# عثر (ع-ث-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Meyve suyu demektir

- Harfler: ع - ث - ر
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَعْثَرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Haberdar ettik | 1 | 1 | [18:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/18:21.md) |
| [عُثِرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%B9%D9%8F%D8%AB%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | فُعِلَ | Haberdar edildi | 1 | 1 | [5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/5:107.md) |

## Mücavir kökler — 23 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
2. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yapı demektir
3. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gerilmiş yay demektir
4. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
5. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
6. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
7. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İsm hurmadan yapılan içkidir
8. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
9. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
10. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
11. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
12. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
15. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Murar acı bir ağacın adıdır
16. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
17. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
18. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
19. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
20. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
21. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
22. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
23. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%A7.md), [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md), [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md), [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ayağın bir engele takılarak tökezlemesi, sendeleme ve bu çarpışmayla gizli olanın açığa çıkması veya toz kalkması |
| Çekirdek Özet 2 | Bir sırrın, gizli tutulan bir durumun veya saklı bir topluluğun kasıtsız biçimde, tökezlercesine aniden keşfedilmesi ve muttali olunması |
| Çekirdek Özet 3 | Planlanmamış karşılaşma ile hakikatin açığa çıkması; beşerî örtbas etme çabasının beklenmedik bir temasla ifşa olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü kasıtlı arama veya bilinçli teftiş gibi algılayarak olayın beklenmedik, engele çarpma sonucu aniden ortaya çıkma niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عث | Dağılma, düzensiz hareket, içten kemirilme ve yüzeyin sarsılması; [عثو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88.md) kökünde görülen fesat çıkarma ve ortalığı altüst etme hareketinde olduğu gibi sükûnetin bozulması | ر | Ra harfinin tekrar, sürtünme ve baş aşağı dönme etkisiyle hareket, ayağın fiziki bir engele çarpıp tökezlemesine ve yerdeki tozun-gizli nesnenin saçılmasına odaklanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bir olguya muttali olma, açığa çıkan nesnenin göz önüne gelmesi ve idrak |
| ث | İşaret, sınır (ت harfinden türetme, pelteklik ve yayılma ile yoğunlaşmış sürtünme) | Yürüyüş zeminindeki beklenmedik pürüz, takılma noktası veya gizli engel |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dik duruşun bozulup başın öne eğilmesi, yüzüstü kapaklanma veya hareketin yön değiştirmesi |
| عثر | Engele çarpan ayağın sarsılmasıyla dik duruşun bozulması ve gizli olanla yüz yüze gelinmesi | Yürüyüş halindeki bir kimsenin zemindeki gizli bir pürüze çarpıp tökezlemesi, bu ani duraksama ve sarsılma ile saklı bir hakikatin göze görünür hale gelmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yürüyen insanın veya binek hayvanının ayağının taşa, çukura veya eteğine takılarak sendelemesi, tökezleyip yüzüstü düşeyazması; adım atarken toprağın veya gizli pürüzün eşilip tozun (عِثْيَر) havaya savrulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair en-Nâbiġa ez-Zübyânî bir beytinde bahtın tökezlemesini ve sendelemesini bu kökle tasvir etmiştir: لك الخير إن وارت بك الأرض واحداً / وأصبح جدّ الناس يظلع عاثراً |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayet ve sözlüklerde «لا حَلِيمَ إِلَّا ذُو عَثْرَةٍ» ifadesiyle yer alır; insanın tökezlemedikçe, hata ve yanılgı tecrübesi yaşamadan olgun bir hilm ve basirete erişemeyeceğini anlatır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça عثر kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak Güney Batı Sami sahasında ve Arapçanın kendi iç semantik genişlemesinde karakteristik bir profil çizer. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ع-ث-ر denkliği sınırlı olup tökezleme ve sendeleme anlamları genellikle כשיל veya פוק kökleriyle karşılanır; ancak Arapçada kök çift yönlü bir somut çekirdeğe sahiptir: ayağın engele çarpıp sendelemesi (fiziksel zelle) ve bu çarpışmanın etkisiyle yerdeki gizli bir nesnenin yahut tozun eşilerek açığa çıkması (عِثْيَر). Bu fiziksel çarpma ve sürpriz ifşa, zamanla «istemeden, planlamadan bir şeye denk gelmek ve muttali olmak» soyut manasını doğurmuştur. Arapçadaki bu semantik sıçrama (tökezleme $\to$ üzerine düşme $\to$ tesadüfen haberdar olma) kökün en ayırt edici filolojik gelişimidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tökezleme ve toz savurma | Kökün asıl anlamı ayağın engele çarpmasıdır; tökezleyen kimsenin düşerken baktığı noktayı görmesi veya yerdeki gizli nesneye istemeden toslaması sebebiyle bilgi ve ıttıla anlamı türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami morfo-semantiği | Kuzeybatı dillerinde kökün doğrudan tam fonetik ve semantik izdüşümü zayıf olup, sendeleme ve sürpriz açığa çıkma ilişkisi Arapça merkezli gelişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عثر | Anlamlı | Tökezlemek, muttali olmak | Ayağın bir engele takılması, sürpriz şekilde haberdar olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [عرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AB.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| [ثعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%B1.md) | Anlamlı | Siğil, meme ucu, kabartı | Deride aniden beliren pürüz, küçük çıkıntı ve kabarcıklar | Pürüz ve engel çağrışımı taşır; Kur'an'da geçmez |
| [ثرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B9.md) | Anlamlı | Hızlı akmak, fışkırmak | Sıvının veya kalabalığın birdenbire bir yerden boşanıp akması | Tahdhīb al-Lugha müsta‘mel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| [رعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%AB.md) | Anlamlı | Küpe, sallanan takı, sarkıntı | Kulaktan sarkan takı veya horozun ibiği gibi sallantılı nesne | Dengesiz sallanma hareketi içerir; Kur'an'da geçmez |
| [رثع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D8%B9.md) | Anlamlı | Salya akıtmak, hırsla atılmak | Oburlukla yemeğe düşkünlük, ağzı sulanarak öne fırlamak | Dengesizce öne kapaklanma nüansı taşır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عثر | Merkez | Tökezleme ve muttali olma | İstem dışı bir engele çarpma veya tesadüfi bir temas sonucu gizli olanın açığa çıkması | Harekette sendeleme ve bilgiye gafil avlanırcasına ulaşma |
| [كبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%A7.md) | Komşu | Yüzüstü düşme | [كبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%A7.md) sadece yere kapaklanmayı ve atın sendelemesini ifade eder; bilgiye muttali olma nüansı içermez | Fiziksel düşüşte yoğunlaşır |
| [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Kayma, hata yapma | [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md) pürüzsüz zeminde ayağın kaymasını ifade ederken, عثر bir pürüze takılmadır | Kayma ile engele çarpma farkı |
| [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) | Komşu | Bulma | [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) arayışın sonunda veya doğrudan karşılaşmayı bildirir; tökezleme ve ifşa olma çağrışımı yoktur | Genel bulma eylemi |
| [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) | Komşu | Bilgi sahibi olma | [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) yükselerek veya doğrudan gözlemleyerek haberdar olmadır; عثر ise gizlenenin beklenmedik ifşasıdır | Görerek bilme ile çarparak fark etme farkı |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabit ve sağlam kalma | Yere sağlam basma, sarsılmama, tökezleyip sendelemekten uzak durma hali | Denge ve sebat hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عثر | Tökezlemek; ansızın muttali olmak | Ayağın bir engele takılması ve bu vesileyle saklı bir durumun açığa çıkması | Kesin |
| Latince | impingere, offendere, deprehendere | Bir engele çarpmak; yakalamak, suçüstü bulmak | Impingere çarpmayı, offendere ayağın takılmasını, deprehendere ise gizli bir şeyi aniden yakalamayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to stumble upon, to blunder into, to discover by chance | Tökezlemek, tesadüfen rastlamak/keşfetmek | To stumble upon deyimi, hem ayağın bir şeye takılmasını hem de planlanmamış bir buluşu Arapçadaki çift katmanla birebir karşılar | Kesin |
| Almanca | stolpern, stoßen auf, zufällig entdecken | Tökezlemek, bir şeye rastgelmek | Stolpern sendelemeyi, stoßen auf ise beklenmedik şekilde bir durumla burun buruna gelmeyi verir | Güçlü |
| Fransızca | trébucher, tomber sur | Tökezlemek, tesadüfen üzerine düşmek/bulmak | Tomber sur deyimi, fiziksel düşüş ile zihinsel karşılaşmayı aynı kökte birleştirir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَعْثَرْنَا (İf'āl sîgası) | Gizleneni ansızın açığa çıkarmak, tesadüfen haberdar etmek | İnsanların plan ve araştırması olmaksızın, ilahi sevk ile Ashâb-ı Kehf'in varlığına muttali kılınması bağlamı (Kehf [18:21](https://lisan.digital/tr/ayet/18:21.md)) |
| عُثِرَ (Meçhul mâzî) | Bir hıyanetin veya yalanın beklenmedik şekilde ortaya çıkması, suçüstü olunması | Vasiyet esnasında şahitlik eden iki kişinin yalan yere yemin ettiğinin sonradan fark edilmesi ve açığa çıkması bağlamı (Mâide [5:107](https://lisan.digital/tr/ayet/5:107.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve dirilişin ispatı | Kehf Suresi [18:21](https://lisan.digital/tr/ayet/18:21.md) ayetinde Allah'ın Ashâb-ı Kehf'i insanlara bildirmesi, kıyametin ve bedensel dirilişin şüphe götürmez bir hakikat olduğunu kanıtlama aracı kılınmıştır. | İlahî kudretin mucizevi ifşası |
| Fıkıh | Hıyanetin tespiti ve şahitliğin reddi | Mâide Suresi [5:107](https://lisan.digital/tr/ayet/5:107.md) ayetinde vasiyet şahitlerinin hıyanetinin ortaya çıkması (عُثِرَ) durumunda, hakkı zayi olan mirasçıların yeminle hakkı geri alması (kassâme benzeri usul) tartışılır. | Suçun beklenmedik delille sabit olması |
| Tefsir | Arayışsız keşif (الاطلاع من غير طلب) | Müfessirler kökün «tökezlemek» kök anlamından hareketle, ayetlerdeki bilmenin bir teftiş veya arama sonucu değil, adeta ayağın çarpması gibi beklenmedik bir tecelliyle gerçekleştiğini vurgular. | Tesadüfi/ani muttali oluş |
| Hadis | Zelle, yanılgı ve ahlaki olgunlaşma | «لا حليم إلا ذو عثرة» hadisinde kök, insanın düşe kalka, hatalarından ibret alarak kemale ermesi anlamında ahlaki tecrübenin temeli sayılmıştır. | Hata ve tecrübe |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gaybın ve ahiret vaadinin zuhuru | İlahî ifşa ve kanıt | Şüpheyi giderici kesin delil olma | İnsanların kendi imkânlarıyla ulaşamayacağı hakikatin ilahi bir yönlendirmeyle aniden gözler önüne serilmesi (Kehf [18:21](https://lisan.digital/tr/ayet/18:21.md)) | Kesin |
| İlmi | Bilimsel keşif ve serendipite | Beklenmedik bulgu | Araştırma rotasını değiştiren kaza | Hesaplanmamış bir anormalliğin veya hatanın yeni bir hakikatin kapısını aralaması | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimde örtülü entrikaların ifşası | Kriz ve skandal anı | Gizli ittifakların bozulması | Devlet veya toplum düzeninde gizlenen bir hıyanetin beklenmedik bir gedikten gün yüzüne çıkması | Güçlü |
| İktisadi | Ticari hile ve zimmetin ortaya çıkması | Denetim dışı açık verme | Haksız kazancın tespiti ve tazmini | Gizlenmiş bir sahtekârlığın veya emanete hıyanetin hesap dışı bir delille suçüstü yakalanması (Mâide [5:107](https://lisan.digital/tr/ayet/5:107.md)) | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Pertürbasyon ve Serendipite (Perturbation / Serendipity) | Düzgün doğrusal bir yörüngede ilerleyen bir parçacığın beklenmedik bir potansiyel bariyere veya engele çarparak sıçraması ve bu sapmanın sisteme dair saklı bir parametreyi görünür kılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Suçüstü tespiti ve ifşa kuramı (Spontaneous disclosure) | Hukuk ve kriminolojide, failin örtbas etmeye çalıştığı fiilin, kasıtlı bir soruşturma olmaksızın tesadüfi bir temas veya küçük bir ihmal zinciriyle kendiliğinden ifşa olması hali | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «haberdar olmak» ya da «öğrenmek» (علم veya عرف) şeklinde tercüme ederek, fiilin içerdiği kaza, plansızlık, engele çarpma ve şaşkınlık nüansını silmek. Ayrıca kullanıcı notundaki [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) (üzüm sıkma, ikindi vakti) köküne ait izahatın bu kökle hiçbir filolojik ilgisi yoktur; bu iki kökün karıştırılması vahim bir kavram kaymasıdır. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın kurduğu gizlilik perdesinin veya tarihe gömülmüş sırların beşerî kudretin dışındaki hesaplanamaz bir noktadan patlak verip görünür kılınmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide 107'de olayın planlı bir mahkeme teftişiyle çözüldüğü sanılır; oysa metin hıyanetin beklenmedik bir falso veya tesadüfi bir emare ile «patlak verdiğini» bildirir. Kehf 21'de ise insanların gençleri arayıp bulduğu zannedilir; oysa gençler ilahi takdirle onların karşısına bir engel gibi aniden çıkarılmıştır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gayb, adalet ve mucize tasavvurunda bilginin her zaman rasyonel ve planlı bir arayışla elde edilmediğini; ilahi iradenin hakikati insanlara bir tökezleme veya beklenmedik çarpışma vesilesiyle açtığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emanet ve şahitlik hukukunda hıyanetin deşifre olduğu bağlamlarda (Mâide [5:107](https://lisan.digital/tr/ayet/5:107.md)) ve tarihe gizlenmiş mucizelerin gün ışığına çıkarıldığı kıssalarda (Kehf [18:21](https://lisan.digital/tr/ayet/18:21.md)) anahtar kelimedir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayların sadece insan aklının kurguladığı denetim mekanizmalarıyla aydınlatılabileceği zannını düzeltir; beşerin gizleme planlarının en zayıf ve beklenmedik bir temas noktasında çökeceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yürüyüş halindeki ayağın gizli bir taşa veya engele çarpıp sendelemesi ve çarpılan yerdeki tozun veya nesnenin açığa çıkması.
- Soyut anlam: Gizli tutulan bir gerçeğin, planlanmamış ve beklenmedik bir temas ya da kaza sonucu aniden fark edilmesi ve ifşa olması.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve toplumsal gizlilik zırhının hesapta olmayan bir engele toslamasıyla hakikatin tecelli etmesi.
- LaTeX modeli: $$T(x) \xrightarrow{\; \delta \cap E \;} I(x)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $T(x)$ bireyin veya olayın doğrusal, planlanmış ve örtülü gidişatını (trajektorisini) temsil eder. $\delta \cap E$ ifadesi, yörüngede hesapta olmayan beklenmedik bir mikro engelle ($E$) temas ve çarpışma anını (pertürbasyon/tökezleme) simgeler. $I(x)$ ise bu çarpışmanın zorunlu sonucu olarak gizlenen durumun saklandığı yerden fırlayarak görünür hale gelmesini ve muttali olunmasını (enformasyonun/ifşanın açığa çıkışını) formüle eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/5:107.md) — عُثِرَ

فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَيْنَا إِنَّا إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet onların aleyhinde gerçekten bir vebale hak kazanmış oldukları ortaya çıkarsa; onların aleyhlerine hak iddia ettikleri iki kişi, bunların yerine geçer. Ve; bizim şehadetimiz onların şehadetinden daha doğrudur, biz haddi aşmadık, o takdirde biz, doğrusu zalimlerden oluruz, diye Allah’a yemin ederler.

### [Kehf 18:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/18:21.md) — أَعْثَرْنَا

وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًا رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا

Meal (IK): Böylece, insanların onları bulmalarını sağladık ki Allah’ın sözünün gerçek olduğunu ve kıyametin kopmasından şüphe edilmeyeceğini bilsinler. Nitekim bunlar hakkında çekişip duruyorlar: Onların mağaralarının önüne bir bina kurun, diyorlardı. Halbuki Rabbları onları çok daha iyi bilendir. Onların yerlerine galib gelenler ise: Onların mağaralarının önüne mutlaka bir mescid yapacağız, dediler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Meyve suyu demektir. Üzümü sıkmaya asr etmek denir. Üzümü ikindiye kadar toplar, ikindiden sonra da sıkarlardı. Bu nedenle asra ikindi vakti denmiştir. Sonraları üzüm sıkma mevsimine de asr denmiştir. Ondan sonra da yüz yıl için de asr denmiştir. Burada yüzyılın insan hayatında dönüm vakti olduğuna işaret edilmiştir. İnsanın nominal ömrü yüz yıldır. Burada yüz yıla veya çağa yemin edilmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والثاء والرّاء معهما
ع ث ر، ث ع ر، ر ع ث، رث ع مستعملات
عثر:
عَثَرَ الرّجل يَعْثُرِ ويَعْثُرُ عثوراً، وعثر الفرس عِثاراً إذا أصاب قوائمه شيء، فيُصرع أو يَتَتَعْتَعُ. دابّة عثور: كثيرة العثار.
وعثرَ الرّجل يعثرُ عثراً إذا اطلّع على شيء لم يطلّع عليه غيره.
وأعثرت فلاناً على فلانٍ أي: أطلعته عليه، وأعثرته على كذا. وقوله عزّ وجل: "فإِن عُثِرَ" أي: اطُّلِعَ.
والعِثْيَرُ: الغبار السّاطع. والعَثْيَرُ الأثَرُ الخفيُّ، وما رأيت له أثراً ولا عِثْيَرا.ً والعَيْثَرُ: ما قلبت من ترابٍ أو مَدَرٍ أو طينٍ بأطراف أصابع رجلَيْكَ إذا مشيت لا يرى من القدم غيره. قال:
.................. عَيْثَرْتَ طَيْرَكَ لو تَعيفُ
يقول: وقعت عليها لو كنت تعرف، أي: جزتَ بما أنت لاقٍ لكنّك لا تعرف.
والعاثور: المتالِف. قال:
وبلدةٍ كثيرةِ العاثُورِ
ثعر:
الثَّعْرُ والثُّعْرُ، لغتان، لَثىً يخرج من غصن شجرة السَّمُر، يقال: هو سمٌّ.
والثُّعْرور: الغليظ القصير من الرّجال.
والثعارير: ضربٌ من النّبات يشبه الأذْخِرَ يكون بأرض الحجاز.
رعث:
الرَّعْثةُ: تلتلة تتّخذ من جُفِّ الطَّلْعِ يُشْرَبُ بها.
والرِّعاثُ: ضربٌ من الخَرَزِ والحليّ. قال:
إذا علقت خافَ الجنان رِعاثها
وقال:
رقراقة كالرشأ المُرَعَّثِ
أي في عنقها قلائد كالرِعاث.
وكلّ مِعْلاقٍ كالقُرط والشّنْف ونحوه في آذان أو قلادة فهو رِعاثٌ، وربّما علّقت في الهودج رُعُثٌ كثيرة، وهي ذباذب يُزَيَّنُ بها الهودجُ.
ورَعْثَةُ الدّيك عُثْنونُهُ. أنشد أبو ليلى:
ماذا يُؤَرّقُني والنّومُ يَطْـرُقُـنـي		من صوتِ ذي رَعَثاتٍ ساكنِ الدّارِ
وَرَعِثَتِ العَنْز تَرْعَثُ رَعَثاً إذا ابيضّت أطرافُ رَعْثَتِها. أي: زَنَمَتها.
رثع:
رجل رَثِعٌ، وقوم رَثِعون، وقد رَثِعَ رَثَعاً، وهو الطّمع والحرص.

##### Türkçe

باب العين والثاء والرّاء معهما
ع ث ر، ث ع ر، ر ع ث، رث ع kullanılagelenlerdir.

**عثر**:
**عَثَرَ** adam **يَعْثُرِ** ve **يَعْثُرُ**; **عثوراً** (tökezledi). Ve at **عثر** (tökezledi) **عِثاراً**; yani ayaklarına bir şey isabet ettiği zaman; böylece yere serilir yahut sendeleyip bocalar. **دابّة عثور**: çokça tökezleyen (binit).
Ve adam **عثرَ** **يعثرُ** **عثراً**; yani başkasının muttali olmadığı bir şeye muttali olduğu zaman.
Ve “Falancayı falancaya karşı **أعثرت**” yani: onu ona muttali kıldım; ve onu şuna **أعثرته**. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**فإِن عُثِرَ**” yani: muttali olundu.
Ve **العِثْيَرُ**: yükselen toz. Ve **العَثْيَرُ**: gizli izdir; “Onun için ne bir iz ne de bir **عِثْيَرا** gördüm.” Ve **العَيْثَرُ**: yürüdüğün zaman iki ayağının parmak uçlarıyla topraktan yahut kesekten yahut çamurdan çevirdiğin şeydir; ayaktan onun dışında bir şey görülmez. Dedi ki:
.................. **عَيْثَرْتَ** **طَيْرَكَ** لو **تَعيفُ**
Der ki: bilseydin onun üzerine düştün; yani: karşılaşacağın şeyle geçtin; fakat sen bilmiyorsun.
Ve **العاثور**: helâk edici. Dedi ki:
وبلدةٍ كثيرةِ **العاثُورِ**

**ثعر**:
**الثَّعْرُ** ve **الثُّعْرُ**, iki lugattır: **لَثىً**; **السَّمُر** ağacının dalından çıkan (bir şey); “o zehirdir” denir.
Ve **الثُّعْرور**: erkeklerden kalın yapılı kısa olan.
Ve **الثعارير**: **الأذْخِرَ**’e benzeyen bir nebat türüdür; Hicaz toprağında bulunur.

**رعث**:
**الرَّعْثةُ**: **جُفِّ الطَّلْعِ**’dan yapılan bir sallantıdır; onunla içilir.
Ve **الرِّعاثُ**: boncuk ve süs eşyasından bir türdür. Dedi ki:
إذا علقت خافَ الجنان **رِعاثها**
Ve dedi ki:
رقراقة كالرشأ **المُرَعَّثِ**
Yani boynunda **الرِعاث** gibi gerdanlıklar vardır.
Ve küpe ve **الشّنْف** ve benzeri gibi kulaklarda yahut gerdanlıkta olan her asılı şey **رِعاثٌ**tur; bazen de hevdecte çokça **رُعُثٌ** asılır; bunlar hevdectin süslendiği püsküllerdir.
Ve horozun **رَعْثَةُ**’si onun **عُثْنونُهُ**’dur. Ebû Leylâ inşad etti:
ماذا يُؤَرّقُني والنّومُ يَطْـرُقُـنـي		من صوتِ ذي **رَعَثاتٍ** ساكنِ الدّارِ
Ve keçi **وَرَعِثَتِ** **تَرْعَثُ** **رَعَثاً**; yani **رَعْثَتِها**’nın uçları beyazladığı zaman; yani: onun **زَنَمَتها**’sı.

**رثع**:
**رجل رَثِعٌ** ve **قوم رَثِعون**; ve **رَثِعَ** **رَثَعاً**; o, tamah ve hırstır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَثْرَةُ: الزَلَّة. وقد عَثَرَ في ثوبه يَعْثُرُ عِثاراً. يقال: عَثَرَ به فرسُه فسقَط. وعَثَرَ عليه أيضاً يَعْثُرُ عَثْراً وعُثوراً، أي اطَّلع عليه. وأعْثَرَهُ عليه غيرُه. ومنه قوله تعالى: "وكذلك أَعْثَرْنا عَلَيْهم". وتَعَثَّرَ لسانُه: تلعْثَم. والعاثورُ: حُفرَةٌ تُحفر للأسد وغيرِه ليصاد. قال الشاعر:
وهل يدَعُ الواشون إفسـادَ بـينـنـا		وحَفْراً لنا العاثورَ من حيث لا نَدْري
ويقال للرجل إذا تورَّطَ: قد وقَع في عاثورِ شرٍّ وعافور شرٍّ. قال الأصمعيُّ: لقيتُ منه عافوراً أي شدّة. ووقع القوم عاتور شدة أي في شدة قال ذو الرمّة: ومرهوبةِ العاثورِ تَرْمي بركْبِها=إلى مِثلهِ حرفٍ بعيدٍ مَناهِلُهْ  والعِثْيَرُ، بتسكين الثاء: الغبار. والعَيْثَرُ، مثال الغَيْهَبِ: الأثر. ويقال: ما رأيت لهم أثَراً ولا عَيْثَراً وعِثْيَراً، والعَثْرِيَّ بالتحريك: العِذْيُ، وهو الزَرع الذي لا يسقيه إلا ماءُ المطر.

##### Türkçe

**العَثْرَةُ**: **الزَلَّة**. Ve gerçekten **عَثَرَ** elbisesinde **يَعْثُرُ** **عِثاراً**. Denilir: Atı onu **عَثَرَ** etti de düştü. Ve ona da **عَثَرَ** eder, **يَعْثُرُ** **عَثْراً** ve **عُثوراً**; yani ona muttali oldu. Ve başkası onu ona **أعْثَرَهُ** etti. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “Ve böylece onların üzerine **أَعْثَرْنا عَلَيْهم**.” Ve dili **تَعَثَّرَ** etti: kekemeledi. Ve **العاثورُ**: aslan ve başkası için avlansın diye kazılan bir çukur. Şair dedi ki:
Ve gammazlar aramızın bozulmasını bırakır mı,		bizim için **العاثورَ**’u kazmayı, nereden bilmeyiz.

Ve denilir, bir adama, batıp saplandığı zaman: gerçekten bir şerrin **عاثورِ**’una ve bir şerrin **عافور**’una düştü. **الأصمعيُّ** dedi: Ondan **عافوراً** ile karşılaştım; yani şiddet. Ve kavim bir şiddetin **عاتور**’una düştü; yani bir şiddetin içine. **ذو الرمّة** dedi:
Ve korkulan **العاثورِ**’un (sahibi), binekleriyle atar=ona benzer bir uca, menzilleri uzak olan.

Ve **العِثْيَرُ**, **الثاء**’ın sükûnuyla: toz. Ve **العَيْثَرُ**, **الغَيْهَبِ** misali: iz. Ve denilir: Onlar için ne bir iz gördüm ne de **عَيْثَراً** ve **عِثْيَراً**. Ve **العَثْرِيَّ** hareke ile: **العِذْيُ**; o, yalnız yağmur suyunun suladığı ekindir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والثاء مع الراء
عثر ، ثعر ، رعث ، رثع ، ثرع : مستعملة .
عثر : قال الله جلّ وعزّ : ( فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّآ إِثْماً ) ( المَائدة : 107 ) معناه : فإن اطُّلع على أنهما قد خانا . وقال الله جلَّ وعَزَّ ) وَكَذالِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ ) ( الكهف : 21 ) معناه : وكذلك أَطْلعنا . وقال الليث : عَثَر الرجل يَعْثُر عُثُوراً إذا هجم على أمر لم يهجُم عليه غيره وأعثرت فلاناً على أمر أي أطلعته . وعَثَر الرجل يَعْثُر عَثْرة ، وعَثَر الفرس عِثَاراً . وعيوب الدوابّ تجيء على فِعَال ؛ مثل العِثار والعِضَاض والخِراط والضِرَاح والرِمَاح وما شاكلها . أبو عُبيد عن أبي عمرو : العَثَرِيّ : العِذْي ، وهو ما سقته السماءُ . قلت : العَثَرِيّ من الزروع : ما سُقِي بماء السيل والمطر وأُجرِي إليه الماءُ في المسايلِ وحُفر له عاثور أي أتيّ يُجْرى فيه الماء إليه . وجمع العاثور عواثير . ومن هذا يقال : وقع فلان في عاثور شرّ وعافور شرّ إذا وقع في وَرْطة لم يحتسبها ولا شَعَر بها . وأصله الرجلُ يمشي في ظُلْمة الليل فيتعثّر بعاثور المَسِيل أو في خدّ خَدَّه سيلُ المطر فربما أصابه منه وَثْء أو عَنَت أو كسر .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن قريشاً أهل أمانة ، مَن بغاها العواثر كبَّه الله لمنخره ) . وقوله : ( من بغاها العواثر ) أي بغى لها المكايد التي تَعْثُر بها كالعاثور الذي يُخَدّ في الأرض فتعثّر به الإنسان إذا مَرَّ به ليلاً وهو لا يشعر به فربما أَعْنته . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : يقال : جاء فلان رائقاً عَثَّرِيّاً بتشديد الثاء إذا جاء فارغاً قال أبو العباس : وهو غير العَثَريّ الذي جاء في الحديث ، لأن الذي في الحديث مخفّف الثاء ، وهذا مشدّد الثاء ، ونحو ذلك قال أبو الهيثم في العِذْي : إنه العَثَريّ بتخفيف الثاء ، وكان شمر يشدّد الثاء فيه ، والصواب تخفيفها ؛ كما قال أبو العباس وأبو الهيثم . وروى شمر عن ابن الأعرابيّ أنه قال : رجل عَثَريّ : ليس في أمر الدنيا ولا في أمر الآخرة . وقال الليثي في قول الراجز : ( وبلدة كثيرة العاثور ) قال : يعني المتالِف . أبو عبيد : العِثْيَر : الغُبَار . قال : وأنشده الأمويّ :
ترى لهم حول الصِقَعْل عِثْيره
يعني الغبار . وقال الليث : العِثْيَر : الغبار الساطع . وأما قولهم : ما يرى لفلان أَثَرٌ ولا عَيْثَرٌ فإنه مبنيّ على مثال فَيْعَل . وروى الأصمعيّ عن أبي عمرو بن العَلاَء أنه قال : بُنيَتْ سَيْلَحُون : مدينة باليمن في
ثمانين أو سبعين سنة ، وبنيت بَرَاقِش وَمعين بِغُسالة أيديهم ، فلا يرى لسَيْلحين أَثَرٌ ولا عَيْثَرٌ ، وهاتان قائمتان . وأنشد قول عمرو بن معد يكرب :
دعانا من بَرَاقِش أو مَعِين
فأَسمع واتلأَب بنا مليع
ومَلِيع : اسم طريق . وقال الأصمعيّ : العَيْثَر تبع لأثر . قال : وأما العِثْيَر فهو الغبار . وقال الرياشي : العَيْثَر : أخفى من الأَثَر ، يقال : إن العَيْثَر : عَين الشيء وشخصه في قوله : ماله أثر ولا عَيْثر وأنشد :
لعمر أبيك يا صخر بن عمرو
لقد عيثرت طيرك لو تعيفُ
يريد : لقد أبصرت وعاينت . وقال الليث : العَيْثَر : ما قَلَبْت من تراب أو مَدَر أو طين بأطراف أصابع رجليك إذا مشيتَ ولا يرى من القَدَم أثر غيره ، فيقال : ما رأيت له أثراً ولا عَيْثراً . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : العثْر : الكذِب ، يقال فلان في العَثْر والبائن ، يريد : في الحق والباطل .
وقال ابن الأعرابي يقال : كانت بين القوم عَيْثَرة وغَيْثَرة شديدة ، وكأن العَيْثرة دون الغَيْثرَة . وقال الأصمعي :
تركت القوم في غَيْثرة وعَيْثرة أي في قتال دون القتال . قال ويقال : ما رأيت له أثراً ولا عَيْثراً . قال : والعَيْثَر : الشخص العَثَر الاطلاع على سِرِّ الرجل . وعَثَّر : موضع وهو مأسَدة ، جاء على فَعَّل مثل بَقَّمَ . وقال أبو سعيد في قول الأعشى :
فبانت وقد أورثت في الفؤاد صَدْعاً يخالط عَثَّارها
قال : عثَّارها هو الأعشى عَثَر بها فابتُليَ بهواها وتزوّد منها صَدْعاً في فؤاده .
وعُثَارى : اسم واد .
ثعر : رَوَى أبو الزبير عن جابر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا مُيّز أهل الجنَّة من أهل النار أُخرِجوا قد امْتُحِشوا فيُلْقَون في نهر الحياة فيخرجون بيضاً مثل الثعارير ) . والثعارير في هذا الحديث : رؤوس الطراثيث ، تراها إذا خرجت من الأرض بيضاً شُبّهوا في البياض بها . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الثعارير : الثآليل واحدها ثُعرور . قال : والثَعَر : كثرة الثآليل . قال : والثُعْرور أيضاً : ثَمَر الذُؤْنُون وهي شجرة مُرَّة . ويقال لرأس الطُرْثُوث : ثُعْرور ، وكأنه كَمَرة ذَكَر الرجل في أعلاه . وقال الليث : الثُعْرورة : الرجل القصير .
وقال ابن الأعرابيّ في موضع آخر : الثُعْرور : قِثّاء صغار . قال : وهو الثُؤلول ، وهو قُرَاد الثَدْي وهو حَلَمته . قال : والثعارير : نبات يشبه الهِلْيَوْن . وقال الليث : الثَّعْر : لغة في الثُعْر ، وهي شجرة السمّ إذا قُطِر منه في العين مات صاحبه وَجَعاً .
رعث : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يحلِّي بنات فلان وكنّ في حجْره رِعَاثاً من ذهب .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : واحد الرَعَاث رعَثَة ورَعْثة ، وهو القُرْط . قال : والرَعْث في غير هذا : العِهْن من الصوف . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن
الأعرابيّ قال : الرَعَثة في أسفل الأُذُن الشَنْف في أعلى الأذن . وقال الليث : الرَعْثة : رَعْثة الديك وهي لِحْيته قال : وَرَعثتَا المِعْزَى : زَنَمتاها . ورَعَثَتِ العَنْزُ رَعْثاً إذا ابيضَّت أطراف زَنَميتيْها . قال : وكلّ مِعْلاق كالقُرْط ونحوه يعلَّق من أذن أو قلادة فهو رِعَاث . قال : والرُعُث : ذَبَاذب من العِهْن تعلَّق من الهوادج زينةً لها ، واحدها رَعْثة . قال : والرَعْثة التَلْتَلة تتخَّذ من جُف الطَلْعة يُشرب بها . وحُكِي عن بعضهم أنه قال : يقال لراعوفة البئر : راعوثة . قال : وهي الأُرْعُوفة والأُرْعُوثة . وتفسيره في العين والراء . وبَشَّار المُرَعَّث سمّي مُرَعثاً لِرَعَاث كانت في أذنه .
ثرع : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : ثَرِع الرجل إذا طَفَّل على قوم .
رثع : أبو عبيد عن الكسائي : رجل راثع وهو الذي يرضى من العطيّة بالطفيف ، ويخادن أخدان السَوْء .
وقد رَثِع رَثَعاً . وقال الليث : رجل رَثِع وراثع : حريص ذو طَمَع .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الثاء** ile **الراء**

