# عتف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عتف

العتف أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي: هو النتف. ويقال: مضى عتف من الليل، وعدف بالكسر: أي قطعة منه، وطائفة قاله ابن دريد، وكأن التاء بدل عن الدال.
 ع - ج - ر - ف العجرفة: جفوة من الكلام، وخرق في العمل قاله الليث. وقال ابن دريد: العجرفة: الإقدام في هوج. وقال الأزهري: يكون الجمل عجرفي المشي لسرعته. وقال الجوهري: جمل فيه تعجرف، وعجرفة، وعجرفية كأن فيه خرقا، وقلة مبالاة لسرعته وفي المحكم: العجرفية: أن تأخذ الإبل في السير بخرق إذا كلت، قال أمية ابن أبي عائذ:
  ومن سيرها العنق المسبطر                      ر والعجرفية بعد الكـلال وقال الأزهري: العجرفية من سير الإبل: الاعتراض في نشاط، وأنشد قول أمية. وقال ابن سيده: وعجرفية ضبة: أراها تقعرهم في الكلام. وجمل عجرفي: لا يقصد في مشيه من نشاطه، والأنثى بالهاء. والعجروف كزنبور: الخفيفة من النوق. عن ابن عباد. والعجروف: دويبة كما في الصحاح، زاد الليث: ذات قوائم طوال. أو النمل الطويل الأرجل، نقله الجوهري، وقال ابن سيده: أعظم من النمل، وقال الأزهري: يقال أيضا لهذا النمل الذي رفعته عن الأرض قوائمه عجروف. وقال العزيزي: العجروف: العجوز، كالعجروفة وأنشد لعبد الصمد بن عنمة:
  فآب إلى عجروفة باهلية                      يخل عليها بالعشي بجادها وعجاريف الدهر: حوادثه نقله الجوهري قال قيس:

  لم تنسني أم عمار نوى قـذف                      ولا عجاريف دهر لا تعريني أي: لا تخليني.
 وقال ابن دريد: العجاريف من المطر: شدته عند إقباله، كعجارفه في الدهر والمطر. وهو يتعجرف علينا: أي يتكبر ورجل فيه تعجرف. وفي الصحاح: هو يتعجرف عليهم: إذا كان يركبهم بما يكرهونه، ولا يهاب شيا.
 ومما يستدرك عليه: بعير ذو عجارف عجاريف: فيه نشاط، قال ذو الرمة:
  وصلنا بها الأخماس حتى تبدلـت                      من الجهد أسداسا ذوات العجارف والعجرفة: ركوبك الأمر لا تروي فيه، وقد تعجرفه.

### Türkçe

**العتف**’i Cevherî ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, **النتف**’tir. Ve denilir: Geceden **عتف** geçti; ve **عدف** (kesre ile): yani ondan bir parça ve bir taife; bunu İbn Düreyd söyledi; sanki **التاء** **الدال**’dan bedeldir.

ع - ج - ر - ف **العجرفة**: sözden bir kabalık ve işte bir hoyratlık; bunu Leys söyledi. İbn Düreyd dedi ki: **العجرفة**: bir serkeşlik içinde atılganlıktır. Ezherî dedi ki: Deve, süratinden dolayı yürüyüşte **عجرفي** olur. Cevherî dedi ki: Kendinde **تعجرف** ve **عجرفة** ve **عجرفية** bulunan deve; sanki kendinde bir hoyratlık ve süratinden dolayı bir aldırmazlık var. Ve **المحكم**’de: **العجرفية**: develer yorulunca, yürüyüşte bir hoyratlıkla onları sevke koyulmandır; Ümeyye b. Ebî ‘Âiz dedi ki:

ومن سيرها العنق المسبطر
ر والعجرفية بعد الكـلال

Ezherî dedi ki: Develerin yürüyüşünden **العجرفية**: bir canlılık içinde yanlamasına sapmadır; ve Ümeyye’nin sözünü şahit getirdi. İbn Sîde dedi ki: **عجرفية** bir **ضبة**: onu, onların sözde derinleşmeleri olarak görüyorum. **جمل عجرفي**: canlılığından dolayı yürüyüşünde hedef gözetmez; dişisi **الهاء** iledir. Ve **العجروف** (zنبور gibi): dişi develerden hafif olan; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **العجروف**: **الصحاح**’ta olduğu gibi bir küçük hayvancıktır; Leys artırdı: uzun bacaklı. Yahut uzun bacaklı karınca; Cevherî onu nakletti. İbn Sîde dedi ki: Karıncadan daha büyüktür. Ezherî dedi ki: Yerden bacakları onu yükselttiği şu karınca için de **عجروف** denilir. ‘Azîzî dedi ki: **العجروف**: yaşlı kadın; **العجروفة** gibi. Ve ‘Abdü’s-Samed b. ‘Unme’ye ait olarak şunu şahit getirdi:

فآب إلى عجروفة باهلية
يخل عليها بالعشي بجادها

Ve **عجاريف الدهر**: onun hadiseleri; Cevherî onu nakletti. Kays dedi ki:

لم تنسني أم عمار نوى قـذف
ولا عجاريف دهر لا تعريني

Yani: beni boş bırakmaz. İbn Düreyd dedi ki: Yağmurdan **العجاريف**: gelişinde onun şiddetidir; zaman ve yağmurda onun **عجارفه**’si gibi. Ve o, bize karşı **يتعجرف** eder: yani kibirlenir; ve kendinde **تعجرف** bulunan adam. Ve **الصحاح**’ta: O, onlara karşı **يتعجرف** eder: onları hoşlanmadıkları şeyle binek edinip üzerlerine binerse ve hiçbir şeyden çekinmezse.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **بعير ذو عجارف عجاريف**: kendinde canlılık vardır; Zü’r-Rumme dedi ki:

وصلنا بها الأخماس حتى تبدلـت
من الجهد أسداسا ذوات العجارف

Ve **العجرفة**: işte üzerinde düşünmeden bir işe binmendir; ve onu **تعجرفه** etti.
