# عتر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عتر

عتَرَ الرُّمْحُ وغيره يَعْتِر عَتْراً وعتَراناً: اشتدّ واضطرب واهتز؛ قال:
وكلّ خَطِّيٍّ إِذا هُزَّ عَتَرْ
والرُّمْحُ العاترُ: المضطرب مثل العاسِل، وقد عَتَرَ وعَسَلَ وعَرَتَ وعَرَصَ. قال الأَزهري: قد صح عَتَر وعرتَ ودلَّ اختلافُ بنائها على أَن كل واحد منها غير الآخر. وعَتَر الذكَرُِ يَعْتِر عَتْراً وعُتُوراً: اشتدّ إِنعاظُه واهتز؛ قال:
تقول إِذْ أَعْجَبَها عُتُورُه،
وغابَ في فقْرتِها جُذْمورُه:
أَسْتَقْدِرُ اللهَ وأَسْتَخِيرُه
والعُتُر: الفروجُ المُنْعِظة، واحدها عاتِرٌ وعَتُور. والعَتْر والعِتْر: الذَّكَر.
ورجل مُعَتَّر: غليظٌ كثير اللحم. والعَتَّار: الرجل الشجاع، والفرس القوي على السير، ومن المواضع الوَحْش الخشن؛ قال المبرد: جاء فِعْوَل من الأَسماء خِرْوعَ وعِتْوَر، وهو الوادي الخشن التربة. والعِتْر: العَتِيرة، وهي شاة كانوا يذبحونها في رجب لآلهتهم مثل ذِبح وذَبِيحة. وعَتَرَ الشاةَ والظبية ونحوهما يَعْتِرُها عَتْراً، وهي عَتِيرة: ذَبَحها. والعَتِيرةُ: أَول ما يُنْتَج كانوا يذبحونها لآلهتهم؛ فأَما قَوله: فخرّ صَرِيعاً مثلَ عاتِرَة النُّسُكْ
فإِنه وضع فاعلاً موضع مفعول، وله نظائر، وقد يكون على النسب؛ قال الليث: وإنما هي مَعْتُورةٌ، وهي مثل عِيشَة راضية وإِنما هي مَرْضِيّة. والعِتْر: المذبوح. والعِتْر: ما عُتِرَ كالذِّبْح. والعِتْرُ: الضم يُعْتَرُ له؛ قال زهير:
فَزَلّ عنها وأَوْفى رأْس مَرْقَبَةٍ،
كناصِبِ العِتْر دَمًى رأْسَه النُّسُكُ
ويروى: كمَنْصِب العِتْر؛ يريد كمنصب ذلك الصنم أَو الحجر الذي يُدَمَّى رأْسُه بدم العَتِيرة، وهذا الصنم كان يُقَرَّب له عِتْرٌ أَي ذِبْح فيذبح له ويُصيب رأْسه من دم العِتْر؛ وقول الحرث بن حِلِّزة يذكر قوماً أَخذوهم بذنب غيرهم:
عَنَناً باطلاً وظُلْماً، كما تُعْـ
ـتَرُ عن حَجْرة الرَّبِيضِ الظِّبَاءُ
معناه أَن الرجل كان يقول في الجاهلية: إِن بَلَغَتْ إِبلي مائة عَتَرْت عنها عَتِيرةً، فإِذا بلغت مائةً ضَنَّ بالغنم فصاد ظبياً فذبحه؛ يقول فهذا الذي تَسَلُوننا اعتراضٌ وباطل وظلم كما يُعْتَر الظبيُ عن رَبِيض الغنم. وقال الأَزهري في تفسير الليث: قوله كما تُعْتَر يعني العَتِيرة في رجب، وذلك أَن العرب في الجاهلية كانت إِذا طلب أَحدُهم أَمراً نَذَرَ لئن ظَفِرَ به ليذبَحَنَّ من غنمه في رجب كذا وكذا، وهي العَتائر أَيضاً ظَفر به فربما ضاقت نفسُه عن ذلك وضَنّ بغنمه، وهي الرَّبِيض، فيأْخذ عددَها ظباءً، فيذبحها في رجب مكان تلك الغنم، فكأَن تلك عتائرُه، فضرب هذا مثلاً، يقول: أَخَذْتمونا بذنبِ غيرِنا كما أُخِذَت الظباءُ مكانَ الغنم. وفي الحديث أَنه قال: لا فَرَعةَ ولا عَتِيرَلآ؛ قال أَبو عبيد: العَتِيرة هي الرَّجَبِيَّة، وهي ذبيحة كانت تُذْبَح في رجب يتَقَرَّب بها أَهلُ الجاهلية ثم جاء الإِسلام فكان على ذلك حتى نُسخَ بعد؛ قال: والدليل على ذلك