتَابُ; (Msb;) [i. e.] it is put in the place of اعتاب; and [thus] it signifies [the returning to making one happy, or doing what is pleasing to him, from doing evil to him: or] the returning, from doing evil, to that which makes the person who has reproved, or blamed, or been angry, to be well pleased, content, or satisfied: and [simply] the returning from doing a crime, a misdeed, an offence, or an evil action. (TA.) One says, أَعْطَانِى العُتْبَى He granted me his good will, or favour. (A.) And اـِنَّمَا يُعَاتَبُ مَنْ تُرْجَى عِنْدَهُ العُتْبَى Only he should be reproved in whom the [finding a disposition to a] return from his evil conduct may be hoped for. (TA.) And العُتْبَى is [said to be] used when one does not mean thereby الاـِعْتَاب, (S, O, TA,) i. e. in the contr. of its primary sense, (TA,) in the prov. لَكَ العُتْبَى بِأَنْ لَا رَضِيتَ i. e. [بِلَا رِضَاكَ, as though meaning Thou shalt have content, or satisfaction, without thy being well pleased; or] I will content thee with the contrary of what thou likest: and in like manner the corresponding verb is [said to be] used in the verse of Bishr Ibn-Abee-Khلzim cited above in the explanations of that verb: (S, O, TA:) [but the prov. here mentioned may be well rendered thou shalt return from thine evil way against thy wish; for,] accord. to Fr, العُتْبَى in the phrase لَكَ لعُتْبَى signifies the returning, from what one like, to what he dislikes: (MF:) and it signifies also [as expl. above] the returning from doing a crime, a misdeed, &c. (TA.)

عِتْبَانٌ
عِتْبَانٌ ذ and ↓ عَتْبٌ and ↓ عِتَابٌ [all mentioned before as inf. ns.] are said to be syn. with اـِعْتَابٌ: [see 4, and عُتْبَى:] it is asserted that you say, مَا وَجَدْتُ فِى قَوْلِهِ عِتْبَانًا [meaning I did not find in what he said any evidence of a return to be favourable, or to do what would be pleasing to me], when a man has mentioned his having granted you his good will, or favour, and you see not any proof thereof: and some say, مَا وَجَدْتُ ↓ وَلَا عِتَابًا ↓ عِنْدَهُ عَتْبًا [in the like sense]: but Az says, I have not heard ↓ عَتْبٌ nor عِتْبَانٌ nor ↓ عِتَابٌ in the sense of اـِعْتَابٌ; but ↓ عَتْبٌ and عِتْبَانٌ signify thy reproving a man for evil conduct, &c., as stated above; [see 1;] and ↓ عِتَابٌ and مُعَاتَبَةٌ, mutual reproving for such conduct. (TA.) -A2- العِتْبَانُ The male hyena: (Kr, TA:) and أُمُّ عِتْبَانَ and ↓ أُمُّ عَتَّابِ [the latter of the measure كَتَّان, accord. to the CK and my MS. copy of the K, but in the TA of the measure كتاب, and therefore ↓ عِتَابٍ,] the female hyena: (K:) said to be so called because of her limping: but ISd says, I am not sure of this. (TA.)

عِتَابٌ
عِتَابٌ ذ : see the next preceding paragraph, in five places.

عَتُوبٌ
عَتُوبٌ ذ One upon whom reproof, blame, or censure, does not operate. (O, K.) -A2- And A road, or way. (TA, as from the K [in which I do not find it].)

قَرْيَةٌ عَتِيبَةٌ
قَرْيَةٌ عَتِيبَةٌ ذ [A town, or village,] in which is little of good, or of good things. (O, K.)

عَتَّابٌ
عَتَّابٌ ذ One who reproves, blames, or censures, much, or frequently, [in an absolute sense, (see 1,) or] in anger, or displeasure. (Msb.) [See also عِتْبٌ.] -A2- أُمُّ عَتَّابٍ: see عِتْبَانٌ.

أُعْتُوبَةٌ
أُعْتُوبَةٌ ذ [like أُسْبُوبَةٌ &c.] A thing [meaning speech] with which one is reproved, blamed, or censured. (O, K.) See 6.

مَعْتَبَةٌ
مَعْتَبَةٌ ذ and مَعْتِبَةٌ: see 1, in three places.

مَعْتُوبٌ
مَعْتُوبٌ ذ is for مَعْتُوبٌ عَلَيْهِ [i. e. Reproved, blamed, or censured; &c.]: Mtr says, it is said to signify مُفْسِدٌ [corrupting, rendering unsound, vitiating, &c.]; but I am not sure of it. (Har p. 77.)

مُعْتَتَبٌ
مُعْتَتَبٌ ذ [is used, agreeably with analogy, in the sense of the inf. n. of اِعْتَتَبَ]. El-Kumeyt says,
الشَّوْقُ مِنْ فُؤَادِى وَالش ↓ فاعْتَتَبَ
شِعْرُ اـِلَى مَنْ اـِلَيْهِ مُعْتَتَبُ
[And desire turned away from my heart, and my poetry unto him unto whom was its turning]. (S, O.)

