# عثث (ع-ث-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ث - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العُثَّةُ: السوسةُ التي تلحَس الصوف، والجمع عُثٌّ. وقد عَثَّث الصوفَ تَعُثُّهُ عَثًّا. وفي المثل:
عُثَيْثَةٌ تَقرمِ جلداً أملسا
يضرب للرجل يجتهد أن يؤثر في الشيء فلا يقدر عليه. وربما قيل للعجوز: عُثَةٌ. وفلان عُثُّ مالٍ، كما يقال إزاءُ مالٍ.

##### Türkçe

**العُثَّةُ**: yünü yalayan **السوسةُ**; çoğulu **عُثٌّ**. Ve yünü **عَثَّث**; onu **تَعُثُّهُ** **عَثًّا**. Meselde:

عُثَيْثَةٌ تَقرمِ جلداً أملسا

bir kimse için darb-ı mesel yapılır: bir şeyde iz bırakmaya çalışır da ona güç yetiremez. Bazen yaşlı kadına: **عُثَةٌ** denilmiştir. Ve falan kimse **عُثُّ مالٍ**dır; nitekim **إزاءُ مالٍ** denildiği gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ث ث
‏"‏ عثيثة تقرم جلداً أملساً ‏"‏ مثل في عدي يكيد برّياً‏.‏
وتقول‏:‏ فلان له جثّه كأنها عثّه‏.‏