حديث مخنف ابن سُلَيم قال: سمعت رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، يقول إِنّ على كل مسلم في كل عام أَضْحاةً وعَتِيرَةً؛ قال أَبو عبيد: الحديث الأَول أَصح، يقال منه: عَتَرْت أَعْتِرُ عَتْراً، بالفتح، إِذا ذَبح العَتِيرة؛ يقال: هذه أَيام تَرْجِيبٍ وتَعْتارٍ. قال الخطابي: العَتيرةُ في الحديث شاة تُذْبَح في رجب، وهذا هو الذي يُشْبِه معنى الحديث ويَلِيق بحكم الدِّين، وأَما العَتِيرة التي كانت تَعْتِرُها الجاهلية فهي الذبيحة التي كانت تُذْبَح للأَصنام ويُصَبُّ دَمُها على رأْسها. وعِتْرُ الشيء: نصابُه، وعِتْرةُ المِسْحاة: نِصابُها، وقيل: هي الخشبة المعترضة فيه يعتمد عليها الحافِرُ برجله، وقيل: عِتْرتُها خشبتُها التي تسمى يَدَ المِسْحاة.
وعِتْرةُ الرجل: أَقْرِباؤه من ولدٍ وغيرهِ، وقيل: هم قومُهُ دِنْياً، وقيل: هم رهطه وعشيرته الأَدْنَون مَنْ مَضى منهم ومَن غَبَر؛ ومنه قول أَبي بكر، رضي الله عنه: نحن عِتْرةُ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، التي خرج منها وبَيْضَتُه التي تَفَقَأَتْ عنه، وإِنما جِيبَت العرَبُ عنّا كما جِيَبت الرحى عن قُطْبها؛ قال ابن الأَثير: لأَنهم من قريش؛ والعامة تَظُنُّ أَنها ولدُ الرجل خاصة وأَن عترة رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، ولدُ فاطمة، رضي الله عنها؛ هذا قول ابن سيده، وقال الأَزهري، رحمه الله، وفي حديث زيد بن ثابت قال: قال رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، إِني تارك فيكم الثَّقَلَينِ خَلْفي: كتابَ الله وعتْرتي فإِنهما لن يتفرّقا حتى يَرِدا عليّ الحوض؛ وقال: قال محمد بن إِسحق وهذا حديث صحيح ورفعَه نحوَه زيدُ بن أَرقم وأَبو سعيد الخدري، وفي بعضها: إِنِّي تاركٌ فيكم الثَّقَلْين: كتابَ الله وعِتْرَتي أَهلَ بيتي، فجعل العترة أَهلَ البيت. وقال أَبو عبيد وغيره: عِتْرةُ الرجل وأُسْرَتُه وفَصِيلتُه رهطه الأَدْنَون. ابن الأَثير: عِتْرةُ الرجل أَخَصُّ أَقارِبه. وقال ابن الأَعرابي: العِتْرة ولدُ الرجل وذريته وعِقُبُه من صُلْبه، قال: فعِتْرةُ النبي، صلى الله عليه وسلم، وولدُ فاطمة البَتُول، عليها السلام. وروي عن أَبي سعيد قال: العِتْرةُ ساقُ الشجرة، قال: وعِتْرةُ النبي، صلى الله عليه وسلم، عبدُ المطلب ولده، وقيل: عِتْرتُه أَهل بيته الأَقربون وهم أَولاده وعليٌّ وأَولاده، وقيل: عِتْرتُه الأَقربون والأَبعدون منهم، وقيل: عِتْرةُ الرجل أَقرباؤُه من ولد عمه دِنْياً؛ ومنه حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، قال للنبي، صلى الله عليه وسلم، حين شاوَرَ أَصحابَه في أَسَارَى بدر: عتْرتُك وقَوْمُك؛ أَراد بِعِتْرتِه العباسَ ومن كان فيهم من بني هاشم، وبقومه قُرَيشاً. والمشهور المعروف أَن عتْرتَه أَهلُ بيته، وهم الذين حُرّمَت عليهم الزكاة والصدقة المفروضة، وهم ذوو القربى الذين لهم خُمُسُ الخُمُسِ المذكور في سورة الأَنفال.
