# عتد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عتد

العتيد: الحاضر المهيأ وقوله تعالى:  هذا ما لدي عتيد  قيل: حاضر، وقيل: قريب. والمعتد، كمكرم: المعد، وأعد يعد إنمأ هو أعتد يعتد، فأدغم، وقيل: إنما هو من عين ودالين لقولهم أعددنا، فيظهرون الدالين. وقد عتد الشيء ككرم عتادة، وعتادا بالفتح فيهما، فهو عتيد: جسم. وعتدته تعتيدا، واعتدته: هيأته ليوم، ومنه قوله جل وعز  واعتدت لهن متكأ. وفرس عتد محركة وككتف: معد للجري والركوب، معتد، لغتأن: شديد الخلق سريع الوثبة، ليس فيه اضطراب ولا رخاوة أو شديد تام الخلق، وقيل: هو العتيد الحاضر، الذكر، والانثى سواء. وعتيد بن ضرار بن سلامان، كأمير: شاعر كلبي، ذكره الآمدي. وعتيد كزبير: ع، نقله الصاغاني. والعتيدة: الطبلة أو الحقة يكون فيها طيب الرجل والعروس وأدهانهما. والعتأد والعتدة كسحاب وتحفة: العدة لأمر ما تهيئه له، التاء مدغمة ج : أعتد، كأفلس، وأعتدة وعتد، بضمتين، وهو أيضا ما أعد من سلاح ودواب وآلة حرب. والعتاد كسحأب: العس من الأثل. وربما سموا القدح الضخم عتادا، وهو العسف والصحن. وعتائد، بالضم: ع بالحجاز، وفيه ماء لبني نصر بن معاوية، قال مزرد:
  فأيه بكندير حمار ابن واقع                      رآك بأير فاشتأى من عتائد أيه: صح به وأير: جبل. والعتود كصبور، في قول أعرابي، من بلعنبر:
  يا حمز هل شبعت من هذا الخبط
  أم أنت في شك فهذا منتفد
  صقب جسيم وشديد المعتمد
  يعلو به كل عتوج ذات ود قال شمر: أراد السدرة أو الطلحة. والعتود: الجدي الذي استكرش، وقيل: هو الحولي من أولاد المعز، وقيل: الذي بلغ السفاد. وقيل: الذي أجذع. وقيل رعى وقوى، وهو العريض أيضا. وقيل: إذا أجذع من أولاد المعزى فعريض. وإذا أثنى فعتود. وقيل: إذا أجذع الجدي والعناق سمى عريضا وعتودا، ج: أعتدة وعدان، الأخير بالكسر، وأصله: عتدان، فأدغمت التاء في الدال. ويقال: تعتد في صنعته، إذا تأنق. وعتود، كدرهم، كما ضبطه الجوهري. قال الصاغاني: وهو الأفصح، ويفتح، عن شمر،: واد أو موضع بالحجاز، مأسدة، قال ابن مقبل:
  جلوسا به الشم العجأف كأنهم                      أسود بترج أو أسود بعتودا هكذا أنشده شمر وضبطه بفتح العين. وقا لشيخنا: وزنه بدرهم غير جار على قواعد أئمة الصرف، لأن واوه زائده، فلو وزنه بخروع كان أولى. ومن أخواته التي وردت على وزانه: خروع سيأتي وذرود. قد تقدم وعتور، سيأتي ووهم الجوهري حيث ادعى أنه لا ثاليث لهما، قال شيخنا: وهذا لا يقال فيه وهم، بل تقصير، أو قصور وعدم اطلاع، وهذا لا يتم، إذ ليس بمتفق على ثبوت هذين اللفظين، بل هناك من أنكرهم. وهناك من قال بأصالة الواو. والحصر ادعأه قبل الجوهري أئمة الاستقراء. قلت: ومنهم صاحب الجمهرة ولعله لم يثبت عند الجوهري صحتهما فتركهما تنزيها لكتابه عمالا يصح والله أعلم. وعتيد، كجعفر، ع أو واد واسم قال الصاغاني: هو مرتجل. قال شيخنا: وهو مما يرد على صهيد، وترك المصنف التنبيه عليه، تقصيرا. وتكسر عينه، والذي في التكملة: وعتيد، وقيل عتيد: من كنانة، انتهى. فهذا يدل على أنه رجل من كنانة لأنه ذكره بعد أن ذكر الموضع المذكور فتأمل. وأبو عبد الله محمد بن يوسف بن يعقوب الشيرازي العتايدي: محدث، مات سنة 354.