**عثر** ، **ثعر** ، **رعث** ، **رثع** ، **ثرع** : kullanımdadır.

**عثر** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّآ إِثْماً ) ( المَائدة : 107 ) mânâsı: “Şu hâlde, ikisinin gerçekten hainlik etmiş olduklarına muttali olunursa.” Ve Allah جلَّ وعَزَّ dedi: ) وَكَذالِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ ) ( الكهف : 21 ) mânâsı: “Ve işte böylece muttali kıldık.” Lîs dedi: Adam **عَثَر** eder, **يَعْثُر** eder, **عُثُوراً**: başkasının üzerine hücum etmediği bir işe hücum ettiği zaman; ve “Falancayı bir iş üzerine **أعثرت**” yani onu muttali kıldım. Ve adam **عَثَر** eder, **يَعْثُر** eder, **عَثْرة** (bir sürçme) ile; ve at **عَثَر** eder, **عِثَاراً** ile. Ve binek hayvanlarının ayıpları **فِعَال** vezni üzere gelir; **العِثار** ve **العِضَاض** ve **الخِراط** ve **الضِرَاح** ve **الرِمَاح** ve benzerleri gibi. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **العَثَرِيّ**: **العِذْي**’dir; o da göğün suladığı şeydir. Dedim: ekinlerden **العَثَرِيّ**: sel ve yağmur suyu ile sulanan ve suyun ona su yollarında akıtıldığı; ve onun için **عاثور** yani suyun ona doğru içinde akıtıldığı bir ark kazıldığı şeydir. **العاثور**’un çoğulu **عواثير**’dir. Bundan dolayı denir: “Falanca bir şer **عاثور**’una ve bir şer **عافور**’una düştü” — beklemediği ve farkına varmadığı bir girdaba düştüğü zaman. Aslı: adam gece karanlığında yürür de sel yolunun **عاثور**’una takılır; yahut yağmur selinin yardığı bir yarıkta (takılır); belki ondan kendisine bir **وَثْء** yahut bir **عَنَت** yahut bir kırık isabet eder.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( إن قريشاً أهل أمانة ، مَن بغاها العواثر كبَّه الله لمنخره ) . Ve sözü: ( من بغاها العواثر ) yani: onun için, insanın geceleyin yanından geçtiğinde fark etmeyip takıldığı, yere kazılan **العاثور** gibi, onunla sürçsün diye hileler aradı; belki onu **أَعْنته** (ona eziyet verdi). Ve bana Münzirî, Ebû’l-Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki şöyle dedi: “Falanca **رائقاً عَثَّرِيّاً** (ثاء şeddeli) geldi” denir; boş (meşguliyetsiz) geldiği zaman. Ebû’l-Abbâs dedi: Bu, hadiste gelen **العَثَريّ** değildir; çünkü hadisteki **الثاء** hafiftir, bu ise **الثاء** şeddelidir. Bunun benzerini Ebû’l-Heysem **العِذْي** hakkında söyledi: onun **العَثَريّ** olduğunu, **الثاء**’ın hafifletilmesiyle; Şemmer ise onda **الثاء**’ı şeddelerdi; doğru olan hafifletmektir; Ebû’l-Abbâs ve Ebû’l-Heysem’in dediği gibi. Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki şöyle dedi: **رجل عَثَريّ**: ne dünya işinde ne de âhiret işindedir. Lîsî, râcizin şu sözü hakkında: ( وبلدة كثيرة العاثور ) dedi: yani **المتالِف** (helâk edici yerler) demektir. Ebû Ubeyd: **العِثْيَر**: tozdur. Dedi: Ümeyyî ona şu beyti okuttu:
ترى لهم حول الصِقَعْل عِثْيره
yani: toz. Lîs dedi: **العِثْيَر**: yükselen tozdur. Ama onların sözü: “Falancanın ne **أَثَرٌ**’i ne de **عَيْثَرٌ**’i görülür” — **فَيْعَل** misali üzere kurulmuştur. Asma‘î, Ebû Amr b. el-‘Alâ’dan rivayet etti ki şöyle dedi: **سَيْلَحُون** inşa edildi: Yemen’de bir şehir; seksen yahut yetmiş yılda. Ve **بَرَاقِش** ve **معين** ellerinin yıkantısıyla inşa edildi; artık **سَيْلحين** için ne **أَثَرٌ** ne de **عَيْثَرٌ** görülür; şu ikisi ise ayaktadır. Ve Amr b. Ma‘dîkerib’in sözünü okudu:
دعانا من بَرَاقِش أو مَعِين
فأَسمع واتلأَب بنا مليع
Ve **مَلِيع**: bir yolun adıdır. Asma‘î dedi: **العَيْثَر** **أثر**’e tâbidir. Dedi: **العِثْيَر** ise tozdur. Riyâşî dedi: **العَيْثَر**: **الأَثَر**’den daha gizlidir. Denir: **العَيْثَر**: “Şeyin aynısı ve şahsı”dır; “Onun ne **أثر**’i ne de **عَيْثر**’i var” sözünde. Ve şu beyti okudu:
لعمر أبيك يا صخر بن عمرو
لقد عيثرت طيرك لو تعيفُ
İster: “Gerçekten gördün ve gözünle müşahede ettin.” Lîs dedi: **العَيْثَر**: yürüdüğünde ayak parmaklarının uçlarıyla çevirdiğin toprak yahut kesek yahut çamurdur; ayaktan başka bir iz görünmez; bu yüzden denir: “Onun ne **أثراً**’ını ne de **عَيْثراً**’ını gördüm.” Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki şöyle dedi: **العثْر**: yalandır; “Falanca **العَثْر** ve **البائن** içindedir” denir; ister: hak ve bâtıl içindedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Denir: Kavim arasında şiddetli bir **عَيْثَرة** ve **غَيْثَرة** vardı; sanki **العَيْثرة** **الغَيْثرَة**’den aşağıdır. Asma‘î dedi:
تركت القوم في غَيْثرة وعَيْثرة
yani: savaşın altında bir savaş içinde. Dedi: Ve denir: “Onun ne **أثراً**’ını ne de **عَيْثراً**’ını gördüm.” Dedi: ve **العَيْثَر**: şahıstır; **العَثَر** ise adamın sırrına muttali olmaktır. Ve **عَثَّر**: bir yerdir; o bir aslan yatağıdır; **فَعَّل** üzere geldi; **بَقَّمَ** gibi. Ebû Saîd, A‘şâ’nın şu sözü hakkında:
فبانت وقد أورثت في الفؤاد صَدْعاً يخالط عَثَّارها
dedi: **عَثَّارها**: A‘şâ’dır; onunla **عَثَر** etti (ona rastladı) da onun aşkıyla belâya uğradı ve ondan kalbinde bir **صَدْعاً** (çatlak/yarılma) azık edindi.

Ve **عُثَارى**: bir vâdinin adıdır.

**ثعر** : Ebû’z-Zübeyr, Câbir’den, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet etti ki şöyle dedi: ( إذا مُيّز أهل الجنَّة من أهل النار أُخرِجوا قد امْتُحِشوا فيُلْقَون في نهر الحياة فيخرجون بيضاً مثل الثعارير ) . Ve bu hadiste **الثعارير**: **الطراثيث**’in başlarıdır; onları yerden beyaz çıkmış hâlde görürsün; beyazlıkta onlara benzetildiler. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الثعارير**: **الثآليل**’dir; tekili **ثُعرور**’dur. Dedi: **الثَعَر**: siğillerin çokluğudur. Dedi: **الثُعْرور** da: **الذُؤْنُون**’un meyvesidir; o acı bir ağaçtır. Ve **الطُرْثُوث**’un başına **ثُعْرور** denir; sanki üst tarafında erkeğin **كَمَرة**’si gibidir. Lîs dedi: **الثُعْرورة**: kısa boylu adamdır.

İbnü’l-A‘râbî başka bir yerde dedi: **الثُعْرور**: küçük **قِثّاء**’dır. Dedi: ve o **الثُؤلول**’dür; o da memenin kenesi olup onun **حَلَمته**’sidir. Dedi: ve **الثعارير**: **الهِلْيَوْن**’a benzeyen bir bitkidir. Lîs dedi: **الثَّعْر**: **الثُعْر**’da bir lugattır; o, zehir ağacıdır; ondan göze damlatılırsa sahibi acıdan ölür.

**رعث** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki, falanın kızlarını süslerdi; onlar onun yanında, altından **رِعَاثاً** (sallantılı küpeler) idi.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: **الرَعَاث**’ın teki **رَعَثَة** ve **رَعْثة**’dir; o **القُرْط**’tur. Dedi: ve bunun dışındaki **الرَعْث**: yünden **العِهْن**’dir. Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **الرَعَثة**: kulağın alt tarafındadır; **الشَنْف** kulağın üst tarafındadır. Lîs dedi: **الرَعْثة**: horozun **رَعْثة**’si; o onun sakalıdır. Dedi: ve keçinin iki **رَعْثة**’si: onun iki **زَنَمة**’sidir. Ve keçi **رَعَثَت** eder, **رَعْثاً**: iki **زَنَمة**’sinin uçları beyazladığı zaman. Dedi: ve küpe gibi ve benzeri gibi, kulaktan yahut gerdanlıktan asılan her **مِعْلاق**: **رِعَاث**’tır. Dedi: ve **الرُعُث**: **العِهْن**’den püsküllerdir; hedeçlerden süs olarak asılır; teki **رَعْثة**’dir. Dedi: ve **الرَعْثة**: **التَلْتَلة**’dir; **الطَلْعة**’nın kabuğundan yapılır; onunla içilir. Bazılarından nakledildi ki şöyle dedi: Kuyunun **راعوفة**’sine **راعوثة** denir. Dedi: ve o **الأُرْعُوفة** ve **الأُرْعُوثة**’dir. Onun tefsiri **العين** ve **الراء**’dadır. Ve **بَشَّار المُرَعَّث**’a **مُرَعثاً** adı verildi; kulağında bulunan **رَعَاث** sebebiyle.

**ثرع** : Lîs onu ihmal etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki şöyle dedi: Adam **ثَرِع** eder: bir kavmin üzerine **طَفَّل** ettiği zaman.

**رثع** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **رجل راثع**: bağıştan azına razı olan ve kötülük yoldaşlarıyla dostluk eden kimsedir.

Ve **رَثِع** etti, **رَثَعاً**. Lîs dedi: **رجل رَثِع** ve **راثع**: hırslı, **طَمَع** sahibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه. كذا قال الخليل. وأعثَرْتُ فلاناً على كذا، إذا أطلعتَه عليه. قال الله تعالى:﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]، أي إن اطُّلِع. وقال تعالى: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. والعاثور: المكان يُعثَر به. قال:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
أراد كثيرة المتالف.
والأصل الآخر العِثْيَر [والعِثْيرة]، وهو الغُبار الساطع. قال:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
فأمَّا قولهم: ما رأيتُ له أثراً ولا عَثْيَراً، فقالوا: العَثْيَر: ما قُلِب من تراب أو مَدَر. وهو ارجعٌ إلى ما ذكرناه. وقال:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
أي رأيتها جَرَتْ، كأنَّه أراد الأثر.
(عثل) ذكروا فيه كلمةً إن صحَّت. يقال([4]) إن العِثْوَلَّ من الرِّجال: الجافي. قالوا: والعَثُول: النَّخلة الجافية الغليظة([5]) . قال:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا
(عثم) العين والثاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على غِلَظ ونُتُوٍّ في الشَّيء. قالوا: العَيْثوم: الضَّخْم الشَّديد من كلِّ شيء. وقالوا: وتُسَمَّى الفِيلَة العَيثوم. قال يصف ناقة:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
أي ضخمة شديدة. ويقال للجمل الضَّخم عَيثوم. والعَثَمْثم من الإِبل: الطويل في ضِخَم، و[يقال] في الجميع عثمثمات. ورُبَّما وُصِف الأسدُ بالعثمثم.
ومن الباب العَثم، وهو أن يُساءَ جَبْر العَظْم فيبقى فيه عِوج ونتُوٌّ كالورَم. ويقال هو عَثِمٌ وبه عَثْم، كأنَّه مَشَش. قال الخليل: وبه سمِّي عُثمان؛ لأنّه مأخوذ من الجبْر. ويقال بل العثمان([7]) …
(عثن) العين والثاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ في شيء وانتفاش. من ذلك العُثَان، وهو الدُّخان، سمِّي بذلك لانتشاره في الهواء. تقول عَثَّن يُعَثِّن، إذا دَخَّن. والنار تَعْثُنُ وتُعثِّن. وتقول: عثَّنت البيتَ بريح الدُّخنة تعثيناً. وعَثَن البيتُ يَعثُن عَثْناً، إذا عبِق به ريحُ الدُّخنة. تقول: عثَّنت الثَّوب بالطِّيب تعثيناً، كقولك *دخَّنته تدخينا.
ومن الباب العُثنون: عُثْنون اللِّحية، وهو طُولها وما تحتَها من شَعَْرها. وسمِّي بذلك للذي ذكرناه من الانتشار والانتفاش.
ومن الباب: عُثْنُون الرِّيح: هَيْدَبُها في أوائلها، إذا أقبلَتْ تجرُّ الغُبار جَرَّاً؛ والجمع العثانين. وهَيدَبُها: ما وقع على الأرض منها. وقال ابن مُقْبل:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
وعُثنون البعير: شُعَيرات عند مَذْبحه. والجمع عثانين.
(عثي) العين والثاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على فَساد. يقال عثا يعثو، ويقال عَثِيَ يَعْثَى، مثل عاثَ. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (عثر). ورواية الدّيوان:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) أنشده في اللسان (صقل، عثر)، والمخصص (4: 147).
([3]) في الأصل: "عثيرت"، تحريف. وصدره كما سبق التنبيه عليه في حواشي (عيف):  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) في الأصل: "قال".
([5]) ذكرت التكملة وتفسيرها في القاموس، وضبطها كصبور. ولم ترد في اللسان.
([6]) في اللسان (عثم): "والفضلتين" بالضاد المعجمة.
([7]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والعثمان: فرخ الحبارى" وفي اللسان أن العثمان فرخ الثعبان أو الحية، وفرخ الحبارى.
([8]) التكملة من ديوان ابن مقبل 318 وجمهرة أشعار العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(**عثر**) **العين** ve **الثاء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeye vâkıf olmaya delâlet eder, diğeri [ise] tozu kaldırmaya [delâlet eder].
Birincisi: **عَثَر** **عُثُوراً**; ve at **عثر** eder, **يعثُر** **عِثاراً**; bu, yüzüstü düştüğü zamandır. Ehl-i ilimden bazıları dedi ki: ancak **عَثَر** (denildi) vâkıf olmadan dolayı; çünkü her **عاثر** için mutlaka **عَثْرته**’sinin yerine bakması gerekir. Ve denilir: adam **عَثَر** eder, **يعثُر** **عُثوراً** ve **عَثْراً**, eğer başkasının vâkıf olmadığı bir işe vâkıf olursa. Halîl böyle dedi. Ve “Falancayı şuna **أعثَرْتُ**” (denilir), eğer onu ona vâkıf kıldıysan. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107] yani “eğer vâkıf olunduysa”. Ve dedi ki: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. Ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen yerdir. Dedi ki:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
Helâk yerleri çok (olan)ı kastetti.
Diğer asıl: **العِثْيَر** [ve **العِثْيرة**]; o, yükselen tozdur. Dedi ki:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
“Onun için ne bir iz ne de bir **عَثْيَراً** gördüm” sözlerine gelince: dediler ki **العَثْيَر**: topraktan veya çamurdan çevrilip altüst edilen şeydir. O, zikrettiğimize döner. Ve dedi ki:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
Yani onu koşmuş gördüm; sanki izi kastetmiş gibidir.

(**عثل**) Onda bir kelime zikrettiler; eğer sahihse. Denilir([4]): erkeklerden **العِثْوَلَّ**: kaba. Dediler ki: ve **العَثُول**: kaba, kalın hurma ağacı([5]). Dedi ki:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا

(**عثم**) **العين** ve **الثاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde kalınlığa ve kabarıklığa delâlet eder. Dediler ki: **العَيْثوم**: her şeyden iri, şiddetli olan. Ve dediler ki: file de **العَيثوم** adı verilir. Bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
Yani iri, şiddetli. Ve iri deveye **عَيثوم** denilir. Ve develerden **العَثَمْثم**: irilik içinde uzun olan; ve [denilir ki] hepsi için **عثمثمات**. Ve bazen aslan **العثمثم** ile vasfedilir.
Babdan: **العَثم**; o, kemiğin kaynatılmasının kötü yapılmasıdır; böylece onda şişlik gibi bir eğrilik ve kabarıklık kalır. Ve denilir: o **عَثِمٌ**’dir ve onda **عَثْم** vardır; sanki o **مَشَش**’tir. Halîl dedi ki: bundan dolayı **عُثمان** diye adlandırıldı; çünkü o, kaynatmadan alınmıştır. Ve denilir ki: bilakis **العثمان**([7]) …

(**عثن**) **العين** ve **الثاء** ve **النون** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve kabarmaya delâlet eder. Bundan: **العُثَان**; o, dumandır; havada yayılmasından dolayı böyle adlandırıldı. “**عَثَّن** **يُعَثِّن**” dersin; eğer duman çıkardıysa. Ve ateş **تَعْثُنُ** ve **تُعثِّن**. Ve dersin: evi, duman kokusunun rüzgârıyla **عثَّنت**; **تعثيناً**. Ve ev **عَثَن** eder, **يَعثُن** **عَثْناً**; eğer onda duman kokusu sinmişse. “Elbiseyi güzel koku ile **عثَّنت**; **تعثيناً**” dersin; “onu **دخَّنته**; **تدخينا**” demen gibi.
Babdan: **العُثنون**: sakalın **عُثْنون**’u; o, onun uzunluğu ve altındaki kıllarıdır. Yayılma ve kabarmadan zikrettiğimiz şeyden dolayı böyle adlandırıldı.
Babdan: rüzgârın **عُثْنُون**’u: başlangıçlarındaki püskülü; geldiğinde tozu sürükleyerek sürüklediği zaman; çoğulu **العثانين**. Ve onun püskülü: ondan yere düşen şeydir. İbn Mukbil dedi ki:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
Ve devenin **عُثنون**’u: boğazlağında küçük kıllardır. Çoğulu **عثانين**.

(**عثي**) **العين** ve **الثاء** ve illetli harf, fesada delâlet eden bir kelimedir. Denilir: **عثا** **يعثو**; ve denilir: **عَثِيَ** **يَعْثَى**, **عاثَ** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) A‘câc’ındır; divanında 27 ve Lisân (**عثر**). Divan rivayeti:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) Lisân’da (**صقل**، **عثر**) ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (4: 147) şevâhid olarak okuttu.
([3]) Asılda: “**عثيرت**”, tahrif. Sadrı, (**عيف**) haşiyelerinde daha önce işaret edildiği üzere:  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) Asılda: “**قال**”.
([5]) Tekmile onu zikretti ve Kāmûs’ta tefsir etti; ضبط’ı **صبور** gibi. Lisân’da gelmedi.
([6]) Lisân’da (**عثم**): “**والفضلتين**” **الضاد** mu‘ceme ile.
([7]) İbare asılda böylece eksik olarak geldi. Mücmel’de: “**والعثمان**: **فرخ الحبارى**” ve Lisân’da **العثمان**’ın **فرخ الثعبان** veya **الحية** olduğu, ve **فرخ الحبارى** olduğu (da zikredilir).
([8]) Tekmile, İbn Mukbil divanından 318 ve Cümheret Eş‘âr el-‘Arab’dan.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- عثر الرجل يعثر عثارا وعثورا: إذا سقط، ويتجوز به فيمن يطلع على أمر من غير طلبه. قال تعالى: ﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما﴾ [المائدة/ 107]، يقال: عثرت على كذا. قال: ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾ [الكهف/21]، أي: وقفناهم عليهم من غير أن طلبوا.

##### Türkçe

- **عثر** adam **يعثر** **عثارا** ve **عثورا**: düştüğü zaman; ve bununla, onu talep etmeksizin bir işin üzerine muttali olan kimse hakkında mecaz yapılır. Yüce Allah dedi ki: ﴿فإن **عثر** على أنهما استحقا إثما﴾ [المائدة/ 107]، denir: **عثرت** على كذا. Dedi: ﴿وكذلك **أعثرنا** عليهم﴾ [الكهف/21]، yani: talep etmedikleri hâlde onları onların üzerine vakıf kıldık.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ث ر
دابة بها عثار‏:‏ لاتزال تعثر‏.‏
وخرج يتعثر في أذياله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ عثر في كلامه وتعثر‏.‏
وأقال الله عثرتك‏.‏
وعثر الزمان به‏.‏
وجدٌّ عثور‏.‏
قال النابغة‏:‏ لك الخير إن وارت بك الأرض واحداً وأصبح جدّ الناس يظلع عاثراً وقال الكميت‏:‏ كيدوا نزاراً بأوباش مؤلّبة يرجون عثرة جدّ غير عثار وعثر على كذا‏:‏ اطلع عليه‏.‏
وأعثره على كذا‏:‏ أطلعه وأعثره على أصحابه‏:‏ دلّه عليهم‏.‏
ويقال للمتورط‏:‏ ‏"‏ وقع في عاثور ‏"‏‏.‏
وفلان يبغي صاحبه العواثير وأصله‏:‏ حفرة تحفر للأسد وغيره يعثر بها فيطيح فيها‏.‏
وما تركت له أثراً ولا عثيراً‏.‏
وأعثر به عند السلطان إذا قدح فيه وطلب توريطه وأن يقع في عاثور‏.‏

##### Türkçe

ع ث ر
**عثار**ı olan binek hayvanı: durmadan tökezler.
Ve eteklerinde tökezleyerek çıktı.
Ve mecazdan: sözünde tökezledi ve sendeledi.
Ve Allah senin **عثرتك**’ni affetsin.
Ve zaman onunla tökezletti.
Ve tökezleyen bir talih.
Nâbiga dedi: Senin için hayır vardır; eğer yer seni bir tek kişi olarak örterse; ve insanların talihi tökezleyerek topallar hâle gelir. Ve Kümeyt dedi: Nizâr’a, kışkırtılmış ayaktakımıyla tuzak kurun; **عاثار** olmayan bir talihin tökezlemesini umarlar. Ve **عثر على كذا**: ona muttali oldu.
Ve **أعثره على كذا**: onu muttali kıldı; ve **أعثره على أصحابه**: onu onlara delâlet etti.
Ve batmış olana denir: " **وقع في عاثور** ".
Ve falan, arkadaşına **العواثير**i ister; ve aslı: aslan ve başkası için kazılan bir çukur; onunla tökezler de içine yuvarlanır.
Ve ona ne bir iz ne de bir **عثير** bıraktım.
Ve **أعثر به عند السلطان**: onda ayıp bulup onu batırmayı istediğinde ve bir **عاثور**a düşmesini (istediğinde).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