والعِتْرُ، بالكسر: الأَصل، وفي المثل: عادَتْ إِلى عِتْرِها لَمِيس أَي رجعت إِلى أَصلها؛ يُضْرَب لمن رجع إِلى خُلُق كان قد تركه. وعِتْرة الثغر: دِقَّةٌ في غُروبِه ونقاءٌ وماءٌ يجري عليه. يقال: إِن ثغرها لذو أُشْرة وعِتْرةٍ. والعِتْرةُ: الرِّيقةُ العذبة. وعِتْرةُ الأَسنان: أُشَرُها. والعِتْرُ: بَقْلَةٌ إِذا طالت قطع أَصلها فخرج منه اللَّبن؛ قال البُرَيْق الهذلي:
فما كنتُ أَخْشَى أَن أُقِيمَ خِلافَهم،
لِستّة أَبياتٍ، كما نَبَتَ العِتْرُ
يقول: هذه الأَبيات متفرقة مع قلتها كتفرق العِتْر في مَنْبِته، وقال: لستة أَبيات كما نبت، لأَنه إِذا قُطع نبتَ من حواليه شُعَبٌ ست أَو ثلاث؛ وقال ابن الأَعرابي: هو نبات متفرق، قال: وإِنما بَكَى قومَه فقال: ما كنت أَخشى أَن يموتوا وأَبقى بين ستة أَبيات مثل نبت العِتْر؛ قال غيره: هذا الشاعرُ لم يَبْكِ قوماً ماتُوا كما قال ابن الأَعرابي، وإِنما هاجروا إِلى الشام في أَيام معاوية فاستأْجرهم لقتال الروم، فإِنما بَكَى قوماً غُيَّباً متباعدين؛ أَلا ترى أَن قبل هذا:
فإِن أَكُ شيخاً بالرَّجِيع وصِبْية،
ويُصْبِحُ قومِي دُونَ دارِهمُ مِصْر
فما كنت أَخشى . . . . . .
والعِتْر إِنما ينبت منه ست من هنا وست من هنالك لا يجتمع منه أَكثر من ست فشبّه نفسَه في بقائه مع ستة أَبيات مع أَهله بنبات العِتْر وقيل: العِتْر الغَضّ، واحدته عِتْرة، وقيل: العِتْرُ بقلةٌ، وهي شجرة صغيرة في جِرْم العرفج شاكةٌ كثيرة اللَبن، ومنَبْتُها نجدٌ وتهامة، وهي غُبَيراء فَطحاء الورق كأَن ورقها الدراهمُ، تنبت فيها جِراءٌ صغارٌ أَصغر من جِراء القطن، تؤكل جراؤها ما دامت غَضَّةً؛ وقيل: العِتْر ضرب من النبت، وقيل: العِتْر شجرِ صِغَار، واحدتها عِتْرةٌ، وقيل: العِتْر نبت ينبت مثل المَرْزَنْجوش متفرقاً، فإِذا طال وقُطِعَ أَصله خرج منه شَبِيهُ اللبن، وقيل: هو المَرْزَنْجوش، قيل: إِنه يُتَداوَى به؛ وفي حديث عطاء: لا بأْس للمُحْرِم أَن يَتَداوى بالسَّنا والعِتْر؛ وفي الحديث: أَنه أُهْدِي إِليه عتْرٌ فَسُرَّ بهذا النبت؛ وفي الحديث: يُفْلغُ رأْسي كما تُفْلغُ العِتْرةُ؛ هي واحدة العِتْرُ؛ وقيل: هو شجرة العرفج؛ قال أَبو حنيفة: العِتْرُ شجر صغار له جِرَاء نحو جِراء الخَشْحَاش، وهو المَرزَنجوش. قال: وقال أَعرابي من ربيعة: العِتْرةُ شُجَيرة تَرْتفعُ ذراعاً ذات أَغصان كثيرة وورق أَخضر مُدَوّر كورق التَّنُّوم، والعِتْرة: قثَّاء اللَّصَف، وهو الكَبَر، والعِتْرة: شجرة تنبت عند وِجَارِ الضّب فهو يُمَرّسُها فلا تَنْمِي، ويقال: هو أَذلُّ من عِتْرة الضّب.