  ومما يستدرك عليه: عتود، بعين وتاء مضمومتين، أبو بحتر، بطن من طيئ، منهم أبو عبادة البحتري الشاعر. وعتيد بن ربيعة: شيخ لأبي إسحاق السبيعي. قال الحافظ: وقيل هو عتيدة، بهاء، وقيل بموحدة.

### Türkçe

**العتيد**: hazır, hazırlanmış; ve O’nun (yüce) sözü: **هذا ما لدي عتيد**; denildi ki: hazır; ve denildi ki: yakın. Ve **المعتد**، **كمكرم**: **المعد**; ve **أعد يعد** ancak o **أعتد يعتد**’dir; sonra idğam etti; ve denildi ki: ancak o, **عين** ve iki **دال**’dendir; onların “**أعددنا**” demeleri sebebiyle; böylece iki **الدال**’ı izhar ederler. Ve şey **عتد** etti, **ككرم**: **عتادة**; ve ikisinde de fetha ile **عتادا**; artık o **عتيد**’dir: cisim. Ve onu **عتدته** **تعتيدا**; ve onu **اعتدته**: onu bir gün için hazırladım; ve ondan O’nun (aziz ve celil) sözü: **واعتدت لهن متكأ**. Ve at **عتد** (harekeli) ve **وككتف**: koşu ve binme için hazırlanmış, **معتد**; iki lugat: yaratılışı sert, sıçrayışı hızlı; onda ne bir çalkantı vardır ne de bir gevşeklik; yahut yaratılışı sert, tam; ve denildi ki: o, hazır olan **العتيد**’dir; erkek; dişi de aynıdır. Ve **عتيد بن ضرار بن سلامان**، **كأمير**: Kelbî bir şair; onu el-Âmidî zikretti. Ve **عتيد**، **كزبير**: bir yer; es-Sağânî onu nakletti. Ve **العتيدة**: davul yahut içinde erkeğin ve gelinin güzel kokusu ve ikisinin yağları bulunan kutu.

Ve **العتأد** ve **العتدة**، **كسحاب وتحفة**: bir iş için, ona hazırladığın **العدة**; **التاء** idğam edilmiştir; çoğulu: **أعتد**، **كأفلس**; ve **أعتدة** ve **عتد** (iki damme ile); ve o ayrıca silah, binek hayvanları ve savaş aleti olarak hazırlanmış şeydir. Ve **العتاد**، **كسحأب**: **الأثل**’den yapılmış **العس**. Ve bazen büyük kadehe **عتادا** adını verdiler; ve o **العسف** ve **الصحن**’dır. Ve **عتائد** (damme ile): Hicaz’da bir yer; onda Benî Nasr b. Muâviye’ye ait su vardır; Mezred dedi ki:
  فأيه بكندير حمار ابن واقع                      رآك بأير فاشتأى من عتائد
**أيه**: onunla seslendi; ve **أير**: bir dağdır.

Ve **العتود**، **كصبور**; bir bedevînin sözünde, Bel‘anber’den:
  يا حمز هل شبعت من هذا الخبط
  أم أنت في شك فهذا منتفد
  صقب جسيم وشديد المعتمد
  يعلو به كل عتوج ذات ود
Şemmer dedi ki: **السدرة** yahut **الطلحة**’yı kastetti.

