# عته (ع-ت-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ت - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الهاء والتاء
)ع ت ه مستعمل فقط( عته: عُتِهَ الرجُلُ يُعْتَهُ عُتْهاً وعُتاهاً فهو مَعْتُوهٌ أي مَدْهُوشٌ من غير مَسٍٍّ وجُنُونٍ.
والتَّعَتُّهُ: التَّجَنُّنُ، قال رؤبة:
بعد لَجَاجٍ لا يكادُ يَنْتَهـي		عَنِ التَّصابي وعن التَّعَتُّهِ
وعُتِهَ به: أُوِلعَ به. وتَعَتَّهَ في كذا: أَسْرَفَ فيه. وكُلُّ من حَاكَى غَيَره فيما قد عِتُه فهو عَتيهٌ بمعنى مَعْتوهٌ. والقَوْم عُتُهٌ في هذا.
واشتقاق العَتَاهِيةِ والعَتاهة من عُتِه، مثلُ كَرَاهِيَةٍ وَكراهَة، وفَرَاهِيَةٍ وفَرَاهَة.

##### Türkçe

باب العين و الهاء والتاء
(**ع ت ه** sadece kullanılmıştır) **عته**: **عُتِهَ** adam **يُعْتَهُ** **عُتْهاً** ve **عُتاهاً**; o hâlde o **مَعْتُوهٌ**dur; yani bir dokunma ve delilik olmaksızın **مَدْهُوشٌ**.

Ve **التَّعَتُّهُ**: **التَّجَنُّنُ**; Rü’be dedi ki:
بعد لَجَاجٍ لا يكادُ يَنْتَهـي		عَنِ التَّصابي وعن التَّعَتُّهِ

Ve **عُتِهَ به**: ona **أُوِلعَ** oldu. Ve **تَعَتَّهَ في كذا**: onda **أَسْرَفَ** etti. Ve her kim, içinde **عِتُه** bulunan bir şeyde başkasını taklit ederse o **عَتيهٌ**dir; **مَعْتوهٌ** anlamında. Ve kavim bu hususta **عُتُهٌ**dur.

Ve **العَتَاهِيةِ** ile **العَتاهة**nin türeyişi **عُتِه**dendir; **كَرَاهِيَةٍ** ve **كراهَة** misali, ve **فَرَاهِيَةٍ** ve **فَرَاهَة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَعْتوهُ: الناقصُ العقل. وقد عُتِهَ عَتَهاً. والتَعَتُّهُ: التَجَنُّنُ والرُعونةُ. يقال: رجلٌ مَعْتُوهٌ بيِّن العَتَه، ذكره أبو عبيد في المصادر التي لا تشتقّ منها الأفعال. قال رؤبة:
بعد لَجاجٍ لا يكاد يَنْتَهـي		عن التَصابي وعن التَعَتُّهِ
ورجلٌ عَتاهِيَةٌ، وهو الأحمق.

##### Türkçe

**المَعْتوهُ**: aklı eksik olan. Ve **عُتِهَ** **عَتَهاً**. Ve **التَعَتُّهُ**: delirme ve sersemlik. Denir ki: **رجلٌ مَعْتُوهٌ**; **العَتَه**’i apaçık olan; onu Ebû Ubeyd, kendilerinden fiillerin türetilmediği masdarlar içinde zikretti. Rü’be dedi ki:
بعد لَجاجٍ لا يكاد يَنْتَهـي		عن التَصابي وعن التَعَتُّهِ
Ve **رجلٌ عَتاهِيَةٌ**; o ahmaktır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والهاء مع التاء
عته ، عهت
استعمل من وجوهه : عته ، عهت .
عته : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : المعتوه والمخفوق : المجنون . قال : وقال ابنُ الأعرابيّ : قال المفضّل : رجل معتّه ، إذا كان مجنوناً مضطرباً في خَلْقه . ورجل معتّه ، إذا كان عاقلاً معتدلاً في خَلْقه .
قال أبو العبّاس : وقال الأصمعيّ نحواً من ذلك .
وقال أبو سعيد الضرير : تعتّه فلانٌ في كذا وكذا ، وتأرّب ، إذا تنوَّقَ وبالغَ . وفلانٌ يتعتّه لك عن كثيرٍ ممّا تأتيه ، أي يتغافل عنك فيه .
وقال الليث : المعتوه : المدهوش من غير مَسِّ جُنون قال : والتعتُّه : التجنُّن وأنشد لرؤبة :
عن التصابي وعن التعتُّهِ
وقال غيره : عُتِه فلانٌ في العلم ، إذا أولعَ به وحَرَص عليه . وعُتِه فلان في فلانً ، إذا أولع بإيذائه ومحاكاة كلامه وحركاته ويقال هو عَتيهُه ، وجمعه العُتَهاء . وهو العَتاهة والعتاهية : مصدر عُتِهَ ، مثل الرفاهة والرَّفاهيَة .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : ما كانَ فلانٌ معتوهاً ولقد عُتِه عتْهاً .
عهت : روى أبو الوزاع عن بعض الأعراب : فلانٌ متعهِّتٌ ، إذا كان ذا نِيقة وتخيُّر ؛ وكأنه مقلوب عن المتعتِّه .

##### Türkçe

باب **العين** و**الهاء** مع **التاء**
**عته** ، **عهت**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **عته** , **عهت** .
**عته** : Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, o da babasından şöyle dedi: **المعتوه** ve **المخفوق**: deli. Dedi: Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: el-Mufaḍḍal dedi: **رجل معتّه**; eğer deli, yaratılışında çalkantılı ise. Ve **رجل معتّه**; eğer akıllı, yaratılışında mutedil ise.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: el-Aṣma‘î de bunun benzerini söyledi.
Ebû Sa‘îd eḍ-Ḍarîr dedi: Falan, şunda bunda **تعتّه** etti ve **تأرّب** etti; eğer incelik arayıp aşırıya vardıysa. Ve falan, senin için, yaptıklarının çoğundan **يتعتّه** eder; yani onda sana karşı gaflete vurur.
el-Leyŝ dedi: **المعتوه**: delilik dokunuşu olmaksızın şaşkına dönmüş olan. Dedi: ve **التعتُّه**: deliliğe vurma; Ru’be’nin şu beytiyle şahit getirdi:
عن التصابي وعن التعتُّهِ
Başkası dedi: Falan, ilimde **عُتِه** oldu; eğer ona düşkün oldu ve ona hırs gösterdiyse. Ve falan, falana karşı **عُتِه** oldu; eğer ona eziyet etmeye ve onun sözünü ve hareketlerini taklit etmeye düşkün olduysa; ve “o, onun **عَتيهُه**’udur” denir; çoğulu **العُتَهاء**’dır. Ve o, **العَتاهة** ve **العتاهية**’dir: **عُتِهَ**’nin masdarıdır; **الرفاهة** ve **الرَّفاهيَة** gibi.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **معتوهاً** değildi; ama gerçekten **عُتِه** oldu, **عتْهاً**.
**عهت** : Ebû’l-Vezzâ‘, bazı bedevîlerden rivayet etti: Falan **متعهِّتٌ**’tir; eğer incelik sahibi ve seçici ise; ve sanki **المتعتِّه**’den ters çevrilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ت ه
فلان يتعتّه عليّ أي يتجنن‏.‏
قال رؤبة‏:‏ بعد لجاج لا يكاد ينتهي عن التّصَابي وعن التعَتُّهِ
وهو يتَعتّه عن كثير ممّا يأتيه أي يتغافل عنك فيه، وهو في عَتَهٍ وعَتاهِيّةٍ.