##### Türkçe

ع ث ث
“ **عثيثة** pürüzsüz bir deriyi kemirir” (bu), **عدي** hakkında bir meseldir; bir yabanîye tuzak kurar.
Ve dersin ki: Falanın bir **جثّه**si vardır; sanki o bir **عثّه**dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العُثَّة والعَثَّةُ: المرأَة المَحقُورة الخَاملة، ضاوِيَّةً كانت أَو غيرَ ضَاوِيَّةٍ، وجمعُها عِثَاثٌ. ويقال للمرأَة البَذِيَّةِ: ما هي إِلاّ عُثَّة. وقال بعضهم: امرأة عَثَّةٌ، بالفتح، ضَئِيلَةُ الجِسْمِ. ورجل عَثٌّ؛ قال يصف امرأَةً جَسِيمةً:
عَميمةُ ضاحِي الجِلْدِ، ليْسَتْ بعَثَّةٍ،
ولا دِفْنِسٍ، يَطْبي الكِلابَ خِمارُها
الدِّفْنِسُ: البَلْهاء الرَّعْناء. وقوله يَطْبي الكِلابَ خِمارُها: يريد أَنها لا تَتَوَقَّى على خِمارِها من الدَّسَم، فهو زَهِمٌ، فإِذا طَرَحَتْه طَبَى الكلابَ برائِحتِه.
والعِثَاثُ: الأَفاعي التي يأْكل بعضُها بعضاً في الجَدْب. ويقال للحَيَّةِ: العَثَّاءُ والنَّكْزاءُ.
وعَثَّتْه الحيةٌ تَعُثُّه عَثّاً: نَفَخَتْه ولم تَنْهَشْه، فسَقَط لذلك شَعَرُه.
والعِثاثُ: رفعُ الصَّوْت بالغِناءِ والتَّرَنُّم فيه.
وعاثَّ في غِنائه مُعاثَّةً وعِثاثاً، وعَثَّثَ: رَجَّعَ؛ وكذلك القَوْسُ المُرِنَّةُ؛ قال كثير يصف قَوساً:
هَتُوفاً، إِذا ذاقَها النازِعُون،
سمِعْتَ لها، بعد حَبْضٍ، عِثاثا
وقال بعضهم: هو شِبْه تَرَنُّم الطَّسْتِ إِذا ضُرِبَ. وعَثَّه يَعُثُّه عَثًّا: رَدَّ عليه الكلامَ، أَو وَبَّخَه به، كعَتَّه. ويقال: أَطْعَمَني سَويقاً حُثًّا وعُثّاً إِذا كان غير مَلْتُوتٍ بدَسَمٍ. والعُثَّةُ: السُّوسَةُ أَو الأَرَضَةُ التي تَلْحَسُ الصُّوفَ، والجمع عُثٌّ وعُثَثٌ. وعَثَّت الصُّوفَ والثَوْبَ تَعُثُّهُ عَثًّا: أَكَلَتْه. وعُثَّ الصُّوفُ: أَكَلَه العُثُّ. والعُثُّ: دُويبة تأْكل الجُلودَ؛ وقيل: هي دويبة تَعْلَقُ الإِهابَ فتأْكُله، هذا قول ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: تَصَيَّدُ شُبَّانَ الرجالِ بفاحِمٍ
غُدَافٍ، وتَصْطادينَ عُثًّا وجُدْجُدا
والجُدْجُد أَيضاً: دويبة تَعْلَقُ الإِهابَ فتأْكله؛ وقال ابن دريد: العُثُّ، بغير هاء: دَوابُّ تَقَعُ في الصُّوف، فدلَّ على أَن العُثَّ جَمعٌ، وقد يجوز أَن يَعنيَ بالعُثِّ الواحدَ، وعَبَّر عنه بالدَّوابِّ، لأَنه جنس معناه الجمع، وإِن كان لفظه واحداً. وسئل أَعرابي عن ابنه، فقال: أُعْطِيه كلّ يومٍ من مالي دانِقاً، وإِنه فيه لأَسْرَعُ من العُثِّ في الصُّوف في الصَّيْفِ.
والعَثْعَثُ: ظَهْرُ الكَثِيب الذي لا نَبات فيه. والعَثْعَثَة: اللَّيِّنُ من الأَرض؛ وقيل: العَثْعَثُ الكَثِيبُ السَّهْلُ، أَنْبَتَ أَو لم يُنْبِتْ؛ وقيل: هو الذي لا يُنْبِتُ خاصةً، والأَوَّل الصحيحُ، لقول القَطَامِيّ:
كأَنَّها بيْضةٌ غَرّاءُ، خُدَّ لها
في عَثْعَثٍ، يُنْبِتُ الحَوْذان والعَذَما
وروايةُ أَبي حنيفة: خُطَّ لها؛ وقيل: هو رَمْلٌ صَعْبٌ تَوْحَلُ فيه الرِّجْلُ، فإِن كان حارّاً، أَحْرَقَ الخُفَّ، يعني خُفَّ البعير، والجمع: العَثاعِثُ؛ قال رؤبة:
أَقْفَرَتِ الوَعْساء والعَثاعِثُ
قال أَبو حنيفة: العَثْعَثُ من مَكارم المَنابت. والعَثْعَثُ أَيضاً: التُّرابُ، وعَثْعَثَه: أَلقاه في العَثْعَثِ. وعَثْعَثَ الرجلُ بالمكان: أَقام به. ويقال: عَثْعَث مَتاعَه، وحَثْحَثَه، وبَثْبَثَهُ إِذا بَذَره وفرَّقَه. وعَثْعَثَ مَتاعَه: حَرَّكَه. والعَثْعَثُ: الفَسادُ والعَثْعَثُ: الشدائد. وفي الحديث: ذُكِرَ لعليٍّ، عليه السلام، زمانٌ، فقال: ذاك زمانُ العَثاعِثِ أَي الشدائدِ، مِن العَثْعَثَةِ والإِفساد. وفي المثل: عُثَيْثةٌ تَقْرُمُ جِلْداً أَمْلَسا؛ وفي حديث الأَحْنَفِ: بَلَغَه أَن رجلاً يَغْتابُه، فقال: عُثَيْثةٌ تَقْرِضُ جِلْداً أَمْلَسا؛ عُثَيْثةٌ: تصغير عُثَّةٍ، وهي دُوَيْبَّة تَلْحَسُ الثيابَ والصُّوفَ، وأَكثر ما تكون في الصُّوفِ، والجمع: عُثَثٌ؛ يُضْرَبُ مثلاً للرجل يَجْتَهِدُ أَن يُؤثِّرَ في الشيءِ، فلا يَقْدِرُ عليه، ويروى: تَقْرُمُ، بالميم، وهو بمعنى تَقْرِضُ.
وربما قيل للعجوز: عُثَّة. وفلانٌ عُثُّ مال، كما يقال: إِزاءُ مالٍ. وفي النوادر: تَعاثَثْتُ فلاناً وتَعالَلْتُه. ويقال: اعْتَثَّه عِرْقُ سَوْءٍ واغْتَثَّه إِذا تَعَقَّلَه عن بُلُوغ الخير والشَّرَف. وبالمدينة جبل يقال له: عَثْعَثٌ، ويقال له أَيضاً: سُلَيْع، تصغير سَلْعٍ،
وعَثْعَثٌ: اسم، وبنو عَثْعَثٍ: بَطْنٌ من خَثْعَمَ.

##### Türkçe

**العُثَّة** ve **العَثَّةُ**: hor görülen, sönük (gösterişsiz) kadın; zayıflamış olsun yahut zayıflamış olmasın; çoğulu **عِثَاثٌ**’tır. Ve kötü sözlü kadın için denir: “O ancak bir **عُثَّة**’dir.” Bazıları dedi: “**عَثَّةٌ** kadın”, fetih ile, beden bakımından cılız. Ve “**عَثٌّ** adam”; iri yapılı bir kadını vasfederek dedi ki:

“Geniş (başlı)dır, derisi açıkta; **عَثَّةٍ** değildir,
ne de **دِفْنِسٍ**; onun başörtüsü köpekleri **يَطْبي** eder.”

