# عته — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D9%87/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عته](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عته

عُتِهَ
1 عُتِهَ ذ , (Mgh, Msb, K, and so accord. to copies of the S,) inf. n. عَتَاهَةٌ and عَتَاهِيَةٌ, (Mgh, Msb,) [but see the former of these below,] and عَته [app. عَتْهٌ], (Mgh,) or عَتْهٌ and عُتْهٌ and عُتَاهٌ; (K;) and (Msb, TA) عَتِهَ, (Msb, TA, and so in one of my copies of the S in the place of عُتِهَ, and said in the TA to be mentioned by J,) on the authority of Akh, and also mentioned by IKtt, (TA,) inf. n. عَتَهٌ, (Msb, TA,) which is mentioned by A'Obeyd as of the inf. ns. from which no verbs are derived, (so in my copies of the S, in some copies of which this remark applies to تَعَتُّهٌ,) and عَتَاهٌ, with fet-h; (Msb;) He (a man, TA) was idiotic, or an idiot, i. e. deficient, or wanting, in intellect; (S, Mgh, Msb, K;) or one who had lost his intellect; (K;) or bereft of his intellect, or so in consequence of shame or fear &c., syn. دُهِشَ; (Mgh, Msb, K;) without diabolical possession, or madness: (Mgh, Msb:) or, accord. to IAar, عُتِهَ signifies he (a man) was, or became, possessed, or mad. (Ham p. 680.) [See also العَتَهُ, below.] ― -b2- عُتِهَ فِى العِلْمِ He was, or became, addicted, attached, or devoted, to knowledge, or science, and vehemently desirous thereof. (K.) ― -b3- And عُتِهَ فِى فُلَانٍ He was, or became, addicted to annoying such a one, and mimicking his speech. (K.)

تَعَتُّهٌ
5 تَعَتُّهٌ ذ signifies The being, or becoming, or the feigning oneself, possessed, or mad; syn. تَجَنُّنٌ: and the being, or becoming, foolish, stupid, unsound in intellect, or deficient therein, and lax, or languid; syn. رُعُونَةٌ. (S, K.) [تَعَتَّةَ بِجَارِيَةٍ, occurring in this art. in the TA, app. means He was, or became, infatuated by love of a girl, or young woman.] ― -b2- Also The feigning ignorance. (K.) ― -b3- And The feigning oneself unmindful, or heedless. (K.) One says, هُوَ يَتَعَتَّهُ لَكَ عَنْ كَثِيرٍ مِمَّا تَأْتِيهِ i. e. He feigns himself unmindful, or heedless, [to thee, of much that thou dost, or] of thee, in much that thou dost. (TA.) ― -b4- And The affecting cleanliness, (K, TA,) and nicety, or refinement: (TA:) and the exceeding the usual bounds in dress and eating. (K, TA.) One says, تَعَتَّهَ فِى كَذَا He affected nicety, or refinement, and exceeded the usual bounds, in such a thing. (TA.)

عَتَهٌ
عَتَهٌ ذ [see 1, first sentence, where it is mentioned as an inf. n.]. العَتَهُ is An evil affection, of essential origin, necessarily occasioning unsoundness in the intellect; so that the person affected therewith becomes confused in intellect; and therefore some of his speech resembles that of the intelligent; and some, that of the possessed, or mad: it differs from السَّفَهُ; for this does not resemble possession, or madness. (KT.)

عُتَهٌ
عُتَهٌ ذ and ↓ عُتَهِىٌّ (so in the TA as from the K [but not found by me in the latter]) and ↓ عُنْتُهٌ and ↓ عُنْتُهِىٌّ (so too in the TA, but not as from the K, [though I find these two words without the two preceding in the copies of the K that I have been able to consult,]) A man who greatly exceeds the usual bounds in an affair. (K, TA.)

عُتَهِىٌّ
عُتَهِىٌّ ذ : see what next precedes. ― -b2- It is also a subst. from التَّعَتُّهُ, of the measure فُعَلِىٌّ: thus in the saying of Ru-beh [which is cited in the Ham p. 680],
فِى عُتَهِىِّ اللُّبْسِ وَالتَّقَيُّنِ
[In affecting cleanliness, or nicety, or refinement, or in exceeding the usual bounds, in dress; and in self-adornment]. (TA.)

عَتِيهٌ
عَتِيهٌ ذ : see عَاتِهٌ.

عَتَاهَةٌ
عَتَاهَةٌ ذ a subst. from عُتِهَ [app. in all its senses; i. e., meaning Idiocy; &c.; though it might be supposed, from the manner in which it is mentioned, to be a subst. from عُتِهَ in the last only of the senses above assigned to it]; (K, TA;) as also ↓ عَتَاهِيَةٌ: (TA:) or each is an inf. n. of that verb [q. v.]. (Mgh, Msb.) ― -b2- See also the next paragraph.