##### Türkçe

ع ت ه
Falanca bana karşı **يتعتّه**; yani deliye döner.
Rü’be dedi ki:
İnatlaşmadan sonra, neredeyse **التّصَابي**’den ve **التعَتُّهِ**’den vazgeçmez.
Ve o, kendisine gelen şeylerin çoğundan **يتَعتّه**; yani onda sana karşı onda gaflete düşer; ve o, **عَتَهٍ** ve **عَتاهِيّةٍ** içindedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّعَتُّه: التَّجَنُّنُ والرُّعُونةُ؛ وأَنشد لرؤبة:
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهي
عن التَّصابي، وعن التَّعَتُّهِ
وقيل: التَّعَتُّه الدَّهَشُ، وقد عُتِهَ الرجلُ عَتْهاً وعُتْهاً وعُتَاهاً. والمَعْتُوه: المَدْهُوشُ من غير مَسِّ جُنُونٍ. والمَعْتُوه والمَخْفُوقُ: المجنونُ، وقيل: المَعْتُوه الناقصُ العقل. ورجل مُعَتَّهٌ إِذا كان مجنوناً مضطرباً في خَلْقِه. وفي الحديث: رُفِعَ القَلمُ عن ثلاثة: الصبي والنائم والمَعْتُوه؛ قال: هو المجنون المُصاب بعقله، وقد عُتِهَ فهو مَعْتُوه. ورجل مُعَتَّه إِذا كان عاقلاً معتدلاً في خَلْقِه. وعُتِهَ فلانٌ في العلم إِذا أُولِعَ به وحَرَصَ عليه. وعُتِهَ فلانٌ في فلان إِذا أُولِعَ بإِيذائه ومُحاكاة كلامه، وهو عَتِيهُهُ، وجمْعُه العُتَهاءُ، وهو العَتاهةُ والعَتاهِيَة: مصدر عُتِهَ مثل الرَّفاهَةِ والرَّفاهِيَة. والعَتاهَةُ والعَتاهِيَةُ: ضُلاَّلُ الناس من التَّجَنُّنِ والدَّهَشِ. ورجل مَعْتُوه بيِّنُ العَتَهِ والعُتْهِ: لا عقل له؛ ذكره أَبو عبيد في المصادر التي لا تُشْتَق منها الأَفعال، وما كان مَعْتُوهاً ولقد عُتِهَ عَتْهاً. وتعَتَّه: تَجاهل. وفلانٌ يتَعَتَّهُ لك عن كثير مما تأْتيه أَي يتغافل عنك فيه. والتَّعتُّه: المبالغة في المَلْبَس والمأْكل. وتعَتَّه فلانٌ في كذا وتأَرَّعبَ إِذا تَنَوَّقَ وبالَغَ. وتعَتَّهَ: تنَظَّف؛ قال رؤبة:
في عُتَهِيِّ اللُّبْس والتَّقَيُّنِ
(* قوله «قال رؤبة في عتهي إلخ» صدره كما في التكملة:
عليّ ديباج الشباب الأدهن).
بنى منه صيغة على فُعَلِيٍّ كأَنه اسم من ذلك.
ورجل عَتاهِيَةٌ: أَحمق. وعَتاهِيَةُ: اسم. وأَبو العَتاهِيَة: كنية. وأَبو العَتاهِيَة: الشاعر المعروف، ذكر أَنه كان له ولد يقال له عَتاهِيَةُ، وقيل: لو كان الأَمر كذلك لقيل له أَبو عَتاهية بغير تعريف، وإِنما هو لقب له لا كنية، وكنيته أَبو إِسحق، واسمه إِسمعيل ابن القاسم، ولقب بذلك لأَن المَهْدِيَّ قال له: أَراك مُتَخلِّطاً مُتَعتِّهاً، وكان قد تعَتَّه بجارية للمهدي واعتُقِلَ بسببها، وعَرَضَ عليها المهديُّ أَن يزوِّجها له فأَبت، واسم الجارية عَيْنَةُ، وقيل: لقب بذلك لأَنه كان طويلاً مضطرباً، وقيل: لأَنه يُرْمى بالزَّنْدقة. والعَتاهةُ: الضلالُ والحُمْقُ.

##### Türkçe

**التَّعَتُّه**: delilik ve sersemlik; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهي
عن **التَّصابي**، وعن **التَّعَتُّهِ**