عَثَر يعِثرُ ويَعْثُرُ عَثْراً وعِثَاراً وتَعَثَّرَ: كَبا؛ وأَرى اللحياني حكى عَثِرَ في ثوبه يعْثَرُ عِثَاراً وعَثُر وأَعْثَره وعَثَّره؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
فخرجْتُ أُعْثَرُ في مَقادِم جَبَّتِي،
لولا الحَياءُ أَطَرْتُها إِحْضارا
هكذا أَنشده أُعْثَر على صيغة ما لم يسم فاعله. قال: ويروى أَعْثُر، والعَثْرةُ: الزلَّةُ، ويقال: عَثَرَ به فرسُهُ فسقط، وتَعَّثرِ لِسانُه: تَلَعْثَم. وفي الحديث: لا حَلِيم إِلاَّ ذُو عَثْرةٍ؛ أَي لا يحصل له الحِلم ويوصف به حتى يركب الأُمور وتَنْخَرِقَ عليه ويَعْثُر فيها فيعتبر بها ويَسْتَبين مواضع الخطإِ فيجتنبها، ويدل عليه قوله بعده: لا حليمَ إِلاَّ ذو تَجْرِبة. والعَثْرة: المرة من العِثار في المشي. وفي الحديث: لا تَبْدَأْهم بالعَثْرة؛ أَي بالجهاد والحرب لأَن الحرب كثيرةُ العِثَار، فسماها بالعَثْرة نفسِها أَو على حذف المضاف، أَي بذي العَثْرة، يعني: ادْعُهم إِلى الإِسلام أَوّلاً أَو الجزْيةِ، فإِن لم يُجيبُوا فبالجها. وعَثَرَ جَدُّه يَعْثُر ويَعْثِر: تَعِسَ، على المثل.
وأَعْثَره الله: أَتْعَسَه، قال الأَزهري: عَثرَ الرجل يَعْثُرُ عَثْرَةً وعَثَر الفرس عِثَاراً، قال: وعُيوب الدواب تجيء على فِعَال مثل العِضَاضِ والعِثَار والخِرَاط والضِّرَاح والرِّمَاح وما شاكلها. ويقال: لقيت منه عاثوراً أَي شدة. والعِثَارُ والعاثورُ: ما عُثِر به. ووقعوا في عاثورِ شّرٍ أَي في اختلاط من شرٍّ وشدة، على المثل أَيضاً. والعاثورُ: ما أَعدّه ليُوقع فيه آخرَ. والعاثُور من الأَرضين: المَهْلَكة؛ قال ذو الرمة:
ومَرْهوبةِ العاثورِ تَرْمي بِرَكْبِها
إِلى مِثْله، حَرْف بَعِيد مَناهِلُه
وقال العجاج:
وبَلْدَةَ كَثيرَة العَاثُورِ
يعني المَتَالفَ، ويروى: مَرْهُوبة العاثُور، وهذا البيت نسبه الجوهري لرؤبة؛ قال ابن بري: هو للعجاج، وأَول القصيدة:
جَاريَ لا تَسْتَنكِرِي عَذِيرِي
وبعده:
زَوْرَاء تَمْطُو في بلادٍ زُورِ
والزَّوْرَاءُ: الطريق المُعْوَجّة، وذهب يعقوب إِلى أَن الفاء في عَافُور بدل من الثاء في عَاثُور، وللذي ذهب إِليه وجه، قال: إِلاَّ أَنَّا إِذا وجدنا للفاء وجهاً نحملها فيه على أَنه أَصل لم يجز الحكم بكونها بدلاً فيه إِلاَّ على قُبْحٍ وضَعْفِ تجويزٍ وذلك أَنه يجوز أَن يكون قولهم وقعوا في عَافُور. فَاعُولاً من العَفْر، لأَن العفر من الشدة أَيضاً، ولذلك قالوا عِفْرِيتٌ لشدته. والعَاثُورُ: حفرة تحفر للأَسد ليقع فيها للصيد أَو غيره. والعَاثُورُ: البئر، وربما وصف به؛ قال بعض الحجازيين: أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي، هل أَبِيتَنَّ ليلةً،
وذكْرُكِ لا يَسْرِي إِليَّ كَما يَسْرِي؟
وهل يَدَعُ الوَاشونَ إِفْسَادَ بَيْنِنَا،
وحَفْرَ الثَّأَى العَاثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي؟
وفي الصحاح: وحَفْراً لَنَا العَاثُورَ؛ قال ابن سيده: يكون صفة ويكون بدلاً. الأَزهري: يقول هل أَسْلُو عنك حتى لا أَذكرك لَيْلاً إِذا خَلَوْتُ وأَسْلَمْتُ لما بي؟ والعَاثُورُ ضربه مَثَلاً لما يوقعه فيه الواشِي من الشر؛ وأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:
فَهَلْ تَفْعَلُ الأَعداءُ إِلاَّ كَفِعْلِهِمْ،
هَوَان السَّرَاة وابتغَاء العَواثِرِ؟
فقد يكون جمع عَاثُورٍ وحذف الياء للضرورة، ويكون جمع خَدٍّ عَاثر. والعَثْرُ: الإِطلاع على سِرّ الرجل. وعَثَر على الأَمر يَعْثُرُ عَثْراً وعُثُوراً: اطّلع. وأَعْثَرْتُه عليه: أَطلعته. وفي التنزيل العزيز: وكذلك أَعْثَرنَا عليهم؛ أَي أَعْثَرْنَا عليهم غيرَهم، فحذف المفعول؛ وقال تعالى: فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً؛ معناه فإِن اطّلعَ على أَنهما قد خانا. وقال الليث: عَثَرَ الرجلُ يَعْثُرُ عُثُوراً إِذا هجم على أَمر لم يَهْجِمْ عليه غيره. وعَثَرَ العِرْقُ، بتخفيف الثاء: ضَرَب؛ عن اللحياني. والعِثْيَرُ، بتسكين الثاء، والعِثْيَرَةُ: العَجَاجُ الساطع؛ قال:
تَرَى لهم حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيرَه
يعني الغبار، والعِثْيَرَاتُ: التراب؛ حكاه سيبويه. ولا تنل في العِثْيَر التراب عَثْيَراً لأَنه ليس في الكلام فَعْيَل، بفتح الفاء، إِلاَّ ضَهْيَد، وهو مصنوع، معناه الصُّلْب الشديد. والعَيْثَر: كالعِثْيَر، وقيل: هو كلُّ ما قَلَبْتَ من تراب أَو مَدَرٍ أَو طين بأَطراف أَصابع رجليك، إِذا مشيت لا يُرَى من القدم أَثر غيره، فيقال: ما رأَيت له أَثَراً ولا عَيْثَراً.
والعَيْثَرُ والعَثْبيَرُ: الأَثر الخفي، مثال الغَيْهَب. وفي المثل: ماله أَثَرٌ ولا عَثْيَرٌ، ويقال: ولا عَيْثَرٌ، مثال فَيْعَلٍ، أَي لا يعرف رَاجِلاً فيتبين أَثره ولا فارساً فيُثِيرُ الغبارَ فَرَسُهُ، وقيل: العَيْثَر أَخفى من الأَثر.
وعَيْثَرَ الطيرَ: رآها جارية فزجرها؛ قال المغيرة بن حَبْنَاء التيمي: لَعَمْرُ أَبيك يا صَخْرُ بنَ لَيْلى،
لقد عَيْثَرْتَ طَيركَ لو تَعِيفُ
يريد: لقد أَبصرتَ وعاينتَ. وروى الأَصمعي عن أَبي عمرو بن العلاء أَنه قال: بُنِيَتْ سَلْحُون مدينة باليمن في ثمانين لأَأَو سبعين سنة، وبُنِيَتْ بَرَاقش ومَعِين بغسالة أَيديهم، فلا يرى لسَلْحِين أَثر ولا عَيْثَرٌ، وهاتان قائمتان؛ وأَنشد قول عمرو بن معد يكرب:
دَعانا مِنْ بَراقِشَ أَو مَعينٍ،
فَأَسْمَعَ واتْلأَبَّ بِنَا مَلِيعُ
ومَليعٌ: اسم طريق. وقال الأَصمعي: العَيْثَرُ تبع لأَثَرٍ. ويقال: العَيْثَرُ عين الشيء وشخصه في قوله: ما له أَثَرٌ ولا عَيْثر. ويقال: كانت بين القوم عَيْثَرَةٌ وغَيْثَرَةٌ وكأَن العَيْثَرة دون الغَيْثرةِ. وتركت القوم في عَيْثرَةٍ وغَيْثرةٍ أَي في قتال دون قتال.
والعُثْر: العُقَاب؛ وقد ورد في حديث الزكاة: ما كان بَعْلاً أَو عَثَريّاً ففيه العُشْر؛ قال ابن الأَثير: هو من النخل الذي يشرب بعروقه من ماء المطر يجتمع في حفيرة، وقيل: هو العِذْي، وقيل: ما يُسْقَى سَيْحاً، والأَول أَشهر، قال الأَزهري: والعَثْرُ والعَثَرِيَّ العِذْيُ، وهو ما سقته السماء من النخل، وقيل: هو من الزرع ما سقي بماء السيل والمطر وأُجري إِليه من المَسَايل وحُفر له عاثور في أَتِيَّ يجري فيه الماء إِليه، وجمع العاثور عَواثير؛ وقال ابن الأَعرابي: هو العَثَّرِي، بتشديد الثاء، وردَّ ذلك ثعلب فقال: إِنما هو بتخفيفها، وهو الصواب؛ قال الأَزهري: ومن هذا يقال فلان وقع في عَاثورِ شرٍّ وعَافور شر إِذا وقع في وَرْطة لم يحتسبها ولا شعرَ بها، وأَصله الرجل يمشي في ظلمة الليل فيَتَعَثَّر بِعاثور المَسِيل أَو في خَدٍّ خَدَّه سيلُ المطر فربما أَصابه منه وَثءٌ أَو عَنَتٌ أَو كَسْر. وفي الحديث: إِن قريشاً أَهل أَمانة مَنْ بَغاها العَوَاثيرَ كبَّه الله لمُنْخُرَيْه، ويروى: العَواثر، أَي بغى لها المكايد التي يُعْثَر بها كالعاثور الذي يَخُدُّ في الأَءض فَيَتَعَثَّر به الإِنسان إِذا مَرَّ ليلاً وهو لا يشعر به فربما أَعْنَتَهُ. والعَواثِر: جمع عاثور، هو المكان الوعْث الخَشِن لأَنه يُعْثَر فيه، وقيل: هو الحفرة التي تُحْفَر للأَسد، واستعير هنا للوَرْطة والخُطَّة المُهْلِكة. قال ابن الأَثير: وأَما عَواثِر فهي جمع عاثِرٍ، وهي حِبالَة الصائد، أَو جمع عاثرة، وهي الحادثة التي تَعْثُر بصاحبها، من قولهم: عَثَر بهم الزمانُ إِذا أَخْنَى عليهم. والعُثْر والعَثَر: الكذب؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي: وَعثَرَ عَثْراً: كَذَب؛ عن كراع. يقال: فلان في العَثْر والبائن؛ يريد في الحق والباطل. والعَاثِر: الكَذّاب.
والعَثَرِيّ: الذي لا يَجِدّ في طلب دنيا ولا آخرة، وقال ابن الأَعرابي: هو العَثَّرِيُّ على لفظ ما تقدم عنه. وفي الحديث: أَبغض الناس إِلى الله تعالى العَثَرِيّ؛ قيل: هو الذي ليس في أَمر الدنيا ولا في أَمر الآخرة. يقال: جاء فلان عَثَرِيّاً إِذا جاء فارغاً، وجاء عَثَريّاً أَيضاً، بشد الثاء، وقيل: هو من عَثَرِيّ النخل، سمي به لأَنه لا يحتاج في سقيه إِلى تعب بدالِيَة وغيرها، كأَنه عَثَر على الماء عَثْراً بلا عمل من صاحبه، فكأَنه نسب إِلى العَثْر، وحركةُ الثاء من تغييرات النسب. وقال مرة: جاء رائِقاً عَثَّرِيّاً أَي فارغاً دون شيء. قال أَبو العباس: وهو غير العَثَرِي الذي جاء في الحديث مخففَ الثاء، وهذا مشدد الثاء. وفي الحديث: أَنه مَرَّ بأَرض تسمى عَثِرةً فسماها خَضِرةً؛ العَثِرةُ من العِثْيَرِ، وهو الغُبار، والياء زائدة، والمراد بها الصعيد الذي لا نبات فيه. وورد في الحديث: هي أَرض عِثْيَرةٌ.
وعَثَّر: موضع باليمن، وقيل: هي أَرض مَأْسَدَةٌ بناحية تَبَالَةَ على فَعَّل، ولا نظير لها إِلاَّ خَضَّمٌ وبَقَّمٌ وبَذَّرٌ؛ وفي قصيد كعب بن زهير:
من خادِرٍ من لُيُوثِ الأُسْدِ، مَسْكَنُهُ
بِبَطْنِ عَثَّرَ، غِيلٌ دونَه غِيلُ
وقال زهير بن أَبي سُلْمى:
لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصطادُ الرجالَ، إِذا
ما الليثُ كَذّبَ عن أَقرانه صَدَقا
وعَثْر، مخففة: بلد باليمن؛ وأَنشد الأَزهري في آخر هذه الترجمة للأَعشى:فبَاتَتْ، وقد أَوْرَثَتْ في الفُؤا
د صَدْعاً يُخَالِط عَثَّارَها
(* قوله: «يخالط عثارها» العثار ككتان: قرحة لا تجف، وقيل: عتارها هو الأَعشى عثر بها فابتلى وتزود منها صدعاً في الفؤاد، أَفاده شارح القاموس).

##### Türkçe

**عَثَر** yaʿthiru ve yaʿthuru, **عَثْراً** ve **عِثَاراً**; ve **تَعَثَّرَ**: sendeledi; ve el-Lihyânî’nin **عَثِرَ** “elbisesinde sendeledi” diye **يعْثَرُ عِثَاراً** ve **عَثُر** ve **أَعْثَره** ve **عَثَّره** (şekillerini) naklettiğini görüyorum. İbnü’l-Aʿrâbî şu beyti okudu:

فخرجْتُ أُعْثَرُ في مَقادِم جَبَّتِي،
لولا الحَياءُ أَطَرْتُها إِحْضارا

Onu böyle okudu: faili anılmayanın sigası üzere **أُعْثَر**. Dedi ki: **أَعْثُر** diye de rivayet edilir. Ve **العَثْرةُ**: sürçme. Ve “atı onu sendeletti de düştü” denir: **عَثَرَ به فرسُهُ فسقط**. Ve “dili sendeledi”: **تَعَّثرِ لِسانُه**: kekelemek (**تَلَعْثَم**). Hadiste: “**لا حَلِيم إِلاَّ ذُو عَثْرةٍ**”; yani, işlere girişip onlar kendisine çatallanıp onda sendeleyince, ondan ibret alıp hata yerlerini açıkça görerek onlardan sakınıncaya kadar, kendisine hilm elde olmaz ve onunla vasıflanmaz; ve bunu, ardından gelen sözü delalet eder: “**لا حليمَ إِلاَّ ذو تَجْرِبة**”. Ve **العَثْرة**: yürüyüşte **العِثار**dan bir keredir. Hadiste: “**لا تَبْدَأْهم بالعَثْرة**”; yani cihad ve savaşla; çünkü savaş çokça **العِثَار**lıdır; onu bizzat **العَثْرة** ile adlandırdı, yahut muzâfın hazfi üzeredir; yani “**بذي العَثْرة**” ile; demek ister: onları önce İslâm’a yahut cizyeye çağır; cevap vermezlerse cihad iledir. Ve “ataları sendeledi”: **عَثَرَ جَدُّه يَعْثُر ويَعْثِر**: bedbaht oldu; mesel üzere.

Ve “Allah onu sendeletti”: **أَعْثَره الله**: onu bedbaht etti. el-Ezherî dedi ki: **عَثرَ الرجل يَعْثُرُ عَثْرَةً** ve **عَثَر الفرس عِثَاراً**. Dedi ki: binek hayvanlarının ayıpları **فِعَال** vezni üzere gelir; **العِضَاضِ** ve **العِثَار** ve **الخِرَاط** ve **الضِّرَاح** ve **الرِّمَاح** ve benzerleri gibi. Ve “ondan **عاثوراً** ile karşılaştım” denir; yani şiddet. Ve **العِثَارُ** ile **العاثورُ**: kendisiyle sendeletilen şeydir. Ve “şer **عاثور**una düştüler”; yani şerden ve şiddetten bir karışıklığa; mesel üzere de. Ve **العاثورُ**: başkasını içine düşürmek için hazırladığı şeydir. Ve yerlerden **العاثُور**: helâk yeri; Zü’r-Rumme dedi ki:

ومَرْهوبةِ العاثورِ تَرْمي بِرَكْبِها
إِلى مِثْله، حَرْف بَعِيد مَناهِلُه

Ve el-ʿAccâc dedi ki:

وبَلْدَةَ كَثيرَة العَاثُورِ

Yani helâk yerlerini; ve “**مَرْهُوبة العاثُور**” diye de rivayet edilir. Bu beyti el-Cevherî Ruʾbe’ye nispet etti; İbn Berrî dedi ki: o el-ʿAccâc’ındır. Kasidenin başı:

جَاريَ لا تَسْتَنكِرِي عَذِيرِي

Ve ondan sonra:

زَوْرَاء تَمْطُو في بلادٍ زُورِ

Ve **الزَّوْرَاءُ**: eğri yol. Yaʿkūb, **عَافُور**daki **الفاء**ın **عَاثُور**daki **الثاء**dan bedel olduğuna gitti; ve onun gittiği şeyin bir yönü vardır. Dedi ki: ancak biz **الفاء** için onu aslî kılacağımız bir yön bulduğumuzda, onda bedel olduğuna hükmetmek caiz olmaz; ancak çirkinlik ve zayıf bir cevaz üzere; çünkü onların “**وقعوا في عَافُور**” sözü, **العَفْر**den **فَاعُولاً** olabilir; çünkü **العفر** da şiddettendir; bunun için “şiddeti için” **عِفْرِيتٌ** dediler. Ve **العَاثُورُ**: aslan için av yahut başkası için içine düşsün diye kazılan çukurdur. Ve **العَاثُورُ**: kuyudur; bazen onunla vasıflanır. Bazı Hicazlılar dedi ki:

أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي، هل أَبِيتَنَّ ليلةً،
وذكْرُكِ لا يَسْرِي إِليَّ كَما يَسْرِي؟
وهل يَدَعُ الوَاشونَ إِفْسَادَ بَيْنِنَا،
وحَفْرَ الثَّأَى العَاثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي؟

**الصحاح**’ta: “**وحَفْراً لَنَا العَاثُورَ**”. İbn Sîde dedi ki: sıfat olur ve bedel olur. el-Ezherî: “Senden teselli bulup, yalnız kaldığımda ve bende olana teslim olduğumda, gece seni anmayacak hâle gelir miyim?” der. Ve **العَاثُورُ**u, gammazın kendisini içine düşürdüğü şerre misal yaptı. İbnü’l-Aʿrâbî’nin okuduğu şu söz ise:

فَهَلْ تَفْعَلُ الأَعداءُ إِلاَّ كَفِعْلِهِمْ،
هَوَان السَّرَاة وابتغَاء العَواثِرِ؟

Bu, **عَاثُورٍ**un cemi olabilir; zaruret için yâ’yı hazf etmiştir; ve “**خَدٍّ عَاثر**”ın cemi de olabilir. Ve **العَثْرُ**: kişinin sırrına muttali olmak. Ve “işe muttali oldu”: **عَثَر على الأَمر يَعْثُرُ عَثْراً وعُثُوراً**: muttali oldu. Ve “onu ona muttali kıldım”: **أَعْثَرْتُه عليه**: onu muttali kıldım. Aziz tenzilde: **وكذلك أَعْثَرنَا عليهم**; yani onların üzerine başkalarını muttali kıldık; mef’ûlü hazf etti. Ve Yüce dedi ki: **فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً**; manası: ikisinin hıyanet etmiş olduğuna muttali olunursa. Leys dedi ki: **عَثَرَ الرجلُ يَعْثُرُ عُثُوراً**: başkasının üzerine hücum etmediği bir işe hücum ettiğinde. Ve **عَثَرَ العِرْقُ** (ثاء hafifletilerek): vurdu; el-Lihyânî’den. Ve **العِثْيَرُ** (ثاء sâkin kılınarak) ve **العِثْيَرَةُ**: yükselen toz; dedi ki:

تَرَى لهم حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيرَه

Yani toz. Ve **العِثْيَرَاتُ**: toprak; Sîbeveyh nakletti. Ve **العِثْيَر**da toprağı **عَثْيَراً** diye türetme; çünkü الكلامda fâ’sı fethalı **فَعْيَل** yoktur; ancak **ضَهْيَد** vardır; o da yapılmadır; manası: katı, şiddetli sert. Ve **العَيْثَر**: **العِثْيَر** gibidir. Ve denildi ki: o, yürüdüğünde ayaktan başka bir iz görülmeyecek şekilde, ayak parmaklarının uçlarıyla çevirdiğin her toprak yahut çamur yahut balçıktır; “onun ne izi ne de **عَيْثَراً** gördüm” denir.

Ve **العَيْثَرُ** ile **العَثْبيَرُ**: gizli iz; **الغَيْهَب** misali. Meselde: “Onun ne izi var ne de **عَثْيَرٌ**”; ve “ne de **عَيْثَرٌ**” denir; **فَيْعَلٍ** misali; yani yürüyen birini bilmez ki izini belli etsin; ne de bir süvari (bilinir) ki atı tozu kaldırsın; ve denildi ki: **العَيْثَر** izden daha gizlidir.

Ve “kuşu **عَيْثَرَ** etti”: onu koşar görüp ürküttü. et-Teymî el-Muġîre b. Ḥabnâʾ dedi ki:

لَعَمْرُ أَبيك يا صَخْرُ بنَ لَيْلى،
لقد عَيْثَرْتَ طَيركَ لو تَعِيفُ

Demek ister: gerçekten gördün ve gözledin. el-Asmaʿî, Ebû ʿAmr b. el-ʿAlâʾ’dan rivayet etti: “**سَلْحُون** şehri Yemen’de seksen yahut yetmiş yılda bina edildi; ve **بَرَاقش** ile **مَعِين** ellerinin yıkantısıyla bina edildi; **سَلْحِين** için ne iz görülür ne de **عَيْثَرٌ**; şu ikisi ise ayaktadır.” Ve ʿAmr b. Maʿdîkerib’in sözünü okudu:

دَعانا مِنْ بَراقِشَ أَو مَعينٍ،
فَأَسْمَعَ واتْلأَبَّ بِنَا مَلِيعُ

Ve **مَليعٌ**: bir yolun adıdır. el-Asmaʿî dedi ki: **العَيْثَرُ** iz için tâbidir. Ve “**العَيْثَرُ** şeyin aynıdır ve şahsıdır” denir; “onun ne izi var ne de **عَيْثر**” sözünde. Ve “kavim arasında **عَيْثَرَةٌ** ve **غَيْثَرَةٌ** vardı” denir; sanki **العَيْثَرة** **الغَيْثرة**den aşağıdır. Ve “kavmi **عَيْثرَةٍ** ve **غَيْثرةٍ** içinde bıraktım”; yani savaşın altında bir savaş içinde.

Ve **العُثْر**: kartal (**العُقَاب**). Zekât hadîsinde gelmiştir: “**ما كان بَعْلاً أَو عَثَريّاً ففيه العُشْر**”. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, kökleriyle yağmur suyundan içen hurmadandır; (yağmur suyu) bir çukurda toplanır. Ve denildi ki: o **العِذْي**dir. Ve denildi ki: akıtılarak sulanandır (**ما يُسْقَى سَيْحاً**). Birincisi daha meşhurdur. el-Ezherî dedi ki: **العَثْرُ** ve **العَثَرِيَّ**: **العِذْيُ**dir; o, göğün suladığı hurmadır. Ve denildi ki: ekinden, sel ve yağmur suyuyla sulanan ve kendisine **المَسَايل**den akıtılan; ve ona, suyun kendisine aktığı bir **أَتِيَّ** içinde **عاثور** kazılan şeydir. Ve **العاثور**un cemi: **عَواثير**. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: o, ثاء şeddeli **العَثَّرِي**dir. Saʿleb bunu reddetti ve dedi ki: ancak o, hafifletilmiştir; ve doğru olan budur. el-Ezherî dedi ki: bundan dolayı “falanca şer **عَاثور**una ve şer **عَافور**una düştü” denir; yani hesap etmediği ve farkına varmadığı bir girdaba düştüğünde. Aslı: adam gecenin karanlığında yürür de **المَسِيل**in **عاثور**una yahut yağmur selinin yardığı bir hendeğe takılıp sendeleyiverir; belki ondan bir incinme yahut eziyet yahut kırık isabet eder. Hadiste: “Kureyş emanet ehlidir; kim ona **العَوَاثيرَ**i isterse Allah onu iki burun deliği üzerine kapaklar”; **العَواثر** diye de rivayet edilir; yani kendisiyle sendeletilen tuzakları ister; yerde yarılan **العاثور** gibi; insan gece geçerken fark etmez de ona takılıp sendeleyebilir; belki onu eziyete sokar. Ve **العَواثِر**: **عاثور**un cemidir; o, içinde sendeleme olan sert, pürüzlü yerdir. Ve denildi ki: aslan için kazılan çukurdur; burada girdap ve helâk edici plan için ödünç alınmıştır. İbnü’l-Esîr dedi ki: **عَواثِر** ise **عاثِرٍ**in cemidir; o, avcının tuzağıdır; yahut **عاثرة**nın cemidir; o da sahibini sendeleten hadisedir; “zaman onlara **عَثَر** etti” sözünden; yani onları helâk etti. Ve **العُثْر** ve **العَثَر**: yalan; ikincisi İbnü’l-Aʿrâbî’dendir. Ve **وَعثَرَ عَثْراً**: yalan söyledi; Kurâʿ’dan. “Falanca **العَثْر** ve **البائن** içindedir” denir; yani hak ve bâtıl içindedir. Ve **العَاثِر**: çok yalancı.

Ve **العَثَرِيّ**: dünya da âhiret de talebinde ciddî olmayan kimsedir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: o, kendisinden önce geçtiği lafız üzere ثاء şeddeli **العَثَّرِيُّ**dir. Hadiste: “Allah Teâlâ’ya insanların en buğz edileni **العَثَرِيّ**dir”; denildi ki: o, ne dünya işinde ne âhiret işindedir. “Falanca **عَثَرِيّاً** geldi” denir; yani boş geldi. Ve “**عَثَريّاً** geldi” de denir; ثاء şeddeli olarak. Ve denildi ki: o, **عَثَرِيّ النخل**dendir; onunla adlandırıldı; çünkü sulamasında dolap ve benzerleriyle zahmete ihtiyaç duymaz; sanki sahibi tarafından bir iş olmaksızın suya **عَثْراً** ile rastlamıştır; sanki **العَثْر**e nispet edilmiştir; ve ثاء’nın harekesi nisbetin değişikliklerindendir. Ve bir kere dedi ki: “**رائِقاً عَثَّرِيّاً** geldi”; yani bir şey olmaksızın boş geldi. Ebû’l-ʿAbbâs dedi ki: o, hadiste gelen ثاء hafifletilmiş **العَثَرِي**den başkadır; bu ise ثاء şeddelidir.

Hadiste: “**عَثِرةً** denilen bir araziden geçti de onu **خَضِرةً** diye adlandırdı.” **العَثِرةُ**, **العِثْيَرِ**dendir; o tozdur; yâ zâiddir; onunla murad, bitki olmayan düz topraktır. Hadiste geldi: “**هي أَرض عِثْيَرةٌ**”.

Ve **عَثَّر**: Yemen’de bir yerdir. Ve denildi ki: **فَعَّل** üzere, **تَبَالَةَ** nahiyesinde aslanlık bir arazidir; onun benzeri yoktur; ancak **خَضَّمٌ** ve **بَقَّمٌ** ve **بَذَّرٌ** vardır. Kaʿb b. Zuheyr’in kasidesinde:

من خادِرٍ من لُيُوثِ الأُسْدِ، مَسْكَنُهُ
بِبَطْنِ عَثَّرَ، غِيلٌ دونَه غِيلُ

Ve Zuheyr b. Ebî Sülmâ dedi ki:

لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصطادُ الرجالَ، إِذا
ما الليثُ كَذّبَ عن أَقرانه صَدَقا

Ve **عَثْر** (hafifletilmiş): Yemen’de bir beldedir. Ve el-Ezherî bu tercümenin sonunda el-Aʿşâ’dan şu beyti okudu:

فبَاتَتْ، وقد أَوْرَثَتْ في الفُؤا
د صَدْعاً يُخَالِط عَثَّارَها

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ث ر * * العَثْرَةُ * الزلة وقد عثر في ثوبه يعثر بالضم * عِثَارا * بالكسر يقال * عَثَرَ * به فرسه فسقط وعثر عليه اطّلع وبابه نصر ودخل و * أعْثَرَهُ * عليه غيره ومنه قوله تعالى ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾ و * العِثْيَرُ * بوزن المنبر الغبار

##### Türkçe

* ع ث ر * * **العَثْرَةُ** * sürçme (zelle); ve “elbisesinde sürçtü” denir: **عَثَرَ** (ötre ile) sürçer; * **عِثَارا** * (esre ile). “Atı onunla sürçtü de düştü” denir; ve “onun üzerine sürçtü” (yani) öğrendi, muttali oldu; babı **نصر** ve **دخل**’dir. Ve “başkası onu onun üzerine muttali kıldı” (fiili) * **أعْثَرَهُ** *’dur. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾; ve * **العِثْيَرُ** * (vezni **المنبر** vezninde) tozdur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

عثر، كضرب ونصر وعلم وكرم يعثر ويعثر ويعثر، الثالثة عن اللحياني عثرا، بالفتح، وعثيرا، كأمير، وعثارا، ككتاب، وتعثر، إذا كبا. وقد عثر في ثوبه، وخرج يتعثر في أذياله، وعثربه فرسه فسقط. وفي التهذيب: عثر الرجل يعثر عثرة، وعثر الفرس عثارا، قال: وعيوب الدواب تجيء على فعال مثل العضاض والعثارو الخراط والضراح والرماح وما شاكلها. من المجاز: عثر جده، يعثر ويعثر: تعس، على المثل، وأعثره الله تعالى، وعثره تعثيرا، فيهما، وأنشد ابن الأعرابي:
  فخرجت أعثر في مقادم جبتي                      لولا الحياء أطرتها إحضارا. هكذا أنشده أعثر، على صيغة. مالم يسم فاعله، ويروى أعثر. وأعثره الله: أتعسه. والعثور: المهلكة من الأرضين، قال ذو الرمة:
  ومرهوبة العاثور ترمي بركبها                      إلى مثله حرف بعيد مناهلـه. وقال العجاج: وبلدة كثرة العاثور تنازع الرياح سحج المور.
 يعني المتالف، ويروي  مرهوبةش العثور  . من المجاز: العاثور: الشر والشدة، كالعثار، بالكسر، يقال: لقيت منه عاثورا، وعثارا، أي شدة، ووقعوا في عاثور شر، أي في اختلاط من الشر وشدة. والعثار والعاثور: ما عثر به. العاثور: ما أعد ليقع فيه أحد، وفي اللسان: ما أعده ليوقع فيه آخر. وقال الزمخشري: يقال للمتورط: وقع في عاثور، أي مهلكة، وأصله حفرة تحفر للأسد، ليقع فيها، للصيد أو غيره. قلت: وذهب يعقوب إلى أن الفاء في عافور بدل من الثاء في عاثور، قال الأزهري: وللذي ذهب إليه وجه، إلا أنا إذا وجدنا للفاء وجها نحملها فيه على أنه أصل لم يجز الحكم بكونها بدلا فيه إلا على قبح وضعف تجوز، وذلك أنه يجوز أن يكون قولهم: وقعوا في عافور فاعولا من العفر، لأن العفر من الشدة أيضا، ولذلك قالوا: عفريت، لشدته. العاثور: البئر، وربما وصف به، قال بعض الحجازيين:
  ألا لـيت شـــعـــري هـــل أبـــيتـــن لـــيلة                      وذكــرك لا يســـري إلـــى كـــمـــا يســـرى
  وهل يدع الواشون إفساد بينناوحفر الثأي العثور من حيث لا ندري

  وفي الصحاح:  وحفرا لنا العثور  ، قال ابن سيده: يكو صفة ويكون بدلا. قال الأزهري: والعاثور ضربه مثلا لما يوقعه فيه الواشي من الشر. من المجاز: العثور، بالضم: الاطلاع على أمر من غير طلب، كالعثر، بالفتح.عثر على سر الرجل يعثر عثورا وعثرا: اطلع. وأعثره: أطلعه. وفي كتاب الأبنية لابن القطاع: عثرت على الأمر عثرا، ولغة أعثرت، ولغة القران: أعثرت غيري. انتهى، وفي التنزيل:  وكذلك أعثرنا عليهم  أي :أعثرنا عليهم. غيرهم، فحذف المفعول، وفي البصائر قوله تعالى:  أعثرنا عليهم  . أي وقفناهم عليهم من غير أن طلبوا. وقوله تعالى  فإن عثر على أنهما استحقا إثما  معناه، فإن اطلع على أنهما قد خانا. وقال الليث: عثر الرجل يعثر عثورا، إذا هجم على أمر لم يهجم عليه غيره. وعثر يعثر عثرا: كذب، عن كراع، يقال: فلان في العثر والبائن، يراد في الحق والباطل، قاله الصاغاني. عثر العرق يعثر عثرا: ضرب، عن اللحياني. والعثير، كحذيم، أي بكسر فسكون ففتح: التراب، ولا تقل فيه: عثير، أي بالفتح، لأنه ليس في الكلام فعيل بفتح الفاء إلا ضهيد، وهو مصنوع. العثير: العجاج الساطع، كالعثيرة، قال:
  ترى لهم حول الصقعل عثيرة. يعني الغبار. والعثيرات: التراب، حكاه سيبويه. قيل: العثير: كل ما قلبت من الطين أو التراب أو المدر بأطراف أصابع رجليك إذا مشيت، لا يرى من القدم أثر غيره، فيقال: ما رأيت له أثرا ولا عثيرا. العثير: الأثر الخفي، وقيل هو أخفي من الأثر، كالعيثر، بتقديم المثناة التحتية، ولا يخفي لو قال: مثال غيهب كان أحسن، وفتح العين فيهما، أي في اللفظين في معنى الأثر لا التراب، كما تقدم. وفي المثل:  ماله أثر ولا عثير  ويقال: ولا عيثر، مثال فيعل، أي لا يعرف راجلا فيتبين أثره، ولا فارسا فيثير الغبار فرسه. وروى الأصمعي عن أبي عمرو بن العلاء أنه قال: بنيت سلحون. مدينة باليمن. في ثمنين سنة، أو سبعين سنة، وبنيت براقش ومعين بغسالة أيديهم، فلا يرى لسلحين أثر ولا عيثر، وهتان قائمتان، وقال الأصمعي: العيثر تبع لأثر. وعثير الطير: رآها جارية فزجرها، قال المغيرة بن حبناء التميمي: لعمر أبيك يا صخر بن ليلى لقد عيثرت طيرك لو تعيف.