**الدِّفْنِسُ**: ahmak, sersem. Ve onun sözü “**يَطْبي** köpekleri onun başörtüsü”: onun başörtüsünde yağdan sakınmadığını kasteder; o hâlde o kokmuştur; onu attığında, kokusuyla köpekleri **طَبَى** eder.

Ve **العِثَاثُ**: kıtlıkta bazısı bazısını yiyen yılanlar. Ve yılana denir: **العَثَّاءُ** ve **النَّكْزاءُ**.

Ve yılan onu **عَثَّتْه**; onu **تَعُثُّه عَثّاً**: onu şişirdi ve onu ısırıp parçalamadı; bunun için onun saçı döküldü.

Ve **العِثاثُ**: şarkı ile sesi yükseltmek ve onda terennüm etmek.

Ve şarkısında **عاثَّ**; **مُعاثَّةً** ve **عِثاثاً** (yaptı); ve **عَثَّثَ**: tekrarladı (geri çevirdi); aynı şekilde esnek yay; Kesîr bir yayı vasfederek dedi ki:

“Çınlayıcıdır; onu çekenler onu tadınca,
ona, bir **حَبْضٍ**’dan sonra, **عِثاثا** işitirsin.”

Bazıları dedi: O, leğen vurulduğunda terennümüne benzer. Ve onu **عَثَّه يَعُثُّه عَثًّا**: ona sözü geri çevirdi, yahut onunla onu azarladı; **عَتَّه** gibi. Ve denir: Bana **سَويقاً** **حُثًّا** ve **عُثّاً** yedirdi; eğer yağ ile yoğrulmuş değilse. Ve **العُثَّةُ**: yünü yalayan kurtçuk yahut ağaç kurdu; çoğulu **عُثٌّ** ve **عُثَثٌ**. Ve yünü ve elbiseyi **عَثَّت**; onu **تَعُثُّهُ عَثًّا**: onu yedi. Ve yün **عُثَّ** oldu: onu **العُثُّ** yedi. Ve **العُثُّ**: derileri yiyen küçük bir canlı; denildi ki: o, deriye yapışıp onu yiyen küçük bir canlıdır; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; ve şu beyti okudu:

“Erkeklerin delikanlılarını kapkara,
koyu kanatlı ile avlarsın; ve **عُثًّا** ve **جُدْجُدا** avlarsın.”

Ve **الجُدْجُد** da: deriye yapışıp onu yiyen küçük bir canlıdır. İbn Düreyd dedi: **العُثُّ**, هاء’sız: yüne düşen canlılardır; böylece **العُثَّ**’nin bir çoğul olduğuna delâlet etti; ve **العُثِّ** ile tek olanı kastetmesi de câiz olur; ve onu “canlılar” ile ifade etti; çünkü o, mânâsı çoğul olan bir cinstir, lafzı bir olsa bile. Bir bedevîye oğlu hakkında soruldu; dedi ki: “Malımdan ona her gün bir **دانِقاً** veriyorum; ve o, onda, yazın yünde **العُثِّ**’ten daha hızlıdır.”

Ve **العَثْعَثُ**: üzerinde bitki olmayan kum tepesinin sırtı. Ve **العَثْعَثَة**: yerin yumuşak olanı; denildi ki: **العَثْعَثُ** düz kum tepesidir; bitirsin yahut bitirmesin; denildi ki: özellikle bitirmeyen olandır; birincisi doğrudur; el-Katâmî’nin sözü için:

“Sanki o, parlak bir yumurta; onun için bir çizik açıldı
**عَثْعَثٍ** içinde; **الحَوْذان** ve **العَذَما** bitirir.”

Ebû Hanîfe’nin rivayeti: “**خُطَّ** لها”; denildi ki: o, ayağın içine battığı sert bir kumdur; eğer sıcak olursa, **الخُفَّ**’ü yakar; yani devenin pabucunu; çoğulu: **العَثاعِثُ**; Ru’be dedi ki:

“**الوَعْساء** ve **العَثاعِثُ** ıssız kaldı.”