Ve denildi: **التَّعَتُّه** şaşkınlıktır; ve adam **عُتِهَ** oldu, **عَتْهاً** ve **عُتْهاً**
ve **عُتَاهاً**. Ve **المَعْتُوه**: deliliğe dokunuş olmaksızın şaşkına dönmüş olandır. Ve **المَعْتُوه**
ve **المَخْفُوقُ**: delidir; ve denildi: **المَعْتُوه** aklı eksik olandır. Ve adam **مُعَتَّهٌ** ise,
yaratılışında deli, çalkantılı olduğunda. Ve hadiste: “Kalem üç kişiden kaldırıldı:
çocuk, uyuyan ve **المَعْتُوه**”; dedi: o, aklına isabet etmiş deli olandır; ve **عُتِهَ**
olmuştur, o hâlde o **مَعْتُوه**tur. Ve adam **مُعَتَّه** ise, yaratılışında akıllı, mutedil olduğunda. Ve **عُتِهَ**
falanca ilimde, ona tutulup ona hırs gösterdiğinde. Ve **عُتِهَ** falanca falancada,
ona eziyet etmeye ve sözünü taklit etmeye tutulduğunda; ve o, onun **عَتِيهُهُ**dur; onun çoğulu **العُتَهاءُ**dur;
ve o, **العَتاهةُ** ve **العَتاهِيَة**dir: **عُتِهَ**’nin masdarıdır; **الرَّفاهَةِ**
ve **الرَّفاهِيَة** gibi. Ve **العَتاهَةُ** ve **العَتاهِيَةُ**: delilik
ve şaşkınlıktan insanların sapkınlarıdır. Ve adam **مَعْتُوه**; **العَتَهِ** ve **العُتْهِ**si açık olan:
aklı yoktur; onu Ebû Ubeyd, fiillerin kendilerinden türetilmediği masdarlarda zikretti; ve “ne zaman **مَعْتُوهاً** olduysa, andolsun
**عُتِهَ عَتْهاً**.” Ve **تعَتَّه**: cahillik tasladı. Ve falanca, senin için, yaptıklarının çoğundan **يتَعَتَّهُ** eder;
yani onda sana karşı görmezden gelir. Ve **التَّعتُّه**: giyimde ve yemekte aşırıya gitmektir.
Ve falanca, şunda **تعَتَّه** etti ve **تأَرَّعبَ** etti; süslendiğinde ve aşırıya gittiğinde. Ve **تعَتَّهَ**: temizlendi;
Rü’be dedi:
في **عُتَهِيِّ** اللُّبْس والتَّقَيُّنِ
(* “Rü’be dedi: **في عتهي** ilh.” sözü: onun baş tarafı, tekmilede olduğu üzere:
عليّ ديباج الشباب الأدهن).
Ondan, **فُعَلِيٍّ** vezninde bir sigayı bina etti; sanki o, bundan bir isimdir.
Ve adam **عَتاهِيَةٌ**: ahmak. Ve **عَتاهِيَةُ**: bir isimdir. Ve **أَبو العَتاهِيَة**: bir künyedir.
Ve **أَبو العَتاهِيَة**: bilinen şairdir; onun, kendisine **عَتاهِيَةُ** denilen bir oğlu olduğunu zikretti;
ve denildi: iş öyle olsaydı, ona tarif olmaksızın **أَبو عَتاهية** denilirdi; hâlbuki o,
ona bir lakaptır, künye değildir; künyesi **أَبو إِسحق**tır; adı **إِسمعيل ابن القاسم**dır; ve
bununla lakaplandı; çünkü **المَهْدِيَّ** ona dedi ki: “Seni karmakarışık, **مُتَعتِّهاً** görüyorum”; ve o,
Mehdî’nin bir cariyesine **تعَتَّه** etmişti ve onun sebebiyle hapsedildi; ve Mehdî onu, ona
evlendirmeyi cariyeye arz etti de o reddetti; cariyenin adı **عَيْنَةُ**dur; ve denildi: bununla lakaplandı; çünkü o uzun boylu,
çalkantılı idi; ve denildi: çünkü ona **الزَّنْدقة** isnat edilirdi. Ve **العَتاهةُ**: sapıklık
ve ahmaklıktır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ت ه * * المَعْتُوهُ * الناقص العقل وقد * عُتِهَ * فهو * مَعْتُوهٌ * بين * العَتْهِ

##### Türkçe

* ع ت ه * * **المَعْتُوهُ** * aklı eksik olan; ve **عُتِهَ** (oldu), o hâlde o **مَعْتُوهٌ**dur; **العَتْهِ** içinde açıkça (belli)dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( عُتِهَ ) الرَّجُلُ ، ( كعُنِيَ عَتْهاً ) ، بالفَتْحِ ، ( وعُتْهاً وعُتاهاً ، بضَمِّهِما ، فهو مَعْتُوهٌ : نَقَصَ عَقْلُهُ ، أَو فُقِدَ ) عَقْلُه ، ( أَو دُهِشَ ) من غيرِ مَسِّ جُنُونٍ . وما كانَ مَعْتوهاً ولقد عُتِهَ عَتْهاً .
وفي الحدِيثِ : ( رُفِعَ القَلَمُ عن ثلاثَةٍ : الصَّبيُّ والنائِمُ والمَعْتُوه ) ، وهو المَجْنونُ المُصابُ بعَقْلِه .
( و ) عُتِهَ فلانٌ ( في العِلْمِ ) : ) إذا ( أُوْلِعَ به وحَرَصَ عليه .
( و ) عُتِهَ فلانٌ ( في فُلانٍ ) : ) إذا ( أُوْلِعَ بإيذائِه ومُحاكاةِ كَلامِهِ ) .
( قالَ شيْخُنا : اسْتُعْمِلَ الإيذَاءُ هنا وفي بعضِ مَواضِعَ ، وقالَ في المُعْتل إنَّه لا يقالُ وسَيَأْتي الكَلامُ عليه .
( فهو عاتِهٌ ) وعَتِيهٌ ، ( ج عُتَهاءُ ) ، ككُرَماء ؛ ( والاسْمُ العَتاهَةُ ) والعَتاهِيَةُ ، كالفَراهَةِ والفَراهِيَةِ .
( والتَّعَتُّهُ : التَّجاهُلُ .
( و ) أَيْضاً : ( التَّغافُلُ ) . ) يقالُ : هو يَتَعَتَّهُ لكَ عن كثيرٍ ممَّا تَأْتِيه أَي يَتَغافَلَ عنك فيه .
( أَو ) هو ( التَّنَظُّفُ ) والتَّنَوُّقُ .
( و ) في الصِّحاحِ : التَّعَتُّهُ ( التَّجَنُّنُ والرُّعُونَةُ ) ، ذَكَرَه أَبو عبيدٍ في المَصادِرِ التي لا تُشْتَق منها الأَفْعالُ ؛ قالَ رُؤْبَة :
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهِيعن التَّصابي وعن التَّعَتُّهِ