والعِتْر المُمَسَّكُ: قلائدُ يُعْجَنَّ بالمسك والأَفاويهِ، على التشبيه بذلك. والعِتْرةُ والعِتُوارةُ: القطعة من المسك. وعِتْوَارة وعُتْوارة؛ الضمُّ عن سيبويه: حَيٌّ من كنانة؛ وأَنشد: مِن حَيٍّ عِتْوارٍ ومَنْ تَعَتْوَرا
قال المبرد: العَتْوَرةُ الشدة في الحرب، وبنو عِتْوارة سميت بهذا لقوتها في جميع الحيوان، وكانوا أُولِي صبر وخُشونةٍ في الحرب. وعِتْر: قبيلة. وعاتِرُ: اسم امرأَة. ومِعْتَر وعُتَير: اسمان. وفي الحديث ذكرُ العِتْر، وهو جبل بالمدينة من جهة الفِبْلة.

### Türkçe

**عَتَرَ** **الرُّمْحُ** ve başkası **يَعْتِر** **عَتْراً** ve **عتَراناً**: şiddetlendi ve çalkalandı
ve sallandı; dedi ki:
Ve her **خَطِّيٍّ** (mızrak) sarsılınca **عَتَرْ**
Ve **الرُّمْحُ العاترُ**: çalkantılı olan; **العاسِل** gibi; ve (şöyle) olmuştur: **عَتَرَ** ve **عَسَلَ** ve **عَرَتَ**
ve **عَرَصَ**. **الأَزهري** dedi: **عَتَر** ve **عرتَ** sahih olmuştur; ve yapılarının farklılığı delâlet etti ki
bunların her biri ötekinden başkadır. Ve **عَتَر الذكَرُِ** **يَعْتِر** **عَتْراً** ve **عُتُوراً**:
ereksiyonunun şiddetlenmesi ve sallanması; dedi ki:
Der ki, onu **عُتُورُه** hayran bırakınca,
ve onun **جُذْمورُه** onun bel çukurunda kaybolunca:
Allah’tan güç isterim ve O’ndan hayır dilerim
Ve **العُتُر**: erekte olmuş fercler; tekili **عاتِرٌ** ve **عَتُور**. Ve **العَتْر**
ve **العِتْر**: erkeklik uzvu.

Ve adam **مُعَتَّر**: iri, çok etli. Ve **العَتَّار**: yiğit adam; ve
yürüyüşe güçlü at; ve yerlerden (olan) sert, kaba vahşi yer; **المبرد** dedi: isimlerden **فِعْوَل** geldi: **خِرْوعَ** ve **عِتْوَر**; o, toprağı kaba olan vadidir. Ve **العِتْر**: **العَتِيرة**’dir;
o, onların ilâhları için Receb’de kestikleri koyundur; **ذِبح** ve **ذَبِيحة** gibi. Ve **عَتَرَ**
koyunu ve ceylanı ve benzerlerini **يَعْتِرُها** **عَتْراً**; ve o **عَتِيرة**’dir: onu kesti.
Ve **العَتِيرةُ**: ilk doğan (yavru); onu ilâhları için keserlerdi; fakat onun sözü:
Derken **صَرِيعاً** düştü, ibadetin **عاتِرَة**’si gibi
Şüphesiz o, fâili mef‘ûl yerine koydu; bunun benzerleri vardır; ve nisbet üzere de olabilir; **الليث** dedi:
ancak o **مَعْتُورةٌ**’dur; ve o, **عِيشَة راضية** gibidir; hâlbuki o ancak **مَرْضِيّة**’dir.
