# عتب — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: عتب

- العتب: كل مكان ناب بنازله، ومنه قيل للمرقاة ولأسكفه الباب: عتبة، وكني بها عن المرأة فيما روي: (أن إبراهيم عليه السلام قال لامرأة إسماعيل: قولي لزوجك غير عتبة بابك) (شطر من خبر طويل ذكره الفاسي في شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام 2/4 عن ابن عباس؛ وأخرجه البخاري في الأنبياء 6/397 والنسائي في فضائل الصحابة ص 84 وعبد الرزاق في المصنف 5/109) واستعير العتب والمعتبة لغلظة يجدها الإنسان في نفسه على غيره، وأصله من العتب، وبحسبه قيل: خشنت بصدر فلان، ووجدت في صدره غلظة، ومنه قيل: حمل فلان على عتبة صعبة (انظر: أساس البلاغة ص 292؛ وعمدة الحفاظ: عتب)، أي: حالة شاقة كقول الشاعر:
-*- وحملناهم على صعبة زو ** راء يعلونها بغير وطاء*
(البيت لأبي زبيد الطائي من قصيدة مطلعها:
*خبرتنا الركبان أن قد فخرتم ** وفرحتم بضربة المكاء*
وهو في ديوانه ص 584؛ ونقائض جرير والأخطل ص 160؛ وشرح أشعار الهذليين 1/214)
وقولهم أعتبت فلانا، أي: أبرزت له الغلظة التي وجدت له في الصدر، وأعتبت فلانا: حملته على العتب. ويقال: أعتبته، أي: أزلت عتبه عنه، نحو: أشكيته. قال تعالى: ﴿فما هم من المعتبين﴾ [فصلت/24]، والاستعتاب: أن يطلب من الإنسان أن يذكر عتبه ليعتب، يقال: استعتب فلان. قال تعالى: ﴿ولا هم يستعتبون﴾ [النحل/84]، يقال: (لك العتبى) (هذا من دعاء النبي صلى الله عليه وسلم لما خرج إلى الطائف، وصده أهلها فقال: (اللهم إليك أشكو ضعف قوتي، وقلة حيلتي، وهواني على الناس، يا أرحم الراحمين، أنت رب المستضعفين وأنت ربي، إلى من تكلني؟ إلى بعيد يتجهمني، أم إلى عدو ملكته أمري؟ إن لم يكن بك غضب علي فلا أبالي، غير أن عافيتك هي أوسع لي، أعوذ بنور وجهك الذي أشرقت له الظلمات، وصلح عليه أمر الدنيا والآخرة، أن يحل علي غضبك أو أن ينزل بي سخطك، لك العتبى حتى ترضى، ولا حول ولا قوة إلا بك). راجع: الروض الأنف 2/172؛ وزاد المعاد 2/52)، وهو إزالة ما لأجله يعتب، وبينهم أعتوبة، أي: ما يتعاتبون به، ويقال: عتب عتبا: إذا مشى على رجل مشي المرتقي في درجة.

### Türkçe

- **العتب**: Konaklayanı ile bize uğrayan her yer; bundan dolayı merdiven basamağına ve kapının eşiğine: **عتبة** denildi. Rivayet olunduğu üzere onunla kadın hakkında kinaye yapıldı: (İbrahim عليه السلام, İsmail’in karısına dedi ki: “Kocana söyle: kapının **عتبة**sini değiştir”) (İbn Abbas’tan, el-Fâsî’nin Şifâʾu’l-Ğarâm bi-Ahbâri’l-Beledi’l-Harâm 2/4’te zikrettiği uzun bir haberin yarısı; Buhârî onu el-Enbiyâ 6/397’de, Nesâî Fedâʾilu’s-Sahâbe s. 84’te, Abdürrezzâk el-Musannef 5/109’da çıkarmıştır). **العتب** ve **المعتبة**, insanın kendi nefsinde başkası üzerine bulduğu kabalığa (sertliğe) ödünç alındı; aslı **العتب**dendir. Buna göre denildi: “Falanın göğsünde sertleştim” ve “Onun göğsünde bir kabalık buldum.” Bundan dolayı denildi: “Falanı zor bir **عتبة** üzerine yükledi” (bkz.: Esâsu’l-Belâğa s. 292; Umdetu’l-Huffâz: **عتب**); yani: şairin sözü gibi meşakkatli bir hâl:
-*- “Ve onları, ayaksız olarak üzerine çıktıkları, eğri bir zorluğa yükledik”*
(Beyit, başlangıcı:
“Bize binekli kafileler haber verdi ki siz övündünüz ** ve mekâʾın darbesiyle sevindiniz”
olan bir kasideden Ebû Zübeyd et-Tâʾî’nindir; Dîvân’ında s. 584; Nakâʾizu Cerîr ve’l-Ahtal s. 160; Şerhu Eşʿâri’l-Huzeliyyîn 1/214’tedir.)
Ve onların “**أعتبت** falanı” sözleri; yani: göğüste onun için bulduğun kabalığı ona açığa çıkardın. Ve “**أعتبت** falanı”: onu **العتب** üzerine yükledin. Ve denilir: “**أعتبته**”; yani: onun üzerinden **عتب**ini giderdin; “**أشكيته**” gibi. Yüce Allah dedi: ﴿فما هم من **المعتبين**﴾ [Fussilet/24]. Ve **الاستعتاب**: insandan, **عتب**ini zikretmesi için istenmesidir ki **يعتب** etsin; “Falan **استعتب** etti” denilir. Yüce Allah dedi: ﴿ولا هم **يستعتبون**﴾ [en-Nahl/84]. Denilir: (**لك العتبى**) (Bu, Nebî صلى الله عليه وسلم’in Tâif’e çıktığında ve halkı onu geri çevirdiğinde yaptığı duadandır; dedi ki: (“Allah’ım! Kuvvetimin zayıflığını, çaremin azlığını ve insanlar üzerindeki horluğumu Sana şikâyet ederim. Ey merhametlilerin en merhametlisi! Sen zayıf düşürülenlerin Rabbisin ve Sen benim Rabbimsin. Beni kime havale ediyorsun? Bana yüzünü ekşiten bir uzağa mı, yoksa işimi ona malik kıldığın bir düşmana mı? Bana karşı Senin bir gazabın yoksa aldırmam; ancak Senin âfiyetin benim için daha geniştir. Karanlıkların onunla aydınlandığı ve dünya ile âhiretin işi onunla düzeldiği yüzünün nuruna sığınırım: gazabının üzerime inmesinden yahut hışmının bana inmesinden. **لك العتبى** ta ki razı olasın; ve güç ve kuvvet ancak Seninledir.”). Bkz.: er-Ravdu’l-Unf 2/172; Zâdu’l-Meʿâd 2/52). Ve o, kendisi sebebiyle **يعتب** edilen şeyi gidermektir. Ve aralarında bir **أعتوبة** vardır; yani: onunla birbirlerine **يتعاتبون** ettikleri şey. Ve denilir: “**عتب** **عتبا**”: eğer bir ayağı üzerinde, basamak çıkanın bir derecede yürüyüşü gibi yürürse.