  يريد: لقد أبصرت وعاينت: والعثر، بالضم: العقاب، وقد تقدم أنه بالموحدة تصحيف، والصواب أنه بالثاء والعثر الكذب، ويحرك، الأخيرة عن ابن الأعرابي. وفي الحديث:  ما كان بعلا أو عثريا ففيه العشر  قال الأزهري: العثري، محركة: العذي، وهو ما سقته السماء من النخل، وقيل: هو من الزرع: ما سقي بماء السيل والمطر، وأجري إليه الماء من المسايل وفي الجمهرة العثري: الزرع الذي تسقيه السماء، كالعثر، بفتح فسكون. وقال ابن الأثير: هو من النخيل الذي يشرب بعروقه من ماء المطر يجتمع في حفيرة. ومن المجاز: في الحديث  أبغض الناس إلى الله العثري  وقال: هو الذي لا يكون في طلب دنيا ولا آخرة، يقال: جاء فلان عثريا، إذا جاء فارغا، وقد تشدد ثاؤه المثلثة، عن ابن الأعرابي وشمر، ورده ثعلب فقال: والصواب تخفيفها، وقيل: هو من عثري النخل، سمي به لأنه لا يحتاج في سقيه إلى تعب بدالية وغيرها ، كأنه عثر على الماء عثرا بلا عمل من صاحبه، فكأنه نسب إلى العثر. وحركة الثاء من تغييرات النسب وقال مرة: جاء رائقا عثريا، أي فارغا دون شيء، قال أبو العباس: هو غير العثري الذي جاء في الحديث مخفف الثاء وهذا مشدد الثاء. وعثر كبقم: مأسدة باليمن، وقيل: جبل بتبالة، به مأسدة، ولا نظير لها إلا خضم، وبقم، وبذر، وقد وقع في شعر زهير بن أبي سلمى، وفي شعر ابنه كعب بن زهير، قال كعب:
  من خادر من ليوث الأسد مسكنه                      ببطن عثر غـيل دونـه غـيل وقال زهير:
  ليث بعثر يصطاد الـرجـال إذا                      ما الليث كذب عن أقرانه صدقا وعثر كبحر: د باليمن هكذا قيده أبو العلاء الفرضي بالسكون، وذكره كذلك ابن السمعاني وتبعه ابن الأثير، وهو مقتضى قول الأمير، وإليه نسب يوسف بن إبراهيم العثري، عن عبد الرزاق، وعنه شعيب الذارع، ورد الحازمي على ابن ماكوا، وزعم أنه منسوب إلى عثر كبقم، قال الحافظ: وليس كذلك فإن المشدد لم ينسب إليه أحد، ثم قال: وبالسكون أيضا أبو العباس أحمد بن الحسن ابن علي الحارثي العثري ومن المتأخرين محمد بن إبراهيم العثري، ابن قرية الشاعر. عثاري، كسكاري، بالضم، اسم واد، لا يخفى أنه لو اقتصر على قوله بالضم لكان أخضر. يقال: عثير الشيء، كجعفر عينه وشخصه، هكذا في الأصول كلها، والصواب عيثر الشيء، بتقديم الياء على المثلثة، كما في التكملة واللسان، ومنه يقال: عيثرت الشيء، إذا عاينت وشخصت. عثرة كزنخة، قد جاء ذكرها في الحديث، وقالوا: إنها اسم أرض. وأما الحديث فهو  أنه صلى الله عليه وسلم مر بأرض تسمى عثرة أو عفرة أو غدرة فسماها خضرة  أي تفاؤلا، لأن العثرة هي التي لا نبات بها، إنما هي صعيد قد علاها العثير، وهو الغبار، والعفرة من عفرة الأرض، والغدرة: التي لا تسمح بالنبات، وإن أنبتت شيئا أسرعت فيه الآفة: أخذت من الغدر قاله الصاغاني، قد تقدم في خ-ض-ر فراجعه. من المجاز: يقال: أعثر به عند السلطان، أي قدح فيه وطلب توريطه وأن يقع منه في عاثور، كذا في الأساس والتكملة. وعيثر، كحيدر، ابن القاسم، محدث، وذكره الصاغاني فيع-ب-ث-ر.

  وعثير، كزبير، في ع-ت-ر، كأنه يشير إلى اسم باني قلعة عمارة بن عتير، الذي تقدم ذكره، وإلا فليس هناك ما يحال عليه، والصواب، أنه عبيثر، بضم ففتح الموحدة، تصغير عبثر، وهو ابن صهبان القائد، كما ذكره الصاغاني في محله، فتصحف على المصنف في اسمين، والصواب مع الصاغاني، فتأمل. وعثران، بالكسر، وعثير، كزبير وعثير، مثل أمير، وعثير، مثل حذيم: أسماء، هكذا في الأصول كلها، وهو غلط أيضا، فإن الصاغاني ذكر في هؤلاء الأربعة أنها موضع لا أسماء رجال، كما هو مفهوم عبارته، فتأمل. ومما يستدرك عليه: العثرة، بالفتح: الزلة، وهو مجاز، وفي الحديث:  لا حليم إلا ذو عثرة  ، أي لا يوصف بالحلم حتى يركب الأمور، ويعثر فيها، فيعتبر بها ويستبين مواضع الخطإ فيجتنبها. والعثرة: المرة من العثار في المشي. والعثرة: الجهاد والحرب، ومنه الحديث  لا تبدأهم بالعثرة. أي بل ادعهم إلى الإسلام أولا، أو الجزية، فإن لم يجيبوا فبالجهاد، إنما سمي الحرب بالعثرة نفسها، لأن الحرب كثيرة العثار. وتعثر لسانه: تلعثم، وهو مجاز. وأقال الله عثرتك وعثارك، وهو مجاز. وجمع العثرة عثرات، محركة. وأعثروا عثرة على أصحابه: دله عليهم، وهو مجاز وعثار شر مثل عاثور شر عن الفراء وفلان يبقي صاحبه العواثر وهو جمع جد عاثر وهو مجاز وأنشد ابن الأعرابي: فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم هوان السراة وابتغاء العواثر وقد يكون جمع عاثور وحذف الياء للضرورة والعثور الهجوم على السر وعثر في كلامه وهو مجاز. ويقال: كانت بين القوم عيثرة وغيثرة، وكأن العيثرة دون الغيثرة، وتركت القوم بين عيثرة وغيثرة، أي في قتال دون قتال، قاله الأصمعي. وفي الحديث  أن قريشا أهل أمانة من بغاها العواثير كبه الله لمنخريه  . ويروى العواثر. والعاثرة: الحادثة تعثر بصاحبها. وعثر بهم الزمان: أخنى عليهم. وهو مجاز. والعثر: الكذاب. وأرض عثيرة: كثيرة الغبار. والعثار، ككتان: قرحة لا تجف قال الصاغاني: وفي ذلك نظر، وأنشد الأزهري للأعشى:
  فباتت وقد أورثت في الفؤا                      د صدعا يخالط عثارهـا وفي التكملة فبانت وقد أسأرت والباقي سواء، وقيل: عثارها هو الأعشى عثر بها فابتلي، وتزود منها صدعا في الفؤاد.

##### Türkçe

عثر, **ضرب** ve **نصر** ve **علم** ve **كرم** gibi; **يعثر** ve **يعثر** ve **يعثر**; üçüncüsü **اللحياني**’den: **عثرا** (fetha ile), ve **عثيرا** ( **أمير** gibi), ve **عثارا** ( **كتاب** gibi), ve **تعثر**, sendelediği zaman. Ve elbisesinde **عثر** etti; ve eteklerinde sendeleyerek çıktı; ve atı onu **عثربه** etti de düştü. Ve **التهذيب**’de: adam **عثر** eder, **عثرة** ile; at **عثر** eder, **عثارا** ile; dedi ki: ve binek hayvanlarının ayıpları **فعال** vezni üzere gelir; **العضاض** ve **العثارو** ve **الخراط** ve **الضراح** ve **الرماح** ve benzerleri gibi. Mecazdan: onun talihi **عثر** etti; **يعثر** ve **يعثر**: tökezledi (uğursuzlandı), darb-ı mesel üzere; ve Allah Teâlâ onu **أعثره** etti; ve onu **تعثيرا** ile **عثره** etti; ikisinde de. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  Cübbemin önlerinde sendeleyerek çıktım;                      hayâ olmasa onu sürükleyerek getirirdim.
Böylece onu **أعثر** diye okuttu; meçhulün sigası üzere; ve **أعثر** diye de rivayet olunur. Ve Allah onu **أعثره** etti: onu uğursuzladı. Ve **العثور**: yerlerden helâk edici yer. **ذو الرمة** dedi ki:
  Ve korkulan **العاثور** (helâk yeri) bineklerini fırlatır                      onun benzerine; menzilleri uzak bir uç.
Ve **العجاج** dedi ki: Ve bir belde ki **العاثور**’u çoktur; rüzgârlar, dalganın sürtünmesini çekiştirir.
Yani helâk ediciler; ve “**مرهوبةش العثور**” diye de rivayet edilir. Mecazdan: **العاثور**: şer ve şiddet; **العثار** gibi, kesra ile; denir ki: ondan **عاثورا** ve **عثارا** ile karşılaştım; yani şiddet. Ve bir şer **عاثور**’una düştüler; yani şerden bir karışıklık ve şiddetin içine. Ve **العثار** ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen şey. **العاثور**: birinin içine düşmesi için hazırlanmış şey; ve **اللسان**’da: başkasını içine düşürmek için hazırladığı şey. Ve **الزمخشري** dedi ki: batmış olana denir: **عاثور**’a düştü; yani helâk yerine. Aslı: aslan için kazılan çukur; av için veya başkası için, içine düşsün diye. Dedim: **يعقوب** şuna gitti: **عافور**’daki **الفاء**, **عاثور**’daki **الثاء**’nın bedelidir. **الأزهري** dedi ki: onun gittiği şeye bir yön vardır; ancak biz **الفاء** için bir yön bulduğumuzda onu, aslî bir kök olduğu üzere hamlederiz; onda bedel olduğuna hükmetmek câiz olmaz; ancak çirkinlik ve zayıf bir mecaz üzere. Çünkü onların “**عافور**’a düştüler” sözü, **العفر**’den **فاعول** olabilir; zira **العفر** da şiddettendir; bunun için “**عفريت**” dediler; şiddetinden dolayı. **العاثور**: kuyu; ve belki onunla vasıflandırılır. Hicazlılardan biri dedi ki:
  Keşke bilsem; bir geceyi geçirir miyim                      ve senin zikrin, nasıl yürürse, bana da öyle yürür mü?
  Ve gammazlar aramızı bozmayı bırakır mı;                      ve bilmediğimiz yerden **العثور** olan **الثأي**’yi kazmayı?

Ve **الصحاح**’ta: “ve bize **العثور**’u kazdılar”; **ابن سيده** dedi ki: sıfat olur ve bedel olur. **الأزهري** dedi ki: **العاثور**’u, gammazın onu içine düşürdüğü şerre bir mesel yaptı. Mecazdan: **العثور**, damme ile: talep olmaksızın bir işe muttali olmak; fetha ile **العثر** gibi. Adamın sırrı üzerine **عثر** etti; **عثورا** ve **عثرا** ile: muttali oldu. Ve onu **أعثره** etti: onu muttali kıldı. **ابن القطاع**’ın **كتاب الأبنية**’sinde: işe **عثرا** ile muttali oldum; ve bir dil: **أعثرت**; ve Kur’an dili: başkasını **أعثرت**. Bitti. Ve tenzilde: **وكذلك أعثرنا عليهم** yani: onları, başkalarına onların üzerine muttali kıldık; mef’ûlü hazfetti. Ve **البصائر**’de onun sözü (Allah Teâlâ): **أعثرنا عليهم**; yani onları, talep etmedikleri hâlde onların üzerine durdurduk. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **فإن عثر على أنهما استحقا إثما** mânâsı: eğer onların hıyanet ettikleri üzerine muttali olunursa. Ve **الليث** dedi ki: adam **عثر** eder, **عثورا** ile; başkasının hücum etmediği bir işe ansızın dalarsa. Ve **عثر** eder, **عثرا** ile: yalan söyledi; **كراع**’dan. Denir ki: falan, **العثر** ve **البائن** içindedir; hak ve bâtıl içinde demektir; **الصاغاني** söyledi. Damar **عثر** eder, **عثرا** ile: vurdu; **اللحياني**’den. Ve **العثير**, **حذيم** gibi; yani kesra ile sonra sükûn sonra fetha: toprak. Ve onda “**عثير**” (yani fetha ile) deme; çünkü sözde, **فعيل** vezninde fetha ile **الفاء** ancak **ضهيد** vardır; o da uydurmadır. **العثير**: parlayan toz bulutu; **العثيرة** gibi. Dedi ki:
  Onlar için **الصقعل** çevresinde bir **عثيرة** görürsün.
Yani toz. Ve **العثيرات**: toprak; **سيبويه** nakletti. Denildi: **العثير**, yürüdüğünde ayak parmaklarının uçlarıyla çamurdan veya topraktan veya kerpiçten çevirdiğin her şeydir; ayaktan onun dışında bir iz görülmez; denir ki: onun için ne bir iz gördüm ne de bir **عثيرا**. **العثير**: gizli iz. Ve denildi: o, izden daha gizlidir; **العيثر** gibi; **المثناة التحتية**’yi öne almakla. Ve “**غيهب** misali” deseydi daha iyi olurdu; ve ikisinde de **العين**’i fetha ile; yani iki lafızda da, toprak değil iz mânâsında; geçtiği üzere. Ve meselde: **ماله أثر ولا عثير**; ve denir ki: ve ne de **عيثر**; **فيعل** misali; yani yaya olarak bilinmez ki izi seçilsin; ne de süvari olarak ki atı tozu kaldırsın. Ve **الأصمعي**, **أبي عمرو بن العلاء**’dan rivayet etti: **سلحون**’u bina ettim; Yemen’de bir şehir; seksen yılda veya yetmiş yılda. Ve **براقش** ve **معين**’i ellerinin yıkantısıyla bina ettim; artık **سلحين** için ne bir iz görülür ne de bir **عيثر**; şu ikisi ayaktadır. Ve **الأصمعي** dedi ki: **العيثر**, **أثر**’e tâbidir. Ve kuşun **عثير**’i: onu koşar hâlde gördü de onu ürküttü. **المغيرة بن حبناء التميمي** dedi ki: Babana yemin olsun ey **صخر بن ليلى**, gerçekten kuşunu **عيثرت** ettin; keşke uğursuzluk çıkarsaydın.

Muradı: gerçekten gördün ve müşahede ettin. Ve **العثر**, damme ile: kartal; ve daha önce geçti ki o, **الموحدة** ile tashiftir; doğrusu, **الثاء** iledir. Ve **العثر**: yalan; harekelenir; sonuncusu **ابن الأعرابي**’dendir. Ve hadiste: **ما كان بعلا أو عثريا ففيه العشر**. **الأزهري** dedi ki: **العثري**, harekeli: **العذي**’dir; o da gökten sulanan hurmadır. Ve denildi: ekinden, sel ve yağmur suyuyla sulanan; ve su, ona su yollarından akıtılan. Ve **الجمهرة**’de **العثري**: göğün suladığı ekin; **العثر** gibi; fetha sonra sükûn ile. Ve **ابن الأثير** dedi ki: o, kökleriyle, bir çukurda toplanan yağmur suyundan içen hurmadandır. Mecazdan: hadiste: **أبغض الناس إلى الله العثري**. Ve dedi ki: o, ne dünya ne âhiret talebinde olmayan kimsedir. Denir ki: falan **عثريا** geldi; boş geldiği zaman. Ve onun **الثاء**’ı, **المثلثة** olarak, şeddelenebilir; **ابن الأعرابي** ve **شمر**’den. **ثعلب** onu reddetti de dedi ki: doğrusu, hafifletmektir. Ve denildi: o, **عثري النخل**’dendir; onunla adlandırıldı; çünkü sulamasında, dolap ve benzeriyle bir yorgunluğa ihtiyaç duymaz; sanki suyu, sahibinden bir iş olmaksızın **عثرا** ile bulmuş gibidir; sanki **العثر**’e nisbet edildi. Ve **الثاء**’ın harekesi, nisbetin değişikliklerindendir. Ve bir kere dedi ki: parlak, **عثريا** geldi; yani bir şey olmaksızın boş. **أبو العباس** dedi ki: bu, hadiste gelen **العثري** değildir; onun **الثاء**’ı hafiftir; bunun **الثاء**’ı şeddelidir. Ve **عثر**, **بقم** gibi: Yemen’de bir aslanlık. Ve denildi: **تبالة**’de bir dağdır; onda bir aslanlık vardır; ve onun benzeri yoktur; ancak **خضم** ve **بقم** ve **بذر**. Ve **زهير بن أبي سلمى**’nın şiirinde ve oğlu **كعب بن زهير**’in şiirinde vâki olmuştur. **كعب** dedi ki:
  Aslanların aslanlarından bir ininde; meskeni                      **عثر**’ın karnında; önünde bir koruluk, ardından bir koruluk.
Ve **زهير** dedi ki:
  **عثر**’da bir aslan, erkekleri avlar;                      aslan, akranlarından doğruyu yalanlamadığında.
Ve **عثر**, **بحر** gibi: Yemen’de bir köy; **أبو العلاء الفرضي** onu böyle, sükûn ile kaydetti; **ابن السمعاني** de onu böyle zikretti ve **ابن الأثير** ona tâbi oldu; ve bu, **الأمير**’in sözüne uygundur. Ve ona nisbet edildi: **يوسف بن إبراهيم العثري**, **عبد الرزاق**’tan; ondan da **شعيب الذارع**. **الحازمي**, **ابن ماكوا**’ya reddiye verdi ve onun, **بقم** gibi **عثر**’a nisbet olduğunu iddia etti. **الحافظ** dedi ki: öyle değildir; çünkü şeddeli olana kimse nisbet edilmemiştir. Sonra dedi ki: ve sükûn ile de: **أبو العباس أحمد بن الحسن ابن علي الحارثي العثري**; ve müteahhirlerden: **محمد بن إبراهيم العثري**, şairin köyünün oğlu. **عثاري**, **سكاري** gibi; damme ile; bir vadi adıdır. Gizli değildir ki “damme ile” sözüyle yetinseydi daha yeşil olurdu. Denir ki: şeyin **عثير**’i, **جعفر** gibi: onun gözü ve şahsı; böylece bütün asıllarda. Doğrusu: şeyin **عيثر**’i; **الياء**’ı **المثلثة**’nin önüne almakla; **التكملة** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ondan: şeyi **عيثرت** ettim; müşahede edip şahıslaştırdığım zaman. **عثرة**, **زنخة** gibi; hadiste zikri gelmiştir. Ve dediler ki: o, bir yer adıdır. Hadis ise: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, **عثرة** veya **عفرة** veya **غدرة** denilen bir yerden geçti de onu **خضرة** diye adlandırdı”; yani tefe’ülen. Çünkü **العثرة**, bitkisi olmayan yerdir; ancak üstüne **العثير** (o da tozdur) çıkmış bir düzlük. Ve **العفرة**, yerin **عفرة**’sındandır. Ve **الغدرة**: bitkiye izin vermeyen; bir şey bitirse de onda âfet çabuklaşır: onu alır; **الغدر**’den alınmıştır; **الصاغاني** söyledi. **خ-ض-ر**’da geçti; ona dön de bak. Mecazdan: denir ki: sultanın yanında onunla **أعثر** etti; yani onda ayıp aradı ve onu batırmayı istedi; ve ondan, bir **عاثور**’a düşmesini; **الأساس** ve **التكملة**’de böyle. Ve **عيثر**, **حيدر** gibi: **ابن القاسم**; muhaddis; ve **الصاغاني** onu **فيع-ب-ث-ر**’de zikretti.

Ve **وعثير**; **زبير** gibi; **ع-ت-ر** maddesinde; sanki, daha önce zikri geçmiş olan **عمارة بن عتير** kalesinin banisinin adına işaret ediyor gibidir; yoksa, kendisine havale edilecek bir şey yoktur. Doğrusu, onun **عبيثر** olduğudur; **الموحدة**’nın (yani **الباء**’nın) dammeli sonra fethalı olmasıyla; **عبثر**’ın küçültmesidir; ve o, kumandan **صهبان**’ın oğludur; **الصاغاني**’nin onu yerinde zikrettiği gibi. Böylece, musannife iki isimde tashif vaki olmuştur; doğrusu **الصاغاني** ile beraberdir; öyleyse düşün.

Ve **عثران**, kesre ile; ve **وعثير**, **زبير** gibi; ve **عثير**, **أمير** gibi; ve **عثير**, **حذيم** gibi: isimlerdir; bütün asıllarda böylece (gelmiştir); o da yanlıştır. Çünkü **الصاغاني**, bu dördünde, onların erkek isimleri değil bir yer olduğunu zikretmiştir; ibaresinin mefhumu üzere; öyleyse düşün.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **العثرة**, fetha ile: sürçme; ve o mecazdır. Ve hadiste: “لا حليم إلا ذو عثرة”; yani, işlere binmedikçe ve onlarda sürçmedikçe, onlardan ibret alıp hatanın yerlerini açıklıkla görmedikçe, onlardan sakınmadıkça, hilim ile vasıflanmaz.

Ve **العثرة**: yürüyüşte **العثار**’dan bir keredir.

Ve **العثرة**: cihad ve savaştır; ondan hadistir: “لا تبدأهم بالعثرة”. Yani, bilakis onları önce İslâm’a yahut cizyeye çağır; eğer cevap vermezlerse, o halde cihad iledir. Savaş, bizzat **العثرة** diye isimlendirilmiştir; çünkü savaş, çokça **العثار**lıdır.

Ve “**تعثر** lisanı”: kekelemek; ve o mecazdır.

Ve “Allah senin **عثرتك**’ni ve **عثارك**’ını affetsin”; ve o mecazdır.

Ve **العثرة**’nin cem‘i **عثرات**’tır; harekeli.

Ve “**أعثروا** bir **عثرة**’yi onun ashabı üzerine”: onları ona gösterdi; ve o mecazdır.

Ve “**عثار** şer” **عاثور** şer gibidir; **الفراء**’dan. Ve “falanca, arkadaşını **العواثر** üzerinde bırakır”; ve o, **جد عاثر**’ın cem‘idir; ve o mecazdır. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti inşad etti:
فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم
هوان السراة وابتغاء العواثر

Ve (bu) **عاثور**’un cem‘i olabilir; ve zaruret için **الياء** hazfedilmiştir.

Ve **العثور**: sırra hücum etmektir.

Ve “**عثر** sözünde”: ve o mecazdır.

Ve denilir: kavim arasında **عيثرة** ve **غيثرة** vardı; ve sanki **العيثرة**, **الغيثرة**’den aşağıdır. Ve “kavmi **عيثرة** ile **غيثرة** arasında bıraktım”; yani, savaşın altında bir savaşta. Bunu **الأصمعي** söyledi.

Ve hadiste: “أن قريشا أهل أمانة من بغاها العواثير كبه الله لمنخريه”. Ve **العواثر** diye de rivayet olunur.

Ve **العاثرة**: sahibini sendeleten hadisedir.

Ve “zaman onlara **عثر** etti”: onları helâk etti. Ve o mecazdır.

Ve **العثر**: yalancıdır.

Ve “**أرض عثيرة**”: tozu çoktur.

Ve **العثار**, **كتان** gibi: kurumayan yaradır. **الصاغاني** dedi ki: bunda bir nazar vardır. Ve **الأزهري**, **الأعشى**’dan şu beyti inşad etti:
فباتت وقد أورثت في الفؤا
د صدعا يخالط عثارهـا

Ve **التكملة**’de: “فبانت وقد أسأرت” ve geri kalanı aynıdır. Ve denildi ki: onun **عثارها**’sı, **الأعشى**’dır; onunla **عثر** etti de belaya uğratıldı; ve ondan, gönülde bir çatlak azık edindi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَثَرَ
1 عَثَرَ ذ , aor. عَثُرَ (S, A, Mgh, O, Msb, K) and عَثِرَ ; (A, Msb, K;) and عَثِرَ, aor. عَثَرَ ; and عَثُرَ, aor. عَثُرَ ; (A, K;) inf. n. عِثَارٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and عَثْرٌ and عَثِيرٌ; (K;) said of a man and of a horse, (S, Msb,) He stumbled, or tripped; [the most usual meaning;] or he fell upon his face; syn. كَبَا [which has both of these meanings]; as also ↓ تعثّر: (A, K:) or [simply] he fell; syn. سَقَطَ: (Mgh:) or one says of a man, (Msb on the authority of the Mukhtasar el-'Eyn, and TA on the authority of the T,) عَثَرَ, (Msb, TA,) inf. n. عُثُورٌ, (Msb,) or عَثْرَةٌ; (TA; [perhaps a mistranscription for عَثْرٌ;]) and of a horse, عَثَرَ, inf. n. عِثَارٌ; (Msb, TA;) فِعَالٌ being a measure of inf. ns. of verbs signifying various faults of horses and the like. (TA.) You say, عَثَرَ فِى ثَوْبِهِ [He stumbled, or tripped, upon his garment]. (S, O, Msb.) And فِى أَذْيَالِهِ ↓ خَرَجَ يَتَعَثَّرُ [He went forth stumbling, or tripping, upon his skirts]. (A.) And عَثَرَ بِهِ فَرَسُهُ فَسَقَطَ [His horse stumbled, or tripped, with him, and he fell]. (S, O.) And it is said in a prov., الجَوَادُ قَدْ يَعْثُرُ [The swift and excellent horse sometimes stumbles, or trips]: applied to a person by whom a slip that is not of his nature is seen to have been committed. (O.) ― -b2- [Hence,] عَثَرَ فِى كَلَامِهِ and ↓ تعثّر (tropical:) [He stumbled, or tripped, in his speech]. (A.) And لِسَانُهُ ↓ تعثّر (tropical:) His tongue halted, faltered, or hesitated. (S, O, TA.) ― -b3- And [hence, app.,] عَثَرَ, (Kr, K, TA,) inf. n. عَثْرٌ, (Kr, O, TA,) (assumed tropical:) He lied. (Kr, O, K, TA.) One says, فُلَانٌ فِى العَثْرِ وَالبَائِنِ, meaning (assumed tropical:) [Such a one is occupied] in truth and falsehood [or rather in falsehood and truth]. (O, TA.) ― -b4- And عَثَرَ عَلَيْهِ, (S, A, Mgh, O, Msb,) aor. عَثُرَ (S, O, Msb) and عَثِرَ , (TA,) inf. n. عَثْرٌ and عُثُورٌ, (O, Msb, K, [the latter erroneously written in the CK عَثُور,]) (tropical:) [He stumbled on it; lighted on it by chance;] he got, or obtained, knowledge of it; or sight and knowledge of it; became acquainted with it; knew it; or saw it; (S, A, Mgh, O, Msb, K, * TA;) accidentally, or without seeking; (TA;) [and so عَثَرَ بِهِ; (see an ex. voce أَشْرَسُ;)] and ↓ أَعْثَرَ signifies the same; but accord. to the usage of the Kur-لn, you say أَعْثَرْتُ غَيْرِى: so in the Kitلb el-Abniyeh of IKtt. (TA. [See 4.]) You say, عَثَرَ عَلَى سِرِّ الرَّجُلِ (tropical:) He obtained knowledge of, or became acquainted with, the secret of the man [accidentally]. (TA.) [Hence,] فَاـِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا اـِثْمًا, in the Kur [v. 106], means (tropical:) But if it become known, or seen, (Ksh, Mgh, O, Bd, Jel,) that they two have done what has necessitated sin, (Ksh, Bd, Jel,) and deserved its being said of them that they were sinners. (Ksh.) And عَثَرَ, aor. عَثُرَ , inf. n. عُثُورٌ, as expl. by Lth, means (assumed tropical:) He (a man) entered suddenly, or unexpectedly, upon an affair upon which another had not so entered. (TA.) ― -b5- عَثَرَ جَدُّهُ, (K, TA,) aor. عَثُرَ and عَثِرَ , (TA,) means (tropical:) His fortune, or good fortune, fell; syn. تَعِسَ; (K, TA;) as being likened to one who has stumbled, or tripped, or fallen upon his face. (TA.) ― -b6- عَثَرَ العِرْقُ, (Lh, K,) inf. n. عَثْرٌ, (Lh, TA,) The vein pulsed. (Lh, K, TA.) ― -b7- عَثَرَ بِهِ: see 4. ― -b8- [Hence,] عَثَرَ بِهِمْ الزَّمَانُ (tropical:) Time, or fortune, destroyed them: (TA:) or caused them to be overcome. (O.)

2 عَثَّرَ see the next paragraph, in three places.

اعثرهُ
4 اعثرهُ ذ He caused him to stumble, or trip; or to fall upon his face; [or simply, to fall;] as also ↓ عثّرهُ; (K, TA;) [and so بِهِ ↓ عَثَرَ; (see 1, last sentence, and see also عَاثُورٌ, first sentence;)] said of God. (TA.) IAar cites as an ex.,
فَخَرَجْتُ أُعْثَرُ فِى مَقَادِمِ جُبَّتِى
لَوْلَا الحَيَآءُ أَطَرْتُهُ اـِحْضَارَا
[And I went forth, made to stumble, or trip, upon the fore parts of my jubbeh: but for the sense of shame, I had made it to fly, in running]: accord. to one relation, however, the verb in question, in this verse, is أَعْثُرُ. (TA.) And اعثرهُ اللّٰهُ is syn. with أَتْعَسَهُ [of which see various explanations in art. تعس]. (TA.) ― -b2- [Hence,] اعثر بِهِ عِنْدَ السُّلْطَانِ, (K,) or عِنْدَهُ ↓ عثّرهُ, (A,) (tropical:) He impugned his character to the Sultلn, (A, O, K,) and sought to make him fall into destruction by means of the latter. (A.) ― -b3- And اعثرهُ عَلَيْهِ (tropical:) [He made him to stumble upon it, or to light on it by chance; or] he made him to get, or obtain, knowledge of it, or sight and knowledge of it; to become acquainted with it; to know it; or to see it; (S, A, O, Msb, K; *) accidentally, or without seeking. (B, TA.) Hence the phrase in the Kur [xviii. 20] أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ; (S, Ta;) in which غَيْرَهُمْ, the objective complement, is suppressed. (TA.) And اعثرهُ عَلَى أَصْحَابِهِ (tropical:) He guided him, or showed him the way, to his companions. (A.) ― -b4- اعثر جَدَّهُ, and ↓ عثّرهُ, (assumed tropical:) He [i. e. God] made his fortune, or good fortune, to fall. (K. [See عَثَرَ جَدُّهُ.]) -A2- See also 1, latter half.

5 تَعَثَّرَ see 1, in four places.

عَثْيَرَ القَوْمُ
Q. Q. 1 عَثْيَرَ القَوْمُ ذ [from عِثْيَرٌ] The people, or party, raised the dust, or earth, or bits of dry clay or compact earth, (termed عِثْيَر,) with the extremities of their toes, in walking. (Kh, Har p. 488.) -A2- عَيْثَرَ الطَّيْرَ [from عَيْثَرٌ] He saw, or beheld, the birds: or he saw that the birds ran: (O:) or he saw the birds running, and augured from them (فَزَجَرَهَا). (K. [But this addition, فزجرها, is evidently taken from an explanation of the words here following.]) A poet says,
لَقَدْ عَيْثَرْتَ طَيْرَكَ لَوْ تَعِيفُ
[i. e. Thou sawest, or beheldest, thy birds; &c.: would that thou wouldst augur from them, and take warning]. (O.) And you say, عَيْثَرْتُ الشَّىْءَ I saw, or beheld, the thing; (L, TA;) and individuated it. (TA.)