عَتَاهِيَةٌ
عَتَاهِيَةٌ ذ : see عَتَاهَةٌ. ― -b2- Also Foolish, or stupid: and so ↓ عُتَاهِيَةٌ; (Akh, S, K, TA;) applied to a man. (TA.) ― -b3- And, in a pl. sense, The erring of mankind; and so ↓ عَتَاهَةٌ; (K, TA;) which latter signifies also, in a pl. sense, foolish, or stupid. (TA.)

عُتَاهِيَةٌ
عُتَاهِيَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عَاتِهٌ
عَاتِهٌ ذ A man addicted to annoying another, and mimicking his speech; (K, TA;) as also ↓ عَتِيهٌ: (TA:) pl. [accord. to analogy, of the latter, but mentioned in the K as of the former,] عُتَهَآءُ. (K, TA.)

عُنْتُهٌ
عُنْتُهٌ ذ and see عُتَهٌ.

عُنْتُهِىٌّ
عُنْتُهِىٌّ ذ : see عُتَهٌ.

مُعَتَّهٌ
مُعَتَّهٌ ذ Intelligent, and symmetrical in make: and also possessed, or mad, and incongruous in make: thus having two contr. significations. (K, TA.)

مَعْتُوهٌ
مَعْتُوهٌ ذ Idiotic, or an idiot, i. e. deficient, or wanting, in intellect; (S, Mgh, Msb, K;) or one who has lost his intellect; (K;) or bereft of his intellect, or so in consequence of shame or fear &c.; (Mgh, Msb, K;) without diabolical possession, or madness: (Mgh, Msb:) also expl. as signifying possessed, or mad; smitten, or afflicted, in his intellect. (TA.)

### Türkçe

عُتِهَ
1 **عُتِهَ** ذ, (Mgh, Msb, K, ve nüshalara göre S de böyle,) mastarı **عَتَاهَةٌ** ve **عَتَاهِيَةٌ**’dur, (Mgh, Msb,) [fakat aşağıda bunlardan ilkinin yerine bak,] ve **عَته** [görünüşe göre **عَتْهٌ**], (Mgh,) yahut **عَتْهٌ** ve **عُتْهٌ** ve **عُتَاهٌ**; (K;) ve (Msb, TA) **عَتِهَ**, (Msb, TA, ve benim S nüshalarımdan birinde **عُتِهَ** yerine böyle, ve TA’da J tarafından zikredildiği söylenir,) Akh’ın rivayetine göre, ve ayrıca IKtt tarafından da zikredilmiştir, (TA,) mastarı **عَتَهٌ**’dir, (Msb, TA,) ki bu, A’Obeyd tarafından, kendilerinden fiil türetilmeyen mastarlardan olduğu şeklinde zikredilmiştir, (benim S nüshalarımda böyle; bazı nüshalarda bu kayıt **تَعَتُّهٌ**’a ilişkindir,) ve fetha ile **عَتَاهٌ**; (Msb;) O (bir adam, TA) ahmak idi, yahut ahmak, yani akılda noksan, yahut eksik idi; (S, Mgh, Msb, K;) yahut aklını yitirmiş kimse idi; (K;) yahut aklından mahrum idi, yahut utanç veya korku vb. sebebiyle böyle idi; eş anlamlısı **دُهِشَ**; (Mgh, Msb, K;) şeytan çarpması yahut delilik olmaksızın: (Mgh, Msb:) yahut IAar’a göre **عُتِهَ**, o (bir adam) tutulmuş, yahut deli olmuş demektir. (Ham s. 680.) [Aşağıda **العَتَهُ**’a da bak.] ― -b2- **عُتِهَ فِى العِلْمِ** O, bilgiye/ilme düşkün oldu, bağlandı, yahut kendini adadı ve ona şiddetle arzu duydu. (K.) ― -b3- Ve **عُتِهَ فِى فُلَانٍ** O, falancayı rahatsız etmeye düşkün oldu ve onun sözünü taklit etti. (K.)

تَعَتُّهٌ
5 **تَعَتُّهٌ** ذ, tutulmuş yahut deli olmayı, yahut kendini tutulmuş yahut deli göstermeyi ifade eder; eş anlamlısı **تَجَنُّنٌ**: ve ahmak, budala, akılda bozuk, yahut onda noksan, ve gevşek yahut bitkin olmayı; eş anlamlısı **رُعُونَةٌ**. (S, K.) [TA’da bu madde içinde geçen **تَعَتَّةَ بِجَارِيَةٍ**, görünüşe göre “bir kıza yahut genç kadına aşk ile vuruldu” demektir.] ― -b2- Ayrıca cehaleti uydurma (cehalet taslama). (K.) ― -b3- Ve kendini gafil yahut aldırmaz göstermeyi. (K.) Şöyle denir: **هُوَ يَتَعَتَّهُ لَكَ عَنْ كَثِيرٍ مِمَّا تَأْتِيهِ** yani O, senin yaptıklarının çoğunda sana karşı kendini gafil yahut aldırmaz gösterir. (TA.) ― -b4- Ve temizliği yapmacık edinmeyi, (K, TA,) ve incelik yahut zarafet göstermeyi: (TA:) ve giyimde ve yemede alışılmış sınırları aşmayı. (K, TA.) Şöyle denir: **تَعَتَّهَ فِى كَذَا** O, şu şeyde incelik yahut zarafet gösterdi ve alışılmış sınırları aştı. (TA.)

