# عته — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AA%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عته](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عته

التَّعَتُّه: التَّجَنُّنُ والرُّعُونةُ؛ وأَنشد لرؤبة:
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهي
عن التَّصابي، وعن التَّعَتُّهِ
وقيل: التَّعَتُّه الدَّهَشُ، وقد عُتِهَ الرجلُ عَتْهاً وعُتْهاً وعُتَاهاً. والمَعْتُوه: المَدْهُوشُ من غير مَسِّ جُنُونٍ. والمَعْتُوه والمَخْفُوقُ: المجنونُ، وقيل: المَعْتُوه الناقصُ العقل. ورجل مُعَتَّهٌ إِذا كان مجنوناً مضطرباً في خَلْقِه. وفي الحديث: رُفِعَ القَلمُ عن ثلاثة: الصبي والنائم والمَعْتُوه؛ قال: هو المجنون المُصاب بعقله، وقد عُتِهَ فهو مَعْتُوه. ورجل مُعَتَّه إِذا كان عاقلاً معتدلاً في خَلْقِه. وعُتِهَ فلانٌ في العلم إِذا أُولِعَ به وحَرَصَ عليه. وعُتِهَ فلانٌ في فلان إِذا أُولِعَ بإِيذائه ومُحاكاة كلامه، وهو عَتِيهُهُ، وجمْعُه العُتَهاءُ، وهو العَتاهةُ والعَتاهِيَة: مصدر عُتِهَ مثل الرَّفاهَةِ والرَّفاهِيَة. والعَتاهَةُ والعَتاهِيَةُ: ضُلاَّلُ الناس من التَّجَنُّنِ والدَّهَشِ. ورجل مَعْتُوه بيِّنُ العَتَهِ والعُتْهِ: لا عقل له؛ ذكره أَبو عبيد في المصادر التي لا تُشْتَق منها الأَفعال، وما كان مَعْتُوهاً ولقد عُتِهَ عَتْهاً. وتعَتَّه: تَجاهل. وفلانٌ يتَعَتَّهُ لك عن كثير مما تأْتيه أَي يتغافل عنك فيه. والتَّعتُّه: المبالغة في المَلْبَس والمأْكل. وتعَتَّه فلانٌ في كذا وتأَرَّعبَ إِذا تَنَوَّقَ وبالَغَ. وتعَتَّهَ: تنَظَّف؛ قال رؤبة:
في عُتَهِيِّ اللُّبْس والتَّقَيُّنِ
(* قوله «قال رؤبة في عتهي إلخ» صدره كما في التكملة:
عليّ ديباج الشباب الأدهن).
بنى منه صيغة على فُعَلِيٍّ كأَنه اسم من ذلك.
ورجل عَتاهِيَةٌ: أَحمق. وعَتاهِيَةُ: اسم. وأَبو العَتاهِيَة: كنية. وأَبو العَتاهِيَة: الشاعر المعروف، ذكر أَنه كان له ولد يقال له عَتاهِيَةُ، وقيل: لو كان الأَمر كذلك لقيل له أَبو عَتاهية بغير تعريف، وإِنما هو لقب له لا كنية، وكنيته أَبو إِسحق، واسمه إِسمعيل ابن القاسم، ولقب بذلك لأَن المَهْدِيَّ قال له: أَراك مُتَخلِّطاً مُتَعتِّهاً، وكان قد تعَتَّه بجارية للمهدي واعتُقِلَ بسببها، وعَرَضَ عليها المهديُّ أَن يزوِّجها له فأَبت، واسم الجارية عَيْنَةُ، وقيل: لقب بذلك لأَنه كان طويلاً مضطرباً، وقيل: لأَنه يُرْمى بالزَّنْدقة. والعَتاهةُ: الضلالُ والحُمْقُ.

