# عتب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عتب

عَتَبَ عليه، أي وَجَدَ عليه، يَعْتُبُ ويَعْتِبُ عَتْباً ومَعْتَباً. وقال الغَطَمَّشُ:
أخِلاَّيَ لو غَيْرُ الحِمامِ أصابكمعَتَبْتُ ولكن ليس للدهر مَعْتَبُ
والتَعَتُّبُ مثله، والاسم المَعْتَبَةْ والمَعْتِبَةُ. قال الخليل: العِتابُ: مخاطبة الإدلال ومذاكرة المَوْجدَةِ. تقول: عاتبه معاتبة. قال الشاعر:
أعاتب ذا المودَّة من صديقإذا ما رابني منه اجتنـابُ
إذا ذهب العِتاب فلـيس وُدٌّ		ويبقى الوُدُّ ما بقى العتابُ
وبينهم أعتوبَةٌ يتعاتبون بها؛ يقال: إذا تعاتبوا أصلح ما بينهم العتاب. وأعتَبَني فلانٌ، إذا عاد إلى مَسَرَّتي راجعاً عن الإساءة؛ والاسم منه العُتْبَى، وفي المثل: لك العُتْبى بأنْ لا رضيتَ هذا إذا لم يُرِد الإعتاب. تقول: أعتبك بخلاف ما تهوى. ومنه قول بشر بن أبي خازم:
غَضِبَتْ تميمٌ أن تُقَتَّلَ عامرٌيوم النِسار فأعْتِبوا بالصَيْلَمِ
أي أعتبناهم بالسيف، يعني أرضيناهم بالقتل. واستَعتبَ وأعتَب بمعنى، واستَعتب أيضاً: طلب أن يُعْتَبَ. تقول: استعتبته فأعتَبَني، أي استرضيته فأرضاني. والاعتتاب: الانصراف عن الشيء. قال الكمست:
فاعتَتَبَ الشوقُ من فؤادي والشِعرُ إلى مَنْ إليه مُعْتَـتَـبُ
واعتتبتُ الطريقَ، إذا تركتَ سَهْلَه وأخذْتَ في وعرِه. واعتتب، أي قصد. قال الخطيئة:
إذا مَخَارِمُ أَحْناءٍ عَـرْضَـنَ لـهلم يَنْبُ عنها وخاف الجَوْرَ فاعتتَبا
معناه اعتتب من الجبل، أي ركبه ولم يَنْبُ عنه. قال الفراء: اعتتب فلان إذا رجع من أمرٍ كانَ فيه إلى غيره. والعَتَبُ: الدَرَجُ؛ وكلُّ مِرْقاةٍ منها عَتَبَة. والجمع عَتَبٌ وعَتَبَاتٌ. والعتَبة: أُسْكُفَّةُ الباب، والجمع عَتَبٌ. ولقد حُمِل فلان على عَتَبةٍ، أي أمرٍ كريهٍ من البلاء. يقال: ما في هذا الأمر رَتَبٌ ولا عَتَبٌ، أي شِدَّةٌ. والعَتَبُ: ما بين الوُسطى والبِنْصَر. وعَتَب البعيرُ يعتُبُ ويعتِبُ عَتَباناً، أي مشى على ثلاث قوائم. وكذلك إذا وثب الرجل على رِجْلٍ واحدة.

### Türkçe

**عَتَبَ** ona karşı; yani onda buldu (kınadı); **يَعْتُبُ** ve **يَعْتِبُ** (şeklinde gelir); **عَتْباً** ve **مَعْتَباً**. el-Ğaṭammaş dedi ki:
“Ey dostlarım, eğer ölümden başkası size isabet etseydi **عَتَبْتُ**; fakat dehr için **مَعْتَبُ** yoktur.”

Ve **التَعَتُّبُ** onun gibidir; isim **المَعْتَبَةْ** ve **المَعْتِبَةُ**’dir. el-Halîl dedi ki: **العِتابُ**: nazlanmanın hitabı ve gücenmenin müzakeresidir. Dersin ki: onu **عاتبه**; **معاتبة** (ile). Şair dedi ki:
“Bir dosttan, sevgi sahibi olanı azarlarım;
ondan bir kaçınma beni kuşkulandırdığı vakit.
Eğer **العِتاب** giderse, artık sevgi yoktur;
ve **العِتاب** kaldıkça sevgi kalır.”

Ve aralarında, onunla birbirlerini azarladıkları bir **أعتوبَةٌ** vardır; denir ki: birbirlerini azarladıklarında, aralarındaki şeyi **العتاب** ıslah etti. Ve falan kimse beni **أعتَبَني**, yani kötülükten dönerek sevinçime dönmüş olarak geri döndü; bunun ismi **العُتْبَى**’dır. Ve meselde: “Senin için **العُتْبى** vardır; şu ki, razı olmadın.” Bu, **الإعتاب**ı istemediği zaman (söylenir). Dersin ki: “Seni **أعتبك**; heves ettiğinin tersine (bir şeyle).” Bundan, Bişr b. Ebî Hâzim’in sözü:
“Temîm, en-Nisâr gününde Âmir’in öldürülmesine öfkelendi;
böylece **أعْتِبوا** es-Saylam ile.”

Yani onları kılıçla **أعتبناهم**; yani öldürme ile onları razı ettik. Ve **استَعتبَ** ve **أعتَب** anlamca birdir; ve **استَعتبَ** ayrıca: **يُعْتَبَ** (kendisine razı edilsin) diye talep etti. Dersin ki: “Onu **استعتبته** de beni **أعتَبَني**”; yani onu razı ettim de beni razı etti. Ve **الاعتتاب**: şeyden dönüştür. el-Kumust dedi ki:
“Böylece özlem, kalbimden **اعتَتَبَ** etti; ve şiir, kendisine **مُعْتَـتَـبُ** olana (döndü).”

Ve **اعتتبتُ** yolu; eğer onun düzünü bıraktın ve onun sarpına girdin (demektir). Ve **اعتتب**; yani kastetti. el-Haṭî’a dedi ki:
“Eğer bir dağın geçitleri ona enlemesine arz olursa,
ondan sapmaz; ve haksızlıktan korkar da **اعتتَبا** eder.”

Manası: dağdan **اعتتب** etti; yani ona bindi ve ondan sapmadı. el-Ferrâ dedi ki: Falan **اعتتب** eder; eğer içinde bulunduğu bir işten başkasına dönerse. Ve **العَتَبُ**: merdiven basamaklarıdır; onlardan her bir basamak **عَتَبَة**’dir. Çoğulu **عَتَبٌ** ve **عَتَبَاتٌ**’tır. Ve **العتَبة**: kapının eşiğidir; çoğulu **عَتَبٌ**’dır. Ve gerçekten falan kimse bir **عَتَبةٍ** üzerine taşındı; yani beladan kerih bir iş üzerine. Denir ki: “Bu işte ne **رَتَبٌ** vardır ne **عَتَبٌ**”; yani bir şiddet. Ve **العَتَبُ**: orta parmak ile yüzük parmağı arasındaki (şey)dir. Ve deve **عَتَب** etti; **يعتُبُ** ve **يعتِبُ** (şeklinde); **عَتَباناً**; yani üç ayak üzerinde yürüdü. Aynı şekilde, adam bir tek ayak üzerinde sıçradığı zaman da (böyledir).