مُسْتَعْتَبٌ
مُسْتَعْتَبٌ ذ is used in the sense of [the inf. n. of اِسْتَعْتَبَ, meaning] اِسْتِرْضَاءٌ: thus in the saying, وَلَا بَعْدَ المَوْتِ مِنْ مُسْتَعْتَبٍ [And after death there is no asking, petitioning, or soliciting, favour of God]: for after death is the abode of retribution, not that of works. (TA from a trad.)

### Türkçe

**عَتَبَ عَلَيْهِ**
1 **عَتَبَ عَلَيْهِ** ذ, (S, Mgh, O, K, *) muzârîsi **عَتِبَ** (S, Mgh, O, K) ve **عَتُبَ** , (S, O, K,) mastarı **عَتْبٌ** (S, Mgh, O, K) ve **عَتَبَانٌ** yahut **عَتْبَانٌ** yahut **عِتْبَانٌ** yahut **عُتْبَانٌ** (K’nın farklı nüshalarına göre) ve **مَعْتَبٌ**, (S, O, K,) ki bununla ↓ **مَعْتَبَةٌ** ve ↓ **مَعْتِبَةٌ** eşanlamlıdır, (K,) fakat bu ikisi basit isimlerdir; (S, O; [ancak bkz. **خَمُصَ**;]) ve **عَلَيْهِ** ↓ **تعتّب**; (S, O, TA;) O, ona kızdı, (S, Mgh, O, K, TA,) dosttan kaynaklanan kızgınlıkla. (S, * Mgh, * O, * K, * TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **مَا لَهُ تَرِبَتْ** ↓ **كَانَ يَقُوُلُ لِأَحَدِنَا عَنِ المَعْتَبَةِ يَمِنيُهُ** [O, bizden birisi hakkında, dostça kızgınlık sebebiyle, “Buna ne oldu? Sağ eli (yani kendisi) toprağa yapışsın” derdi: bkz. **تَرِبَ**]. (TA.) ― -b2- Ve [bazen] **عَتَبَ عَلَيْهِ** [sadece] “O, ona kızdı” mânâsına gelir. (Mgh, TA. *) Bir şair der ki, (S, O, TA,) yani El-Ghatammash (O, TA) Ed-Dabbee, (TA,)
أَخِلَّاىَ لَوْ غَيْرُ الحِمَامِ أَصَابَكُمْ
عَتَبْتُ وَلٰكِنْ مَا عَلَى الدَّهْرش مَعْتَبُ
(S, O, TA; fakat O’da **عَلَى المَوْتِ**, ve **أَخِلَّآءِ** da **أَخِلَّاىَ** gibi, Ham s. 406’daki üzere;) mânâsı: [Ey dostlarım, size ölümün takdir edilmiş hâlinden başka bir olay isabet etseydi,] ben kızardım: [fakat zamana/feleğe kızmak yoktur:] yani, siz savaşta düşseydiniz, kanınızı alırdık: fakat kişi felekten öcünü alamaz. (TA.) ― -b3- Ve **عَتَبَ عَلَيْهِ**, (Msb, K, * TA, *) muzârîsi **عَتِبَ** ve **عَتُبَ** , mastarı **عَتْبٌ** (Msb, K, TA) ve **عِتِّيبَى** [pekiştirme sigası] (K, TA) ve **عِتْبَانٌ** (Az, TA) ve **مَعْتَبٌ**, (Msb,) ayrıca “O, onu azarladı, kınadı yahut ayıpladı” mânâsına gelir; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **عاتبهُ**, (TA,) mastarı **مُعَاتَبَةٌ** ve **عِتَابٌ**: (K, TA:) yahut o, onu öfke veya hoşnutsuzluk içinde azarladı, kınadı yahut ayıpladı. (Msb.) Bir şair der ki,
فَلَيْسَ وُدٌّ ↓ اـِذَا ذَهَبَ العِتَابُ
وَيَبْقَى الوُدَّ مَا بَقِىَ العِتَابُ
[Azarlama gidince sevgi yoktur; sevgi, azarlama kaldıkça kalır]. (S, * O, TA.) **عَتْبٌ** ve **عِتْبَانٌ**, bir adamı sana karşı göstermiş olduğu kötü davranış sebebiyle azarlaman; ve onun, seni razı edecek yahut seni mesut edecek şeye dönmesini ondan istemen mânâsına gelir. (Az, TA. [Aşağıda da bkz.]) -A2- **مَا عَتَبْتُ بَابَهُ** “Onun kapısının eşiğine (**عَتَبَة**) basmadım yahut basmış değilim” demektir; (A, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **مَا تَعَتَّبْتُهُ**. (A, TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **عَتَبَ**, muzârîsi **عَتُبَ** ve **عَتِبَ** , mastarı **عَتَبَانٌ** (S, O, K) ve **عَتْبٌ** ve **تَعْتَابٌ**, [bu sonuncusu pekiştirme sigasıdır,] (K,) (mecaz:) O (bir aygır [deve], TA) topalladı yahut aksadı: (K, TA:) yahut dizlerini birbirine vurdu; yahut arka bacağında bir eğrilik oldu: yahut kirişinden vurulmuş oldu: (TA:) ve o (bir deve, S, O, yahut bir aygır [deve], TA) üç ayak üzerinde yürüdü, (S, O, K, TA,) kirişinden vurulmuş olması sebebiyle, (K, TA,) yahut dizlerinin birbirine vurması sebebiyle, yahut arka bacağında bir eğrilik bulunması sebebiyle; sanki sıçrıyormuş gibi: (TA:) ve o (bir adam) bir ayak üzerinde sıçradı yahut sekerek yürüdü, (S, O, K,) ötekini kaldırarak: (K:) bu hâllerin her birinde, hayvan yahut adam, merdivenin, (O, TA,) yahut bir dağın, yahut engebeli yerin, (TA,) basamaklar dizisi veya benzeri üzerinde yürüyene benzetilir; ve bunlardan birinden ötekine sıçrar. (O, TA.) ― -b3- Ve **عَتَبَ البَرْقُ**, muzârîsi **عَتُبَ** ve **عَتِبَ** , mastarı **عَتَبَانٌ**, (varsayılan mecaz:) Şimşek ardı ardına, kesintisiz şekilde çaktı. (TA.) ― -b4- Ve **عَتَبَ مِنْ مَوْضِعٍ اـِلَى مَوْضِعٍ**, muzârîsi **عَتِبَ** [ve görünüşe göre **عَتُبَ** da], (varsayılan mecaz:) O, [yerden yere] geçti; ve **مِنْ قَوْلٍ اـِلَى قَوْلٍ** [sözden söze]. (O, TA.) ― -b5- Ve **عتب القَوْمُ فِى السَّيْرِ** [yani **عَتَبَ**, her ne kadar Freytag bu mânâyı **عَتَّبَ**’a nispet etse de,] (varsayılan mecaz:) Kavim yahut topluluk, yolculukta yön saptı ve doğru yahut kastedilen istikamette olmayan bir yerde konakladı. (Ham s. 18. [Ayrıca bkz. 4 ve 8.]) -A3- Ayrıca bkz. **أُعْتِبَ**, kemik hakkında söylenir.