عَثْرٌ
عَثْرٌ ذ : see عَثَرِىٌّ.

عُثْرٌ
عُثْرٌ ذ A lie; or falsehood; (K;) as also ↓ عَثَرٌ. (IAar, K.) -A2- Also The Eagle: (K:) a meaning also assigned in the K, in art. عبر, but erroneously, to عُبْرٌ. (TA.)

عَثَرٌ
عَثَرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

عَثْرَةٌ
عَثْرَةٌ ذ A stumble, or trip, (Msb, TA,) in walking, or going along: pl. عَثَرَاتٌ. (TA.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) A slip, lapse, fault, wrong action, or mistake; (S, O, Msb, TA;) so called as being a fall into sin or crime. (Msb.) One says, أَقَالَ اللّٰهُ عَثْرَتَكَ (tropical:) [May God cancel thy slip, lapse, fault, &c.]. (A.) And it is said in a trad., لَا حَلِيمَ اـِلَّا ذُو عَثْرَةٍ i. e. (tropical:) There is no one to be characterized as of a forbearing disposition except he be one who has committed a slip, and becomes admonished thereby, distinguishing the occasions of error so as to avoid them [and to make allowance for others who have done the like]. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) War, or fight, against unbelievers or others; because war, or fight, is an occasion of frequent stumbling, or tripping: so in a trad., in which it is said, لَا تَبْدَأْهُمْ بِالعَثْرَةِ (assumed tropical:) [Begin not ye with them by war]; meaning invite ye them first to El-Islلm or to the payment of the poll-tax; and if they assent not, then have recourse to war. (TA.)

عَثِرَةٌ
عَثِرَةٌ ذ Land (أَرْض) without herbage, being high, and overspread with عِثْيَر, i. e. dust: (O, TA:) and said to occur in a trad. as the name of a particular land. (O, K, * TA.)

عَثَرِىٌّ
عَثَرِىٌّ ذ i. q. عِذْىٌ, (Az, S, O, Msb, TA,) as some say; (Msb;) i. e., (Az, S, O, TA,) Such as is watered by the rain (Az, S, K, TA) alone, (S,) of palm-trees, (Az, O, TA,) or of seed-produce: (S:) or such as is watered by water running upon the surface of the ground, (O, Msb,) of palmtrees: (Msb:) or seed-produce that is watered by torrents and by rain, the water being made to flow thereto in channels: (TA:) and ↓ عَثْرٌ signifies the same: (K, TA:) or, accord. to IAth, palm-trees (نَخِيل) that imbibe with their roots of the rain-water that collects in a part hollowed out in the ground: (TA:) the former term is said to be thus applied because what is so called is as though it stumbled upon water without any labour of its owner; regarding it as an irregular rel. n. from العَثْرُ: (O, * TA:) but Abu-l-'Abbلs [i. e. Th] says that, thus applied, it is with teshdeed to the ث [i. e. عَثَّرِىٌّ], though not in the sense here following. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) A man who does not occupy himself in seeking the things of the present world nor those of the world to come: (O, K, TA:) occurring in a trad., in which such is said to be the most hateful of mankind to God: (O, TA:) in this sense, sometimes written with teshdeed to the ث, (K, TA,) and thus it is accord. to Sh (O, TA) and IAar; (TA;) but correctly without teshdeed: (Th, K, TA:) and said by some to be from عَثَرِىٌّ applied to palm-trees. (O, * TA.) One says also, جَآءَ فُلَانٌ عَثَرِيًّا, meaning (tropical:) Such a one came unoccupied. (O, TA.)

عَثَارٌ
عَثَارٌ ذ or عِثَارٌ: see عَاثُورٌ, in six places: -A2- and for عِثَارٌ see also عِثْيَرٌ.

عَثُورٌ
عَثُورٌ ذ [Having a habit of stumbling or tripping, or of falling:] that stumbles, or trips, and falls, much or often. (Har p. 296.)

عِثْيَرٌ
عِثْيَرٌ ذ , (S, O, K,) not عَثْيَرٌ, for there is not in the language any word of the measure فَعْيَلٌ, with fet-h to the ف, except ضَهْيَدٌ, meaning “ hardy, strong, or robust, ” and this is [said to be] forged, (S, O, [but see ضهيد,]) Dust, (MA, O, K,) syn. غُبَارٌ, (O,) or عَجَاجٌ, and تُرَابٌ, (K,) and thus ↓ عِثْيَرَاتٌ is expl. by Sb; (TA;) or dust rising or spreading; (S, MA; *) as also ↓ عِثْيَرَةٌ; (TA;) and ↓ عِثَارٌ signifies the same. (MA.) ― -b2- And Clay, or earth, (K, TA,) or dust, or bits of clay or compact earth, (TA,) which one turns over (K, TA) with the extremities of the feet (K) or of the toes, in walking, or going along, no other mark of the foot being seen: (TA:) and an obscure trace or mark, (K, TA,) said to be more obscure than such as is termed أَثَرٌ: (TA:) and so ↓ عَيْثَرٌ, with the ى put before [the ث] and with fet-h to the ع in both [of these senses: misunderstood by SM as meaning “ and with fet-h to the ع in both words, ” i. e. in عثير and عيثر]: (K:) or ↓ عَيْثَرٌ signifies an obscure trace or mark: (S:) and Yaakoob mentions the saying مَا رَأَيْتُ ↓ لَهُ أَثَرًا وَلَا عَيْثَرًا and وَلَا عِثْيَرًا [app. meaning I saw not any trace of him nor any obscure trace]: (S, O:) or ولا عِثْيَرًا means, nor clay, or earth, &c., turned over by the extremities of his feet: (TA:) and it is said that ↓ ولا عَيْثَرًا means, nor bodily form. (O.) And [it is said that] مَا لَهُ أَثَرٌ وَلَا عِثْيَرٌ and ↓ ولا عَيْثَرٌ means He is not known to be a pedestrian by the appearing of his foot-mark, nor to be a horseman by his horse's raising the dust. (TA.) [See also Har p. 488.]

عِثْيَرَةٌ
عِثْيَرَةٌ ذ , and its pl. عِثْيَرَاتٌ: see عِثْيَرٌ. ― -b2- One says also أَرْضٌ عِثْيَرَةٌ, meaning A land in which is much dust. (TA.)

عَاثِرٌ
عَاثِرٌ ذ [Stumbling, or tripping; &c. ― -b2- And] (assumed tropical:) A liar. (TA.) ― -b3- And one says also جَدٌّ عَاثِرٌ (assumed tropical:) [Fortune, or good fortune, in a falling state: (see 1, near the end:)] pl. عَوَاثِرُ: (TA:) ― -b4- or this may be pl of عَاثِرٌ signifying The snare of a sportsman: ― -b5- or it may be pl. of ↓ عَاثِرَةٌ signifying (assumed tropical:) An accident that destroys, or causes to be overcome, him whom it befalls: (O:) ― -b6- or it may be pl. of عَاثُورٌ [q. v.], the ى being suppressed, (O, TA,) by poetic license, in a verse in which it occurs. (TA.)

عَيْثَرٌ
عَيْثَرٌ ذ The substance of a thing; its bodily, or corporeal, form; syn. عَيْنٌ and شَخْصٌ. (T, O, L, K, TA. [In this sense, it is said in the TA to be erroneously written in all the copies of the K عَثْيَر, with the ث before the ى; but I find it written عَيْثَر in my MS. copy of the K and also in the CK.]) See also عِثْيَرٌ, in five places.

عَاثِرَةٌ
عَاثِرَةٌ ذ : see عَاثِرٌ.

عَاثُورٌ
عَاثُورٌ ذ A pit dug for a lion or other [animal], (S, A, O,) that he may fall into it, (A,) in order that he may be taken: (S, O:) this is the primary signification: (A:) or a thing that is prepared for one to fall into it: (K:) or, as also عثار [i. e. ↓ عَثَارٌ or ↓ عِثَارٌ (see what follows)], a thing by which one is made to stumble and fall; expl. by بِهِ ↓ مَا عُثِرَ: (TA:) the pl. is عَوَاثِيرُ; whence, perhaps, عَوَاثِرُ, by suppression of the ى. (O, TA. [See عَاثرٌ.]) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A place of perdition: (TA voce حَاجُورٌ:) or (tropical:) a cause, or place, of perdition or of death: (A, K:) applied to a land. (K.) You say, وَقَعَ فِى عَاثُورٍ (tropical:) He fell into a cause, or place, of perdition or of death. (A, TA.) And فُلَانٌ يَقِى صَاحِبَهُ العَوَاثِرَ (tropical:) [Such a one preserves his companion from the causes, or places, of perdition or of death]. (A.) And it is said in a trad., اـِنَّ قُرَيْشًا أَهْلُ أَمَانَةٍ مَنْ بَغَاهَا العَوَاثِيرَ كَبَّهُ اللّٰهُ لِمَنْخِرَيْهِ (assumed tropical:) [Verily the tribe of Kureysh are people of fidelity: whoso seeks for them the causes, or places, of perdition or of death, may God lay him prostrate upon his nostrils]: or, accord. to one relation, عَوَاثِرَ. (O, TA.) ― -b3- And [hence,] (tropical:) Difficulty, or distress; as also عَاثُورُ شَرٍّ: (S, O:) and evil; (K, TA;) like عَاذُورٌ, which is a dial. var. thereof, or an instance of mispronunciation; (S and O in art. عذر;) as also ↓ عَثَارٌ, (accord. to some copies of the K,) or ↓ عِثَارٌ: (thus in other copies of the K and in the TA [in the latter of which it is said to be with kesr; and this I think to be the more probably correct; originally an inf. n.]:) and شَرٍّ ↓ عِثَارُ is said by Fr to signify the same as عَاثُورُ شَرٍّ. (TA.) You say, لَقِيتُ مِنْهُ عَاثُورًا, (As, S, O, TA,) and ↓ عِثَارًا, (TA,) (tropical:) I experienced from him, or it, difficulty, or distress. (As, S, O, TA.) And وَقَعُوا فِى عَاثُورِ شَرٍّ, (As, S, O, TA,) and عَافُورِ شَرٍّ, (S, O,) (tropical:) They fell into difficulty, or distress: (As, S, O:) or into a confusion of evil and difficulty or distress. (TA.) It is the opinion of Yaakoob that the ف in عَافُور is a substitute for the ث in عَاثُور: but Az observes that this is not necessarily the case, as the meaning of difficulty is implied in the root عفر. (TA.) ― -b4- It is said to signify also A kind of snare (مِصْيَدَة) made of bark. (O.) ― -b5- And A channel that is dug for the purpose of irrigating thereby a palm-tree such as is termed بَعْلٌ. (O.) ― -b6- And A well. (K.) -A2- And it may also be used as an epithet [app. meaning Perilous, or destructive]. (ISd, TA.)

##### Türkçe

**عَثَرَ**
1 **عَثَرَ** ذ, muzâri‘i **عَثُرَ** (S, A, Mgh, O, Msb, K) ve **عَثِرَ**; (A, Msb, K;) ve **عَثِرَ**, muzâri‘i **عَثَرَ**; ve **عَثُرَ**, muzâri‘i **عَثُرَ**; (A, K;) mastarı **عِثَارٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve **عَثْرٌ** ve **عَثِيرٌ**; (K;) bir adam ve bir at hakkında söylenir, (S, Msb,) sendeledi, yahut ayağı takıldı; [en yaygın mânâ;] yahut yüzüstü düştü; müradifi **كَبَا** [ki bu ikisinin de mânâsına gelir]; bunun gibi ↓ **تعثّر**: (A, K:) yahut [sadece] düştü; müradifi **سَقَطَ**: (Mgh:) yahut bir adam hakkında denir, (Msb, Muḫtaṣar el-‘Eyn rivayetiyle, ve TA, T rivayetiyle,) **عَثَرَ**, (Msb, TA,) mastarı **عُثُورٌ**, (Msb,) yahut **عَثْرَةٌ**; (TA; [belki **عَثْرٌ** yerine yanlış yazımdır;]) ve bir at hakkında, **عَثَرَ**, mastarı **عِثَارٌ**; (Msb, TA;) **فِعَالٌ** ölçüsü, atların ve benzerlerinin çeşitli kusurlarını ifade eden fiillerin mastarlarının bir ölçüsüdür. (TA.) Sen dersin: **عَثَرَ فِى ثَوْبِهِ** [elbisesine takılıp sendeledi, yahut ayağı takıldı]. (S, O, Msb.) Ve **فِى أَذْيَالِهِ** ↓ **خَرَجَ يَتَعَثَّرُ** [eteklerine takılıp sendeleyerek, yahut ayağı takılarak dışarı çıktı]. (A.) Ve **عَثَرَ بِهِ فَرَسُهُ فَسَقَطَ** [atı onunla sendeledi, yahut ayağı takıldı da o düştü]. (S, O.) Ve bir darb-ı meselde şöyle denir: **الجَوَادُ قَدْ يَعْثُرُ** [hızlı ve seçkin at bazen sendeleyebilir, yahut ayağı takılabilir]: tabiatı olmayan bir sürçmenin kendisinden vuku bulduğu görülen kimseye uygulanır. (O.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **عَثَرَ فِى كَلَامِهِ** ve ↓ **تعثّر** (mecaz:) [sözünde sendeledi, yahut ayağı takıldı]. (A.) Ve **لِسَانُهُ** ↓ **تعثّر** (mecaz:) dili duraksadı, kekelendi, yahut tereddüt etti. (S, O, TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] **عَثَرَ**, (Kr, K, TA,) mastarı **عَثْرٌ**, (Kr, O, TA,) (mecaz kabul edilerek:) yalan söyledi. (Kr, O, K, TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ فِى العَثْرِ وَالبَائِنِ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) [falanca] doğruluk ve yalan [daha doğrusu yalan ve doğruluk] içindedir. (O, TA.) ― -b4- Ve **عَثَرَ عَلَيْهِ**, (S, A, Mgh, O, Msb,) muzâri‘i **عَثُرَ** (S, O, Msb) ve **عَثِرَ**, (TA,) mastarı **عَثْرٌ** ve **عُثُورٌ**, (O, Msb, K, [ikincisi CK’de yanlışlıkla **عَثُور** yazılmıştır,]) (mecaz:) [ona rastladı; tesadüfen üzerine çıktı;] onun bilgisini elde etti; yahut onu görüp bilgisini elde etti; onunla tanış oldu; onu bildi; yahut onu gördü; (S, A, Mgh, O, Msb, K, * TA;) tesadüfen, yahut aramaksızın; (TA;) [ve böylece **عَثَرَ بِهِ**; (bk. örnek, madde **أَشْرَسُ**);] ve ↓ **أَعْثَرَ** da aynı mânâyı ifade eder; fakat Kur’ân kullanımına göre, **أَعْثَرْتُ غَيْرِى** dersin: IKtt’nin Kitâb el-Abniyeh’inde böyledir. (TA. [Bk. 4.]) Sen dersin: **عَثَرَ عَلَى سِرِّ الرَّجُلِ** (mecaz:) adamın sırrını [tesadüfen] öğrendi, yahut onunla tanış oldu. (TA.) [Bundan dolayı,] Kur’ân’da [106. âyette] **فَاـِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا اـِثْمًا** ifadesi (mecaz:) şu demektir: Fakat eğer bilinir yahut görülürse, (Ksh, Mgh, O, Bd, Jel,) o ikisinin günahı gerektiren bir şey yaptıkları, (Ksh, Bd, Jel,) ve kendileri hakkında günahkâr denilmeyi hak ettikleri. (Ksh.) Ve **عَثَرَ**, muzâri‘i **عَثُرَ**, mastarı **عُثُورٌ**, Lth’nin açıkladığı üzere, (mecaz kabul edilerek:) o (adam) bir başkasının öyle girmediği bir işe ansızın yahut beklenmedik şekilde girdi, demektir. (TA.) ― -b5- **عَثَرَ جَدُّهُ**, (K, TA,) muzâri‘i **عَثُرَ** ve **عَثِرَ**, (TA,) (mecaz:) talihi, yahut iyi talihi düştü; müradifi **تَعِسَ**; (K, TA;) sendeleyen, yahut ayağı takılan, yahut yüzüstü düşen kimseye benzetilerek. (TA.) ― -b6- **عَثَرَ العِرْقُ**, (Lh, K,) mastarı **عَثْرٌ**, (Lh, TA,) damar attı. (Lh, K, TA.) ― -b7- **عَثَرَ بِهِ**: bk. 4. ― -b8- [Bundan dolayı,] **عَثَرَ بِهِمْ الزَّمَانُ** (mecaz:) zaman, yahut talih, onları helâk etti: (TA:) yahut yenik düşürdü. (O.)

2 **عَثَّرَ**: bir sonraki paragrafın üç yerinde bk.

**اعثرهُ**
4 **اعثرهُ** ذ O, onu sendeletti, yahut ayağını taktırdı; yahut yüzüstü düşürdü; [yahut sadece düşürdü;] bunun gibi ↓ **عثّرهُ**; (K, TA;) [ve böylece **بِهِ** ↓ **عَثَرَ**; (bk. 1, son cümle, ayrıca bk. **عَاثُورٌ**, ilk cümle;)] Allah hakkında söylenir. (TA.) IAar örnek olarak şu beyti nakleder:
فَخَرَجْتُ أُعْثَرُ فِى مَقَادِمِ جُبَّتِى
لَوْلَا الحَيَآءُ أَطَرْتُهُ اـِحْضَارَا
[Ve cübbemin ön kısımlarına takılıp sendeletilerek, yahut ayağım taktırılarak dışarı çıktım: hayâ olmasaydı onu koşarak uçururdum]: ancak bir rivayete göre bu beyitte söz konusu fiil **أَعْثُرُ**’dur. (TA.) Ve **اعثرهُ اللّٰهُ** ifadesi **أَتْعَسَهُ** ile eşanlamlıdır [çeşitli açıklamaları için تعس maddesine bk.]. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اعثر بِهِ عِنْدَ السُّلْطَانِ**, (K,) yahut **عِنْدَهُ** ↓ **عثّرهُ**, (A,) (mecaz:) onun şahsiyetini Sultana karşı kötüledi, (A, O, K,) ve onun vasıtasıyla onu helâke düşürmeyi istedi. (A.) ― -b3- Ve **اعثرهُ عَلَيْهِ** (mecaz:) [onu ona rastlatıp tesadüfen üzerine çıkardı; yahut] onun bilgisini elde ettirdi, yahut onu görüp bilgisini elde ettirdi; onunla tanıştırdı; onu bildirdi; yahut onu gösterdi; (S, A, O, Msb, K; *) tesadüfen, yahut aramaksızın. (B, TA.) Bundan dolayı Kur’ân’daki [xviii. 20] **أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ** ifadesi; (S, Ta;) burada **غَيْرَهُمْ** olan mef‘ûl-i sânî hazfedilmiştir. (TA.) Ve **اعثرهُ عَلَى أَصْحَابِهِ** (mecaz:) onu arkadaşlarına götürdü, yahut ona yolu gösterdi. (A.) ― -b4- **اعثر جَدَّهُ**, ve ↓ **عثّرهُ**, (mecaz kabul edilerek:) o [yani Allah] onun talihini, yahut iyi talihini düşürdü. (K. [Bk. **عَثَرَ جَدُّهُ**.]) -A2- Ayrıca 1’in ikinci yarısına bk.

5 **تَعَثَّرَ**: 1’de dört yerde bk.

**عَثْيَرَ القَوْمُ**
Q. Q. 1 **عَثْيَرَ القَوْمُ** ذ [**عِثْيَرٌ**’den] kavim, yahut topluluk, yürürken ayak parmaklarının uçlarıyla (adı **عِثْيَر** olan) tozu, yahut toprağı, yahut kuru kil parçalarını yahut sıkı toprağı kaldırdı. (Kh, Har s. 488.) -A2- **عَيْثَرَ الطَّيْرَ** [**عَيْثَرٌ**’den] kuşları gördü, yahut seyretti: yahut kuşların koştuğunu gördü: (O:) yahut kuşların koştuğunu gördü ve onlardan uğur çıkardı (**فَزَجَرَهَا**). (K. [Fakat bu ilâve, **فزجرها**, açıkça burada ardından gelen sözlerin bir açıklamasından alınmıştır.]) Bir şair der ki:
لَقَدْ عَيْثَرْتَ طَيْرَكَ لَوْ تَعِيفُ
[yani: kuşlarını gördün, &c.: keşke onlardan uğur çıkarsan ve ibret alsan]. (O.) Ve sen dersin: **عَيْثَرْتُ الشَّىْءَ** şeyi gördüm, yahut seyrettim; (L, TA;) ve onu tekil kıldım. (TA.)

**عَثْرٌ**
**عَثْرٌ** ذ: **عَثَرِىٌّ**’ye bk.

**عُثْرٌ**
**عُثْرٌ** ذ Bir yalan; yahut asılsızlık; (K;) bunun gibi ↓ **عَثَرٌ**. (IAar, K.) -A2- Ayrıca Kartal: (K:) bu mânâ K’da عبر maddesinde de **عُبْرٌ**’e verilmiştir, fakat yanlıştır. (TA.)

**عَثَرٌ**
**عَثَرٌ** ذ: bir önceki paragrafa bk.

**عَثْرَةٌ**
**عَثْرَةٌ** ذ Yürürken, yahut giderken bir sendeleme, yahut ayağın takılması: (Msb, TA,) çoğulu **عَثَرَاتٌ**. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) bir sürçme, kayma, kusur, yanlış fiil, yahut hata; (S, O, Msb, TA;) günaha yahut suça düşüş olduğu için böyle adlandırılmıştır. (Msb.) Şöyle denir: **أَقَالَ اللّٰهُ عَثْرَتَكَ** (mecaz:) [Allah senin sürçmeni, kaymanı, kusurunu, &c. affetsin]. (A.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا حَلِيمَ اـِلَّا ذُو عَثْرَةٍ** yani (mecaz:) ancak bir sürçme işlemiş ve bununla öğüt almış, hata yerlerini ayırt ederek onlardan sakınan [ve benzerini yapan başkalarına da müsamaha gösteren] kimseye “halîm” vasfı verilir. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) kâfirlere yahut başkalarına karşı savaş yahut çarpışma; çünkü savaş yahut çarpışma, çokça sendeleme yahut ayağın takılması vesilesidir: bir hadiste böyledir; orada şöyle denir: **لَا تَبْدَأْهُمْ بِالعَثْرَةِ** (mecaz kabul edilerek:) [onlara savaşla başlamayın]; mânâsı: önce onları İslâm’a yahut cizye vermeye davet edin; kabul etmezlerse, o zaman savaşa başvurun. (TA.)

**عَثِرَةٌ**
**عَثِرَةٌ** ذ Ot bitmeyen, yüksek olup **عِثْيَر** yani toz ile kaplı arazi (**أَرْض**): (O, TA:) ve bir hadiste belirli bir arazinin adı olarak geçtiği söylenir. (O, K, * TA.)

**عَثَرِىٌّ**
**عَثَرِىٌّ** ذ bazılarına göre **عِذْىٌ** ile aynı mânâdadır, (Az, S, O, Msb, TA,) (Msb;) yani, (Az, S, O, TA,) yalnız yağmurla (Az, S, K, TA) sulanan, (S,) hurma ağaçlarından, (Az, O, TA,) yahut ekin mahsulünden: (S:) yahut yer yüzü üzerinden akan su ile sulanan, (O, Msb,) hurma ağaçlarından: (Msb:) yahut seller ve yağmurla sulanan, suyun kanallarla ona akıtıldığı ekin mahsulü: (TA:) ve ↓ **عَثْرٌ** de aynı mânâyı ifade eder: (K, TA:) yahut IAth’ye göre, kökleriyle, yerde oyulmuş bir çukurda biriken yağmur suyunu emen hurma ağaçları (**نَخِيل**): (TA:) ilk terim, böyle adlandırılan şeyin, sahibinin hiçbir emeği olmaksızın suya rastlamış gibi olması sebebiyle böyle kullanılmıştır; bunu **العَثْرُ**’dan düzensiz bir nisbet ismi sayarak: (O, * TA:) fakat Ebu’l-‘Abbâs [yani Th] der ki, bu şekilde kullanıldığında ث üzerine teşdîd iledir [yani **عَثَّرِىٌّ**], ancak burada gelen mânâda değildir. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) ne dünya işlerini ne de âhiret işlerini aramakla meşgul olmayan adam: (O, K, TA:) bir hadiste geçer; orada böyle kimsenin Allah’a insanların en buğz edileni olduğu söylenir: (O, TA:) bu mânâda bazen ث üzerine teşdîd ile yazılır, (K, TA,) ve Sh’ye göre böyledir (O, TA) ve IAar’a göre de; (TA;) fakat doğru olan teşdîdsizdir: (Th, K, TA:) ve bazılarınca hurma ağaçlarına uygulanan **عَثَرِىٌّ**’den alınmıştır. (O, * TA.) Yine şöyle denir: **جَآءَ فُلَانٌ عَثَرِيًّا**, mânâsı (mecaz:) falanca boş, meşguliyetsiz geldi. (O, TA.)

**عَثَارٌ**
**عَثَارٌ** ذ yahut **عِثَارٌ**: altı yerde **عَاثُورٌ**’a bk.: -A2- ve **عِثَارٌ** için ayrıca **عِثْيَرٌ**’e de bk.

**عَثُورٌ**
**عَثُورٌ** ذ [sendelemeye yahut ayağı takılmaya, yahut düşmeye alışkın:] çokça yahut sıkça sendeleyen, yahut ayağı takılan ve düşen. (Har s. 296.)

**عِثْيَرٌ**
**عِثْيَرٌ** ذ, (S, O, K,) **عَثْيَرٌ** değil; çünkü dilde ف harfi fetha ile olan فَعْيَلٌ vezninde, “çetin, güçlü, yahut sağlam” mânâsındaki **ضَهْيَدٌ** dışında hiçbir kelime yoktur; bu da [denildiğine göre] uydurmadır, (S, O, [fakat ضهيد’e bk.]) Toz, (MA, O, K,) müradifi **غُبَارٌ**, (O,) yahut **عَجَاجٌ**, ve **تُرَابٌ**, (K,) ve böylece ↓ **عِثْيَرَاتٌ** Sb tarafından açıklanmıştır; (TA;) yahut yükselen yahut yayılan toz; (S, MA; *) bunun gibi ↓ **عِثْيَرَةٌ**; (TA;) ve ↓ **عِثَارٌ** da aynı mânâyı ifade eder. (MA.) ― -b2- Ve Kil, yahut toprak, (K, TA,) yahut toz, yahut kil parçaları yahut sıkı toprak parçaları, (TA,) yürürken yahut giderken ayakların (K, TA) yahut ayak parmaklarının uçlarıyla çevrilen (K, TA), ayağın başka bir izi görünmeyen şey: (TA:) ve belirsiz bir iz yahut işaret, (K, TA,) **أَثَرٌ** denilenden daha belirsiz olduğu söylenir: (TA:) ve böylece ↓ **عَيْثَرٌ**, ى [ث’den] önce getirilerek ve her ikisinde de ع üzerine fetha ile [bu iki mânâda: SM bunu “iki kelimede de ع üzerine fetha ile” yani **عثير** ve **عيثر**’de diye yanlış anlamıştır]: (K:) yahut ↓ **عَيْثَرٌ** belirsiz bir iz yahut işaret demektir: (S:) ve Ya‘kûb şu sözü zikreder: **مَا رَأَيْتُ** ↓ **لَهُ أَثَرًا وَلَا عَيْثَرًا** ve **وَلَا عِثْيَرًا** [görünüşe göre: onun hiçbir izini ve hiçbir belirsiz izini görmedim]: (S, O:) yahut **ولا عِثْيَرًا** demektir: ayaklarının uçlarıyla çevrilmiş kil, yahut toprak, &c.: (TA:) ve denilmiştir ki ↓ **ولا عَيْثَرًا** demektir: ne bedenî sûret. (O.) Ve [denilmiştir ki] **مَا لَهُ أَثَرٌ وَلَا عِثْيَرٌ** ve ↓ **ولا عَيْثَرٌ** demektir: ayağının izi görünmekle onun yaya olduğu bilinmez; atının toz kaldırmasıyla da onun süvari olduğu bilinmez. (TA.) [Ayrıca Har s. 488’e bk.]

**عِثْيَرَةٌ**
**عِثْيَرَةٌ** ذ, ve çoğulu **عِثْيَرَاتٌ**: **عِثْيَرٌ**’e bk. ― -b2- Yine şöyle denir: **أَرْضٌ عِثْيَرَةٌ**, mânâsı: içinde çok toz bulunan arazi. (TA.)

**عَاثِرٌ**
**عَاثِرٌ** ذ [sendeleyen, yahut ayağı takılan; &c. ― -b2- Ve] (mecaz kabul edilerek:) yalancı. (TA.) ― -b3- Ve yine şöyle denir: **جَدٌّ عَاثِرٌ** (mecaz kabul edilerek:) [düşmüş durumda talih, yahut iyi talih: (bk. 1, sona yakın:)] çoğulu **عَوَاثِرُ**: (TA:) ― -b4- yahut bu, avcının tuzağı mânâsındaki **عَاثِرٌ**’in çoğulu olabilir: ― -b5- yahut ↓ **عَاثِرَةٌ**’nin çoğulu olabilir; o da (mecaz kabul edilerek:) başına gelene helâk eden yahut yenik düşüren bir kaza demektir: (O:) ― -b6- yahut **عَاثُورٌ**’un [bk.] çoğulu olabilir; şiirde geçtiği bir beyitte, şiir zaruretiyle ى düşürülerek, (O, TA,) (TA.)

**عَيْثَرٌ**
**عَيْثَرٌ** ذ Bir şeyin özü; onun bedenî yahut cismânî sûreti; müradifi **عَيْنٌ** ve **شَخْصٌ**. (T, O, L, K, TA. [Bu mânâda TA’da, K’nın bütün nüshalarında yanlışlıkla ث’nin ى’den önce olduğu **عَثْيَر** yazıldığı söylenir; fakat ben K’nın yazma nüshamda ve CK’de de **عَيْثَر** yazılı buluyorum.]) Ayrıca **عِثْيَرٌ**’e beş yerde bk.