Ve **العِتْر**: kesilmiş olan. Ve **العِتْر**: **عُتِرَ** olan şey; **الذِّبْح** gibi. Ve **العِتْرُ**: (üzerine) kan akıtılan put; onun için **يُعْتَرُ**; **زهير** dedi:
Ondan kaydı ve bir gözetleme yerinin başını aştı,
ibadetin başını kanlatan **العِتْر**’ün dikeni gibi
Şöyle de rivayet edilir: **كمَنْصِب العِتْر**; yani o putun dikilişi yahut taşın dikilişi gibi; onun başı **العَتِيرة** kanıyla kanatılır; ve bu put için **عِتْر** yani **ذِبْح** yaklaştırılırdı;
onun için kesilir ve **العِتْر** kanından onun başına isabet ederdi; ve **الحرث بن حِلِّزة**’nin sözü, başkasının günahıyla onları alan bir kavmi anarak:
Boş bir itiraz ve zulüm; tıpkı
**حَجْرة الرَّبِيضِ**’den ceylanların **تُعْتَرُ** edilmesi gibi
Manası: adam cahiliyede derdi ki: “Eğer develerim yüze ulaşırsa onun adına bir **عَتِيرة** **عَتَرْت** ederim”;
yüze ulaşınca koyuna kıyar, ceylan avlar ve onu keserdi; der ki: bize yüklediğiniz şey itiraz, bâtıl ve zulümdür;
tıpkı koyun ağılı (**رَبِيض**) yerine ceylanın **يُعْتَر** edilmesi gibi. **الأَزهري**, **الليث**’in tefsirinde dedi:
Onun sözü “**كما تُعْتَر**” yani Receb’deki **العَتِيرة** demektir; bu, şundandır ki Araplar cahiliyede,
onlardan biri bir iş isteyince adak adardı: “Eğer ona erişirsem Receb’de koyunlarımdan şu kadar şu kadar mutlaka keseceğim”;
ve bunlar **العَتائر**’dir de; ona erişince bazen nefsi buna daralır ve koyunlarına kıyar,
ve o **الرَّبِيض**’dir; onun sayısı kadar ceylan alır, Receb’de o koyunların yerine onları keserdi;
sanki onlar onun **عتائرُه**’dir; böylece bunu bir mesel yaptı; der ki: bizi başkasının günahıyla aldınız,
tıpkı koyunların yerine ceylanların alınması gibi. Ve hadiste: o dedi ki: **لا فَرَعةَ ولا عَتِيرَلآ**;
**أَبو عبيد** dedi: **العَتِيرة** **الرَّجَبِيَّة**’dir; o, cahiliye ehlinin Receb’de onunla yakınlık aradığı bir kurbandı;
sonra İslâm geldi, bu üzere oldu, sonra neshedildi; dedi: bunun delili **مخنف ابن سُلَيم** hadisi:
Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, işittim, derken: “Her Müslümanın her yılda bir **أَضْحاةً** ve bir **عَتِيرَةً** vardır.”
**أَبو عبيد** dedi: birinci hadis daha sahihtir. Ondan denir: **عَتَرْت** **أَعْتِرُ** **عَتْراً** (fetha ile),
**العَتِيرة**’yi kestiği zaman. Denir: bunlar **تَرْجِيبٍ** ve **تَعْتارٍ** günleridir. **الخطابي** dedi:
Hadisteki **العَتيرةُ**, Receb’de kesilen koyundur; bu, hadisin manasına benzer ve din hükmüne yaraşır;
cahiliyenin **تَعْتِرُها** ettiği **العَتِيرة** ise putlar için kesilen ve kanı başına dökülen kurbandır.

**عِتْرُ** şey: sapıdır. Ve **عِتْرةُ المِسْحاة**: sapıdır. Ve denildi: o, onda enlemesine duran, kazıcının ayağıyla dayandığı ağaçtır;
ve denildi: onun **عِتْرتُها**, **يَدَ المِسْحاة** diye adlandırılan ağaç parçasıdır.

Ve **عِتْرةُ** adam: çocuk ve başkası yönünden yakınlarıdır; ve denildi: onlar, yakınlıkça kavmidir;
ve denildi: onlar, ondan geçmiş olan ve kalan olan en yakın rehdi ve aşiretidir. Bundan **أَبي بكر**’in, Allah ondan razı olsun, sözü:
Biz, Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, içinden çıktığı **عِتْرةُ**’siyiz ve ondan yarılan yumurtasıyız;
ve ancak Araplar bizden, değirmenin milinden yarılması gibi yarıldı. **ابن الأَثير** dedi: çünkü onlar Kureyş’tendir.