**تَعْتِيبٌ**
2 **تَعْتِيبٌ** ذ **عَتَبَة** [yani bir eşik] yapma. (K, TA.) **تَعْتِيبُ البَابِ** “Kapıya bir eşik (**عَتَبَة**) yapma” demektir. (TA.) ― -b2- [Ve **عَتَبَة** (yani bir basamak) yapma:] yahut böyledir **تَعْتِيبُ عَتَبَةٍ**.] Sen, bir yere bununla yükselmek istediğinde, **عَتِّبْ لِى عَتَبَةً فِى هٰذَا المَوْضِعِ** [Bu yerde benim için bir basamak yap] dersin. (O, TA.) ― -b3- Ve **حُجْزَة**’yi [donun yahut şalvarın; yani bel bağının geçtiği, üstteki kıvrılmış kenarı] önden toplayıp bükme: [görünüşe göre mânâ: bir kısmı önden toplayıp kuşağın içine kıvırarak, bir iş için hazırlanmak:] (IAth, O, K, TA:) sen **عَتَّبَ سَرَاوِيلَهُ فَتَشَمَّرَ** [O, şalvarının/donunun kıvrımını topladı da işe hazırlanıp sıvadı] dersin: (O ve TA, bir rivayetten:) ve böyle toplanıp bükülen kısma **ثُبْنَة** denir. (IAar, O.) -A2- Ayrıca bkz. **أُعْتِبَ**, kemik hakkında söylenir. -A3- **عتّب** bir adam hakkında da “O, yavaş oldu yahut yavaşladı; gecikti; ağır davrandı; geç kaldı; geri kaldı” mânâsıyla söylenir: bu mânâda, onun **ب**’sinin, ISd’ye göre, **عَتَّمَ**’daki **م**’nin yerine geçen bir harf olduğu düşünülür. (TA.)

**عاتبهُ**

3 **عاتبهُ** **ذ** , mastar ismi **مُعَاتَبَةٌ** ve **عِتَابٌ**, (S, O, Msb,) Ona sitem etti, vb., yukarıda açıklandığı üzere; paragrafın ortasında 1’e bak; iki yerde: (TA:) yahut **عِتَابٌ** ve **مُعَاتَبَةٌ** iki kişinin birbirini sitem etmesini, kınamasını veya ayıplamasını ifade eder; her birinin, kendisine karşı kötü davranışını ötekine hatırlatması: (Az, TA:) [yahut her birinin ötekiyle çekişmesi, yahut itiraz etmesi:] yahut, (Kh, T, S, O, Msb, K,) bunun gibi aşağıdaki **تَعَاتُبٌ**, (Az, T, O, * K,) ve aşağıdaki **تَعَتُّبٌ**, (Az, K,) karşılıklı sevgilerine güvenen kimseler gibi birlikte konuşmak yahut sohbet etmek; bu yüzden birbirlerine karşı küstahça davranmak; ve birbirlerine öfkelerini yahut dostça öfkelerini hatırlatmak; (Kh, S, O, Msb, K;) yahut, iyi huylu bir tarzda, kendilerini hoşnutsuz eden ve kendilerine öfke yahut dostça öfke sebep olmuş şeyleri müzakere etmeyi istemek: (Az, K, * TA:) kastedilen dil, bir dostun diğer dosta olan dilidir. (TA.) ― -b2- Ve **مُعَاتَبَةٌ** ayrıca Terbiye etme, eğitme, alıştırma yahut uysallaştırma fiilini ifade eder: bir rivayette şöyle denir, aşağıdaki **عَاتِبُوا الخَيْلَ فَاـِنَّهَا تُعْتِبُ** yani: Atları savaş ve binme için eğitiniz; zira [kötü huylarından döneceklerdir yahut] eğitilmiş olacaklar ve azarı kabul edeceklerdir. (TA.) ― -b3- Ve **عاتب الأَدِيمَ** dersin; mânâsı (mecazen varsayılan:) Deriyi tekrar tabaklamaya koydu. (T, **ادم** maddesinde.) [**أَدِيمٌ** maddesinde zikredilen bir darbımeseldeki örneğe bak.]