عَتَهٌ
**عَتَهٌ** ذ [1’in ilk cümlesine bak; orada mastar olarak zikredilmiştir]. **العَتَهُ**, aslî kökenli bir kötü âfettir; zorunlu olarak akılda bozukluğa sebep olur; öyle ki ona yakalanan kimse akılda karışık hâle gelir; bu yüzden sözünün bir kısmı akıllının sözüne benzer; bir kısmı da tutulmuşun yahut delinin sözüne: **السَّفَهُ**’ten ayrılır; çünkü bu, tutulmaya yahut deliliğe benzemez. (KT.)

عُتَهٌ
**عُتَهٌ** ذ ve ↓ **عُتَهِىٌّ** (TA’da K’dan olarak böyle [fakat ben ikincisinde bulamadım]) ve ↓ **عُنْتُهٌ** ve ↓ **عُنْتُهِىٌّ** (TA’da yine böyle, fakat K’dan olarak değil, [gerçi benim inceleyebildiğim K nüshalarında bu iki kelimeyi, önceki ikisi olmaksızın buluyorum,]) Bir işte alışılmış sınırları çokça aşan adam. (K, TA.)

عُتَهِىٌّ
**عُتَهِىٌّ** ذ : bir öncekinin ne olduğuna bak. ― -b2- Ayrıca **التَّعَتُّهُ**’dan, vezni **فُعَلِىٌّ** olan bir isimdir: Ru-beh’in (Ham s. 680’de nakledilen) şu sözünde olduğu gibi,
فِى عُتَهِىِّ اللُّبْسِ وَالتَّقَيُّنِ
[Giyside temizliği yahut inceliği yahut zarafeti yapmacık edinmede; ve süslenmede]. (TA.)

عَتِيهٌ
**عَتِيهٌ** ذ : **عَاتِهٌ**’e bak.

عَتَاهَةٌ
**عَتَاهَةٌ** ذ **عُتِهَ**’dan bir isimdir [görünüşe göre bütün anlamlarında; yani “ahmaklık” vb. anlamında; gerçi zikrediliş tarzından, yukarıda ona verilen anlamların yalnız sonuncusunda **عُتِهَ**’dan bir isim olduğu sanılabilir]; (K, TA;) bunun gibi ↓ **عَتَاهِيَةٌ**: (TA:) yahut her biri o fiilin mastarıdır [ona bak]. (Mgh, Msb.) ― -b2- Bir sonraki paragrafa da bak.

عَتَاهِيَةٌ
**عَتَاهِيَةٌ** ذ : **عَتَاهَةٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca ahmak, yahut budala: ve bunun gibi ↓ **عُتَاهِيَةٌ**; (Akh, S, K, TA;) bir adama uygulanır. (TA.) ― -b3- Ve çoğul anlamda, insanların sapması; ve bunun gibi ↓ **عَتَاهَةٌ**; (K, TA;) ki bu ikincisi ayrıca, çoğul anlamda, ahmak yahut budala demektir. (TA.)

عُتَاهِيَةٌ
**عُتَاهِيَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

عَاتِهٌ
**عَاتِهٌ** ذ Başkasını rahatsız etmeye düşkün olan ve onun sözünü taklit eden adam; (K, TA;) bunun gibi ↓ **عَتِيهٌ**: (TA:) çoğulu [kıyas gereği ikincisinin; fakat K’da birincinin çoğulu olarak zikredilmiştir,] **عُتَهَآءُ**. (K, TA.)

عُنْتُهٌ
**عُنْتُهٌ** ذ ve **عُتَهٌ**’e bak.

عُنْتُهِىٌّ
**عُنْتُهِىٌّ** ذ : **عُتَهٌ**’e bak.

مُعَتَّهٌ
**مُعَتَّهٌ** ذ Akıllı ve yaratılışta düzgün: ve ayrıca tutulmuş yahut deli ve yaratılışta uyumsuz: böylece iki zıt anlamı vardır. (K, TA.)

مَعْتُوهٌ
**مَعْتُوهٌ** ذ Ahmak, yahut ahmak; yani akılda noksan, yahut eksik; (S, Mgh, Msb, K;) yahut aklını yitirmiş kimse; (K;) yahut aklından mahrum, yahut utanç veya korku vb. sebebiyle böyle; (Mgh, Msb, K;) şeytan çarpması yahut delilik olmaksızın: (Mgh, Msb:) ayrıca “tutulmuş yahut deli; aklında vurulmuş yahut âfete uğramış” diye de açıklanır. (TA.)