Ebû Hanîfe dedi: **العَثْعَثُ** bitkilerin değerli olanlarındandır. Ve **العَثْعَثُ** ayrıca: toprak; ve onu **عَثْعَثَه**: onu **العَثْعَثِ** içine attı. Ve adam yerde **عَثْعَثَ**: orada ikamet etti. Ve denir: Eşyasını **عَثْعَثَ** etti, ve **حَثْحَثَه** etti, ve **بَثْبَثَهُ** etti; eğer onu saçtı ve dağıttıysa. Ve eşyasını **عَثْعَثَ** etti: onu hareket ettirdi. Ve **العَثْعَثُ**: bozulma. Ve **العَثْعَثُ**: şiddetler. Hadiste: Ali’ye, عليه السلام, bir zaman zikredildi; dedi ki: “O, **العَثاعِثِ** zamanı”, yani şiddetler; **العَثْعَثَة** ve ifsaddan. Meselde: “**عُثَيْثةٌ** pürüzsüz bir deriyi **تَقْرُمُ** eder.” el-Ahnef’in hadisinde: Ona bir adamın onu çekiştirdiği ulaştı; dedi ki: “**عُثَيْثةٌ** pürüzsüz bir deriyi **تَقْرِضُ** eder.” **عُثَيْثةٌ**: **عُثَّةٍ**’nin küçültmesidir; o, elbiseleri ve yünü yalayan küçük bir canlıdır; en çok yünde olur; çoğulu: **عُثَثٌ**; bir şeyde etki etmeye çalışıp da ona güç yetiremeyen adam için mesel olarak vurulur; ve “**تَقْرُمُ**”, م ile, rivayet edilir; o, “**تَقْرِضُ**” mânâsındadır.

Ve bazen kocakarıya: **عُثَّة** denir. Ve falan, “**عُثُّ** mal”dır; “**إِزاءُ** mal” denildiği gibi. **النوادر**’de: Falanla **تَعاثَثْتُ** ettim ve onu **تَعالَلْتُه** ettim. Ve denir: Kötülük damarı onu **اعْتَثَّه** etti ve onu **اغْتَثَّه** etti; eğer onu hayra ve şerefe ulaşmaktan alıkoyduysa.

Ve Medine’de **عَثْعَثٌ** denilen bir dağ vardır; ona ayrıca **سُلَيْع** da denir; **سَلْعٍ**’ın küçültmesi.

Ve **عَثْعَثٌ**: bir isimdir; ve **بنو عَثْعَثٍ**: **خَثْعَمَ**’dan bir koldur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ث ث * * العُثَّةُ * بوزن الحقة السوسة التي تلحس الصوف وجمعها * عُثٌّ * بالضم وقد * عَثَّتِ * الصوف من باب رد

##### Türkçe

* ع ث ث * * **العُثَّةُ** * **الحقة** vezninde; yünü yalayıp yiyen kurtçuk; bunun çoğulu **عُثٌّ** (ötre ile)dir. Ve **عَثَّتِ** yünü; **رد** bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العثة: بالضم: سوسة  ، أو الأرضة التي  تلحس الصوف، ج عث  بالضم، وعثت، كصرد.  وعثت الصوف  والثوب تعثه  عثا  : أكلته، وعث الصوف: أكله العث. وقال ابن الأعرابي: العث: دويبة تعلق الإهاب فتأكله، وأنشد:
  تصيدين شبان الرجال بفـاحـم                      غداف وتصطادين عثا وجد جدا والجدجد أيضا: دويبة تعلق الإهاب فتأكله. وقال ابن دريد: العث: بغير هاء دواب تقع في الصوف، وذلك على أن العث جمع، وقد يجوز أن يعني بالعث الواحد، وعبر عنه بالدواب لأنه جنس معناه الجمع وإن كان  لفظه  واحدا: وسئل أعرابي عن ابنه، فقال: أعطيه كل يوم من مالي دانقا وإنه فيه لأسرع من العث في الصوف في الصيف. ربما سميت  العجوز  عثة، وهو مجاز؛ لما فيها من الفساد والخرق، كأنها سوسة. العثة والعثة:  المرأة  المحقورة  البذيئة  الخاملة.  والحمقاء  ضاوية كانت أو غير ضاوية، وجمعها عثاث. ويقال للمرأة الزرية ما هي إلا عثة. وقال بعضهم: امرأة عثة، بالفتح ضئيلة الجسم، ورجل عث، قال يصف امرأة جسيمة:
  عميمة ضاحي الجلد ليست بعـثة                      ولا دفنس يطبي الكلاب خمارها