**اعتبهُ**
4 **اعتبهُ** **ذ** , (K, TA,) mastar ismi **اـِعْتَابٌ**, bununla aşağıdaki **عُتْبَى** [bk.] eş anlamlıdır; (TA;) ve aşağıdaki **استعتبهُ**; Ona iyi niyetini yahut lutfunu verdi; ona iyi niyetle yahut lütufla baktı; ondan hoşnut oldu, razı oldu yahut memnun oldu. (K, TA.) Sâ‘ideh İbn-Cueiyeh’in şu beytinde,
شَابَ الغُرَابُ وَلَا فُؤَادُكَ تَارِكٌ
ذِكْرَ الغَضُوبِ وَلَا عِتَابُكَ يُعْتَبُ
[Karga ağarabilir; fakat kalbin Gadûb’un anılmasını terk edici değildir; ve senin sitemin iyi niyetle karşılanmaz], son kelime **يُسْتَقْبَلُ بِعُتْبَى** ile açıklanır [yani yukarıda tercüme edildiği üzere; yahut lütufla karşılanmak; yahut seni sitem edenin senden hoşnut olacağı bir davranışa dönüşle karşılanmak]. (TA.) ― -b2- [Yahut] Onu hoşnut, razı yahut memnun etti: (S, A, O:) ve önceki fiil, Bişr İbn-Ebî-Ḫâzim’in şu beytinde zıt mânâda [yahut kinayeli olarak] kullanılır,
غَضِبَتْ تَمِيمٌ أَنْ يُقَتَّلَ عَامِرٌ
يَوْمَ النِّسَارِ فَأُعْتِبُوا بِالصَّيْلَمِ
[Temîm, ‘Âmir’in En-Nisâr gününde boğazlanmasına öfkelendi; böylece kılıçla hoşnut edildiler:] yani, onları boğazlamakla hoşnut ettik: (S, * O, * TA: [Ham s. 196’ya da bak:]) [fakat mânâ şu olabilir: böylece kılıçla öfkelerinden döndürüldüler: **أُعْتِبَ**’in bazen “döndürülmek” mânâsına geldiği, K’da Kur’ân xli. 23’teki bir ibarenin açıklamasından anlaşılır: 10’a bak:] ve **أَعْتَبَنِى** ve aşağıdaki **اِسْتَعْتَبَنِى** ayrıca şu mânâya gelir: Bana kötülük etmekten, beni mutlu eden yahut bana hoş gelen şeyi yapmaya geri döndü: (S, O:) yahut, kendisine öfkelendiğim şeyi yapmayı bıraktı ve kendisiyle hoşnut olmamı sağlayan şeye döndü: (TA:) yahut, birincisi, [benim] şikâyetimi ve sitemimi giderdi; **ا**’nın izâle edici etkisi vardır: (Msb:) ve **أَعْتَبَهُ مِنْ شَكْوَاهُ** “Onu hoşnut yahut razı kıldı [böylece onu şikâyetinden kurtardı]” demektir. (Har s. 337. [**أَشْكَاهُ**’a da bak.]) ― -b3- Ve [buradan, görünüşe göre,] **أَعْتَبَنِى** “Benimle bir alışverişi yahut akdi bozdu” mânâsına gelir. (TA.) -A2- **اعتب** ve aşağıdaki **استعتب** ayrıca şu mânâya gelir: Kötü bir fiili, bir suçu, bir günahı, bir kusuru yahut bir kabahati işlemeye geri döndü (yani ondan döndü): yahut birincisi, kendisine sitem eden yahut kınayanın, yahut kendisine öfkelenenin, kendisinden hoşnut olmasını sağlayan şeye dönmek üzere kötülük yapmaktan döndü. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir, **مَا مُسِىْءٌ مَنْ أَعْتَبَ** [Kötü davranışından dönen kimse kötülük edici değildir]. (TA.) ― -b2- Ve **اعتب** (K) ve aşağıdaki **اغتتب** (S, K) aynı şekilde şu mânâya gelir: Bir şeyden yüz çevirdi, geri döndü yahut rücû etti: (S, O, K:) ve ikincisi ayrıca şöyle açıklanır: Meşgul olduğu bir şeyden yahut bir işten başka bir şeye yahut işe geri döndü: (S, O, K:) böylece Fr’ye göre, (S, O, TA,) aşağıda ( **عُتْبَى** maddesinde) onun rivayetine göre açıklanacağı üzere **لَكَ العُتْبَى** ibaresinden. (TA.) 3’e de bak. -A3- Yerine oturtulmuş bir kemik hakkında söylenen **أُعْتِبَ**, **أُتْعِبَ** gibidir [yani: Ona bir kusur verildi; böylece onda sürekli bir şişlik kaldı; yahut böylece bir topallık meydana geldi: **عَتَبٌ**’e bak]: ve **تَعْتَابٌ** [fiili aşağıdaki **عُتِبَ** de olabilir, aşağıdaki **عُتِّبَ** de] onun mastar ismi olan **اـِعْتَابٌ** mânâsına gelir. (TA.)

