# عترس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عترس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عترس

العَتْرَسَةُ: الغَصْب والغَلَبَة والأَخذ بشدِّة وعُنْفٍ وجَفاء وغِلْظَةٍ، وقيل: الغَلَبَةُ والأَخْذُ غَصْباً. يقال: أَخَذَ مالَه عَتْرَسَةً. وعَتْرَسَه مالَه، متعدّ إِلى مفعولين: غَصَبَهُ إِياه وقهره. وعَتْرَسَهُ: أَلزقه بالأَرض، وقيل: جذبه إِليها وضَغَطَهُ ضَغْطاً شديداً. وفي حديث ابن عمر قال: سُرِقَتْ عَيْبَةٌ لي ومعنا رجل يُتَّهَمُ فاسْتَعْدَيْتُ عليه عُمَرَ وقلت: لقد أَردتُ أَن آتي به مَصْفُوداً، فقال: تأْتيني به مصفوداً تُعَتْرِسُه؟ أَي تَقْهَرُه من غير حُكْمٍ أَوجب ذلك؛ وقال الأَزهري في الحديث: إِن رجلاً جاء ْإلى عمر برجل قد كَتَفَهُ فقال: أَتُعَتْرِسُه؟ يعني أَتَقْهَرُه وتظلمه دون حُكْمِ حاكمٍ؛ قال شمر: وقد روي هذا الحرف مصحَّفاً عن عمر، فقال: قال عمر بغير بينة، وهي تصحيف تُعَتْرِسُه؛ قال: وهذا محال لأَنه لو أَقام عليه البينة لم يكن له في الحكم أَن يكتفه. وفي حديث عبد اللَّه: إِذا كان الإِمامُ تَخاف عَتْرَسَتَه فقل: اللهم رَبَّ السموات السبع ورَبَّ العرش العظيم كُنْ لي جاراً من فلان.والعَتْرَسُ والعَتَرَّسُ والعِتْريسُ، كله: الضابط الشديد، وقيل: هو الجَبَّار الغَضْبان.
والعِتْريسُ والعَنْتَريسُ: الداهية. والعِتْريسُ: الذَّكَرُ من الغِيلانِ، وقيل: هو اسم للشيطان. والعَنْتَريسُ: الناقة الصُّلْبَةُ الوثيقةُ الشديدة الكثيرةُ اللحم الجواد الجريئة، وقد يوصف به الفرس؛ قال سيبويه: هو من العَتْرَسَةِ التي هي الشدة، لم يَحْكِ ذلك غَيْرهُ؛ قال الجوهري: النون زائدة لأَنه مشتق من العترسة.
أَبو عمرو: يقال للديك العُتْرُسانُ والعِتْرِسُ، وقيل: العِتْرِسُ الرجل الحادِرٌ الخَلْقِ العظيمُ الجِْسمِ العَبْلُ المفاصلِ، ومثله العردس؛ قال العجاج:
ضَخْم الخُباساتِ إِذا تَخَبَّسا
عَصْباً، وإِن لاقى الصِّعابَ عَتْرَسا
يقال: عَتْرَسَ أَخذ بجفاء وخُرْقٍ. والعَنْتَريسُ: الشجاع؛ وأَنشد قول أَبي دُواد يصف فرساً:
كلُّ طِرْفٍ مُوَثَّقٍ عَنْتَريسٍ،
مُسْتَطِيلِ الأَقْرابِ والبُلْعُومِ
وعنى بالبلعوم جَحْفَلَتَه، أَراد بياضاً سائلاً على جَحْفَلَتِه.

### Türkçe

**العَتْرَسَةُ**: gasbetme ve galebe ve şiddet, sertlik ve kabalık ile alma ve katılık; ve denildi ki: galebe ve gasben alma. Denilir: malını **عَتْرَسَةً** aldı. Ve onun malını **عَتْرَسَه**; iki mef‘ûle müteaddîdir: onu ondan gasbetti ve onu kahretti. Ve **عَتْرَسَهُ**: onu yere yapıştırdı; ve denildi ki: onu ona doğru çekti ve onu şiddetli bir bastırma ile bastırdı.

Ve İbn Ömer hadîsinde dedi ki: “Benim bir **عَيْبَةٌ**’m çalındı ve bizimle itham edilen bir adam vardı; bunun üzerine Ömer’i ona karşı yardıma çağırdım ve dedim: ‘Onu bağlı olarak getirmek istemiştim’; dedi ki: ‘Onu bağlı olarak bana getiriyorsun da onu **تُعَتْرِسُه** mu?’ yani: onu, bunu gerektiren bir hüküm olmaksızın kahrediyorsun.” Ve el-Ezherî hadîste dedi ki: “Bir adam Ömer’e, bir adamı getirdi; onu bağlamıştı; dedi ki: ‘Onu **أَتُعَتْرِسُه**?’ yani: bir hâkimin hükmü olmaksızın onu kahrediyor ve ona zulmediyor musun?” Şemmer dedi ki: “Bu harf Ömer’den tashîf edilmiş olarak rivayet edilmiştir; şöyle dedi: Ömer ‘beyyine olmaksızın’ dedi; bu, **تُعَتْرِسُه**’nin tashîfidir.” Dedi ki: “Bu muhaldir; çünkü ona karşı beyyineyi ikame etseydi, hükümde onu bağlaması ona ait olmazdı.”

Ve Abdullah hadîsinde: “İmam (yönetici) olduğunda, onun **عَتْرَسَتَه**’sinden korkarsan, şöyle de: ‘Allah’ım, yedi göklerin Rabbi ve büyük arşın Rabbi, falandan bana komşu (koruyucu) ol.’”

Ve **العَتْرَسُ** ve **العَتَرَّسُ** ve **العِتْريسُ**, hepsi: şiddetli zapteden; ve denildi ki: o, öfkeli cebbar(dır).

Ve **العِتْريسُ** ve **العَنْتَريسُ**: musibet. Ve **العِتْريسُ**: **الغِيلانِ**’ın erkeği; ve denildi ki: şeytan için bir isimdir. Ve **العَنْتَريسُ**: sağlam, sıkı, şiddetli, eti çok, iyi, cesur deve; ve onunla at da vasfedilir. Sîbeveyh dedi ki: “O, şiddet olan **العَتْرَسَةِ**’dendir; bunu ondan başkası nakletmedi.” Cevherî dedi ki: “**النون** ziyadedir; çünkü o, **العترسة**’den türemiştir.”

Ebû Amr: horoza **العُتْرُسانُ** ve **العِتْرِسُ** denilir. Ve denildi ki: **العِتْرِسُ**: yaratılışı iri, cismi büyük, eklemleri kalın, tıknaz adam; bunun benzeri **العردس**’tir. el-Acçâc dedi ki:
ضَخْم الخُباساتِ إِذا تَخَبَّسا
عَصْباً، وإِن لاقى الصِّعابَ عَتْرَسا

Denilir: **عَتْرَسَ** kabalık ve ahmaklık ile aldı. Ve **العَنْتَريسُ**: yiğit. Ve Ebû Duvâd’ın bir atı vasfederken söylediği sözü inşâd etti:
كلُّ طِرْفٍ مُوَثَّقٍ عَنْتَريسٍ،
مُسْتَطِيلِ الأَقْرابِ والبُلْعُومِ

Ve **البُلْعُومِ** ile onun **جَحْفَلَتَه**’sini kastetti; onun **جَحْفَلَتِه** üzerinde akan bir beyazlık istedi.