**عَاثِرَةٌ**
**عَاثِرَةٌ** ذ: **عَاثِرٌ**’e bk.

**عَاثُورٌ**
**عَاثُورٌ** ذ Aslan yahut başka [hayvan] için kazılan çukur, (S, A, O,) içine düşsün diye, (A,) yakalansın diye: (S, O:) bu, aslî mânâdır: (A:) yahut birinin içine düşmesi için hazırlanmış şey: (K:) yahut, bunun gibi **عثار** [yani ↓ **عَثَارٌ** yahut ↓ **عِثَارٌ** (aşağıya bk.)], insanın sendeleyip düşmesine sebep olan şey; **بِهِ** ↓ **مَا عُثِرَ** ile açıklanmıştır: (TA:) çoğulu **عَوَاثِيرُ**’dür; buradan belki, ى düşürülerek **عَوَاثِرُ** olur. (O, TA. [Bk. **عَاثرٌ**.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) helâk yeri: (TA, **حَاجُورٌ** maddesinde:) yahut (mecaz:) helâkın yahut ölümün sebebi, yahut yeri: (A, K:) araziye uygulanır. (K.) Sen dersin: **وَقَعَ فِى عَاثُورٍ** (mecaz:) helâkın yahut ölümün sebebine, yahut yerine düştü. (A, TA.) Ve **فُلَانٌ يَقِى صَاحِبَهُ العَوَاثِرَ** (mecaz:) [falanca, arkadaşını helâk yahut ölüm sebeplerinden, yahut yerlerinden korur]. (A.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **اـِنَّ قُرَيْشًا أَهْلُ أَمَانَةٍ مَنْ بَغَاهَا العَوَاثِيرَ كَبَّهُ اللّٰهُ لِمَنْخِرَيْهِ** (mecaz kabul edilerek:) [Şüphesiz Kureyş, emanet ehli bir topluluktur: kim onlar için helâk yahut ölüm sebeplerini, yahut yerlerini isterse, Allah onu burun delikleri üzerine yüzüstü koysun]: yahut bir rivayete göre **عَوَاثِرَ**. (O, TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) zorluk, yahut sıkıntı; bunun gibi **عَاثُورُ شَرٍّ**: (S, O:) ve kötülük; (K, TA;) **عَاذُورٌ** gibi; o bunun lehçe varyantıdır yahut bir yanlış telaffuz örneğidir; (S ve O, عذر maddesinde;) bunun gibi ↓ **عَثَارٌ**, (K’nın bazı nüshalarına göre,) yahut ↓ **عِثَارٌ**: (K’nın diğer nüshalarında ve TA’da böyledir [TA’da kesra ile olduğu söylenir; ve bunun daha muhtemel doğru olduğunu düşünüyorum; aslında bir mastardır]:) ve **شَرٍّ** ↓ **عِثَارُ**’un, Fr tarafından **عَاثُورُ شَرٍّ** ile aynı mânâda olduğu söylenir. (TA.) Sen dersin: **لَقِيتُ مِنْهُ عَاثُورًا**, (As, S, O, TA,) ve ↓ **عِثَارًا**, (TA,) (mecaz:) ondan, yahut ondan dolayı, zorluk yahut sıkıntı gördüm. (As, S, O, TA.) Ve **وَقَعُوا فِى عَاثُورِ شَرٍّ**, (As, S, O, TA,) ve **عَافُورِ شَرٍّ**, (S, O,) (mecaz:) zorluğa yahut sıkıntıya düştüler: (As, S, O:) yahut kötülük ve zorluk yahut sıkıntı karışıklığına düştüler. (TA.) Ya‘kûb’un görüşü şudur: **عَافُور**’daki ف, **عَاثُور**’daki ث’nin bedelidir: fakat Az, bunun zorunlu olmadığını, zira zorluk mânâsının عفر kökünde de bulunduğunu belirtir. (TA.) ― -b4- Ayrıca kabuktan yapılmış bir çeşit tuzak (**مِصْيَدَة**) mânâsına geldiği söylenir. (O.) ― -b5- Ve **بَعْلٌ** denilen türden bir hurma ağacını sulamak için kazılan kanal. (O.) ― -b6- Ve bir kuyu. (K.) -A2- Ve sıfat olarak da kullanılabilir [görünüşe göre: tehlikeli, yahut helâk edici mânâsında]. (ISd, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَثَرَ
عَثَرَ I ,  U ( n. ac. عَثْر 1 ,  عِثَاْر 23 ,  عَثِيْر 25 ),
a.  Slipped, tripped, stumbled.

b.  U ( n. ac. عَثْر 1 ,  عُثُوْر 27 ) [ 'Ala ], Stumbled, hit on; guessed; learnt casually.

عَثِرَ
عَثِرَ A عَثُرَ U
a.  see supra (a) .

عَثَّرَ
عَثَّرَ II ,
a.  Tripped up, made to stumble, fall; threw down; brought low, ruined.

أَعْثَرَ
أَعْثَرَ IV ,
a.  see II ,

b.  [ Bi ], Informed against, denounced.

c.  [ acc. &  'Ala ], Made known, told, disclosed to.

تَعَثَّرَ
تَعَثَّرَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Tripped; faltered ( tongue ).

c.  [ Fī ], Got embarrassed, confused over.

d.  [ coll. ], Was brought low, fell into misery.

عَثْرَة
عَثْرَة 1t , ( pl. عَثَرَات ),
a.  Slip, trip, stumble; false step.

عُثْر
عُثْر 3 ,
a.  Lie.

b.  Eagle.

عَثَرِيّ
عَثَرِيّ 4yi ,
a.  Heedless, careless.

b.  Watered, irrigated ( land ).

عَثِرَة
عَثِرَة 5t ,
a.  Dusty.

عَاْثِر
عَاْثِر 21 ,
a.  Slipping, stumbling.

عِثَاْر
عِثَاْر 23 ,
a.  Difficulty, distress; evil plight; misfortune.

عَثُوْر
عَثُوْر 26 ,
a.  see 21 .

عَاْثُوْر
عَاْثُوْر 40 , ( pl. عَوَاْثِيْرُ 66 ),
a.  Slippery place; pitfall, snare.

b.  see 23 .

عَثَّرَ
N. P. عَثَّرَ II
a.  [ coll. ], Luckless, unfortunate; vagabond.

حَجَرُ عَثْرَةٍ
حَجَرُ عَثْرَةٍ
a.  Stumbling-block.

عُثْرُب
عُثْرُب
a.  A kind of pomegranate.

##### Türkçe

**عَثَرَ**
**عَثَرَ** I , U (n. ac. **عَثْر** 1 , **عِثَاْر** 23 , **عَثِيْر** 25),
a. Kaydı, sendeledi, tökezledi.

b. U (n. ac. **عَثْر** 1 , **عُثُوْر** 27) [ 'Ala ], Sendeledi; rastladı; tahmin etti; tesadüfen öğrendi.

**عَثِرَ**
**عَثِرَ** A **عَثُرَ** U
a. yukarıya bak (a).

**عَثَّرَ**
**عَثَّرَ** II ,
a. Tökezletti, sendeletip düşürdü; yere serdi; alçalttı, mahvetti.

**أَعْثَرَ**
**أَعْثَرَ** IV ,
a. II’ye bak,

b. [ Bi ], Aleyhine haber verdi, ihbar etti.

c. [ acc. & 'Ala ], Bildirdi, söyledi, açığa vurdu.

**تَعَثَّرَ**
**تَعَثَّرَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

b. Tökezledi; (dil) sürçtü.

c. [ Fī ], Hakkında utandı, şaşırdı.

d. [ coll. ], Alçaltıldı, yoksulluğa düştü.

**عَثْرَة**
**عَثْرَة** 1t , (pl. **عَثَرَات**),
a. Kayma, sendeleme, tökezleme; yanlış adım.

**عُثْر**
**عُثْر** 3 ,
a. Yalan.

b. Kartal.

**عَثَرِيّ**
**عَثَرِيّ** 4yi ,
a. Dalgın, dikkatsiz.

b. Sulanmış, sulanır (arazi).

**عَثِرَة**
**عَثِرَة** 5t ,
a. Tozlu.

**عَاْثِر**
**عَاْثِر** 21 ,
a. Kaymakta, sendelemekte olan.

**عِثَاْر**
**عِثَاْر** 23 ,
a. Zorluk, sıkıntı; kötü durum; musibet.

**عَثُوْر**
**عَثُوْر** 26 ,
a. 21’e bak.

**عَاْثُوْر**
**عَاْثُوْر** 40 , (pl. **عَوَاْثِيْرُ** 66),
a. Kaygan yer; tuzak çukuru, kapan.

b. 23’e bak.

**عَثَّرَ**
N. P. **عَثَّرَ** II
a. [ coll. ], Bahtsız, talihsiz; serseri.

**حَجَرُ عَثْرَةٍ**
**حَجَرُ عَثْرَةٍ**
a. Tökez taşı.

**عُثْرُب**
**عُثْرُب**
a. Bir çeşit nar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

عثر
عَثَرَ - يَعْثُرُ، عُثِرَ - يُعْثَرُ - أَعْثَرَ - يُعْثِرُ
عَثَرَ - يَعْثُرُ + كائن + على كائن أو شيء أو أمر: يجد شيئاً مفقوداً بعد مدة من فقده: يصل إلى معلومة كانت غائبة، أو يجد شيئاً كان مفقوداً مدة من الزمن
عُثِرَ - يُعْثَرُ: مبني للمجهول من " عَثَرَ - يَعْثُرُ "
أَعْثَرَ - يُعْثِرُ: على وزن "أافعلَ " من " عَثَرَ - يَعْثُرُ ": جعله " يَعْثُرُ ": هيأ لآخر من الظروف ما يجعله يصل إلى معلومة غائبة أو إلى شيء مفقود
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العثور والإيجاد والتلاقي بعد الفقد والضياع"، وهي:
عَثَرَ - يَعْثُرُ، وَجَدَ - يَجِدُ، ثَقِفَ - يَثْقَفُ، لَفَا - يَلْفُو، لَقِيَ - يَلْْقَى، كانَ - يَكُوْنُ
عثر
 ﴿فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان فيقسمان بالله لشهادتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين(107)﴾ المائدة
أعثرنا
 ﴿وكذلك أعثرنا عليهم ليعلموا أن وعد الله حق وأن الساعة لا ريب فيها إذ يتنازعون بينهم أمرهم فقالوا ابنوا عليهم بنيانا ربهم أعلم بهم قال الذين غلبوا على أمرهم لنتخذن عليهم مسجدا(21) الكهف﴾
مختار الصحاح
● [عثر] ع ث ر: العَثْرَةُ الزلة وقد عثر في ثوبه يعثر بالضم عِثَارا بالكسر يقال عَثَرَ به فرسه فسقط وعثر عليه اطّلع وبابه نصر ودخل و أعْثَرَهُ عليه غيره ومنه قوله تعالى ﴿وكذلك أعثرنا عليهم﴾ و العِثْيَرُ بوزن المنبر الغبار
الراغب
عثر
- عثر الرجل يعثر عثارا وعثورا: إذا سقط، ويتجوز به فيمن يطلع على أمر من غير طلبه. قال تعالى: }فإن عثر على أنهما استحقا إثما﴿[المائدة/ 107]، يقال: عثرت على كذا. قال:﴾وكذلك أعثرنا عليهم{ [الكهف/21]، أي: وقفناهم عليهم من غير أن طلبوا.
ملخص اللسان:
1.     عَثَر يعِثرُ ويَعْثُرُ عَثْراً وعِثَاراً وتَعَثَّرَ: كَبا؛ - عَثِرَ في ثوبه يعْثَرُ عِثَاراً وعَثُر وأَعْثَره  وعَثَّره؛ ويقال: عَثَرَ به فرسُهُ فسقط،
2.     ويروى أَعْثُر،  والعَثْرةُ: الزلَّةُ، وتَعَّثرِ لِسانُه:  تَلَعْثَم.
3.     والعَثْرة: المرة من العِثار في المشي. وفي الحديث: لا  تَبْدَأْهم بالعَثْرة؛ أَي بالجهاد والحرب لأَن الحرب كثيرةُ العِثَار،  فسماها بالعَثْرة نفسِها
4.     وعَثَرَ جَدُّه يَعْثُر ويَعْثِر: تَعِسَ، على المثل.  وأَعْثَره الله: أَتْعَسَه
5.     عاثوراً أَي شدة. والعِثَارُ والعاثورُ: ما عُثِر به.  ووقعوا في عاثورِ شّرٍ أَي في اختلاط من شرٍّ وشدة،
6.      والعاثُور من الأَرضين: المَهْلَكة؛
7.     والعَاثُورُ: حفرة تحفر للأَسد ليقع فيها  للصيد أَو غيره.
8.     والعَاثُورُ: البئر،
9.     والعَثْرُ: الإِطلاع على سِرّ الرجل. وعَثَر على الأَمر يَعْثُرُ عَثْراً وعُثُوراً: اطّلع. وأَعْثَرْتُه عليه: أَطلعته. وفي التنزيل العزيز:  وكذلك أَعْثَرنَا عليهم؛ أَي أَعْثَرْنَا عليهم غيرَهم، فحذف المفعول؛ وقال  تعالى: فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً؛ معناه فإِن اطّلعَ  على أَنهما قد خانا.
10.                         عَثَرَ الرجلُ يَعْثُرُ عُثُوراً إِذا  هجم على أَمر لم يَهْجِمْ عليه غيره.
11.                         وعَثَرَ العِرْقُ، بتخفيف الثاء:  ضَرَب؛
12.                         والعِثْيَرُ، بتسكين الثاء، والعِثْيَرَةُ: العَجَاجُ  الساطع - والعِثْيَرَاتُ: التراب
13.                         والعَيْثَرُ والعَثْبيَرُ: الأَثر الخفي، مثال الغَيْهَب. وفي المثل:  ماله أَثَرٌ ولا عَثْيَرٌ،
14.                         العَيْثَرُ عين الشيء وشخصه في قوله: ما له أَثَرٌ ولا عَيْثر.
15.                         وَعثَرَ  عَثْراً: كَذَب؛ عن كراع. يقال: فلان في العَثْر والبائن؛ يريد في الحق  والباطل. والعَاثِر: الكَذّاب.
لسان العرب
● - عثر: عَثَر يعِثرُ ويَعْثُرُ عَثْراً وعِثَاراً وتَعَثَّرَ: كَبا؛ وأَرى  اللحياني حكى عَثِرَ في ثوبه يعْثَرُ عِثَاراً وعَثُر وأَعْثَره  وعَثَّره؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  فخرجْتُ أُعْثَرُ في مَقادِم جَبَّتِي،  لولا الحَياءُ أَطَرْتُها إِحْضارا  هكذا أَنشده أُعْثَر على صيغة ما لم يسم فاعله. قال: ويروى أَعْثُر،  والعَثْرةُ: الزلَّةُ، ويقال: عَثَرَ به فرسُهُ فسقط، وتَعَّثرِ لِسانُه:  تَلَعْثَم. وفي الحديث: لا حَلِيم إِلاَّ ذُو عَثْرةٍ؛ أَي لا يحصل له  الحِلم ويوصف به حتى يركب الأُمور وتَنْخَرِقَ عليه ويَعْثُر فيها فيعتبر بها  ويَسْتَبين مواضع الخطإِ فيجتنبها، ويدل عليه قوله بعده: لا حليمَ  إِلاَّ ذو تَجْرِبة. والعَثْرة: المرة من العِثار في المشي. وفي الحديث: لا  تَبْدَأْهم بالعَثْرة؛ أَي بالجهاد والحرب لأَن الحرب كثيرةُ العِثَار،  فسماها بالعَثْرة نفسِها أَو على حذف المضاف، أَي بذي العَثْرة، يعني:  ادْعُهم إِلى الإِسلام أَوّلاً أَو الجزْيةِ، فإِن لم يُجيبُوا فبالجها.  وعَثَرَ جَدُّه يَعْثُر ويَعْثِر: تَعِسَ، على المثل.  وأَعْثَره الله: أَتْعَسَه، قال الأَزهري: عَثرَ الرجل يَعْثُرُ  عَثْرَةً وعَثَر الفرس عِثَاراً، قال: وعُيوب الدواب تجيء على فِعَال مثل  العِضَاضِ والعِثَار والخِرَاط والضِّرَاح والرِّمَاح وما شاكلها.  ويقال: لقيت منه عاثوراً أَي شدة. والعِثَارُ والعاثورُ: ما عُثِر به.  ووقعوا في عاثورِ شّرٍ أَي في اختلاط من شرٍّ وشدة، على المثل أَيضاً.  والعاثورُ: ما أَعدّه ليُوقع فيه آخرَ. والعاثُور من الأَرضين: المَهْلَكة؛  قال ذو الرمة:  ومَرْهوبةِ العاثورِ تَرْمي بِرَكْبِها  إِلى مِثْله، حَرْف بَعِيد مَناهِلُه  وقال العجاج:  وبَلْدَةَ كَثيرَة العَاثُورِ  يعني المَتَالفَ، ويروى: مَرْهُوبة العاثُور، وهذا البيت نسبه الجوهري  لرؤبة؛ قال ابن بري: هو للعجاج، وأَول القصيدة:  جَاريَ لا تَسْتَنكِرِي عَذِيرِي  وبعده:  زَوْرَاء تَمْطُو في بلادٍ زُورِ  والزَّوْرَاءُ: الطريق المُعْوَجّة، وذهب يعقوب إِلى أَن الفاء في  عَافُور بدل من الثاء في عَاثُور، وللذي ذهب إِليه وجه، قال: إِلاَّ أَنَّا  إِذا وجدنا للفاء وجهاً نحملها فيه على أَنه أَصل لم يجز الحكم بكونها  بدلاً فيه إِلاَّ على قُبْحٍ وضَعْفِ تجويزٍ وذلك أَنه يجوز أَن يكون قولهم  وقعوا في عَافُور. فَاعُولاً من العَفْر، لأَن العفر من الشدة أَيضاً،  ولذلك قالوا عِفْرِيتٌ لشدته. والعَاثُورُ: حفرة تحفر للأَسد ليقع فيها  للصيد أَو غيره. والعَاثُورُ: البئر، وربما وصف به؛ قال بعض الحجازيين:  أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي، هل أَبِيتَنَّ ليلةً،  وذكْرُكِ لا يَسْرِي إِليَّ كَما يَسْرِي؟  وهل يَدَعُ الوَاشونَ إِفْسَادَ بَيْنِنَا،  وحَفْرَ الثَّأَى العَاثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي؟  وفي الصحاح: وحَفْراً لَنَا العَاثُورَ؛ قال ابن سيده: يكون صفة ويكون  بدلاً. الأَزهري: يقول هل أَسْلُو عنك حتى لا أَذكرك لَيْلاً إِذا  خَلَوْتُ وأَسْلَمْتُ لما بي؟ والعَاثُورُ ضربه مَثَلاً لما يوقعه فيه الواشِي  من الشر؛ وأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:  فَهَلْ تَفْعَلُ الأَعداءُ إِلاَّ كَفِعْلِهِمْ،  هَوَان السَّرَاة وابتغَاء العَواثِرِ؟  فقد يكون جمع عَاثُورٍ وحذف الياء للضرورة، ويكون جمع خَدٍّ عَاثر.  والعَثْرُ: الإِطلاع على سِرّ الرجل. وعَثَر على الأَمر يَعْثُرُ  عَثْراً وعُثُوراً: اطّلع. وأَعْثَرْتُه عليه: أَطلعته. وفي التنزيل العزيز:  وكذلك أَعْثَرنَا عليهم؛ أَي أَعْثَرْنَا عليهم غيرَهم، فحذف المفعول؛ وقال  تعالى: فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً؛ معناه فإِن اطّلعَ  على أَنهما قد خانا. وقال الليث: عَثَرَ الرجلُ يَعْثُرُ عُثُوراً إِذا  هجم على أَمر لم يَهْجِمْ عليه غيره. وعَثَرَ العِرْقُ، بتخفيف الثاء:  ضَرَب؛ عن اللحياني. والعِثْيَرُ، بتسكين الثاء، والعِثْيَرَةُ: العَجَاجُ  الساطع؛ قال:  تَرَى لهم حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيرَه  يعني الغبار، والعِثْيَرَاتُ: التراب؛ حكاه سيبويه. ولا تنل في  العِثْيَر التراب عَثْيَراً لأَنه ليس في الكلام فَعْيَل، بفتح الفاء، إِلاَّ  ضَهْيَد، وهو مصنوع، معناه الصُّلْب الشديد. والعَيْثَر: كالعِثْيَر، وقيل:  هو كلُّ ما قَلَبْتَ من تراب أَو مَدَرٍ أَو طين بأَطراف أَصابع رجليك،  إِذا مشيت لا يُرَى من القدم أَثر غيره، فيقال: ما رأَيت له أَثَراً ولا  عَيْثَراً.  والعَيْثَرُ والعَثْبيَرُ: الأَثر الخفي، مثال الغَيْهَب. وفي المثل:  ماله أَثَرٌ ولا عَثْيَرٌ، ويقال: ولا عَيْثَرٌ، مثال فَيْعَلٍ، أَي لا  يعرف رَاجِلاً فيتبين أَثره ولا فارساً فيُثِيرُ الغبارَ فَرَسُهُ، وقيل:  العَيْثَر أَخفى من الأَثر.  وعَيْثَرَ الطيرَ: رآها جارية فزجرها؛ قال المغيرة بن حَبْنَاء التيمي:  لَعَمْرُ أَبيك يا صَخْرُ بنَ لَيْلى،  لقد عَيْثَرْتَ طَيركَ لو تَعِيفُ  يريد: لقد أَبصرتَ وعاينتَ. وروى الأَصمعي عن أَبي عمرو بن العلاء أَنه  قال: بُنِيَتْ سَلْحُون مدينة باليمن في ثمانين لأَأَو سبعين سنة،  وبُنِيَتْ بَرَاقش ومَعِين بغسالة أَيديهم، فلا يرى لسَلْحِين أَثر ولا  عَيْثَرٌ، وهاتان قائمتان؛ وأَنشد قول عمرو بن معد يكرب:  دَعانا مِنْ بَراقِشَ أَو مَعينٍ،  فَأَسْمَعَ واتْلأَبَّ بِنَا مَلِيعُ  ومَليعٌ: اسم طريق. وقال الأَصمعي: العَيْثَرُ تبع لأَثَرٍ. ويقال:  العَيْثَرُ عين الشيء وشخصه في قوله: ما له أَثَرٌ ولا عَيْثر. ويقال: كانت  بين القوم عَيْثَرَةٌ وغَيْثَرَةٌ وكأَن العَيْثَرة دون الغَيْثرةِ. وتركت  القوم في عَيْثرَةٍ وغَيْثرةٍ أَي في قتال دون قتال.  والعُثْر: العُقَاب؛ وقد ورد في حديث الزكاة: ما كان بَعْلاً أَو  عَثَريّاً ففيه العُشْر؛ قال ابن الأَثير: هو من النخل الذي يشرب بعروقه من ماء  المطر يجتمع في حفيرة، وقيل: هو العِذْي، وقيل: ما يُسْقَى سَيْحاً،  والأَول أَشهر، قال الأَزهري: والعَثْرُ والعَثَرِيَّ العِذْيُ، وهو ما سقته  السماء من النخل، وقيل: هو من الزرع ما سقي بماء السيل والمطر وأُجري  إِليه من المَسَايل وحُفر له عاثور في أَتِيَّ يجري فيه الماء إِليه، وجمع  العاثور عَواثير؛ وقال ابن الأَعرابي: هو العَثَّرِي، بتشديد الثاء،  وردَّ ذلك ثعلب فقال: إِنما هو بتخفيفها، وهو الصواب؛ قال الأَزهري: ومن هذا  يقال فلان وقع في عَاثورِ شرٍّ وعَافور شر إِذا وقع في وَرْطة لم يحتسبها  ولا شعرَ بها، وأَصله الرجل يمشي في ظلمة الليل فيَتَعَثَّر بِعاثور  المَسِيل أَو في خَدٍّ خَدَّه سيلُ المطر فربما أَصابه منه وَثءٌ أَو عَنَتٌ  أَو كَسْر. وفي الحديث: إِن قريشاً أَهل أَمانة مَنْ بَغاها العَوَاثيرَ  كبَّه الله لمُنْخُرَيْه، ويروى: العَواثر، أَي بغى لها المكايد التي  يُعْثَر بها كالعاثور الذي يَخُدُّ في الأَءض فَيَتَعَثَّر به الإِنسان  إِذا مَرَّ ليلاً وهو لا يشعر به فربما أَعْنَتَهُ. والعَواثِر: جمع عاثور،  هو المكان الوعْث الخَشِن لأَنه يُعْثَر فيه، وقيل: هو الحفرة التي  تُحْفَر للأَسد، واستعير هنا للوَرْطة والخُطَّة المُهْلِكة. قال ابن الأَثير:  وأَما عَواثِر فهي جمع عاثِرٍ، وهي حِبالَة الصائد، أَو جمع عاثرة، وهي  الحادثة التي تَعْثُر بصاحبها، من قولهم: عَثَر بهم الزمانُ إِذا أَخْنَى  عليهم. والعُثْر والعَثَر: الكذب؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي: وَعثَرَ  عَثْراً: كَذَب؛ عن كراع. يقال: فلان في العَثْر والبائن؛ يريد في الحق  والباطل. والعَاثِر: الكَذّاب.  والعَثَرِيّ: الذي لا يَجِدّ في طلب دنيا ولا آخرة، وقال ابن الأَعرابي:  هو العَثَّرِيُّ على لفظ ما تقدم عنه. وفي الحديث: أَبغض الناس إِلى  الله تعالى العَثَرِيّ؛ قيل: هو الذي ليس في أَمر الدنيا ولا في أَمر  الآخرة. يقال: جاء فلان عَثَرِيّاً إِذا جاء فارغاً، وجاء عَثَريّاً أَيضاً،  بشد الثاء، وقيل: هو من عَثَرِيّ النخل، سمي به لأَنه لا يحتاج في سقيه  إِلى تعب بدالِيَة وغيرها، كأَنه عَثَر على الماء عَثْراً بلا عمل من صاحبه،  فكأَنه نسب إِلى العَثْر، وحركةُ الثاء من تغييرات النسب. وقال مرة: جاء  رائِقاً عَثَّرِيّاً أَي فارغاً دون شيء. قال أَبو العباس: وهو غير  العَثَرِي الذي جاء في الحديث مخففَ الثاء، وهذا مشدد الثاء.  وفي الحديث: أَنه مَرَّ بأَرض تسمى عَثِرةً فسماها خَضِرةً؛ العَثِرةُ  من العِثْيَرِ، وهو الغُبار، والياء زائدة، والمراد بها الصعيد الذي لا  نبات فيه. وورد في الحديث: هي أَرض عِثْيَرةٌ.  وعَثَّر: موضع باليمن، وقيل: هي أَرض مَأْسَدَةٌ بناحية تَبَالَةَ على  فَعَّل، ولا نظير لها إِلاَّ خَضَّمٌ وبَقَّمٌ وبَذَّرٌ؛ وفي قصيد كعب بن  زهير:  من خادِرٍ من لُيُوثِ الأُسْدِ، مَسْكَنُهُ  بِبَطْنِ عَثَّرَ، غِيلٌ دونَه غِيلُ  وقال زهير بن أَبي سُلْمى:  لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصطادُ الرجالَ، إِذا  ما الليثُ كَذّبَ عن أَقرانه صَدَقا  وعَثْر، مخففة: بلد باليمن؛ وأَنشد الأَزهري في آخر هذه الترجمة  للأَعشى:فبَاتَتْ، وقد أَوْرَثَتْ في الفُؤا  د صَدْعاً يُخَالِط عَثَّارَها  (* قوله: «يخالط عثارها» العثار ككتان: قرحة لا تجف، وقيل: عتارها هو  الأَعشى عثر بها فابتلى وتزود منها صدعاً في الفؤاد، أَفاده شارح  القاموس).
مقاييس اللغة:
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه. كذا قال الخليل. وأعثَرْتُ فلاناً على كذا، إذا أطلعتَه عليه. قال الله تعالى:﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]، أي إن اطُّلِع. وقال تعالى: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. والعاثور: المكان يُعثَر به. قال:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
أراد كثيرة المتالف.
والأصل الآخر العِثْيَر [والعِثْيرة]، وهو الغُبار الساطع. قال:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
فأمَّا قولهم: ما رأيتُ له أثراً ولا عَثْيَراً، فقالوا: العَثْيَر: ما قُلِب من تراب أو مَدَر. وهو ارجعٌ إلى ما ذكرناه. وقال:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
أي رأيتها جَرَتْ، كأنَّه أراد الأثر.
القاموس المحيط:
عَثَرَ، كضَرَبَ وعَلِمَ وكَرُمَ، عَثْراً وعَثِيراً وعِثَاراً وتَعَثَّرَ كَبا، جَدُّهُ تَعِسَ، وأعْثَرَهُ وعَثَّرَهُ فيهما. والعَاثُورُ المَهْلَكَةُ من الأَرضِينَ، والشَّرُّ، كالعِثَارِ، وما أُعِدَّ لِيَقَعَ فيه أحَدٌ، والبِئْرُ.والعُثُورُ الاطِّلاعُ، كالعَثْرِ. وأعْثَرَه أطْلَعَه.
وعَثَرَ: كَذَبَ،العِرْقُ: ضَرَبَ. والعِثْيَرُ، كحِذْيَمٍ: التُّرابُ، والعَجَاجُ، وما قَلَبْتَ من الطِّينِ بأطْرافِ رِجْلَيْكَ، والأَثَرُ الخَفِيُّ، كالعيْثَرِ، بتَقْديمِ المُثَنَّاةِ التحتيةِ وفتحِ العَيْنِ فيهما. وعَيْثَرَ الطَّيْرَ: رَآها جارِيَةً فَزَجَرَها. والعُثْرُ، بالضم: العُقابُ، والكَذِبُ، ويُحَرَّكُ. والعَثَرِيُّ: ما سَقَتْه السَّماءُ، كالعَثْرِ، والذي لا يكون في طَلَبِ دُنيا ولا آخرةٍ، وقد تُشَدَّدُ ثاؤُهُ المُثَلَّثَةُ، والصوابُ: تَخْفِيفُها. وكبَقَّمٍ: مَأْسَدَةٌ. وكبَحْرٍ: د باليمنِ. وكسُكارَى، بالضم: وادٍ. وعَثْيَرُ الشيءِ: عَيْنُهُ، وشَخْصُهُ. وعَثِرَةٌ، كزَنِخَةٍ، في الحديثِ: اسمُ أرضٍ، وتَقَدَّمَ في خ ض ر. وأعْثَرَ به عندَ السلطانِ: قَدَحَ فيه. وعَيْثَرٌ، كحَيْدَرٍ، ابنُ القاسِمِ: محدِّثٌ. وعُثَيْرٌ: في ع ت ر. وعِثْرانُ، بالكسر وكزُبَيْرٍ وأمِيرٍ وحِذْيَمٍ: أسماءٌ.
تاج العروس:
عثر
عَثرَ كضَرَبَ ونَصَرَ وعَلِمَ وكَرُمَ يَعْثِرُ ويَعْثُرُ ويَعْثَرُ الثالثةُ عن اللِّحْيَانِي عَثْراً بالفتح وعَثِيراً كأَمِير وعِثَاراً ككِتَابٍ وتَعَثَّرَ إِذا كَبَا . وقد عَثرَ في ثَوْبِه وخَرَجَ يَتَعَثَّرُ في أَذْيَالِه وعَثرَبه فَرَسُه فسقَطَ . وفي التهذيب : عَثَرَ الرَّجُل يَعْثُر عَثْرَةً وعَثَرَ الفَرَسُ عِثَاراً قال : وعُيُوبُ الدَّوَابِّ تَجِيءُ على فِعَالٍ مثل العِضَاضِ والعِثَارِو الخِرَاطِ والضِّراح والرِّمَاحِ وما شَاكَلَهَا . من المَجَاز : عَثرَ جَدُّه يَعْثُرُ ويَعْثَرُ : تَعِسَ على المَثَلِ وأَعْثَرَهُ الله تعالى وعَثَّرَه تَعْثِيراً فيهِمَا وأَنشد ابنُ الأَعْرَابيّ :
فَخَرَجْتُ أُعْثَرُ فِي مَقَادِمِ جُبَّتِي ... لَولاَ الحَيَاءُ أُطَرْتُهَا إِحْضَارَا . هكذا أَنشده أُعْثَرُ على صيغَةِ . مالم يُسَمَّ فاعلُه ويُرْوَى أَعْثُر . وأَعْثَرَهُ اللهُ : أَتْعَسَه . والعَثُورُ : المَهْلَكَةُ من الأَرَضِينَ قال ذُو الرُّمَّةِ :
ومَرْهُوبَةِ العَاثُورِ تَرْمِي بِرَكْبِهَا ... إِلى مِثْلهِ حَرْف بَعِيد مَنَاهِلُهْ . وقال العَجّاج : وَبَلْدَةٍ كَثِرَةِ العاثُورِ تُنَازِعُ الرّياحَ سَحْجَ المُورِ
يعني المَتَالِفَ ويروي " مَرْهُوبَةش العَثُورِ " . من المَجَاز : العاثُورُ : الشَّرُّ والشَِّدَّةُ كالعِثَارِ بالكسر يقال : لَقِيتُ منه عاثُوراً وعِثَاراً أَي شِدَّةً ووَقَعُوا في عاثُورِ شَرٍّ أَي في اخْتِلاط من الشَّرِّ وشِدَّة . والعِثَارُ والعَاثُور : ما عُثِرَ به . العاثُورُ : ما أُعِدَّ لِيَقَع فيه أَحَدٌ وفي اللسان : ما أَعَدَّه ليُوقِعَ فيه آخَرَ . وقال الزَّمَخْشَرِيّ : يقال للمُتَوَرِّطِ : وَقَع في عاثُورٍ أَي مَهْلَكَة وأَصلُه حُفْرَةٌ تُحْفَرُ للأَسَدِ ليقَعَ فيها للصَّيْدِ أَو غيرِه . قلت : وذَهَبَ يعقوبُ إِلى أَنَّ الفَاءَ في عافُورٍ بَدَلٌ من الثاءِ في عاثُور قال الأَزْهَرِيُّ : ولِلَّذِي ذَهَبَ إِليه وَجْهٌ إِلا أَنا إِذا وَجَدْنا للفاءِ وَجْهاً نَحْمِلُهَا فيه على أَنه أَصلٌ لم يَجُز الحُكْمُ بكَوْنِهَا بدَلاً فيه إِلا على قُبْحٍ وضَعْفِ تَجَوُّزٍ وذلك أَنه يَجُوزُ أَن يكونَ قولُهم : وَقَعُوا في عافُورٍ فاعُولاً من العَفْرِ لأَنّ العَفْرَ من الشّدَّةِ أَيضاً ولذلك قَالُوا : عِفْرِيتٌ لشِدَّتِه . العاثُورُ : البِئْرُ وربُما وُصِفَ به قال بعضُ الحِجَازِيِّينَ :
ألا لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَبِيتَنَّ لَيْلَةً ... وذُكْرُكِ لا يَسْرِي إِلىَّ كما يَسْرِى
" وهَلْ يَدَعُ الوَاشُونَ إِفسَادَ بَيْنِنَاوحَفْرَ الثَّأَي العَثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي
وفي الصّحاح : " وحَفْراً لنا العَثُور " قال ابنُ سِيَده : يكو صِفَةً ويكونُ بَدَلاً . قال الأَزْهَرِيُّ : والعاثُورُ ضَرَبَه مَثَلاً لما يُوقِعُه فيه الواشِي من الشَّرِّ . من المَجَاز : العُثُورُ بالضّمّ : الاطّلاعُ على أَمْر من غَيْرِ طَلَب كالعَثْرِ بالفَتْح . عَثَرَ على سِرِّ الرجلِ يَعْثُرُ عُثُوراً وعَثْراً : اطَّلَعَ . وأَعْثَرَه : أَطْلَعَه . وفي كِتابِ الأَبْنِيَةِ لابنِ القَطّاع : عَثَرْتُ على الأَمْرِ عَثْراً ولغَة أَعْثَرْتُ ولغَةُ القُرْانِ : أَعْثَرْتُ غَيْرِي . انتهَى وفي التَّنْزِيلِ : " وكذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ " أَي : أَعْثَرْنا عليهم . غَيْرَهم فحذَف المفعولَ وفي البَصَائِر قوله تعالىَ : " أَعْثَرْنَا عَلَيْهِم " . أَي وقَفْنَاهُمْ علَيْهِم من غَيْرِ أَن طَلَبُوا . وقوله تعالى " فإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً " معناه فإِن اطُّلِعَ على أَنّهُمَا قد خَانَا . وقال اللَّيْثُ : عَثَرَ الرَّجُلُ يَعْثُرُ عُثُوراً إِذا هَجَمَ على أَمرٍ لم يَهْجُمْ عليه غيرهُ . وعَثَرَ يَعْثُرُ عَثْراً : كَذَبَ عن كُراع يقال : فُلانٌ في العَثْرِ والبائنِ يُرادُ في الحَقِّ والباطِلِ قاله الصاغانيّ . عَثَرَ العِرْقُ يَعْثُرُ عَثْراً : ضَرَبَ عن اللَّحْيَانِيّ . والعِثْيَرُ كحِذْيَمٍ أَي بكسر فسكون ففتح : التُّرَابُ ولا تَقُلْ فيه : عَثْير أَي بالفَتْح لأَنه ليس في الكلام فَعْيَل بفتح الفاءِ إِلاّ ضَهْيَد وهو مَصْنُوعٌ . العِثْيَرُ : العَجَاجُ الساطِعُ كالعِثْيَرَةِ قال :
" تَرَى لَهُمْ حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيَرَة . يَعْنِي الغُبَارَ . والعِثْيَرَاتُ : التُّرَابُ حكاه سيبويِه . قيل : العِثْيَرُ : كُلُّ ما قَلَبْتَ من الطِّينِ أَو التُّرَابِ أَو المَدَرِ بأَطْرَافِ أَصابِعِ رِجْلَيْكَ إِذا مَشَيْتَ لا يًرَى من القدمِ أَثَرٌ غيره فيقال : ما رأَيْتُ له أَثَراً ولا عِثْيَراً . العَثْيَرُ : الأَثَرُ الخَفِيُّ وقيل هو أَخفْيَ من الأَثَرِ كالعَيْثَرِ بتَقْدِيم المُثَنّاةِ التَّحْتِيَّةِ ولا يَخفَي لو قال : مِثال غَيْهَب كان أَحسنَ وفَتْحُ العَيْنِ فِيِهمَا أَي في اللَّفْظَيْن في مَعْنَى الأَثَرِ لا التُّرَابِ كما تقدَّم . وفي المَثَل : " ماله أَثَرٌ ولا عَثْيَرٌ " ويقال : ولا عَيْثَرٌ مثال فَيْعَلٍ أَي لا يُعْرَف راجِلاً فيَتَبيَّن أَثَرُه ولا فارساً فيُثِير الغُبَارَ فرَسُه . وَرَوَى الأْصمَعِيُّ عن أَبي عَمْرِو بنِ العَلاَءِ أَنّه قال : بُنِيَتْ سَلْحُون . مدينَةٌ باليَمَنِ . في ثَمَنِينَ سنةً أَو سَبْعينَ سنةً وبُنِيَتْ بَرَاقِشُ ومَعِينِ بغُسَالَةِ أَيْدِيهمِ فلا يُرَى لسَلْحِينَ أَثَرٌ ولا عَيْثَرٌ وهَتَان قائِمَتَانِ وقال الأَصْمَعِيُّ : العَيْثَر تَبَعٌ لأَثَرٍ . وعَثْيَرَ الطَّيْرَ : رَآهَا جارِيَةً فَزَجَرَهَا قال المُغِيرَةُ بنُ حَبْنَاءَ التَميميّ : لَعَمْرُ أَبِيكَ يا صَخْرُ بنَ لَيْلَى لقد عَيْثَرْتَ طَيْرَكَ لو تَعِيفُ
يُريدُ : لقد أَبْصَرْتَ وعايَنْتَ : والعُثْرُ بالضّمّ : العُقابُ وقد تقدّم أنه بالموحّدَة تصحيف والصوابُ أنه بالثاءِ والعُثْرُ الكَذبُ ويُحَرَّكُ الأخِيرَةُ عن ابنِ الأعرابيّ . وفي الحديثِ : " ما كانَ بَعْلاً أو عَثَرِيّاً ففيه العُشْرُ " قال الأزْهريُّ : العَثَرِيُّ محْرَكةً : العِذْيُ وهو ما سَقَتْهُ السّماءُ من النَّخْلِ وقيل : هو من الزَّرْعِ : ما سُقِيَ بماءِ السَّيْلِ والمَطَرِ وأجْرِيَ إليه الماءُ من المَسَايِلِ وفي الجَمْهَرِةِ العَثَرِيُّ : الزَّرْعُ الذي تَسْقِيه السماءُ كالَعَثْرِ بفتح فسكون . وقال ابن الأثِيرِ : هو من النّخيلِ الذي يشرب بعُروقِه من ماءِ المَطَرِ يجتمع في حَفِيرَةٍ . ومن المجاز : في الحَدِيث " أبْغَضُ النّاسِ إلى اللهِ العَثَرِيُّ " وقال : هو الذي لا يَكُونُ في طَلَبِ دُنْيَا ولا آخرَةٍ يقال : جاءَ فلانٌ عَثَريّاً إذا جاءَ فارِغاً وقد تُشَدَّدُ ثاؤُه المُثَلَّثَةُ عن ابن الأعرابيّ وشَمِرٍ ورَدَّه ثَعْلَب فقال : والصَّواب تَخْفِيفُها وقيل : هو من عَثَرِيِّ النّخْلِ سُمِّيَ به لأنّه لا يحتاج في سَقْيِه إلى تَعَبٍ بدَاليَةٍ وغَيْرِها كأنّه عَثَرَ على الماءِ عَثْراً بلا عَمَلٍ من صاحِبِه فكأنّه نُسِب إلى العَثْرِ . وحَركةُ الثاءِ من تَغْيِيراتِ النّسَبِ وقال مَرَّةً : جاءَ رائقاً عَثَرِياً أي فارِغاً دون شَيْءٍ قال أبو العَبَاس : هو غير العَثَرِيِّ الذي جاءَ في الحديث مُخَففّ الثاءِ وهذا مُشَدّدُ الثَّاءِ . وعَثَّر كَبَقَّمٍ : مَأْسَدَةٌ باليَمَنِ وقيل : جَبَلٌ بتَبَالَةَ به مأْسَدَةٌ ولا نَظيرَ لها إلا خَضَّمٌ وبَقَّمٌ وبَذَّرٌ وقد وقَعَ في شِعْر زُهَيْرِ بنِ أبي سُلْمَى وفي شعر ابنهِ كَعْبِ بنِ زُهَيْرٍ قال كَعْبٌ :
مِنْ خادِر من لُيُوثِ الأُسْدِ مَسْكَنُه ... بِبَطْنِ عَثَّرَ غِيلٌ دونَه غِيلُ وقال زُهَيْرٌ :
لَيْثٌ بعَثَّرَ يَصْطادُ الرّجالَ إذا ... ما اللَّيْثٌ كَذَّبَ عن أقْرَانِه صَدَقاً وعَثْر كبَحْرٍ : د باليَمَنِ هكذا قَيَّدَه أبو العَلاءِ الفَرَضيُّ بالسكون وذَكَره كذلك ابن السَّمْعَانِيّ وتبعه ابنُ الأثِيرِ وهو مُقْتَضَى قَولِ الأمير وإليه نُسِب يًوسُفُ بنُ إبراهيم العَثْرِيُّ عن عبدِ الرَّزَّاق وعنه شُعَيْبٌ الذّارِعُ ورَد الحازِميّ على ابنِ ماكُوا وزَعَمَ أنّه منسوبٌ إلى عَثَر كبَقَّم قال الحافظ : وليس كذلك فإن المُشَدَّد لم يُنْسبْ إليه أحدٌ ثم قال : وبالسكونِ أيضاً أبو العَبّاس أحمدُ بنُ الحَسَنِ ابنِ عليٍّ الحارثيّ العَثْريّ ومن المتأخّرين محمد بنُ إبراهيمَ العَثْرِيّ ابن قرية الشاعرُ . عُثَارَي كسُكَارَي بالضَّمِّ اسم وَادٍ لا يَخفَى أَنه لو اقتصر على قَوْله بالضّمّ لكان أَخْضَر . يقال : عَثْيَرُ الشَّيْءِ كجَعْفَر عَيْنُه وشَخْصُه هكذا في الأَصُولِ كُلِّهَا والصَّوابُ عَيثَرُ الشيْءِ بتقديمِ الياءِ على المثَلَّثَةِ كما في التَّكْمِلَةِ واللَّسَانِ ومنه يقال : عَيْثَرْتُ الشَّيْءَ إِذَا عايَنْتَ وشَخصت . عَثِرَةُ كزَنِخَة قد جاءَ ذِكْرُهَا في الحدِيثِ وقالُوا : إِنّهَا اسمُ أَرْض . وأَما الحَدِيثُ فهو " أَنه صلَّى الله عليه وسلَّم مَرَّ بأَرْض تُسَمَّى عَثِرَةَ أَو عَفِرَةَ أَو غَدِرَةَ فسمّاهَا خَضِرَةَ " أَي تفاؤُلاً لأَنّ العَثِرَة هي التي لا نَباتَ بها إِنّمَا هي صَعيدٌ قد عَلاَها العِثْيَرُ وهو الغُبَارُ والعَفِرَةُ من عُفْرَةِ الأَرض والغَدِرَةُ : التي لا تَسْمَحُ بالنَّبَاتِ وإِنْ أَنْبَتَتْ شيئاً أَسْرَعَتْ فيه الآفَةُ : أُخِذَتْ مِنَ الغَدْر قاله الصاغانيّ قد تَقَدَّم في خضر فراجعْه . من المَجَاز : يُقال : أَعْثَرَ به عندَ السُّلْطَانِ أَي قَدَحَ فيهِ وطَلَبَ تَوْرِيطَه وأَن يَقَعَ منه في عاثُورٍ كذا في الأَساسِ والتكملة . وعَيْثَرٌ كحَيْدَر ابنُ القاسِمِ مُحَدِّثٌ وذكره الصاغانيّ فيعبثر
وعُثَيْرٌ كزُبَيْرٍ في عتر كأَنَّه يُشير إِلى اسمِ بانِي قَلعَةِ عُمَارَةَ بنِ عُتَيْرٍ الذي تقدم ذِكْرُه وإِلا فليس هناك ما يُحَال عليه والصواب أَنّه عُبَيْثِرٌ بضمّ ففتْح الموحَّدةِ تصغير عَبْثَر وهو ابن صُهْبَانَ القَائِدُ كما ذَكره الصاغانيّ في محلّه فتصحَّفَ على المصَنِّف في اسمين والصّوابُ مع الصاغانِيّ فتأَمَّلْ . وعِثْرَانُ بالكسر وعُثَيْرٌ كزُبَيْرٍ وعَثِيرٌ مثل أَميرِ وعِثْيَرٌ مثل حِذْيَمٍ : أَسْمَاءٌ هكذا في الأَصولِ كُلِّها وهو غَلطٌ أَيضاً فإِنّ الصّاغانيّ ذَكرَ في هؤلاءِ الأَرْبَعَةِ أَنَّهَا مَوضِعُ لا أَسماءُ رِجالٍ كما هو مفهوم عِبارَتِه فتأَمَّلْ . ومما يستدرك عليه : العَثْرَةُ بالفتح : الزَّلَّةُ وهو مَجَازٌ وفي الحديثِ : " لا حَليمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ " أَي لا يُوصَفُ بالحِلْمِ حتى يَرْكَبَ الأُمُورَ ويَعْثُرَ فِيهَا فيَعْتَبِرَ بها ويَسْتَبِينَ مَواضِعَ الخَطَإِ فيَجْتَنبها . والعَثْرَةُ : المَرَّةُ من العِثَارِ في المَشْيِ . والعَثْرَةُ : الجِهَادُ والحَرْبُ ومنه الحَدِيثُ " لا تَبْدَأْهُم بالعَثْرَةِ . أَي بل ادْعُهُم إِلى الإِسلامِ أَولاً أَو الجِزْيَةِ فإِن لم يُجِيبوا فبالجِهَادِ إِنما سمَّي الحربَ بالعَثْرَة نفْسِهَا لأَنّ الحَرْبَ كَثِيرةُ العِثَارِ . وتَعَثَّرَ لسانُه : تَلَعْثَمَ وهو مَجازٌ . وأَقَالَ اللهُ عَثْرَتَكَ وعِثَارَكَ وهو مَجازٌ . وجمع العَثْرَةِ عَثَراتٌ محرِّكةً . وأَعْثَرَوا عثرة على أَصْحابِهِ : دَلَّهُ عليُهمِ وهو مَجاز وعثار شر مثل عاثور شر عن الفراء وفلان يبقي صاحبه العواثر وهو جمع جد عاثر وهو مجاز وأنشد ابن الأعرابي : فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم هوان السراة وابتغاء العواثر وقد يكون جمع عاثور وحذف الياء للضرورة والعثور الهجوم على السر وعثر في كلامه وهو مجاز . ويقال : كانت بين القَوم عَيْثَرَةٌ وغَيْثَرَةٌ وكأَنَّ العَيْثَرَةَ دونَ الغَيْثَرَةِ وتَركْتُ القَوْمَ بينَ عَيْثَرَةٍ وغَيْثَرَةٍ أَي في قِتَال دُونَ قِتَالٍ قاله الأَصْمَعيُّ . وفي الحديثِ " أَن قُرَيْشاً أَهلُ أَمانَة مَنْ بَغَاهاَ العَواثِيرَ كَبَّهُ اللهُ لمُنْخُرَيْهِ " . ويُرْوَى العَواثِر . والعَاثِرَةُ : الحادِثَةُ تَعْثُرُ بصاحِبِها . وعَثَرَ بهم الزّمَانُ : أَخْنَى علَيهِم . وهو مَجاز . والعَثِرُ : الكَذّابُ . وأَرْضٌ عِثْيَرَةٌ : كَثِيرَةُ الغُبارِ . والعَثَّارُ ككَتّان : قَرْحَةٌ لا تَجِفُّ قال الصاغانيُّ : وفي ذلك نَظَرٌ وأَنشد الأَزْهَرِيُّ للأَعْشَى :
فباتَتْ وقَدْ أَوْرَثَتْ في الفُؤا ... د صَدْعاً يُخَالطُ عَثَّارَهَا وفي التكملة فبانَتْ وقَدْ أَسْأَرَتْ والباقي سَواءٌ وقيل : عَثّارُهَا هو الأَعْشَى عَثَر بها فابْتُلِيَ وتَزَوَّدَ منها صَدْعاً في الفُؤادِ