**تعتّب عَلَيْهِ**
5 **تعتّب عَلَيْهِ** **ذ** : 1’e bak, ilk cümle. ― -b2- Ayrıca, işlemediği bir suç, bir kabahat yahut bir zarar verici fiil ile onu itham etti. (TA.) ― -b3- Ve dersin ki, **لَا يُتَعَتَّبُ بِشَىْءٍ** Hiçbir şeyle [yani herhangi bir sitem vb. ile] sitem edilecek, kınanacak yahut ayıplanacak değildir. (K, * TA.) Ve **لَا يُتَعَتَّبُ عَلَيْهِ فِى شَىْءٍ** [Herhangi bir şey hususunda ona hiçbir sitem, kınama yahut ayıplama yöneltilmez]. (ISk, O, TA.) ― -b4- 3’e de bak. -A2- **تعتّب** ayrıca şu mânâya gelir: Kapının **عَتَبَة**’sine [yahut eşiğine] yapıştı; yahut orada sürekli bulundu. (A, TA.) ― -b2- Ve dersin ki, **تَعَتَّبْتُ بَابَهَ**: 1’e bak, ikinci yarı.

6 **تَعَاْتَبَ**: bkz. 3. Şöyle denir: **يَتَعَاتَبُونَ بِهَا ↓ بَيْنَهُمْ أُعْتُوبَةٌ** [Aralarında, birbirlerini azarladıkları, kınadıkları yahut ayıpladıkları bir söz vardır]. (S.) Ve **اـِذَا تَعَاتَبُوا أَصْلَحَ مَا بَيْنَهُمُ العِتَابُ** [Dostça bir tarz üzere birbirlerini azarladıklarında, azarlama, aralarındaki bozuk olan şeyi düzeltir yahut doğrultur]. (S.)

8 **اـِعْتَتَبَ**: bkz. 4, son kısmı: ve ayrıca **مُعْتَتَبٌ**’a da bkz. ― -b2- **اعتتب فِى طَرِيقِهِ**: Yolunda, bir müddet onda ilerledikten sonra geri çekildi yahut geri döndü; sanki bir güçlüğün (**عَتَب**) ortaya çıkmasının sonucu olarak. (TA.) ― -b3- Ve **اعتتب الطَّرِيقَ**: Yolun düz yahut kolay kısmını terk etti ve engebeli kısma yöneldi. (S, O, K.) ― -b4- Ve **اعتتب مِنَ الجَبَلِ**: Dağa çıktı. (S, O, K. [K’da “ve ondan geri çekilmedi:” ilâvesi vardır; lâkin bu, aşağıda gelen beytin açıklamasının bir parçasıdır.]) El-Hutey’e der ki,

**اـِذَا مَخَارِمُ أَحْنَآءٍ عَرَضْنَ لَهُ
لَمْ يَنْبُ عَنْهَا وَخَافَ الجَوْرَ فَاعْتَتَبَا**

yani [Dağların kıvrımlarının çıkıntıları ona göründüğünde,] onlardan geri çekilmez, [fakat sapmaktan korkar,] böylece dağa çıkar. (S, O.) ― -b5- Ve **اعتتب** ayrıca şu mânaya gelir: Doğru yahut dosdoğru bir yol tuttu; eş anlamlısı **قَصَدَ**, (S, IAth, O, K, [belki yukarıda zikredilen beyte nispetle böyle açıklanmıştır,]) **فِى الأَمْرِ** [işte]. (K.)

**استعتبهُ**

10 **استعتبهُ** ذ: Ondan, kendisine iyi niyetini yahut lutfunu vermesini; kendisine iyi niyet yahut lutf ile bakmasını; kendisinden hoşnut, razı yahut memnun olmasını istedi, dilekte bulundu yahut talepte bulundu; (S, O, K;) yahut ondan, kendisine kötülük etmekten, onu mesut etmeye yahut onu hoşnut eden şeyi yapmaya geri dönmesini arzuladı yahut talep etti. (S.) Ve **استعتب**, tek başına: İyi niyet yahut lutf istedi, talep etti, aradı yahut arzuladı; yahut iyi niyet yahut lutf ile kendisine bakılmasını. (S, Msb.) **وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ**, Kur’ân xvi. 86 ve xxx. 57 ve xlv. 34’te: Allah’ı razı edecek şeye dönmeleri istenmeyecektir, demektir. (Jel.) Ve **وَاـِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ**, Kur’ân xli. 23’te: Allah’ın lutfunu talep ederlerse, lutf ile muamele olunmayacaklardır, demektir: (Jel:) yahut Rablerinden ahitlerini bozmasını [yahut onları dünyaya geri döndürmesini] istemeleri hâlinde, bunu yapmayacaktır; yani onları dünyaya geri döndürmeyecektir; (O, K, TA;) zira bilir ki, geri döndürülseler, yapmaları yasaklanan şeye dönerler: fiili etken (ma‘lûm) sigada okursak mânâ budur: aksi hâlde, (O, TA,) **يُسْتَعْتَبُوا** [ve **مُعْتِبِينَ**] şeklinde, ‘Ubeyd İbn-‘Umeyr’in okuduğu gibi, (O,) mânâ şudur: Allah onların ahitlerini bozsa ve onları dünyaya geri döndürse, [kötü yollarından dönmezler ve] Allah’a itaatkâr davranmazlar: (O, TA:) [çünkü] ― -b2- **اِسْتَعْتَبْتُهُ** ayrıca şu mânaya gelir: Ben ondan, benimle olan bir alışverişi yahut ahdi bozmasını istedim yahut arzuladım. (TA.) -A2- Ayrıca 4’e, üç yerde, bkz.