( و ) التَّعَتُّهُ : ( المُبالَغَةُ في المَلْبَسِ والمَأْكَلِ ) . ) يقالُ : تَعَتَّه في كذا ، وتَأَرَّبَ إذا تَنَوَّقَ وبالَغَ .
( والمُعَتَّهُ ، كمعَظَّمٍ : العاقِلُ المُعْتَدِلُ الخَلْقِ .
( و ) أَيْضاً : ( المَجْنونُ المُضْطَرِبُهُ ) ، أَي الخَلْق ، فهو ( ضِدٌّ .
( وأَبو العَتاهِيَةِ ، ككَراهِيَةٍ : لَقَبُ أَبي إسْحاقَ إسْماعيلُ بنُ أَبي القاسِمِ ) هكذا في النسخِ والصَّوابُ ابن القاسِمِ ؛ ( بنِ سُوَيْدٍ ) الشاعِرُ ( لا كُنْيَتُهُ . ووَهِمَ الجوهرِيُّ ) .
( قالَ شيْخُنا : هذا غَريبٌ جدًّا مُخالِفٌ لمَا أَطْبَقَ عليه أَئِمةُ العَربيَّةِ من أَنَّ اللقَبَ ما أشعر بالرّفْعَةِ أَو الضّعَةِ ولا يُصَدَّرُ بالأبِ والأُمِّ والابنِ والبنْتِ على الأصَحّ في الأَخيرَيْن ، بل كَلامُهم صَريحٌ في أَنَّ كلَّ ما صدِّرَ بذلكَ فهو كُنْيَةٌ بلا خِلافٍ .
قال : ثم رأَيْت العصام في الأَطْول في فِنّ البَدِيعِ أَشارَ إلى مثْلِ هذا واسْتَغْرَبَ كَلامَ المصنِّفِ غايَةَ الاسْتِغْرابِ قالَ : وإنّه لحقيقٌ بالاسْتِغْرابِ لخُرُوجِه عن قواعِدِ الإعْرابِ ، ثم أَيّ مانِعٍ من اجْتِماعِ كنًى مُتعدِّدَة على مكنى واحِدٍ كما تُجْمعُ الألْقابُ كَذلِكَ ، كما في غيرِ دِيوانٍ .
قالَ : ثم خَطَرَ لي أَنَّ المصنِّفَ كأَنَّه رَاعَى ما يميلُ إليه بعضٌ مِن أَنَّ ما دلَّ على الذَّمِ فإنَّه يكونُ لَقَباً ولو صُدِّرَ بأَبٍ أَو أُمَ ، ولا سيِّما إذا قَصَدُوا بالكُنْيةِ الذَّم ، كما ادَّعاهُ بعضٌ في هذه الكُنْيةِ وزَعَمَ أَنَّهم قَصَدُوا بها كأَنَّ العُتْهَ الخفَّةُ والجُنُونُ ، فيكون كُنْيَة أُرِيدَ بها اللَّقَب .
قالَ : وفي كَلامِ المحدِّثينَ في أَسْماءِ بعضِ الرِّجالِ

ما يُومىءُ إليه ، ولكنَّهم لم يَمْنَعوا إطْلاقَ الكُنْيةِ عليه ، انتَهَى .
قُلْتُ : وذَكَرَ بعضٌ أَنّه كانَ له ولدٌ يُسَمَّى عتاهِيَة وبه كُنِّي ، وقيلَ : لو كانَ كَذلكَ لقِيلَ له أَبو عتاهِيَة بغيرِ تَعْريفٍ ، والصَّحيحُ أَنَّه لَقَبٌ لا كُنْيَة كما مَشَى عليه المصنِّفُ ، ولُقِّبَ بذلكَ لأنَّ المَهْديَّ قالَ له : أَراكَ مُتَعَتِّهاً مُتَخَلِّطاً ، وكانَ قد تَعَتَّه بجارِيَةٍ للمَهْدِي واعْتُقِلَ بسَبَبِها ، وعَرَضَ عليها المَهْدِيُّ أَنْ يُزوِّجَها له فأَبَتْ ؛ وقيلَ : لُقِّبَ بذلكَ لأنَّه كانَ طويلاً مُضْطَرباً ؛ وقيلَ : لأنَّه كانَ يُرْمَى بالزَّنْدَقَةِ .
وقَرَأْتُ في الأغاني لأبي الفَرَج عن الخليلِ بنِ أسَدٍ النّوْشجاني قالَ أَبو العتاهِيَة : يزعمُ الناسُ أَنِّي زنْدِيقٌ ، وواللَّه ما دِيني إلاَّ التّوْحيد ، فقُلْنا له : قلْ شيئاً نَتَحدَّثُ به عَنْك ، فأَنْشَدَ :
ألا إنّنا كُلّنا بَائِدُوأيّ بَني آدَمٍ خالدُ ؟ وبَدْؤُهُم كانَ من رَبّهمْوكُلٌّ إلى رَبّهِ عائِدُفيا عَجَبَا كيف يَعصِي الإِلللهه أَمْ كَيْفَ يَجْحَدُهُ الجاحِدُوفي كل شيءٍ له آيَةٌ تَدُلّ على أَنّه واحدفانْظُرْ ذلكَ . ولا عليكَ مِن اسْتِغرابِ العصام فإنَّه مِن عَدَمِ الإلْمامِ بكَلامِ الأَعْلامِ .
( والعَتاهِيَةُ أَيْضاً : ضُلاَّلُ النَّاسِ ) من التَّجَنُّنِ والدَّهَشِ ، ( كالعَتاهَةِ .
( و ) العَتاهِيَةُ : ( الأَحْمَقُ .
( ويُضَمُّ ) ، يقالُ : رجُلٌ عَتاهِيَة وعُتاهِيَة .
( و ) عتاهِيَةُ : ( اسمُ ) رجُلٍ .
( ورجُلٌ عتهٌ وعُتهِيٌّ ، بضمِّهِما : مُبالغٌ في الأَمْرِ جِدَّا ) .

( قُلْتُ : الصَّوابُ في الأخيرِ بضمِّ ففتحٍ ؛ ومنه قَوْلُ رُؤْبة :
في عُتَهِيِّ اللُّبْس والتَّقَيُّنِ وهو اسمٌ مِن التّعَتُّهِ على فُعَلِيَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عَتِهَ ، كفَرِحَ ، عتهاً فهو عتاهِيَةٌ ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ عن الأخْفَش .
وأَوْرَدَه ابنُ القَطَّاع أَيْضاً .
والعَتاهَةُ : الضلالُ والحُمْقُ .
ورجُلٌ عُنْتُهٌ وعُنْتَهِيٌّ : وهو المُبالغُ في الأمْرِ إذا أخذَ فيه .