Ve **العتود**: işkembesi büyümüş oğlak; ve denildi ki: keçi yavrularından bir yaşını doldurmuş olan; ve denildi ki: çiftleşmeye ulaşmış olan; ve denildi ki: **أجذع** olan; ve denildi ki: otladı ve güçlendi; ve o ayrıca **العريض**’dir. Ve denildi ki: keçi yavrularından **أجذع** olunca **عريض**’dir. Ve iki yaşına girince **عتود**’dur. Ve denildi ki: oğlak ve dişi oğlak **أجذع** olunca **عريضا** ve **عتودا** diye adlandırılır; çoğulu: **أعتدة** ve **عدان**; sonuncusu kesre iledir; aslı: **عتدان**; sonra **التاء**’yı **الدال**’a idğam etti. Ve denir ki: sanatında **تعتد** etti; yani özen gösterdi. Ve **عتود**، **كدرهم**; el-Cevherî’nin ضبط ettiği üzere. es-Sağânî dedi ki: o daha fasîhtir; ve açılır; Şemmer’den: Hicaz’da bir vadi yahut yer; aslanlık; İbn Mukbil dedi ki:
  جلوسا به الشم العجأف كأنهم                      أسود بترج أو أسود بعتودا
Şemmer onu böyle inşad etti ve **العين**’i fetha ile ضبط etti. Ve şeyhimiz dedi ki: onun vezni **بدرهم**’dir; sarf imamlarının kaideleri üzerine yürüyen değildir; çünkü onun **واو**’su ziyadedir; eğer onu **بخروع** ile vezinlese daha evlâ olurdu. Ve onun kardeşlerinden, onun vezni üzere vârid olanlar: **خروع** (gelecek), ve **ذرود** (geçti), ve **عتور** (gelecek). Ve el-Cevherî’nin vehmi: ikisinin üçüncüsü olmadığını iddia ettiği yerde; şeyhimiz dedi ki: buna vehim denmez; bilakis eksiklik, yahut yetersizlik ve habersizliktir; ve bu tamam olmaz; zira bu iki lafzın sabit oluşu üzerinde ittifak edilmiş değildir; bilakis onları inkâr eden vardır. Ve **الواو**’nun aslî olduğunu söyleyen de vardır. Ve hasrı, el-Cevherî’den önce istikrâ imamları iddia etti. Dedim ki: onlardan biri de **صاحب الجمهرة**’dir; ve belki el-Cevherî nezdinde ikisinin sıhhati sabit olmadı da kitabını tenzih ederek onları terk etti; Allah daha iyi bilir.

Ve **عتيد**، **كجعفر**: bir yer yahut vadi ve bir isim; es-Sağânî dedi ki: o **مرتجل**’dir. Şeyhimiz dedi ki: o, **صهيد** üzerine vârid olanlardandır; ve musannif ona tenbih etmeyi terk etti; eksiklik olarak. Ve onun **عين**’i kesrelenir; ve **التكملة**’de olan: **وعتيد**; ve denildi ki **عتيد**: Kinâne’dendir; bitti. Bu, onun Kinâne’den bir adam olduğuna delâlet eder; çünkü zikredilen yeri zikrettikten sonra onu zikretti; öyleyse düşün. Ve Ebû Abdillâh Muhammed b. Yûsuf b. Ya‘kûb eş-Şîrâzî el-**عتايدي**: muhaddis; 354 senesinde öldü.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **عتود** (ayn ve tâ’sı dammeli): Ebû Bahtır; Tayy’dan bir batın; onlardan şair Ebû Ubâde el-Buhturî. Ve **عتيد بن ربيعة**: Ebû İshâk es-Sebî‘î’nin bir şeyhi. Hâfız dedi ki: ve denildi ki o **عتيدة**’dir, **بهاء** ile; ve denildi ki **بموحدة** ile.