**عَتْبٌ**

**عَتْبٌ** ذ: **عِتْبَانٌ**’a bkz., dört yerde.

**عِتْبٌ**

**عِتْبٌ** ذ: Arkadaşını yahut dostunu, (O, TA,) çok yahut sık, (O, K, TA,) her şey hakkında, (O, TA,) ona karşı müşfik bir sevgi saikiyle ve ona iyi öğüt vermek için, (TA,) azarlayan, kınayan yahut ayıplayan kimse. (O, K, TA.) [Ayrıca **عَتَّابٌ**’a da bkz.]

**عَتَبٌ**

**عَتَبٌ** ذ: **عَتَبَةٌ**’ye bkz., beş yerde. ― -b2- Ayrıca: Bir udun **عَمُود**’u [boyun mânasında] (O) üzerine bağlanan **دَسْتَانَات** [yahut perdeler]. (O, TA:) [görünüşe göre bir basamaklar dizisine benzetilerek:] yahut bir udun yüzü üzerinde bulunan enine tahta parçaları; [yani görünüşe göre, boynun yüzü üzerinde;] onlardan teller udun ucuna doğru uzatılır: (O, K, TA:) yahut IAar’a göre, udun ön tarafında, tellerin uçlarının üzerinde bulunduğu [yahut durduğu] şey. (TA.) ― -b3- Ve: Dağların çıkış yerleri ve engebeli ve sert yer parçaları. (TA.) ― -b4- Ve: Yerin engebeliliği. (O, K.) ― -b5- Ve: İki dağ arasındaki boşluk. (TA.) ― -b6- Ve: İşaret parmağı ile orta parmak arasındaki boşluk [ayrık olarak uzatıldıklarında]: (Msb, madde **شبر**, ve K:) yahut orta parmak ile üçüncü parmak arasındaki boşluk: (S, O, K:) yahut dört parmağı birbirine bitiştirerek koymakla [ölçülen boşluk]. (Msb, yukarıda anılan yerde.) [Ayrıca **بُصْمٌ** ve **رَتَبٌ**’e de bkz.] ― -b7- Ayrıca: Bir kılıcın **ضَرِيبَة**’sinde [yahut vurulan kısmında] bir eğrilik ve bir kütlük. (TA.) Şöyle denir: **مَا فِى طَاعَةِ فُلَانٍ عَتَبٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) Filânın itaatinde hiçbir eğrilik ve hiçbir geri çekilme yoktur. (TA.) ― -b8- Ve: Bir kemikte, kırıldıktan sonra iyi kaynamadığında, onda sürekli bir şişlik yahut bir topallık kalması hâlinde, bir kusur. (TA.) ― -b9- Ve: Bir hayvanın bacağında, (O, TA,) ve (mecaz olduğu varsayılan:) bir işte, (TA,) bir sağlam olmama. (O, K, TA.) Şöyle denir: **مَا فِى مَوَدَّتِهِ عَتَبٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) Onun sevgisinde yahut muhabbetinde, onu bozan, zayıflatan yahut sağlam olmaktan çıkaran, onunla karışmış hiçbir şey yoktur. (TA.)