##### Türkçe

عثر
**عَثَرَ - يَعْثُرُ**، **عُثِرَ - يُعْثَرُ** - **أَعْثَرَ - يُعْثِرُ**
**عَثَرَ - يَعْثُرُ** + bir varlık + bir varlık veya şey veya iş üzerine: kayboluşundan bir müddet sonra kayıp bir şeyi bulur: gaip olmuş bir bilgiye ulaşır, yahut bir zaman müddetince kayıp olmuş bir şeyi bulur
**عُثِرَ - يُعْثَرُ**: “ **عَثَرَ - يَعْثُرُ** ”un meçhul bina edileni
**أَعْثَرَ - يُعْثِرُ**: “ **عَثَرَ - يَعْثُرُ** ”dan “أافعلَ” vezni üzere: onu “ **يَعْثُرُ** ” kıldı: bir başkası için, onu gaip bir bilgiye yahut kayıp bir şeye ulaşır kılan şartlardan olanı hazırladı
Ve lafız, “ **العثور والإيجاد والتلاقي بعد الفقد والضياع** ” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**عَثَرَ - يَعْثُرُ**، **وَجَدَ - يَجِدُ**، **ثَقِفَ - يَثْقَفُ**، **لَفَا - يَلْفُو**، **لَقِيَ - يَلْْقَى**، **كانَ - يَكُوْنُ**
عثر
﴿Şayet ikisinin bir günahı hak ettikleri üzerine muttali olunursa, o ikisinin yerine, kendilerine karşı ilk ikisinin hak sahibi olduğu kimselerden iki başkası ayağa kalkar; sonra Allah’a yemin ederler: “Bizim şahitliğimiz onların şahitliğinden daha haktır; biz haddi aşmadık; şüphesiz biz o takdirde elbette zalimlerden oluruz.” (107)﴾ el-Mâide
أعثرنا
﴿Ve işte böylece onları (hallerine) muttali kıldık ki Allah’ın vaadinin hak olduğunu ve kıyametin, onda şüphe olmadığını bilsinler; hani kendi aralarında işleri hakkında çekişiyorlardı da dediler ki: “Üzerlerine bir bina yapın; Rableri onları daha iyi bilendir.” İşleri üzerinde galip gelenler dedi ki: “Elbette üzerlerine bir mescid edineceğiz.” (21) el-Kehf﴾
Muhtâr es-Sıhâh
● [عثر] ع ث ر: **العَثْرَةُ** sürçmedir; ve elbisesinde sürçtü, (fiil) damme ile **يعثر**; kesra ile **عِثَارا** (olarak): “Atı onunla sürçtü de düştü” denir; ve onun üzerine sürçtü: muttali oldu; ve babı **نصر** ve **دخل**’dir; ve başkası onu onun üzerine **أَعْثَرَهُ** etti; ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve işte böylece onları (hallerine) muttali kıldık﴾; ve **العِثْيَرُ**, **المنبر** vezninde, tozdur
er-Râgıb
عثر
- Adam sürçtü; **يعثر**; **عثارا** ve **عثورا**: düştüğü zaman; ve kendisiyle, talep etmeksizin bir işe muttali olan kimse hakkında mecaz yapılır. Yüce Allah dedi ki: }Şayet ikisinin bir günahı hak ettikleri üzerine muttali olunursa﴿[el-Mâide/ 107]; “Şuna sürçtüm/muttali oldum” denir. Dedi ki:﴾Ve işte böylece onları (hallerine) muttali kıldık{ [el-Kehf/21]; yani: talep etmemiş oldukları halde onları onların üzerine durdurduk.
Lisân’ın özeti:
1.     **عَثَر** **يعِثرُ** ve **يَعْثُرُ**; **عَثْراً** ve **عِثَاراً**; ve **تَعَثَّرَ**: sendeledi; - elbisesinde **عَثِرَ**; **يعْثَرُ**; **عِثَاراً**; ve **عَثُر**; ve **أَعْثَره** ve **عَثَّره**; ve denir ki: Atı onunla **عَثَرَ** etti de düştü,
2.     Ve **أَعْثُر** rivayet olunur; ve **العَثْرةُ**: sürçmedir; ve dili **تَعَّثرِ** etti: kekeleşti.
3.     Ve **العَثْرة**: yürüyüşte **العِثار**dan bir keredir. Ve hadiste: **لا تَبْدَأْهم بالعَثْرة**; yani cihad ve savaş ile; çünkü savaş çokça **العِثار**dır; böylece onu, bizzat **العَثْرة** ile isimlendirdi
4.     Ve talih(i) **عَثَرَ** etti; **يَعْثُر** ve **يَعْثِر**: bedbaht oldu; mesel üzere. Ve Allah onu **أَعْثَره** etti: onu bedbaht etti
5.     **عاثوراً**: yani şiddet. Ve **العِثَارُ** ve **العاثورُ**: kendisiyle sürçülen şeydir. Ve “şerden bir **عاثورِ** içine düştüler”: yani şerden ve şiddetten bir karışıklık içine,
6.      Ve yerlerden **العاثُور**: helâk yeri;
7.     Ve **العَاثُورُ**: av için yahut başkası için aslanın içine düşmesi için kazılan çukur.
8.     Ve **العَاثُورُ**: kuyu,
9.     Ve **العَثْرُ**: adamın sırrına muttali olmaktır. Ve işe **عَثَرَ** etti; **يَعْثُرُ**; **عَثْراً** ve **عُثُوراً**: muttali oldu. Ve onu onun üzerine **أَعْثَرْتُه**: onu muttali kıldım. Ve Aziz Tenzil’de: **وكذلك أَعْثَرنَا عليهم**; yani: onların üzerine başkalarını **أَعْثَرْنَا** ettik; sonra mef’ûlü hazf etti; ve Yüce Allah dedi ki: **فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً**; manası: “Şayet onların hıyanet etmiş oldukları üzerine muttali olunursa.”
10.                         Adam **عَثَرَ** etti; **يَعْثُرُ**; **عُثُوراً**: başkasının üzerine hücum etmediği bir işe hücum ettiği zaman.
11.                         Ve damar **عَثَرَ** etti; ثاء’nın tahfifi ile: vurdu;
12.                         Ve **العِثْيَرُ**, ثاء’nın sükûnu ile, ve **العِثْيَرَةُ**: yükselen toz - ve **العِثْيَرَاتُ**: toprak
13.                         Ve **العَيْثَرُ** ve **العَثْبيَرُ**: gizli iz; **الغَيْهَب** misali. Ve meselde: “Onun ne izi vardır ne de **عَثْيَرٌ**,”
14.                         **العَيْثَرُ**: “Onun ne izi vardır ne de **عَيْثر**” sözünde, şeyin aynıdır ve şahsıdır.
15.                         Ve **عثَرَ**; **عَثْراً**: yalan söyledi; Kırâ‘dan. “Falan, **العَثْر** ve **البائن** içindedir” denir; hak ve batıl içinde demek ister. Ve **العَاثِر**: yalancıdır.
Lisânü’l-‘Arab

● - **عثر**: **عَثَر** **يعِثرُ** ve **يَعْثُرُ** **عَثْراً** ve **عِثَاراً** ve **تَعَثَّرَ**: sendeledi; ve bana **اللحياني**’nin **عَثِرَ**’i “elbisesinde sendeledi, **يعْثَرُ** **عِثَاراً**” diye rivayet ettiğini, ve **عَثُر**’u, ve **أَعْثَره**’yi ve **عَثَّره**’yi (de rivayet ettiğini) gösterdi; ve **ابن الأَعرابي** şu beyti okudu:
فخرجْتُ أُعْثَرُ في مَقادِم جَبَّتِي،
لولا الحَياءُ أَطَرْتُها إِحْضارا
Böylece onu, faili adı anılmayanın sigası üzere **أُعْثَر** diye okuttu. Dedi ki: **أَعْثُر** diye de rivayet olunur; ve **العَثْرةُ**: sürçme; ve denir: “Atı onu sendeletti (**عَثَرَ به**) de düştü”; ve “dili sendeledi (**تَعَّثرِ لِسانُه**)”: kekeleşti (**تَلَعْثَم**). Ve hadiste: “**لا حَلِيم إِلاَّ ذُو عَثْرةٍ**”; yani: ona yumuşak huyluluk elde edilmez ve onunla vasıflanmaz; ta ki işlere girişsin, ve (işler) ona karşı yarılsın (zorlaşsın) ve onların içinde sendeleyip ibret alsın da hatanın yerlerini açıklıkla görsün, böylece onlardan sakınsın; ve buna, ondan sonraki sözü delalet eder: “**لا حليمَ إِلاَّ ذو تَجْرِبة**”. Ve **العَثْرة**: yürüyüşte **العِثار**dan bir keredir. Ve hadiste: “**لا تَبْدَأْهم بالعَثْرة**”; yani cihad ve savaş ile; çünkü savaş çokça **العِثَار**dır; böylece onu, bizzat **العَثْرة** ile adlandırdı; yahut muzafın hazfi üzere, yani “**بذي العَثْرة**” ile; yani: onları önce İslâm’a yahut cizyeye çağır; eğer cevap vermezlerse, cihad iledir. Ve “**عَثَرَ جَدُّه يَعْثُر ويَعْثِر**”: helâk oldu (**تَعِسَ**), mesel üzere. Ve “Allah onu helâk etti (**أَعْثَره الله**)”: onu helâk etti (**أَتْعَسَه**). **الأَزهري** dedi: “Adam sendeledi (**عَثرَ الرجل يَعْثُرُ عَثْرَةً**) ve at sendeledi (**عَثَر الفرس عِثَاراً**)”; dedi: “Ve binek hayvanlarının ayıpları **فِعَال** vezni üzere gelir; **العِضَاضِ** ve **العِثَار** ve **الخِرَاط** ve **الضِّرَاح** ve **الرِّمَاح** ve benzerleri gibi.” Ve denir: “Ondan bir şiddetle karşılaştım (**لقيت منه عاثوراً**)”; yani şiddet. Ve **العِثَارُ** ve **العاثورُ**: kendisiyle sendeletilen şeydir. Ve “Bir şer karışıklığına düştüler (**وقعوا في عاثورِ شّرٍ**)”; yani şerden ve şiddetten bir karışıklığın içine; mesel üzere de. Ve **العاثورُ**: başkasını içine düşürmek için hazırladığı şeydir. Ve yerlerden **العاثُور**: helâk yeri; **ذو الرمة** dedi:
ومَرْهوبةِ العاثورِ تَرْمي بِرَكْبِها
إِلى مِثْله، حَرْف بَعِيد مَناهِلُه
Ve **العجاج** dedi:
وبَلْدَةَ كَثيرَة العَاثُورِ
Yani helâk yerlerini; ve “**مَرْهُوبة العاثُور**” diye de rivayet olunur. Ve bu beyti **الجوهري** **رؤبة**’ye nisbet etti; **ابن بري** dedi: o, **العجاج**’ındır; ve kasidenin başı:
جَاريَ لا تَسْتَنكِرِي عَذِيرِي
Ve ondan sonra:
زَوْرَاء تَمْطُو في بلادٍ زُورِ
Ve **الزَّوْرَاءُ**: eğri yol. Ve **يعقوب**, **عَافُور**’daki **الفاء**’nın, **عَاثُور**’daki **الثاء**’dan bedel olduğuna gitti; ve onun gittiği şey için bir yön vardır; dedi ki: “Ancak biz **الفاء** için, onu üzerinde taşıyacağımız bir yön bulduğumuzda, onun asl olduğu hükmünü taşımak mümkün iken, onun bedel olduğuna hükmetmek caiz olmaz; ancak çirkinlik ve zayıf bir cevaz üzere; ve bu şundandır ki, onların ‘**وقعوا في عَافُور**’ sözü, şiddetten de olan **العَفْر**’dan **فَاعُولاً** olabilir; çünkü **العفر** şiddettendir; bunun için ‘**عِفْرِيتٌ**’ dediler, şiddetinden dolayı.” Ve **العَاثُورُ**: aslan için kazılan, av yahut başkası için içine düşsün diye (kazılan) çukurdur. Ve **العَاثُورُ**: kuyudur; ve bazen onunla vasfedilir; bazı Hicazlılar dedi ki:
أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي، هل أَبِيتَنَّ ليلةً،
وذكْرُكِ لا يَسْرِي إِليَّ كَما يَسْرِي؟
وهل يَدَعُ الوَاشونَ إِفْسَادَ بَيْنِنَا،
وحَفْرَ الثَّأَى العَاثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي؟
Ve **الصحاح**’ta: “**وحَفْراً لَنَا العَاثُورَ**”; **ابن سيده** dedi: sıfat olur ve bedel olur. **الأَزهري**: “Diyor ki: senden vazgeçer miyim ki, yalnız kaldığım ve bende olana teslim olduğum zaman, geceleyin seni anmayayım?” Ve **العَاثُورُ**’u, gammazın onu içine düşürdüğü şerre misal yaptı. Ve **ابن الأَعرابي**’nin okuttuğu şu söze gelince:
فَهَلْ تَفْعَلُ الأَعداءُ إِلاَّ كَفِعْلِهِمْ،
هَوَان السَّرَاة وابتغَاء العَواثِرِ؟
Bu, **عَاثُورٍ**’un çoğulu olabilir; ve zaruret için **الياء**’yı hazfetmiştir; ve “**خَدٍّ عَاثر**”ın çoğulu da olabilir.