Ve avam, onun yalnız adamın çocukları olduğunu ve Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **عترة**’sinin
Fâtıma’nın, Allah ondan razı olsun, çocukları olduğunu sanır; bu, **ابن سيده**’nin sözüdür. **الأَزهري**, Allah ona rahmet etsin, dedi:
Ve **زيد بن ثابت** hadîsinde: Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Şüphesiz ben sizde iki ağır şeyi ardımda bırakıyorum:
Allah’ın kitabı ve **عتْرتي**; çünkü ikisi, havuzda bana varıncaya dek ayrılmayacaklardır.” Ve dedi: **محمد بن إِسحق** dedi: bu sahih bir hadistir;
ve benzerini **زيدُ بن أَرقم** ve **أَبو سعيد الخدري** merfû olarak rivayet etti; bazılarında: “Şüphesiz ben sizde iki ağır şeyi bırakıyorum:
Allah’ın kitabı ve **عِتْرَتي** **أَهلَ بيتي**”; böylece **العترة**’yi **أَهلَ البيت** yaptı. Ve **أَبو عبيد** ve başkaları dedi:
Adamın **عِتْرةُ**’si ve **أُسْرَتُه** ve **فَصِيلتُه**, en yakın rehdi (hısımları)dır. **ابن الأَثير**: adamın **عِتْرةُ**’si, en özel yakınlarıdır.
Ve **ابن الأَعرابي** dedi: **العِتْرة** adamın çocukları, zürriyeti ve sulbünden olan neslidir; dedi:
Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **عِتْرةُ**’si, Fâtıma **البَتُول**’ün, onun üzerine selâm olsun, çocuklarıdır.
Ve **أَبي سعيد**’den rivayet edildi: dedi: **العِتْرةُ** ağacın gövdesidir. Dedi: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun,
**عِتْرةُ**’si, **عبدُ المطلب** ve onun çocuklarıdır. Ve denildi: onun **عِتْرتُه**, en yakın ev halkıdır; onlar, çocukları ve Ali ve onun çocuklarıdır.
Ve denildi: onun **عِتْرتُه**, onlardan yakın ve uzak olanlardır. Ve denildi: adamın **عِتْرةُ**’si, amcaoğlunun çocuklarından yakın olan akrabalarıdır.
Bundan **أَبي بكر** hadisi: Bedir esirleri hakkında ashabıyla istişare ettiğinde Peygambere, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki:
**عتْرتُك** ve kavmin; onun **عِتْرتِه** ile Abbas’ı ve onlarda Benî Hâşim’den olanı kastetti; kavmiyle Kureyş’i.
Meşhur, bilinen: onun **عتْرتَه**’si **أَهلُ بيته**’dir; onlar, zekât ve farz sadakanın kendilerine haram kılındığı kimselerdir;
ve onlar, Enfâl sûresinde zikredilen **خُمُسُ الخُمُسِ**’ün kendilerine ait olduğu **ذوو القربى**’dır.

Ve **العِتْرُ** (kesre ile): asıl. Meselde: **عادَتْ إِلى عِتْرِها لَمِيس** yani aslına döndü;
terk etmiş olduğu bir huyuna dönen kimse için darb-ı mesel olur. Ve **عِتْرة الثغر**: batışında incelik, temizlik ve üzerinde akan su.
Denir: onun dişi elbette **أُشْرة** ve **عِتْرةٍ** sahibidir. Ve **العِتْرةُ**: tatlı salya. Ve **عِتْرةُ الأَسنان**: onların **أُشَرُ**’u.