##### Türkçe

: **( عُتِهَ )** adam, **( كعُنِيَ عَتْهاً )**; fetha ile; **( وعُتْهاً وعُتاهاً ، بضَمِّهِما ، فهو مَعْتُوهٌ : نَقَصَ عَقْلُهُ ، أَو فُقِدَ )** aklı, **( أَو دُهِشَ )** deliliğe dokunma olmaksızın. Ve o, **مَعْتوهاً** idi; ve andolsun **عُتِهَ عَتْهاً**.
Ve hadiste: **( رُفِعَ القَلَمُ عن ثلاثَةٍ : الصَّبيُّ والنائِمُ والمَعْتُوه )**; o, aklına musibet isabet etmiş deli olandır.
**( و )** falan **( في العِلْمِ )** **عُتِهَ**: **) إذا (** ona tutulup ona hırs gösterdiği zaman.
**( و )** falan **( في فُلانٍ )** **عُتِهَ**: **) إذا (** ona eziyet etmeye ve onun sözünü taklit etmeye tutulduğu zaman.
(Şeyhimiz dedi ki: eziyet burada ve bazı yerlerde kullanıldı; ve **المُعْتل** hakkında “denilmez” dedi; ve onun hakkında söz gelecektir.
**( فهو عاتِهٌ )** ve **عَتِيهٌ**; **( ج عُتَهاءُ )**; **ككُرَماء** gibi; **( والاسْمُ العَتاهَةُ )** ve **العَتاهِيَةُ**, **كالفَراهَةِ والفَراهِيَةِ** gibi.
**( والتَّعَتُّهُ : التَّجاهُلُ .**
**( و )** ayrıca: **( التَّغافُلُ )**.) Denir ki: o, senin için, senin yaptıklarının çoğundan **يَتَعَتَّهُ** eder; yani onda senden **يَتَغافَلَ** eder.
**( أَو )** o, **( التَّنَظُّفُ )** ve **التَّنَوُّقُ**tur.
**( و )** **الصِّحاح**’ta: **التَّعَتُّهُ** **( التَّجَنُّنُ والرُّعُونَةُ )**dur; onu Ebû Ubeyd, fiillerin kendilerinden türetilmediği masdarlarda zikretti; Ru’be dedi ki:
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهِيعن التَّصابي وعن التَّعَتُّهِ

**( و )** **التَّعَتُّهُ**: **( المُبالَغَةُ في المَلْبَسِ والمَأْكَلِ )**.) Denir ki: falanca şeyde **تَعَتَّه** etti; ve süslendiği ve mübalağa ettiği zaman **تَأَرَّبَ** etti.
**( والمُعَتَّهُ ، كمعَظَّمٍ : العاقِلُ المُعْتَدِلُ الخَلْقِ .**
**( و )** ayrıca: **( المَجْنونُ المُضْطَرِبُهُ )**; yani yaratılışı; o hâlde o, **( ضِدٌّ**.
**( وأَبو العَتاهِيَةِ ، ككَراهِيَةٍ : لَقَبُ أَبي إسْحاقَ إسْماعيلُ بنُ أَبي القاسِمِ )**; nüshalarda böyle; doğrusu **ابن القاسِمِ**’dir; **( بنِ سُوَيْدٍ )** şair; **( لا كُنْيَتُهُ . ووَهِمَ الجوهرِيُّ )**.
**( قالَ شيْخُنا :** bu, çok gariptir; Arapçanın imamlarının, lakabın yücelik veya aşağılık hissettiren şey olduğu ve en sahih görüşe göre son ikisinde (yani oğul ve kızda) **الأب** ve **الأُم** ve **الابن** ve **البنْت** ile başlatılmadığı; bilakis sözlerinin, bununla başlatılan her şeyin ihtilafsız künye olduğuna dair açık olmasına muhaliftir.
Dedi ki: sonra **الأَطْول**’da bedî‘ فنّinde **العصام**’ı gördüm; bunun benzerine işaret etti ve musannifin sözünü son derece garipsedi; dedi ki: ve o, i‘rab kaidelerinin dışına çıkması sebebiyle garipsenmeye layıktır; sonra, bir tek künyelenmiş kimse üzerinde, lakapların toplandığı gibi, çoklu künyelerin toplanmasına ne engel vardır; nitekim divan olmayanlarda da böyledir.
Dedi ki: sonra aklıma geldi ki musannif sanki, zemme delalet eden şeyin, **أَبٍ** veya **أُمَ** ile başlatılsa bile lakap olacağına meyleden bazılarının görüşünü gözetti; özellikle künye ile zemmi kastettikleri zaman; nitekim bazıları bu künyede bunu iddia etti ve onların bununla sanki **العُتْهَ** (hafiflik ve delilik) kastettiklerini ileri sürdü; böylece lakap kastedilmiş bir künye olur.
Dedi ki: muhaddislerin, bazı adamların isimleri hakkındaki sözlerinde buna işaret eden şey vardır; fakat onlar ona künye ıtlakını men etmediler; bitti.
Ben dedim ki: bazıları, onun **عتاهِيَة** diye adlandırılan bir oğlu olduğunu ve onunla künyelendiğini zikretti; ve denildi ki: eğer böyle olsaydı, ona tarif olmaksızın **أَبو عتاهِيَة** denilirdi; sahih olan, musannifin yürüdüğü üzere, onun künye değil lakap olduğudur; ve onunla lakaplandırıldı; çünkü **المَهْديَّ** ona: seni **مُتَعَتِّهاً مُتَخَلِّطاً** görüyorum, dedi; ve o, **المَهْدِي**’nin bir câriyesine **تَعَتَّه** etmiş ve onun sebebiyle hapsedilmişti; **المَهْدِيُّ** ona, onu kendisine nikâhlamayı teklif etti de o reddetti; ve denildi ki: uzun ve çalkantılı olduğu için bununla lakaplandırıldı; ve denildi ki: zındıklıkla itham edilirdi diye.
Ve **الأغاني**’de Ebû’l-Ferec’in, Halîl b. Esed en-Nevşecânî’den rivayetini okudum; dedi ki: **أَبو العتاهِيَة** dedi: insanlar benim zındık olduğumu sanıyor; vallahi dinim yalnızca tevhiddir; ona dedik ki: senin hakkında konuşacağımız bir şey söyle; o da inşad etti:
ألا إنّنا كُلّنا بَائِدُوأيّ بَني آدَمٍ خالدُ ؟ وبَدْؤُهُم كانَ من رَبّهمْوكُلٌّ إلى رَبّهِ عائِدُفيا عَجَبَا كيف يَعصِي الإِلللهه أَمْ كَيْفَ يَجْحَدُهُ الجاحِدُوفي كل شيءٍ له آيَةٌ تَدُلّ على أَنّه واحدفانْظُرْ ذلكَ . ولا عليكَ مِن اسْتِغرابِ العصام فإنَّه مِن عَدَمِ الإلْمامِ بكَلامِ الأَعْلامِ .
**( والعَتاهِيَةُ أَيْضاً : ضُلاَّلُ النَّاسِ )** deliliğe düşme ve şaşkınlıktan; **( كالعَتاهَةِ .**
**( و )** **العَتاهِيَةُ**: **( الأَحْمَقُ .**
**( ويُضَمُّ )**, denir ki: adam **عَتاهِيَة** ve **عُتاهِيَة**.
**( و )** **عتاهِيَةُ**: **( اسمُ )** bir adamın adıdır.
**( ورجُلٌ عتهٌ وعُتهِيٌّ ، بضمِّهِما : مُبالغٌ في الأَمْرِ جِدَّا )**.