  الدفنس: البلهاء الرعناء.  والعثاث، بالكسر: الترنم في الغناء  ورفع الصوت به  كالتعثيث والمعاثة  عاث في غنائه معاثة وعثاثا، وعثث: رجع،  وكذلك القوس المرنة  ، قال كثير يصف قوسا:
  هتوفا إذا ذاقها النازعـون                      سمعت لها بعد حبض عثاثا وقال بعضهم: هو شبه ترنم الطست إذا ضرب. العثاث أيضا  :أفاعي يأكل بعضها بعضا في الجدب  ، نقله الصاغاني.  والعثعث: الفساد  . عثعث  :جبل بالمدينة  المشرفة، ويقال له أيضا سليع، تصغير سلع، عليه بيوت أسلم بن أفضى، وتنسب إليه ثنية عثعث. عثعث أيضا: اسم  مغن  . العثعث  :ما لان من الورك  ، وبه فسر قول الشاعر:
  تريك وذا غــدائر واردات                      يصبن عثاعث الحجبات سود العثعث أيضا: ما لان  من الأرض  ، قال أبو حنيفة: العثعث من مكارم المنابت. العثعث:  ظهر كثيب لا نبات فيه  ، وقيل: العثعث: الكثيب من السهل أنبت أو لم ينبت، وقيل: هو الذي لا ينبت خاصة، والأول الصحيح، لقول القطامي:
  كأنها بيضة غـراء خـد لـهـا                      في عثعث ينبت الحوذان والعذما وقيل: هو رمل صعب توحل فيه الرجل، فإن كان حارا أحرق الخف، يعني خف البعير، والجمع العثاعث، قال رؤبة:
  أقفرت الوعساء والعثاعث  والعث: الإلحاح  في المسألة. عثه يعثه عثا: رد عليه الكلام أو وبخه به، كعته. العث:  عض الحية  ، عثته الحية تعثه عثا: نفخته ولم تنهشه، فسقط لذلك شعره.  وعثعث  متاعه  :حرك  . وعثعث متاعه، وحثحثه، وبثبثه، إذا بذره  وفرقه  . عثعث الرجل بالمكان  :أقام  به، والمكان معثعث، عن أبي زيد، نقله ابن القطاع. عثعث  :تمكن  . عثعث إلى الشيء:  ركن  . في الحديث:  ذكر لعلي- رضي الله عنه- زمان، فقال:  ذاك زمان  العثاعث  أي  الشدائد  ، من العثعثة والإفساد.  والعثاء: الحية  كالنكزاء. في النوادر:  تعاثثته  و  تعاللته  ، بمعنى واحد. يقال  :اعتثه عرق سوء، أي تعقله أن يبلغ الخير  ، نقله الصاغاني. في المثل:  عثيثة تقرم جلدا أملسا  . قاله الأحنف حين بلغه أن رجلا يغتابه.  يضرب  مثلا  للمجتهد  أن يؤثر  في الشيء  ف  لا يقدر عليه  . وعثيثة تصغير عثة.
 ومما يستدرك عليه: يقال: أطعمني سويقا حثا وعثا، إذا كان غير ملتوت بدسم. والعثعث: التراب. وعثعثه: ألقاه في العثعث. وفلان عث مال، كما يقال: إزاء مال. وبنو عثعث: بطن من خثعم.

الغث: المهزول، كالغثيث  ، يقال: غثت الشاة، إذا هزلت.  وقد غث  اللحم  يغث ويغث، بالفتح والكسر  ، أي من باب فرح وضرب  غثاثة  ، بالفتح،  وغثوثة  ، بالضم، فهو غث وغثيث، إذا كان مهزولا. كذلك  أغث  اللحم، وأغثت الشاة: هزلت.  وغث الحديث:  ردؤ، و  فسد  ، وهو مجاز،  كأغث  ، رباعيا، يقال: أغث الرجل في منطقه. ويقال: حديثكم غث، وسلاحكم رث. وقوم غثثة. وأغث فلان في منطقه: تكلم بما لا خير فيه. كذا في الأساس. وفي المصباح: وفي الكلام الغث والسمين  أي الجيد والردىء  . وأغث الرجل اللحم، أي اشتراه غثا، كذا في الصحاح. غث  الجرح  يغث غثا، وغثيثا  :سال غثيثه، أي مدته وقيحه  وما كان فيه من لحم ميت، وهو الغثيثة  كأعث  الجرح: أمد.  واستغثه  صاحبه، إذا  أخرجه منه  وداواه، وقال:
  وكنت كآسي شجة يستغثها