### Türkçe

**التَّعَتُّه**: delilik ve sersemlik; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:
بعدَ لَجاجٍ لا يَكادُ يَنْتَهي
عن **التَّصابي**، وعن **التَّعَتُّهِ**

Ve denildi: **التَّعَتُّه** şaşkınlıktır; ve adam **عُتِهَ** oldu, **عَتْهاً** ve **عُتْهاً**
ve **عُتَاهاً**. Ve **المَعْتُوه**: deliliğe dokunuş olmaksızın şaşkına dönmüş olandır. Ve **المَعْتُوه**
ve **المَخْفُوقُ**: delidir; ve denildi: **المَعْتُوه** aklı eksik olandır. Ve adam **مُعَتَّهٌ** ise,
yaratılışında deli, çalkantılı olduğunda. Ve hadiste: “Kalem üç kişiden kaldırıldı:
çocuk, uyuyan ve **المَعْتُوه**”; dedi: o, aklına isabet etmiş deli olandır; ve **عُتِهَ**
olmuştur, o hâlde o **مَعْتُوه**tur. Ve adam **مُعَتَّه** ise, yaratılışında akıllı, mutedil olduğunda. Ve **عُتِهَ**
falanca ilimde, ona tutulup ona hırs gösterdiğinde. Ve **عُتِهَ** falanca falancada,
ona eziyet etmeye ve sözünü taklit etmeye tutulduğunda; ve o, onun **عَتِيهُهُ**dur; onun çoğulu **العُتَهاءُ**dur;
ve o, **العَتاهةُ** ve **العَتاهِيَة**dir: **عُتِهَ**’nin masdarıdır; **الرَّفاهَةِ**
ve **الرَّفاهِيَة** gibi. Ve **العَتاهَةُ** ve **العَتاهِيَةُ**: delilik
ve şaşkınlıktan insanların sapkınlarıdır. Ve adam **مَعْتُوه**; **العَتَهِ** ve **العُتْهِ**si açık olan:
aklı yoktur; onu Ebû Ubeyd, fiillerin kendilerinden türetilmediği masdarlarda zikretti; ve “ne zaman **مَعْتُوهاً** olduysa, andolsun
**عُتِهَ عَتْهاً**.” Ve **تعَتَّه**: cahillik tasladı. Ve falanca, senin için, yaptıklarının çoğundan **يتَعَتَّهُ** eder;
yani onda sana karşı görmezden gelir. Ve **التَّعتُّه**: giyimde ve yemekte aşırıya gitmektir.
Ve falanca, şunda **تعَتَّه** etti ve **تأَرَّعبَ** etti; süslendiğinde ve aşırıya gittiğinde. Ve **تعَتَّهَ**: temizlendi;
Rü’be dedi:
في **عُتَهِيِّ** اللُّبْس والتَّقَيُّنِ
(* “Rü’be dedi: **في عتهي** ilh.” sözü: onun baş tarafı, tekmilede olduğu üzere:
عليّ ديباج الشباب الأدهن).
Ondan, **فُعَلِيٍّ** vezninde bir sigayı bina etti; sanki o, bundan bir isimdir.
Ve adam **عَتاهِيَةٌ**: ahmak. Ve **عَتاهِيَةُ**: bir isimdir. Ve **أَبو العَتاهِيَة**: bir künyedir.
Ve **أَبو العَتاهِيَة**: bilinen şairdir; onun, kendisine **عَتاهِيَةُ** denilen bir oğlu olduğunu zikretti;
ve denildi: iş öyle olsaydı, ona tarif olmaksızın **أَبو عَتاهية** denilirdi; hâlbuki o,
ona bir lakaptır, künye değildir; künyesi **أَبو إِسحق**tır; adı **إِسمعيل ابن القاسم**dır; ve
bununla lakaplandı; çünkü **المَهْدِيَّ** ona dedi ki: “Seni karmakarışık, **مُتَعتِّهاً** görüyorum”; ve o,
Mehdî’nin bir cariyesine **تعَتَّه** etmişti ve onun sebebiyle hapsedildi; ve Mehdî onu, ona
evlendirmeyi cariyeye arz etti de o reddetti; cariyenin adı **عَيْنَةُ**dur; ve denildi: bununla lakaplandı; çünkü o uzun boylu,
çalkantılı idi; ve denildi: çünkü ona **الزَّنْدقة** isnat edilirdi. Ve **العَتاهةُ**: sapıklık
ve ahmaklıktır.