**( قُلْتُ :** sondaki hususta doğru olan, damme sonra fethadır; ve ondan Ru’be’nin sözü:
في عُتَهِيِّ اللُّبْس والتَّقَيُّنِ وهو اسمٌ مِن التّعَتُّهِ على فُعَلِيَ .
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**عَتِهَ ، كفَرِحَ ، عتهاً فهو عتاهِيَةٌ**; onu Cevherî, Ahfeş’ten nakletti.
Ve İbnü’l-Kattâ‘ da onu ayrıca zikretti.
**والعَتاهَةُ**: sapıklık ve ahmaklıktır.
Ve adam **عُنْتُهٌ** ve **عُنْتَهِيٌّ**: o, işe giriştiği zaman işte çok mübalağa eden kimsedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عُتِهَ
1 عُتِهَ ذ , (Mgh, Msb, K, and so accord. to copies of the S,) inf. n. عَتَاهَةٌ and عَتَاهِيَةٌ, (Mgh, Msb,) [but see the former of these below,] and عَته [app. عَتْهٌ], (Mgh,) or عَتْهٌ and عُتْهٌ and عُتَاهٌ; (K;) and (Msb, TA) عَتِهَ, (Msb, TA, and so in one of my copies of the S in the place of عُتِهَ, and said in the TA to be mentioned by J,) on the authority of Akh, and also mentioned by IKtt, (TA,) inf. n. عَتَهٌ, (Msb, TA,) which is mentioned by A'Obeyd as of the inf. ns. from which no verbs are derived, (so in my copies of the S, in some copies of which this remark applies to تَعَتُّهٌ,) and عَتَاهٌ, with fet-h; (Msb;) He (a man, TA) was idiotic, or an idiot, i. e. deficient, or wanting, in intellect; (S, Mgh, Msb, K;) or one who had lost his intellect; (K;) or bereft of his intellect, or so in consequence of shame or fear &c., syn. دُهِشَ; (Mgh, Msb, K;) without diabolical possession, or madness: (Mgh, Msb:) or, accord. to IAar, عُتِهَ signifies he (a man) was, or became, possessed, or mad. (Ham p. 680.) [See also العَتَهُ, below.] ― -b2- عُتِهَ فِى العِلْمِ He was, or became, addicted, attached, or devoted, to knowledge, or science, and vehemently desirous thereof. (K.) ― -b3- And عُتِهَ فِى فُلَانٍ He was, or became, addicted to annoying such a one, and mimicking his speech. (K.)

تَعَتُّهٌ
5 تَعَتُّهٌ ذ signifies The being, or becoming, or the feigning oneself, possessed, or mad; syn. تَجَنُّنٌ: and the being, or becoming, foolish, stupid, unsound in intellect, or deficient therein, and lax, or languid; syn. رُعُونَةٌ. (S, K.) [تَعَتَّةَ بِجَارِيَةٍ, occurring in this art. in the TA, app. means He was, or became, infatuated by love of a girl, or young woman.] ― -b2- Also The feigning ignorance. (K.) ― -b3- And The feigning oneself unmindful, or heedless. (K.) One says, هُوَ يَتَعَتَّهُ لَكَ عَنْ كَثِيرٍ مِمَّا تَأْتِيهِ i. e. He feigns himself unmindful, or heedless, [to thee, of much that thou dost, or] of thee, in much that thou dost. (TA.) ― -b4- And The affecting cleanliness, (K, TA,) and nicety, or refinement: (TA:) and the exceeding the usual bounds in dress and eating. (K, TA.) One says, تَعَتَّهَ فِى كَذَا He affected nicety, or refinement, and exceeded the usual bounds, in such a thing. (TA.)

عَتَهٌ
عَتَهٌ ذ [see 1, first sentence, where it is mentioned as an inf. n.]. العَتَهُ is An evil affection, of essential origin, necessarily occasioning unsoundness in the intellect; so that the person affected therewith becomes confused in intellect; and therefore some of his speech resembles that of the intelligent; and some, that of the possessed, or mad: it differs from السَّفَهُ; for this does not resemble possession, or madness. (KT.)

عُتَهٌ
عُتَهٌ ذ and ↓ عُتَهِىٌّ (so in the TA as from the K [but not found by me in the latter]) and ↓ عُنْتُهٌ and ↓ عُنْتُهِىٌّ (so too in the TA, but not as from the K, [though I find these two words without the two preceding in the copies of the K that I have been able to consult,]) A man who greatly exceeds the usual bounds in an affair. (K, TA.)

عُتَهِىٌّ
عُتَهِىٌّ ذ : see what next precedes. ― -b2- It is also a subst. from التَّعَتُّهُ, of the measure فُعَلِىٌّ: thus in the saying of Ru-beh [which is cited in the Ham p. 680],
فِى عُتَهِىِّ اللُّبْسِ وَالتَّقَيُّنِ
[In affecting cleanliness, or nicety, or refinement, or in exceeding the usual bounds, in dress; and in self-adornment]. (TA.)

عَتِيهٌ
عَتِيهٌ ذ : see عَاتِهٌ.