  ووجد بخط أبي زكريا  يستغيثها  فليعلم ذلك. يقال: لبسته على غثيثة ونفس خبيثة  الغثيثة: فساد في العقل، و  هي أيضا  نخلة ترطب ولا حلاوة لها  . الغثيثة  :أحمق  ، والذي  لا خير فيه  ، نقله الصاغاني.  والغثة، بالضم  : الشاة المهزولة. و  البلغة من العيش  ، وكذلك الغفة، والغبة.  والغثغثة: القتال الضعيف بلا سلاح  ، كذا وجد في بعض نسخ الصحاح بخط بعض الأفاضل. قلت شبه بغثغثة الثوب إذا غسل باليدين، نقله الصاغاني. الغثغثة أيضا:  الإقامة  ، كالعثعثة، بالعين. يقال:  اغتثت الخيل  اغتثاثا، إذا  أصابت  شيئا  من الربيع  فسمنت بعد الهزال، وكذلك اغتفت، واغتبت.  والتغيث: أن تسمن الإبل قليلا  ، ومنه قولهم: غث بعيري ثم غثث، أي أزال غثاثته ببعض السمن. وقال الأموي: غثثت الإبل تغثيثا، وملحت تمليحا، إذا سمنت.  والغثث، ككتف، والغثاغث  ، بالضم  :الأسد  ، نقله الصاغاني.  وذو غثث، كصرد: ماء لغني  ابن أعصر،  أو جبل بحمى ضرية  تخرج سيول التسرير منه ومن نضاد.  وما يغث عليه أحد  ، بالكسر والفتح معا،  أي ما يدع أحدا إلا سأله  ، كذا في التهذيب. فلان  لا يغث عليه شيء  أي لا يمتنع، كذا في الأساس. وفي الصحاح:  أي لا يقول في شيء إنه  ، بكسر الهمزة،  ردىء فيتركه  . وفي الأساس والتكملة: أنا أتغثث ما أنا فيه وأستغثه حتى استسمن، يعني أعمل الدون حتى أجد الكثير، هذا نص الأساس، وفي التكملة: أي استقل عملي؛ لآخذ به الكثير من الثواب.

##### Türkçe

**العثة**: damme ile: **سوسة**, yahut yünü yalayan **الأرضة**; çoğulu **عث** (damme ile). Ve **عثت**; **كصرد**. Ve **وعثت الصوف والثوب تعثه عثا**: onu yedi. Ve **وعث الصوف**: **العث** onu yedi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العث**: deriye yapışıp onu yiyen bir küçük canlı; ve şu beyti okudu:
  تصيدين شبان الرجال بفـاحـم                      غداف وتصطادين **عثا** وجد جدا

Ve **الجدجد** de: deriye yapışıp onu yiyen bir küçük canlıdır. İbn Düreyd dedi: **العث**: **هاء**sız olarak, yüne düşen canlılardır; bu, **العث**’in bir çoğul olması üzerinedir; ve **العث** ile tek olanın kastedilmesi de caizdir; onu “canlılar” diye ifade etti; çünkü o, lafzı bir olsa da manası çoğul olan bir cinstir. Ve bir bedevîye oğlu hakkında soruldu; dedi ki: “Ona her gün malımdan bir **دانق** veriyorum; ve o, onda, yazın yündeki **العث**’ten daha hızlıdır.” Bazen yaşlı kadına **عثة** denilmiştir; bu mecazdır; onda bulunan bozulma ve yırtıklık sebebiyle; sanki o bir **سوسة**’dir. **العثة** ve **العثة**: hor görülen, edepsiz, sönük kadındır. Ve ahmak (zayıflamış olsun yahut zayıflamış olmasın); çoğulu **عثاث**’tır. Ve kadına, aşağılık olana: “O ancak bir **عثة**’dir” denir. Bazıları dedi: **امرأة عثة** (fetha ile): bedeni küçük; ve **رجل عث**. İri yapılı bir kadını vasfederken dedi ki:
  عميمة ضاحي الجلد ليست بعـثة                      ولا دفنس يطبي الكلاب خمارها

**الدفنس**: budala, sersem. Ve **العثاث** (kesra ile): şarkıda terennüm etmek ve onunla sesi yükseltmektir; **كالتعثيث والمعاثة** gibi. **عاث في غنائه معاثة وعثاثا**. Ve **عثث**: döndü; ve aynı şekilde esnek yay; Kesîr bir yayı vasfederken dedi ki:
  هتوفا إذا ذاقها النازعـون                      سمعت لها بعد حبض عثاثا

Bazıları dedi: O, leğenin vurulunca terennümüne benzer. **العثاث** ayrıca: kıtlıkta birbirini yiyen yılanlardır; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **العثعث**: bozulmadır. **عثعث**: Medîne-i müşerrefe’de bir dağdır; ona ayrıca **سليع** da denir; **سلع**’ın küçültmesi; üzerinde Eslem b. Afdâ’nın evleri vardır; ve ona **ثنية عثعث** nisbet edilir. **عثعث** ayrıca: bir şarkıcının adıdır. **العثعث**: kalçadan yumuşayan şeydir; ve şairin sözü bununla tefsir edilmiştir:
  تريك وذا غــدائر واردات                      يصبن عثاعث الحجبات سود