**عَتَبَةٌ**

**عَتَبَةٌ** ذ Kapının **أُسْكُفَّة**’si [eşik]tir; (S, A, Mgh, O, Msb, K,) üzerine basılan: (TA:) yahut iki [enine ahşap parçası]ndan üstte olanı [kapı boşluğunun; bunların her birine **أُسْكُفَّة** denir; yani lento]: (K:) [çünkü şöyle denildiği aktarılır ki] kapı boşluğundaki üst [ahşap parça] **عَتَبَة**’dir; bunun üstünde olan ahşap parça ise **حَاجِب**’dir; (Az, TA bu madde içinde ve **حجب** maddesinde;) ve **أُسْكُفَّة** en alttaki [yahut eşik]tir; ve **عَارِضَتَانِ** ise **عِضَادَتَانِ**’dır [yahut iki yan dikme]: (TA:) çoğulu ↓ **عَتَبٌ**’dur [çoğul diye adlandırılması yerinde değildir; çünkü o bir cins topluluk ismidir,] (S, O, K) ve **عَتَبَاتٌ**. (TA.) [Çoğunlukla yukarıda açıklanan iki mânadan birincisinde kullanılır.] ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecazen:) Bir kadın da böyle adlandırılır, (O, K,) kinaye yoluyla; tıpkı onun **نَعْلٌ** vb. diye adlandırılması gibi. (O.) ― -b3- Ve Bir basamak; bir dizi basamaktan tek bir basamak: (S, O, Msb:) yahut ağaçtan yapılmış bir dizi basamaktan tek bir basamak: (TA:) çoğulu ↓ **عَتَبٌ**’dur [yukarıda belirtildiği üzere çoğul diye adlandırılması yerinde değildir,] (S, O, Msb) ve **عَتَبَاتٌ**. (S, O.) ― -b4- **العَتَبَتَانِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) **الخَارِجَةُ** [yahut dış] ve **الدَّاخِلَةُ** [yahut iç] diye adlandırılan [iki eşik yahut lento yahut basamak], **الرَّمْل** [yani remil/geomansi] ilminden iki meşhur şekildir. (TA.) ― -b5- **عَتَبَةُ وَادٍ** Dağın yanında olan vadinin en uç yanı: (O, TA:) yahut bazılarına göre, **العتبة** [yani **العَتَبَةُ**; Freytag’ın **العُتْبَةُ** sandığı,] vadinin kıvrılma yerini ifade eder. (Ham s. 18.) ― -b6- Ve **عَتَبَةٌ** ayrıca Bir meşakkat yahut zorluk; ve nefret edilen yahut hoş olmayan bir şey, yahut iş, yahut hâl, yahut vaka; ve bunun gibi ↓ **عَتَبٌ**. (K.) Şöyle denir: **حُمِلَ فُلَانٌ عَلَى عَتَبَةٍ** Böyle biri, denemeli yahut elem verici türden hoş olmayan yahut nefret edilen bir şeyi yapmaya yahut çekmeye kışkırtıldı, zorlandı, sevk edildi, yahut yaptırıldı. (S, O.) Ve **مِنَ الشَّرِّ** ↓ **حُمِلَ عَلَى عَتَبٍ**, ve **عَتَبَةٍ**, O, bir meşakkat yahut zorluk yapmaya yahut çekmeye kışkırtıldı, vb. (TA.) Ve **مَا فِى هٰذَا الأَمْرِ وَلَا رَتَبٌ** ↓ **عَتَبٌ** Bu şeyde, yahut işte, yahut hâlde, hiçbir meşakkat yahut zorluk yoktur. (S, O.) Ve **عَتَبَاتُ المَوْتِ** ölümün şiddetleri [yahut acıları yahut can çekişmeleri] demektir. (TA, bir rivayetten.)

**عُتْبَى**
**عُتْبَى** ذ Bir kimseye karşı hoşnut olma, razı olma, yahut tatmin olma; [bir kimse hakkında] iyi niyetle yahut lütufla bakma: (M, A, K:) yahut hoşnutluk, rıza, tatmin, iyi niyet, yahut lütuf: (MA, K, KL:) onun aslî anlamı, iyi niyeti yahut lütfu istenmiş yahut arzu edilmiş olan kimsenin, arkadaşının sevgisine geri dönmesidir: (TA:) **أَعْتَبَنِى**’den, “beni mutlu etmeye geri döndü,” vb. mânasında olanın isim-masdarıdır; (S; 4’e bak;) **الاـِعْتَابُ**’dan bir isim-masdardır; (Msb;) [yani] **اعتاب**’ın yerine konur; ve [böylece] [bir kimseye kötülük etmekten, onu mutlu eden yahut onu hoşnut eden şeyi yapmaya dönmek: yahut] azarlayan yahut kınayan yahut öfkelenmiş olan kimseyi hoşnut, razı, yahut tatmin eder hâle getiren şeye, kötülük etmekten dönmeyi ifade eder: ve [sadece] bir suç, bir kabahat, bir kusur, yahut kötü bir fiil işlemekten dönmeyi ifade eder. (TA.) Şöyle denir: **أَعْطَانِى العُتْبَى** Bana iyi niyetini yahut lütfunu verdi. (A.) Ve **اـِنَّمَا يُعَاتَبُ مَنْ تُرْجَى عِنْدَهُ العُتْبَى** Ancak, kötü davranışından dönmesi umulan kimse azarlanmalıdır. (TA.) Ve **العُتْبَى**’nın, bununla **الاـِعْتَاب** kastedilmediğinde kullanıldığı [söylenir], (S, O, TA,) yani aslî anlamının zıddında, (TA,) darbımeselde: **لَكَ العُتْبَى بِأَنْ لَا رَضِيتَ** yani [**بِلَا رِضَاكَ**, sanki “sen razı olmaksızın hoşnutluk yahut tatmin senindir” demek gibi; yahut] seni, senin sevdiğinin zıddıyla hoşnut edeceğim: ve buna karşılık gelen fiil de, yukarıda o fiilin açıklamalarında zikredilen Bişr İbn-Ebî-Khلzim’in beytinde aynı şekilde kullanılmıştır [denir]: (S, O, TA:) [fakat burada zikredilen darbımesel, “isteğine rağmen kötü yolundan döneceksin” diye iyi tercüme edilebilir; çünkü] Fr’ye göre, **لَكَ لعُتْبَى** ibaresinde **العُتْبَى**, kişinin sevdiği şeyden sevmediği şeye dönmesini ifade eder: (MF:) ve ayrıca [yukarıda açıklandığı üzere] bir suç, bir kabahat, vb. işlemekten dönmeyi de ifade eder. (TA.)