Ve **العِتْرُ**: bir ottur; uzayınca kökü kesilir de ondan süt çıkar; **البُرَيْق الهذلي** dedi:
Onların hilâfında kalmaktan korkmazdım,
altı ev için; tıpkı **العِتْرُ**’ün bitmesi gibi
Der ki: bu evler, azlıklarına rağmen, **العِتْر**’ün bitiş yerinde dağılması gibi dağınıktır. Ve dedi: “altı ev gibi, nasıl bitti”;
çünkü o kesilince çevresinden altı yahut üç dal biter. Ve **ابن الأَعرابي** dedi: o, dağınık bir bitkidir. Dedi:
kavmini ağladı; şöyle dedi: onların ölüp benim altı ev arasında **العِتْر** bitkisi gibi kalmamdan korkmazdım. Başkası dedi:
Bu şair, **ابن الأَعرابي**’nin dediği gibi ölmüş bir kavmi ağlamadı; ancak Şam’a, Muâviye günlerinde, Rumlarla savaş için onları kiraladı da göçtüler;
o ancak uzaklaşmış, kaybolmuş bir kavmi ağladı. Görmez misin ki bundan önce:
Eğer ben **الرَّجِيع**’de bir ihtiyar ve çocuklar (ile) isem,
kavmim ise yurtlarından aşağıda Mısır’a sabahlar
“Fakat ben korkmazdım...”
Ve **العِتْر** ancak buradan altı, şuradan altı biter; ondan altıdan fazlası bir araya gelmez;
bu yüzden kendisini, ehliyle birlikte altı evle kalışında, **العِتْر** bitkisine benzetti. Ve denildi: **العِتْر** taze (bitki)dir; tekili **عِتْرة**.
Ve denildi: **العِتْرُ** bir ottur; o, **العرفج** gövdesinde küçük bir ağaçtır; dikenli, çok sütlü; bitiş yeri Necd ve Tihâme’dir;
o, tozlu, yassı yapraklıdır; sanki yaprakları dirhemlerdir; onda pamuk kozasından daha küçük küçük kozalaklar biter;
kozalakları taze kaldıkça yenir. Ve denildi: **العِتْر** bitkiden bir türdür. Ve denildi: **العِتْر** küçük ağaçlardır; tekili **عِتْرةٌ**.
Ve denildi: **العِتْر** **المَرْزَنْجوش** gibi dağınık biter; uzayınca ve kökü kesilince ondan süte benzer bir şey çıkar.
Ve denildi: o, **المَرْزَنْجوش**’tur. Denildi: onunla tedavi olunur. Ve **عطاء** hadîsinde:
**المُحْرِم**’in **السَّنا** ve **العِتْر** ile tedavi olmasında beis yoktur. Ve hadiste: ona **عتْرٌ** hediye edildi de bu bitkiyle sevindi.
Ve hadiste: “Başımı yarar, tıpkı **العِتْرةُ**’nın yarması gibi”; o, **العِتْرُ**’ün tekilidir. Ve denildi: o, **العرفج** ağacıdır.
**أَبو حنيفة** dedi: **العِتْرُ** küçük ağaçtır; **الخَشْحَاش** kozalakları gibi kozalakları vardır; o, **المَرزَنجوش**’tur.
Dedi: ve Rabîa’dan bir bedevî dedi: **العِتْرةُ** bir çalıcıktır; bir arşın yükselir; çok dallı; yeşil, yuvarlak yapraklı;
**التَّنُّوم** yaprağı gibi. Ve **العِتْرة**: **قثَّاء اللَّصَف**’tır; o, **الكَبَر**’dir. Ve **العِتْرة**:
kertenkele (**الضّب**) ininin yanında biten bir ağaçtır; o onu sürter de büyümez; ve denir: o, **عِتْرة الضّب**’den daha zelildir.

Ve **العِتْر المُمَسَّكُ**: misk ve baharatlarla yoğrulan gerdanlıklar; buna benzetme yoluyla. Ve **العِتْرةُ** ve **العِتُوارةُ**: miskten bir parça.

Ve **عِتْوَارة** ve **عُتْوارة**; zamme, **سيبويه**’den: Kinâne’den bir kabile; ve şu beyit okundu:
Bir kabileden: **عِتْوارٍ** ve **تَعَتْوَرا** eden kimse
**المبرد** dedi: **العَتْوَرةُ** savaşta şiddettir. Ve **بنو عِتْوارة** buna adlandırıldı;
bütün canlılarda kuvvetleri sebebiyle; ve onlar savaşta sabır ve sertlik sahipleriydi. Ve **عِتْر**: bir kabile.
Ve **عاتِرُ**: bir kadının adı. Ve **مِعْتَر** ve **عُتَير**: iki addır. Ve hadiste **العِتْر**’ün zikri vardır;
o, Medine’de **الفِبْلة** tarafında bir dağdır.