**العثعث** ayrıca: yerden yumuşayan şeydir. Ebû Hanîfe dedi: **العثعث** bitkilerin keremlilerindendir. **العثعث**: üzerinde bitki olmayan bir kum tepesinin sırtıdır; ve denildi ki: **العثعث**: düz araziden bir kum tepesidir; bitirmiş olsun yahut bitirmemiş olsun; ve denildi ki: özellikle bitirmeyenidir; birincisi doğrudur; Katamî’nin sözü sebebiyle:
  كأنها بيضة غـراء خـد لـهـا                      في عثعث ينبت الحوذان والعذما

Ve denildi ki: O, ayağın çamura battığı zor bir kumdur; eğer sıcak olursa, **الخف**’i yakar; yani devenin **خف**’ini. Çoğulu **العثاعث**’tir. Ru’be dedi ki:
  أقفرت الوعساء والعثاعث

Ve **العث**: istemede ısrardır. **عثه يعثه عثا**: ona sözü geri çevirdi yahut onunla onu azarladı; **كعته** gibi. **العث**: yılanın ısırmasıdır. **عثته الحية تعثه عثا**: ona üfledi, onu dişlemedi; bunun sebebiyle onun saçı döküldü. Ve **وعثعث متاعه**: hareket ettirdi. Ve **عثعث متاعه** ve **حثحثه** ve **بثبثه**: onu saçıp dağıttığında. **عثعث الرجل بالمكان**: orada ikamet etti. Ve mekân **معتعث**’tır; Ebû Zeyd’den; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. **عثعث**: yerleşti/sağlamlaştı. **عثعث إلى الشيء**: dayandı. Hadiste: Ali’ye -Allah ondan razı olsun- bir zaman zikredildi; dedi ki: “O, **العثاعث** zamanı” yani şiddetler; **العثعثة** ve ifsaddan. Ve **العثاء**: **كالنكزاء** olan yılandır. **في النوادر**: **تعاثثته** ve **تعاللته**; tek bir mana ile. Denir ki: **اعتثه عرق سوء**; yani hayra ulaşmasını engelledi; es-Sâğânî nakletti. Meselde: **عثيثة تقرم جلدا أملسا**. Bunu el-Ahnef, bir adamın onu gıybet ettiğinin kendisine ulaştığı zaman söyledi. Çalışkanın bir şeyde tesir etmeye çalışıp da ona güç yetirememesine misal olarak darb olunur. Ve **عثيثة**: **عثة**’nin küçültmesidir.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: Denir ki: “Bana **سويقا** **حثا** ve **عثا** yedir”; eğer yağ ile yoğrulmamış ise. Ve **العثعث**: topraktır. Ve **عثعثه**: onu **العثعث**’a attı. Ve falan kimse **عث مال**’dır; “**إزاء مال**” denildiği gibi. Ve **بنو عثعث**: Has‘am’dan bir koldur.

**الغث**: zayıf olan; **كالغثيث**. Denir ki: **غثت الشاة**: zayıfladı. Ve **غث اللحم يغث ويغث** (fetha ve kesra ile): yani **من باب فرح وضرب**; **غثاثة** (fetha ile) ve **غثوثة** (damme ile); o halde o **غث** ve **غثيث**’tir; zayıf olduğunda. Aynı şekilde: **أغث اللحم**; ve **أغثت الشاة**: zayıfladı. Ve **غث الحديث**: kötü oldu ve bozuldu; bu mecazdır; **كأغث** (dörtlü fiil) gibi; denir ki: **أغث الرجل في منطقه**. Ve: “Sizin sözünüz **غث**’tır, silahınız **رث**’tir” denir. Ve bir kavim **غثثة**’dir. Ve **أغث فلان في منطقه**: hayır olmayan şeyle konuştu. **كذا في الأساس**. Ve **في المصباح**: “Sözde **الغث والسمين**” yani iyi ve kötü. Ve **أغث الرجل اللحم**: onu **غث** olarak satın aldı; **كذا في الصحاح**. **غث الجرح يغث غثا وغثيثا**: onun **غثيثه**’i aktı; yani onun cerahati ve irini ve içinde bulunan ölü et; o da **الغثيثة**’dir. **كأعث الجرح**: irinlendirdi. Ve **استغثه صاحبه**: onu ondan çıkardığında ve onu tedavi ettiğinde. Ve dedi ki:
  وكنت كآسي شجة يستغثها

Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla **يستغيثها** bulundu; bu bilinsin. Denir ki: “Onu bir **غثيثة** ve kötü bir nefis üzere giydim.” **الغثيثة**: akılda bozulmadır; ve o ayrıca: olgunlaşır da tatlılığı olmayan bir hurma ağacıdır. **الغثيثة**: ahmak; ve hayır olmayan kimse; es-Sâğânî nakletti. Ve **الغثة** (damme ile): zayıf koyun. Ve geçimden **البلغة**; ve aynı şekilde **الغفة** ve **الغبة**. Ve **الغثغثة**: silahsız zayıf çarpışmadır; bazı **الصحاح** nüshalarında bazı fazilet sahiplerinin hattıyla böyle bulundu. Dedim: iki elle yıkandığında elbisenin **غثغثة**’sine benzetildi; es-Sâğânî nakletti. **الغثغثة** ayrıca: ikamettir; **كالعثعثة** (ayn ile) gibi. Denir ki: **اغتثت الخيل اغتثاثا**: bahardan bir şey isabet edip zayıflıktan sonra semirdiğinde; ve aynı şekilde **اغتفت** ve **اغتبت**. Ve **التغيث**: develerin biraz semirmesidir; bundan onların sözü: “**غث بعيري ثم غثث**” yani onun **غثاثة**sini bir miktar semizlikle giderdi. El-Emevî dedi: **غثثت الإبل تغثيثا** ve **ملحت تمليحا**: semirdiklerinde. Ve **الغثث** (**ككتف**) ve **الغثاغث** (damme ile): aslandır; es-Sâğânî nakletti. Ve **ذو غثث** (**كصرد**): Ganî b. A‘sar’a ait bir su; yahut Hımâ-yi Darriyye’de bir dağ; **التسرير**’in selleri ondan ve **نضاد**’dan çıkar. Ve “**وما يغث عليه أحد**” (kesra ve fetha ikisiyle): yani hiç kimseyi bırakmaz, mutlaka ondan ister; **كذا في التهذيب**. Falan kimse: “**لا يغث عليه شيء**” yani engellenmez; **كذا في الأساس**. Ve **في الصحاح**: yani hiçbir şey hakkında “o” demez; hemzenin kesriyle; kötü diye onu terk eder. Ve **في الأساس والتكملة**: “Ben içinde bulunduğum şeyi **أتغثث** ederim ve onu **أستغثه** ederim; ta ki semirinceye kadar”; yani azı yaparım, ta ki çoğu buluncaya kadar; bu, **نص الأساس**’tır. Ve **في التكملة**: yani amelimi az görürüm; onunla çok sevap almak için.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَثَّ
عَثَّ U ( n. ac. عَثّ 1 ),
a.  Ate, gnawed, bit.

b.  Importuned.

عَثَّثَ
عَثَّثَ II ,
a.  see I (b) & III.

عَاْثَثَ
عَاْثَثَ III ,
a.  Trilled, quavered ( in singing ).

تَعَاْثَثَ
تَعَاْثَثَ VI ,
a.  Made excuses, invented pretexts.

اِعْتَثَثَ
اِعْتَثَثَ VIII ,
a.  Kept back from good.

عُثّ
عُثّ 3 ,
a.  see 3t (a) .

عُثَّة
عُثَّة 3t , ( pl. عُثّ 3 ,  عُثَث 9 ),
a.  Moth; grub.

b.  Old woman, hag.

عَثَّآءُ
عَثَّآءُ 42 ,
a.  Serpent.

##### Türkçe

**عَثَّ**
**عَثَّ** I ( n. ac. **عَثّ** 1 ),
a. Yedi, kemirdi, ısırdı.

b. Rahatsız etti.

**عَثَّثَ**
**عَثَّثَ** II ,
a. I (b) ve III’e bak.

**عَاْثَثَ**
**عَاْثَثَ** III ,
a. Titrek ses çıkardı, terennüm etti (şarkı söylemede).

**تَعَاْثَثَ**
**تَعَاْثَثَ** VI ,
a. Mazeretler yaptı, bahaneler uydurdu.

**اِعْتَثَثَ**
**اِعْتَثَثَ** VIII ,
a. Hayırdan alıkoydu.

**عُثّ**
**عُثّ** 3 ,
a. 3t (a)’ya bak.

**عُثَّة**
**عُثَّة** 3t , ( pl. **عُثّ** 3 , **عُثَث** 9 ),
a. Güve; kurtçuk.

b. Yaşlı kadın, kocakarı.

**عَثَّآءُ**
**عَثَّآءُ** 42 ,
a. Yılan.