عَتَاهَةٌ
عَتَاهَةٌ ذ a subst. from عُتِهَ [app. in all its senses; i. e., meaning Idiocy; &c.; though it might be supposed, from the manner in which it is mentioned, to be a subst. from عُتِهَ in the last only of the senses above assigned to it]; (K, TA;) as also ↓ عَتَاهِيَةٌ: (TA:) or each is an inf. n. of that verb [q. v.]. (Mgh, Msb.) ― -b2- See also the next paragraph.

عَتَاهِيَةٌ
عَتَاهِيَةٌ ذ : see عَتَاهَةٌ. ― -b2- Also Foolish, or stupid: and so ↓ عُتَاهِيَةٌ; (Akh, S, K, TA;) applied to a man. (TA.) ― -b3- And, in a pl. sense, The erring of mankind; and so ↓ عَتَاهَةٌ; (K, TA;) which latter signifies also, in a pl. sense, foolish, or stupid. (TA.)

عُتَاهِيَةٌ
عُتَاهِيَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عَاتِهٌ
عَاتِهٌ ذ A man addicted to annoying another, and mimicking his speech; (K, TA;) as also ↓ عَتِيهٌ: (TA:) pl. [accord. to analogy, of the latter, but mentioned in the K as of the former,] عُتَهَآءُ. (K, TA.)

عُنْتُهٌ
عُنْتُهٌ ذ and see عُتَهٌ.

عُنْتُهِىٌّ
عُنْتُهِىٌّ ذ : see عُتَهٌ.

مُعَتَّهٌ
مُعَتَّهٌ ذ Intelligent, and symmetrical in make: and also possessed, or mad, and incongruous in make: thus having two contr. significations. (K, TA.)

مَعْتُوهٌ
مَعْتُوهٌ ذ Idiotic, or an idiot, i. e. deficient, or wanting, in intellect; (S, Mgh, Msb, K;) or one who has lost his intellect; (K;) or bereft of his intellect, or so in consequence of shame or fear &c.; (Mgh, Msb, K;) without diabolical possession, or madness: (Mgh, Msb:) also expl. as signifying possessed, or mad; smitten, or afflicted, in his intellect. (TA.)

##### Türkçe

عُتِهَ
1 **عُتِهَ** ذ, (Mgh, Msb, K, ve nüshalara göre S de böyle,) mastarı **عَتَاهَةٌ** ve **عَتَاهِيَةٌ**’dur, (Mgh, Msb,) [fakat aşağıda bunlardan ilkinin yerine bak,] ve **عَته** [görünüşe göre **عَتْهٌ**], (Mgh,) yahut **عَتْهٌ** ve **عُتْهٌ** ve **عُتَاهٌ**; (K;) ve (Msb, TA) **عَتِهَ**, (Msb, TA, ve benim S nüshalarımdan birinde **عُتِهَ** yerine böyle, ve TA’da J tarafından zikredildiği söylenir,) Akh’ın rivayetine göre, ve ayrıca IKtt tarafından da zikredilmiştir, (TA,) mastarı **عَتَهٌ**’dir, (Msb, TA,) ki bu, A’Obeyd tarafından, kendilerinden fiil türetilmeyen mastarlardan olduğu şeklinde zikredilmiştir, (benim S nüshalarımda böyle; bazı nüshalarda bu kayıt **تَعَتُّهٌ**’a ilişkindir,) ve fetha ile **عَتَاهٌ**; (Msb;) O (bir adam, TA) ahmak idi, yahut ahmak, yani akılda noksan, yahut eksik idi; (S, Mgh, Msb, K;) yahut aklını yitirmiş kimse idi; (K;) yahut aklından mahrum idi, yahut utanç veya korku vb. sebebiyle böyle idi; eş anlamlısı **دُهِشَ**; (Mgh, Msb, K;) şeytan çarpması yahut delilik olmaksızın: (Mgh, Msb:) yahut IAar’a göre **عُتِهَ**, o (bir adam) tutulmuş, yahut deli olmuş demektir. (Ham s. 680.) [Aşağıda **العَتَهُ**’a da bak.] ― -b2- **عُتِهَ فِى العِلْمِ** O, bilgiye/ilme düşkün oldu, bağlandı, yahut kendini adadı ve ona şiddetle arzu duydu. (K.) ― -b3- Ve **عُتِهَ فِى فُلَانٍ** O, falancayı rahatsız etmeye düşkün oldu ve onun sözünü taklit etti. (K.)

تَعَتُّهٌ
5 **تَعَتُّهٌ** ذ, tutulmuş yahut deli olmayı, yahut kendini tutulmuş yahut deli göstermeyi ifade eder; eş anlamlısı **تَجَنُّنٌ**: ve ahmak, budala, akılda bozuk, yahut onda noksan, ve gevşek yahut bitkin olmayı; eş anlamlısı **رُعُونَةٌ**. (S, K.) [TA’da bu madde içinde geçen **تَعَتَّةَ بِجَارِيَةٍ**, görünüşe göre “bir kıza yahut genç kadına aşk ile vuruldu” demektir.] ― -b2- Ayrıca cehaleti uydurma (cehalet taslama). (K.) ― -b3- Ve kendini gafil yahut aldırmaz göstermeyi. (K.) Şöyle denir: **هُوَ يَتَعَتَّهُ لَكَ عَنْ كَثِيرٍ مِمَّا تَأْتِيهِ** yani O, senin yaptıklarının çoğunda sana karşı kendini gafil yahut aldırmaz gösterir. (TA.) ― -b4- Ve temizliği yapmacık edinmeyi, (K, TA,) ve incelik yahut zarafet göstermeyi: (TA:) ve giyimde ve yemede alışılmış sınırları aşmayı. (K, TA.) Şöyle denir: **تَعَتَّهَ فِى كَذَا** O, şu şeyde incelik yahut zarafet gösterdi ve alışılmış sınırları aştı. (TA.)

عَتَهٌ
**عَتَهٌ** ذ [1’in ilk cümlesine bak; orada mastar olarak zikredilmiştir]. **العَتَهُ**, aslî kökenli bir kötü âfettir; zorunlu olarak akılda bozukluğa sebep olur; öyle ki ona yakalanan kimse akılda karışık hâle gelir; bu yüzden sözünün bir kısmı akıllının sözüne benzer; bir kısmı da tutulmuşun yahut delinin sözüne: **السَّفَهُ**’ten ayrılır; çünkü bu, tutulmaya yahut deliliğe benzemez. (KT.)