**عِتْبَانٌ**
**عِتْبَانٌ** ذ ve ↓ **عَتْبٌ** ve ↓ **عِتَابٌ** [hepsi daha önce masdar isimleri olarak zikredildi] **اـِعْتَابٌ** ile eş anlamlı denir: [4’e ve **عُتْبَى**’ya bak:] bir adam, sana iyi niyetini yahut lütfunu verdiğini anmış da sen bunun hiçbir delilini görmediğinde, **مَا وَجَدْتُ فِى قَوْلِهِ عِتْبَانًا** dediğin ileri sürülür [yani “onun sözünde, lehime dönmeye yahut beni hoşnut edecek şeyi yapmaya dair hiçbir belirti bulmadım”]: ve bazıları şöyle der: **مَا وَجَدْتُ** ↓ **وَلَا عِتَابًا** ↓ **عِنْدَهُ عَتْبًا** [benzer mânada]: fakat Az der ki: **اـِعْتَابٌ** mânasında ↓ **عَتْبٌ**’u da **عِتْبَانٌ**’ı da ↓ **عِتَابٌ**’ı da işitmedim; bilakis ↓ **عَتْبٌ** ve **عِتْبَانٌ**, yukarıda geçtiği üzere, bir kimseyi kötü davranıştan dolayı azarlamanı vb. ifade eder; [1’e bak;] ve ↓ **عِتَابٌ** ve **مُعَاتَبَةٌ**, bu tür davranıştan dolayı karşılıklı azarlamadır. (TA.) -A2- **العِتْبَانُ** Erkek sırtlan: (Kr, TA:) ve **أُمُّ عِتْبَانَ** ve ↓ **أُمُّ عَتَّابِ** [ikincisi, CK’ye ve K’nın yazma nüshama göre **كَتَّان** veznindedir; fakat TA’da **كتاب** veznindedir ve bu sebeple ↓ **عِتَابٍ**’dır,] dişi sırtlan: (K:) topallamasından dolayı böyle adlandırıldığı söylenir: fakat ISd der ki: bundan emin değilim. (TA.)

**عِتَابٌ**
**عِتَابٌ** ذ : Beş yerde, bir önceki paragrafın hemen sonrasına bak.

**عَتُوبٌ**

عَتُوبٌ ذ Kınama, ayıplama veya azarlamanın kendisinde işlemediği kimse. (O, K.) -A2- Ve bir yol, yahut güzergâh. (TA, K’dan olarak; [onda onu bulmuyorum].)

قَرْيَةٌ عَتِيبَةٌ
قَرْيَةٌ عَتِيبَةٌ ذ İçinde hayırdan, yahut hayırlı şeylerden az bulunan [bir kasaba veya köy]. (O, K.)

عَتَّابٌ
عَتَّابٌ ذ Çokça veya sıkça kınayan, ayıplayan yahut azarlayan kimse, [mutlak mânada, (1’e bak,) yahut] öfke veya hoşnutsuzluk hâlinde. (Msb.) [Ayrıca **عِتْبٌ**’e de bak.] -A2- **أُمُّ عَتَّابٍ**: **عِتْبَانٌ**’a bak.

أُعْتُوبَةٌ
أُعْتُوبَةٌ ذ [**أُسْبُوبَةٌ** vb. gibi.] Kendisiyle kınanan, ayıplanan veya azarlanan bir şey [söz mânasında]. (O, K.) 6’ya bak.

مَعْتَبَةٌ
مَعْتَبَةٌ ذ ve **مَعْتِبَةٌ**: üç yerde 1’e bak.

مَعْتُوبٌ
مَعْتُوبٌ ذ **مَعْتُوبٌ عَلَيْهِ** yerinedir [yani: kınanmış, ayıplanmış veya azarlanmış; vb.]: Mtr der ki, **مُفْسِدٌ** [bozan, sağlamlığını gideren, fesada veren, vb.] mânasına geldiği söylenir; fakat ben ondan emin değilim. (Har s. 77.)

مُعْتَتَبٌ
مُعْتَتَبٌ ذ [kıyasla, **اِعْتَتَبَ**’ın mastarı mânasında kullanılır]. El-Kumeyt der ki,
الشَّوْقُ مِنْ فُؤَادِى وَالش ↓ فاعْتَتَبَ
شِعْرُ اـِلَى مَنْ اـِلَيْهِ مُعْتَتَبُ
[Ve özlem kalbimden döndü, ve şiirim de ona, kendisine dönüşü olana doğru]. (S, O.)

مُسْتَعْتَبٌ
مُسْتَعْتَبٌ ذ [**اِسْتَعْتَبَ**’ın mastarı mânasında, yani] **اِسْتِرْضَاءٌ** mânasında kullanılır: şu sözde olduğu gibi, **وَلَا بَعْدَ المَوْتِ مِنْ مُسْتَعْتَبٍ** [Ve ölümden sonra **مُسْتَعْتَبٌ** yoktur]: çünkü ölümden sonrası karşılık yeridir, ameller yeri değil. (TA, bir rivayetten.)