عُتَهٌ
**عُتَهٌ** ذ ve ↓ **عُتَهِىٌّ** (TA’da K’dan olarak böyle [fakat ben ikincisinde bulamadım]) ve ↓ **عُنْتُهٌ** ve ↓ **عُنْتُهِىٌّ** (TA’da yine böyle, fakat K’dan olarak değil, [gerçi benim inceleyebildiğim K nüshalarında bu iki kelimeyi, önceki ikisi olmaksızın buluyorum,]) Bir işte alışılmış sınırları çokça aşan adam. (K, TA.)

عُتَهِىٌّ
**عُتَهِىٌّ** ذ : bir öncekinin ne olduğuna bak. ― -b2- Ayrıca **التَّعَتُّهُ**’dan, vezni **فُعَلِىٌّ** olan bir isimdir: Ru-beh’in (Ham s. 680’de nakledilen) şu sözünde olduğu gibi,
فِى عُتَهِىِّ اللُّبْسِ وَالتَّقَيُّنِ
[Giyside temizliği yahut inceliği yahut zarafeti yapmacık edinmede; ve süslenmede]. (TA.)

عَتِيهٌ
**عَتِيهٌ** ذ : **عَاتِهٌ**’e bak.

عَتَاهَةٌ
**عَتَاهَةٌ** ذ **عُتِهَ**’dan bir isimdir [görünüşe göre bütün anlamlarında; yani “ahmaklık” vb. anlamında; gerçi zikrediliş tarzından, yukarıda ona verilen anlamların yalnız sonuncusunda **عُتِهَ**’dan bir isim olduğu sanılabilir]; (K, TA;) bunun gibi ↓ **عَتَاهِيَةٌ**: (TA:) yahut her biri o fiilin mastarıdır [ona bak]. (Mgh, Msb.) ― -b2- Bir sonraki paragrafa da bak.

عَتَاهِيَةٌ
**عَتَاهِيَةٌ** ذ : **عَتَاهَةٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca ahmak, yahut budala: ve bunun gibi ↓ **عُتَاهِيَةٌ**; (Akh, S, K, TA;) bir adama uygulanır. (TA.) ― -b3- Ve çoğul anlamda, insanların sapması; ve bunun gibi ↓ **عَتَاهَةٌ**; (K, TA;) ki bu ikincisi ayrıca, çoğul anlamda, ahmak yahut budala demektir. (TA.)

عُتَاهِيَةٌ
**عُتَاهِيَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

عَاتِهٌ
**عَاتِهٌ** ذ Başkasını rahatsız etmeye düşkün olan ve onun sözünü taklit eden adam; (K, TA;) bunun gibi ↓ **عَتِيهٌ**: (TA:) çoğulu [kıyas gereği ikincisinin; fakat K’da birincinin çoğulu olarak zikredilmiştir,] **عُتَهَآءُ**. (K, TA.)

عُنْتُهٌ
**عُنْتُهٌ** ذ ve **عُتَهٌ**’e bak.

عُنْتُهِىٌّ
**عُنْتُهِىٌّ** ذ : **عُتَهٌ**’e bak.

مُعَتَّهٌ
**مُعَتَّهٌ** ذ Akıllı ve yaratılışta düzgün: ve ayrıca tutulmuş yahut deli ve yaratılışta uyumsuz: böylece iki zıt anlamı vardır. (K, TA.)

مَعْتُوهٌ
**مَعْتُوهٌ** ذ Ahmak, yahut ahmak; yani akılda noksan, yahut eksik; (S, Mgh, Msb, K;) yahut aklını yitirmiş kimse; (K;) yahut aklından mahrum, yahut utanç veya korku vb. sebebiyle böyle; (Mgh, Msb, K;) şeytan çarpması yahut delilik olmaksızın: (Mgh, Msb:) ayrıca “tutulmuş yahut deli; aklında vurulmuş yahut âfete uğramış” diye de açıklanır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَتَهَ
عَتَهَ -  عُتِهَ
a.  [ pass. ], ( n. ac. عُتْه 3 ,  عَتَه 4 ,  عُتَاْه 24 ), Became deranged, insane; was confounded, dazed.

b.  [ Fī ], Was madly, passionately devoted to.

c.  [ Fī ], Raged, was inveterate against.

تَعَتَّهَ
تَعَتَّهَ V ,
a.  Lost his head; was out of his mind, crazed, deranged.

b.  Was extravagant.

c.  Was overnice, fastidious.

d.  [ 'An ], Feigned, assumed ignorance of.

عَتَاْهَة
عَتَاْهَة 22t ,
a.  Mental derangement, insanity, lunacy; idiocy; madness, folly.

عَتڤهَ
N. P. عَتڤهَ I ,  N. P. عَتَّهَ II ,
a.  Deranged, insane, crazed; idiot, lunatic, imbecile; maniac, madman.

عَتَاهِيَة
عَتَاهِيَة
a.  see 22t &  N. P. عَتڤهَ I .

عُتَاهِيَة
عُتَاهِيَة
a.  see 22t .

##### Türkçe

عَتَهَ
عَتَهَ -  عُتِهَ
a. [edilgen], (mast. **عُتْه** 3, **عَتَه** 4, **عُتَاْه** 24), aklı karışmış, deli oldu; şaşkın, sersemlemiş oldu.

b. [**فِي** ile], delicesine, tutkulu bir şekilde bağlı oldu.

c. [**فِي** ile], öfkelendi; ona karşı kökleşmiş (inatçı) oldu.

تَعَتَّهَ
تَعَتَّهَ V,
a. Aklını yitirdi; aklı başında değildi, çılgına dönmüş, aklı karışmış oldu.

b. Aşırı (müsrif) oldu.

c. Aşırı titiz, müşkülpesent oldu.

d. [**عَنْ** ile], -den bilgisizliği uydurdu, üstlendi.

عَتَاْهَة
عَتَاْهَة 22t,
a. Zihnî bozukluk, delilik, cinnet; ahmaklık; çılgınlık, budalalık.

عَتڤهَ
İsm-i fâil **عَتڤهَ** I, ism-i fâil **عَتَّهَ** II,
a. Aklı karışmış, deli, çılgın; ahmak, mecnun, budala; manik, deli.

عَتَاهِيَة
عَتَاهِيَة
a. 22t’ye ve ism-i fâil **عَتڤهَ** I’e bak.

عُتَاهِيَة
عُتَاهِيَة
a. 22t’ye bak.