Ve **العَثْرُ**: adamın sırrına muttali olmaktır. Ve “İşe muttali oldu (**عَثَر على الأَمر**) **يَعْثُرُ** **عَثْراً** ve **عُثُوراً**”: muttali oldu (**اطّلع**). Ve “Onu ona muttali kıldım (**أَعْثَرْتُه عليه**)”: onu muttali kıldım (**أَطلعته**). Ve aziz tenzilde: “**وكذلك أَعْثَرنَا عليهم**”; yani: onların üzerine başkalarını muttali kıldık; böylece mef’ûlü hazfetti. Ve yüce dedi: “**فإِن عُثِرَ على أَنهما اسْتَحَقَّا إِثماً**”; manası: eğer onların hıyanet ettiklerine muttali olunursa. **الليث** dedi: “Adam **عَثَرَ** **يَعْثُرُ** **عُثُوراً**: başkasının üzerine atılmadığı bir işe ansızın daldığı zaman.” Ve “Damar vurdu (**عَثَرَ العِرْقُ**), **الثاء**’nın hafifletilmesiyle”: vurdu (**ضَرَب**); **اللحياني**’den. Ve **العِثْيَرُ**, **الثاء**’nın sükûnu ile, ve **العِثْيَرَةُ**: yükselen toz; dedi ki:
تَرَى لهم حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيرَه
Yani toz. Ve **العِثْيَرَاتُ**: toprak; **سيبويه** onu rivayet etti. Ve **العِثْيَر**’de toprağı **عَثْيَراً** diye “**تنل**” etme; çünkü sözde, **الفاء**’nın fethiyle **فَعْيَل** yoktur; ancak **ضَهْيَد** vardır; o da yapılmadır; manası: katı, şiddetli serttir. Ve **العَيْثَر**: **العِثْيَر** gibidir; ve denildi: o, yürüdüğün zaman, ayak izinden başka bir iz görülmeyecek şekilde, ayak parmaklarının uçlarıyla çevirdiğin her toprak yahut kesek yahut çamurdur; böylece denir: “Onun ne izini gördüm ne de **عَيْثَراً**.”

Ve **العَيْثَرُ** ve **العَثْبيَرُ**: gizli iz; **الغَيْهَب** misali. Ve meselde: “Onun ne izi var ne de **عَثْيَرٌ**”; ve denir: “ne de **عَيْثَرٌ**”, **فَيْعَلٍ** misali; yani, yaya olarak bilinmez ki izi seçilsin; ne de süvari olarak ki atı tozu kaldırsın; ve denildi: **العَيْثَر** izden daha gizlidir.

Ve “Kuşu gördü (**عَيْثَرَ الطيرَ**)”: onu akıp gider görüp ürküttü; **المغيرة بن حَبْنَاء التيمي** dedi:
لَعَمْرُ أَبيك يا صَخْرُ بنَ لَيْلى،
لقد عَيْثَرْتَ طَيركَ لو تَعِيفُ
Yani: gerçekten gördün ve gözünle müşahede ettin. Ve **الأَصمعي**, **أَبي عمرو بن العلاء**’dan rivayet etti ki dedi: “**سَلْحُون** şehri Yemen’de seksen yahut yetmiş yılda bina edildi; ve **بَرَاقش** ve **مَعِين** ellerinin yıkantısıyla bina edildi; böylece **سَلْحِين** için ne iz görülür ne de **عَيْثَرٌ**; ve şu ikisi ayaktadır.” Ve **عمرو بن معد يكرب**’in sözünü okudu:
دَعانا مِنْ بَراقِشَ أَو مَعينٍ،
فَأَسْمَعَ واتْلأَبَّ بِنَا مَلِيعُ
Ve **مَليعٌ**: bir yolun adıdır. Ve **الأَصمعي** dedi: **العَيْثَرُ**, **أَثَرٍ**’e tâbidir. Ve denir: “**العَيْثَرُ**: ‘Onun ne izi var ne de **عَيْثر**’ sözünde, şeyin aynıdır ve şahsıdır.” Ve denir: “Kavim arasında **عَيْثَرَةٌ** ve **غَيْثَرَةٌ** vardı; sanki **العَيْثَرة** **الغَيْثرةِ**’den aşağıdır.” Ve “Kavmi **عَيْثرَةٍ** ve **غَيْثرةٍ** içinde bıraktım”; yani, çarpışmadan aşağı bir çarpışma içinde.

Ve **العُثْر**: kartal (**العُقَاب**). Ve zekât hadîsinde gelmiştir: “**ما كان بَعْلاً أَو عَثَريّاً ففيه العُشْر**”; **ابن الأَثير** dedi: o, kökleriyle, bir çukurda toplanan yağmur suyundan içen hurmadandır; ve denildi: o, **العِذْي**’dir; ve denildi: akıtma ile sulanandır (**ما يُسْقَى سَيْحاً**); birincisi daha meşhurdur. **الأَزهري** dedi: **العَثْرُ** ve **العَثَرِيَّ**: **العِذْي**’dir; o, göğün suladığı hurmadır; ve denildi: ekinden, sel ve yağmur suyuyla sulanan ve ona, suyun ona aktığı **المَسَايل**’den akıtılan; ve ona, suyun ona aktığı bir **أَتِيَّ** içinde, kendisi için bir **عاثور** kazılan şeydir; ve **العاثور**’un çoğulu **عَواثير**’dir. Ve **ابن الأَعرابي** dedi: o, **العَثَّرِي**’dir, **الثاء**’nın şeddelenmesiyle; **ثعلب** bunu reddetti de dedi: ancak o, onun hafifletilmesiyle olur; ve o doğrudur. **الأَزهري** dedi: ve bundan dolayı denir: “Falan, bir şer **عَاثورِ**’una ve bir şer **عَافور**’una düştü”; yani, hesap etmediği ve farkına varmadığı bir girdaba düştüğü zaman; ve aslı: adam, gecenin karanlığında yürür de, **المَسِيل**’in **عاثور**’una yahut yağmur selinin yardığı bir yarığa takılıp sendeleyiverir; böylece ondan, belki bir incinme (**وَثءٌ**) yahut bir meşakkat (**عَنَتٌ**) yahut bir kırık isabet eder.

Ve hadiste: “Şüphesiz Kureyş, emanet ehlidir; kim ona **العَوَاثيرَ**i isterse Allah onu iki burun deliği üzerine yüzüstü düşürür” (denilmiştir); ve şöyle de rivayet edilir: **العَواثر**; yani, onun için, kendisiyle tökezlenilen tuzakları istedi; tıpkı **العاثور** gibi ki yere kazılır da insan, gece geçtiğinde ve onu fark etmediğinde onunla tökezler; belki de onu zahmete sokar. Ve **العَواثِر**: **عاثور**’un çoğuludur; o, içinde tökezlenildiği için engebeli, kaba yerdir; ve denildi ki: o, aslan için kazılan çukurdur; burada ise çıkmaz (durum) ve helâk edici plan için ödünç alınmıştır. İbnü’l-Esîr dedi ki: **عَواثِر** ise **عاثِرٍ**’in çoğuludur; o da avcının tuzağıdır; yahut **عاثرة**’nin çoğuludur; o da sahibini tökezleten olaydır; onların “**عَثَر** بهم الزمانُ” sözünden; yani zaman onlara kötülük ettiğinde.

Ve **العُثْر** ve **العَثَر**: yalandır; ikincisi İbnü’l-A‘râbî’dendir: “**وَعَثَرَ عَثْراً**: yalan söyledi”; Kurâ‘dan. Denilir: “Falan kimse **العَثْر** ve **البائن** içindedir”; yani hak ve bâtıl içindedir. Ve **العَاثِر**: yalancıdır.

Ve **العَثَرِيّ**: dünya da âhiret de istemede ciddî olmayan kimsedir; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, ondan daha önce geçen lafız üzere **العَثَّرِيُّ**’dir. Ve hadiste: “Allah Teâlâ’ya insanların en buğz edileni **العَثَرِيّ**’dir”; denildi ki: o, ne dünya işinde ne de âhiret işindedir. Denilir: “Falan **عَثَرِيّاً** geldi” yani boş geldi; ve **عَثَريّاً** da gelir, ث’nin şeddelenmesiyle; ve denildi ki: o, **عَثَرِيّ النخل**’dendir; onunla adlandırıldı; çünkü onun sulanmasında **بدالِيَة** ve başkasıyla bir yorgunluğa ihtiyaç duymaz; sanki sahibinden bir iş olmaksızın suya **عَثْراً** olarak rastlamış gibidir; sanki **العَثْر**’e nisbet edilmiş gibidir; ث’nin harekesi nisbetin değişikliklerindendir. Ve bir defa dedi ki: “**رائِقاً عَثَّرِيّاً** geldi” yani bir şey olmaksızın boş geldi. Ebü’l-Abbâs dedi ki: o, hadiste gelen, ث’si hafifletilmiş olan **العَثَرِي** değildir; bu ise ث’si şeddelidir.

Ve hadiste: onun **عَثِرةً** denilen bir araziden geçtiği, onu da **خَضِرةً** diye adlandırdığı (gelmiştir); **العَثِرةُ**, **العِثْيَرِ**’dendir; o da tozdur; yâ ziyadedir; onunla murad, üzerinde bitki olmayan topraktır. Ve hadiste vârid olmuştur: “O, **أَرض عِثْيَرةٌ**’dir.”

Ve **عَثَّر**: Yemen’de bir yerdir; ve denildi ki: o, **تَبَالَةَ** nahiyesinde, **فَعَّل** vezni üzere, aslanlı bir arazidir; ve onun benzeri yoktur; ancak **خَضَّمٌ** ve **بَقَّمٌ** ve **بَذَّرٌ (vardır)**; Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:

من خادِرٍ من لُيُوثِ الأُسْدِ، مَسْكَنُهُ
بِبَطْنِ عَثَّرَ، غِيلٌ دونَه غِيلُ

Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi ki:

لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصطادُ الرجالَ، إِذا
ما الليثُ كَذّبَ عن أَقرانه صَدَقا

Ve **عَثْر**, hafifletilmiş: Yemen’de bir beldedir; ve Ezherî bu tercümenin sonunda A‘şâ’dan inşâd etti:

فبَاتَتْ، وقد أَوْرَثَتْ في الفُؤا
د صَدْعاً يُخَالِط عَثَّارَها

(* Onun sözü: “**يخالط عثارها**”; **العثار** keten (gibi): kurumayan bir yaradır; ve denildi ki: **عتارها** odur; A‘şâ onunla **عثر** etti de belâya uğradı ve ondan kalpte bir çatlak edindi; bunu **القاموس** şârihi faydalandırdı.)

مقاييس اللغة:
(**عثر**) **العين** ve **الثاء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeye muttali olmaya, diğeri [ise] tozu kaldırıp harekete geçirmeye delâlet eder.
Birincisi: **عَثَر** **عُثُوراً**; ve at **عثر** eder, **يعثُر** **عِثاراً**; bu, yüzüstü düştüğü zamandır. Ehl-i ilimden bazıları dedi ki: ancak **عَثَر** denildi, muttali olmadan dolayı; çünkü her **عاثر** için mutlaka **عَثْرته**’sinin yerine bakması gerekir. Ve denir: adam **عَثَر** eder, **يعثُر** **عُثوراً** ve **عَثراً**; eğer başkasının muttali olmadığı bir işe muttali olursa. Halîl böyle dedi. Ve ben falanı şuna **أعثَرْتُ**; eğer onu ona muttali kılarsan. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107], yani eğer muttali olundu. Ve dedi ki: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. Ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen yerdir. Dedi ki:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
Yani: helâk edicileri çok.
Diğer asl ise **العِثْيَر** [ve **العِثْيرة**]’dir; o, yükselen tozdur. Dedi ki:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
Ama onların sözü: “Onun için ne bir iz gördüm ne de bir **عَثْيَراً**”; dediler ki: **العَثْيَر**: topraktan veya çamurdan çevrilip altüst edilen şeydir. O, zikrettiğimize döner. Ve dedi ki:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
Yani: onu koşar hâlde gördüm; sanki izi kastetti.

القاموس المحيط:
**عَثَرَ**; **ضَرَبَ** ve **عَلِمَ** ve **كَرُمَ** gibi; **عَثْراً** ve **عَثِيراً** ve **عِثَاراً**; ve **تَعَثَّرَ**: sendeledi. Dedesi **تَعِسَ** (bedbaht oldu). Ve onu ikisinde **أعْثَرَهُ** ve **عَثَّرَهُ**.
Ve **العَاثُورُ**: yerlerden helâk edici olan, ve şer; **العِثَارِ** gibi; ve birinin içine düşmesi için hazırlanmış şey; ve kuyu.
Ve **العُثُورُ**: muttali olma; **العَثْرِ** gibi. Ve onu **أعْثَرَه**: onu muttali kıldı.
Ve **عَثَرَ**: yalan söyledi. **العِرْقُ**: vurdu.
Ve **العِثْيَرُ**, **حِذْيَمٍ** gibi: toprak; ve toz bulutu; ve iki ayağının uçlarıyla çamurdan çevirdiğin şey; ve gizli iz; **العيْثَرِ** gibi; ikisinde de alttaki ikilinin öne alınmasıyla ve **العين**’in fethasıyla.
Ve **عَيْثَرَ الطَّيْرَ**: onu koşar hâlde gördü de onu ürkütüp kovdu.
Ve **العُثْرُ**, zamme ile: kartal; ve yalan; ve harekelenir.
Ve **العَثَرِيُّ**: göğün suladığı şey; **العَثْرِ** gibi; ve ne dünya ne âhiret talebinde olmayan kimse; ve onun üç noktalı **ثاء**’sı şeddelenebilir; doğru olan: onu hafifletmektir.
Ve **بَقَّمٍ** gibi: aslan ini.
Ve **بَحْرٍ** gibi: Yemen’de bir yer adı.
Ve **سُكارَى** gibi, zamme ile: bir vadi.
Ve **عَثْيَرُ** şeyin: onun aynısı ve şahsı.
Ve **عَثِرَةٌ**, **زَنِخَةٍ** gibi, hadiste: bir yerin adı; ve **خ ض ر**’da geçti.
Ve sultanın yanında onunla **أعْثَرَ**: onu ayıpladı.
Ve **عَيْثَرٌ**, **حَيْدَرٍ** gibi, İbnü’l-Kâsım: bir muhaddistir.
Ve **عُثَيْرٌ**: **ع ت ر**’de.
Ve **عِثْرانُ**, kesre ile; ve **زُبَيْرٍ** ve **أمِيرٍ** ve **حِذْيَمٍ** gibi: isimlerdir.

تاج العروس:
**عثر**
**عَثرَ**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** ve **عَلِمَ** ve **كَرُمَ** gibi; **يَعْثِرُ** ve **يَعْثُرُ** ve **يَعْثَرُ**; üçüncüsü **اللِّحْيَانِي**’den; **عَثْراً** fetha ile, ve **عَثِيراً** **أَمِير** gibi, ve **عِثَاراً** **كِتَابٍ** gibi; ve **تَعَثَّرَ**: sendelediği zaman. Ve elbisesinde **عَثرَ** etti ve eteklerinde **يَتَعَثَّرُ** ederek çıktı. Ve onunla atı **عَثرَ** etti de düştü. Ve **التهذيب**’de: adam **عَثَرَ** eder, **يَعْثُر** **عَثْرَةً**; ve at **عَثَرَ** eder **عِثَاراً**. Dedi ki: binek hayvanlarının ayıpları **فِعَالٍ** vezni üzere gelir; **العِضَاضِ** ve **العِثَارِ** ve **الخِرَاطِ** ve **الضِّراح** ve **الرِّمَاحِ** ve benzerleri gibi.
Mecazdan: dedesi **عَثرَ** eder, **يَعْثُرُ** ve **يَعْثَرُ**: darb-ı mesel üzere bedbaht oldu. Ve Allah Teâlâ onu **أَعْثَرَهُ** ve onu **عَثَّرَه** **تَعْثِيراً** ikisinde de. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
فَخَرَجْتُ أُعْثَرُ فِي مَقَادِمِ جُبَّتِي ... لَولاَ الحَيَاءُ أُطَرْتُهَا إِحْضَارَا .
Böyle inşâd etti: **أُعْثَرُ**, faili adlandırılmamış sigası üzere; ve **أَعْثُر** diye rivayet olunur. Ve Allah onu **أَعْثَرَهُ**: onu bedbaht etti.
Ve **العَثُورُ**: yerlerden helâk edici olan. **ذُو الرُّمَّةِ** dedi ki:
ومَرْهُوبَةِ العَاثُورِ تَرْمِي بِرَكْبِهَا ... إِلى مِثْلهِ حَرْف بَعِيد مَنَاهِلُهْ .
Ve **العَجّاج** dedi ki:
وَبَلْدَةٍ كَثِرَةِ العاثُورِ تُنَازِعُ الرّياحَ سَحْجَ المُورِ
Yani: helâk ediciler; ve “**مَرْهُوبَةش العَثُورِ**” diye rivayet eder.
Mecazdan: **العاثُورُ**: şer ve şiddet; kesre ile **العِثَارِ** gibi. Denir: ondan **عاثُوراً** ve **عِثَاراً** ile karşılaştım; yani şiddet. Ve “şer **عاثُورِ**’una düştüler”; yani şerden ve şiddetten bir karışıklığın içine.
Ve **العِثَارُ** ve **العَاثُور**: kendisiyle tökezlenen şeydir.
**العاثُورُ**: birinin içine düşmesi için hazırlanmış şeydir. Ve **اللسان**’da: başkasını içine düşürmek için hazırladığı şeydir. Ve **الزَّمَخْشَرِيّ** dedi ki: batıp kalan kimseye denir: “**وَقَع في عاثُورٍ**”; yani helâk edici bir şeye düştü. Aslı: aslan için kazılan bir çukurdur; av için yahut başkası için içine düşsün diye.
Dedim ki: Yakub, **عافُورٍ**’daki **الفاء**’nın **عاثُور**’daki **الثاء**’dan بدل olduğuna gitti. **الأَزْهَرِيُّ** dedi ki: onun gittiği şeyin bir yönü vardır; ancak biz **الفاء** için bir yön bulduğumuzda onu onda, asıl olduğuna hamlederiz; onda بدل olduğuna hükmetmek câiz olmaz; ancak çirkinlik ve zayıf bir tecavüz üzere. Çünkü onların sözü: “**وَقَعُوا في عافُورٍ**”, şiddetten de olan **العَفْرِ**’den **فاعُولاً** olabilir; ve bunun için “**عِفْرِيتٌ**” dediler, şiddetinden dolayı.
**العاثُورُ**: kuyudur; bazen onunla vasfedilir. Hicazlılardan bazıları dedi ki:
ألا لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَبِيتَنَّ لَيْلَةً ... وذُكْرُكِ لا يَسْرِي إِلىَّ كما يَسْرِى
وهَلْ يَدَعُ الوَاشُونَ إِفسَادَ بَيْنِنَاوحَفْرَ الثَّأَي العَثُورِ من حَيْثُ لا نَدْرِي

Ve **الصّحاح**’ta: “Ve bizim için **العَثُور**’dan bir çukur (kazma)” (vardır). İbn Sîde dedi: (Bu) bir sıfat olur ve bir بدل olur. Ezherî dedi: Ve **العاثُور**; onu, **الواشِي**’nin kendisini içine düşürdüğü şerden, kendisini içine düşürdüğü şeye bir mesel olarak vurmuştur.

Mecazdandır: **العُثُور** (ḍamme ile): talep olmaksızın bir iş üzerine muttali olmak; fetha ile **العَثْر** gibi. **عَثَرَ** adamın sırrı üzerine, **يَعْثُرُ** **عُثُوراً** ve **عَثْراً**: muttali oldu. Ve **أَعْثَرَه**: onu muttali kıldı.

İbnü’l-Kattâ‘ın **كِتابِ الأَبْنِيَةِ**’sinde: **عَثَرْتُ** iş üzerine **عَثْراً**; ve bir lugat: **أَعْثَرْتُ**; ve Kur’an’ın lugatı: **أَعْثَرْتُ** başkasını. Bitti.

Ve **التَّنْزِيل**’de: “Ve işte böylece **أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ**” yani: onların üzerine başkalarını **أَعْثَرْنا**; mef‘ûlü hazfetti.

Ve **البَصَائِر**’de, Allah Teâlâ’nın sözü: “**أَعْثَرْنَا عَلَيْهِم**”. Yani: talep etmedikleri hâlde onları onların üzerine vakıf kıldık.

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “**فإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً**” mânâsı: eğer onların ikisinin hıyanet ettiği üzerine muttali olunursa.

Leys dedi: **عَثَرَ** adam, **يَعْثُرُ** **عُثُوراً**: başkasının üzerine hücum etmediği bir işe hücum ettiği zaman. Ve **عَثَرَ يَعْثُرُ عَثْراً**: yalan söyledi; Kurâ‘dan. Denir: filân **العَثْرِ** ve **البائنِ** içindedir; hak ve bâtıl kastedilir; Sâğânî söyledi.

**عَثَرَ** damar, **يَعْثُرُ** **عَثْراً**: vurdu; Lahyânî’den.

Ve **العِثْيَرُ** (Hizyem gibi) yani kesre ile sonra sükûn sonra fetha: topraktır; onda **عَثْير** (yani fetha ile) deme; çünkü الكلام’da fâ’sı fetha ile **فَعْيَل** yoktur; ancak **ضَهْيَد** vardır ve o مصنوع’tur.

**العِثْيَرُ**: parlayan toz; **العِثْيَرَة** gibi. Dedi ki:
“**تَرَى لَهُمْ حَوْلَ الصِّقَعْلِ عِثْيَرَة**”
Yani: tozu.

Ve **العِثْيَرَاتُ**: toprak; Sîbeveyh onu hikâye etti.

Denildi: **العِثْيَرُ**: yürüdüğün zaman ayaklarının parmak uçlarıyla çamurdan yahut topraktan yahut keseklerden çevirdiğin her şeydir; ayaktan onun dışında bir أثر görülmez; denir: onun için ne bir أثر gördüm ne de **عِثْيَراً**.

**العَثْيَرُ**: gizli izdir; ve denildi: o, izden daha gizlidir; **العَيْثَرِ** gibi; **المُثَنّاةِ التَّحْتِيَّةِ**’yi öne almakla. Ve gizli kalmaz ki, “**غَيْهَب** misali” deseydi daha iyi olurdu. Ve ikisinde de (yani iki lafızda) **العَيْن**’in fethası, iz mânâsındadır; toprak mânâsında değil; daha önce geçtiği gibi.

Ve meselde: “Onun ne bir أثر’ü vardır ne de **عَثْيَرٌ**.” Ve denir: “ve ne de **عَيْثَرٌ**”; **فَيْعَل** misali; yani yaya olarak bilinmez ki izi belli olsun; ne de süvari olarak ki atı tozu kaldırsın.

Asma‘î, Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’dan rivayet etti: O dedi ki: **سَلْحُون** bina edildi; Yemen’de bir şehir. Seksen yılda yahut yetmiş yılda. Ve **بَرَاقِشُ** ve **مَعِينِ** onların ellerinin yıkantısıyla bina edildi; artık **سَلْحِينَ** için ne bir أثر görülür ne de **عَيْثَرٌ**; ve şu ikisi ayaktadır.

Asma‘î dedi: **العَيْثَر**; **أَثَرٍ**’e tâbidir.

Ve **عَثْيَرَ** kuşu: onu koşar hâlde gördü de onu ürküttü. Temîmî Mugîre b. Habnâ dedi ki:
“**لَعَمْرُ أَبِيكَ يا صَخْرُ بنَ لَيْلَى لقد عَيْثَرْتَ طَيْرَكَ لو تَعِيفُ**”
İster: gerçekten gördün ve müşahede ettin.

Ve **العُثْرُ** (ḍamme ile): kartaldır; daha önce geçti ki, **الموحّدَة** ile olanı tashîftir; doğrusu **الثاء** iledir. Ve **العُثْرُ**: yalandır; son harfi harekelenir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve hadiste: “**ما كانَ بَعْلاً أو عَثَرِيّاً ففيه العُشْرُ**”. Ezherî dedi: **العَثَرِيُّ** (harekeli): **العِذْيُ**’dir; o, göğün suladığı hurmadandır. Ve denildi: ekindendir: sel ve yağmur suyuyla sulanan ve su, mesâillerden ona akıtılan.

Ve **الجَمْهَرِة**’de: **العَثَرِيُّ**: göğün suladığı ekindir; fetha sonra sükûn ile **العَثْرِ** gibi.

İbnü’l-Esîr dedi: o, kökleriyle, bir çukurda toplanan yağmur suyundan içen hurmadandır.

Mecazdandır: hadiste “Allah’a insanların en buğz edileni **العَثَرِيُّ**’dir.” Dedi: o, ne dünya ne âhiret talebinde olmayan kimsedir. Denir: filân **عَثَريّاً** geldi; boş geldiği zaman. Ve onun **ثاء**’sı, İbnü’l-A‘râbî ve Şemir’den, üç noktalı olarak şeddelenebilir. Sa‘leb onu reddetti ve dedi: doğrusu onu hafifletmektir.

Ve denildi: o, **عَثَرِيِّ النّخْلِ**’dendir; onunla isimlendirildi; çünkü sulamasında, dolap ve benzeriyle bir yorgunluğa ihtiyaç duymaz; sanki suyu, sahibinden bir amel olmaksızın, **عَثْراً** olarak bulmuştur; sanki **العَثْرِ**’e nisbet edilmiştir. Ve **الثاءِ**’nin harekesi, nisbetin değişikliklerindendir.

Ve bir defa dedi: **عَثَرِياً** berrak geldi; yani bir şey olmaksızın boş. Ebû’l-‘Abbâs dedi: o, hadiste gelen **العَثَرِيِّ** (ثاء’sı muhaffef) değildir; bu ise **الثَّاءِ**’sı muşedded olandır.

Ve **عَثَّر** (Bakkam gibi): Yemen’de bir aslan ini. Ve denildi: Tebâle’de bir dağdır; onda bir aslan ini vardır. Ve onun benzeri yoktur; ancak **خَضَّمٌ** ve **بَقَّمٌ** ve **بَذَّرٌ (vardır)**. Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın şiirinde ve oğlu Ka‘b b. Züheyr’in şiirinde vâki olmuştur. Ka‘b dedi ki:
“**مِنْ خادِر من لُيُوثِ الأُسْدِ مَسْكَنُه ... بِبَطْنِ عَثَّرَ غِيلٌ دونَه غِيلُ**”
Ve Züheyr dedi ki:
“**لَيْثٌ بعَثَّرَ يَصْطادُ الرّجالَ إذا ... ما اللَّيْثٌ كَذَّبَ عن أقْرَانِه صَدَقاً**”

Ve **عَثْر** (Bahr gibi): Yemen’de bir beldedir. Ebû’l-‘Alâ el-Faradî onu sükûn ile böyle kaydetti; İbnü’s-Sem‘ânî de onu böyle zikretti; İbnü’l-Esîr de ona tâbi oldu. Ve bu, emîrin sözünün مقتضى’sıdır. Ve ona nisbet edildi: Yûsuf b. İbrâhîm **العَثْرِيُّ**, ‘Abdürrezzâk’tan; ondan da Şu‘ayb **الذّارِعُ**.

Hâzimî, İbn Mâkûlâ’ya reddiye yaptı ve onun **عَثَر** (Bakkam gibi)’a nisbet olduğunu zannetti. Hâfız dedi: öyle değildir; çünkü muşedded olana kimse nisbet edilmemiştir. Sonra dedi: ve sükûn ile de Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. el-Hasen b. ‘Alî el-Hârisî **العَثْريّ**; ve müteahhirînden, köyü İbn Karye olan şair Muhammed b. İbrâhîm **العَثْرِيّ**.

**عُثَارَي** (Sükârâ gibi) ḍamme ile: bir vâdinin adıdır; gizli değildir ki, “ḍamme ile” sözüyle yetinseydi daha **أَخْضَر** olurdu.

Denir: **عَثْيَرُ الشَّيْءِ** (Ca‘fer gibi): onun aynıdır ve şahsıdır; bütün asıllarda böyle (gelmiştir). Doğrusu: **عَيثَرُ الشيْءِ**; **الياء**’ı **المثَلَّثَة**’nin önüne almakla; **التَّكْمِلَة** ve **اللَّسَان**’da olduğu gibi. Ondandır: **عَيْثَرْتُ الشَّيْءَ**; eğer müşahede ettiysen ve şahıslaştırdıysan.

**عَثِرَةُ** (Zenihâ gibi): onun zikri hadiste gelmiştir. Ve dediler: o, bir yer adıdır. Hadis ise: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, **عَثِرَةَ** yahut **عَفِرَةَ** yahut **غَدِرَةَ** diye adlandırılan bir araziden geçti de onu **خَضِرَةَ** diye adlandırdı.” Yani tefe’ülen; çünkü **العَثِرَة** bitkisi olmayan yerdir; ancak bir düzlüktür; onun üzerine **العِثْيَرُ** (o da tozdur) yükselmiştir. Ve **العَفِرَةُ**, yerin **عُفْرَة**’sindendir. Ve **الغَدِرَةُ**: bitkiye müsamaha etmeyen; eğer bir şey bitirirse onda âfeti çabuklaştıran: **الغَدْر**’den alınmıştır; Sâğânî söyledi. **خضر** maddesinde geçti; ona müracaat et.

Mecazdandır: denir: sultanın yanında onunla **أَعْثَرَ**; yani onda ayıpladı ve onun tuzağa düşürülmesini istedi ve ondan bir **عاثُورٍ**’a düşmesini (istedi); **الأَساس** ve **التكملة**’de böyledir.

Ve **عَيْثَرٌ** (Haydar gibi): el-Kâsım’ın oğlu; bir muhaddistir. Sâğânî onu **فيعبثر**’de zikretti.

Ve **عُثَيْرٌ** ( **زُبَيْرٍ** gibi) **عتر**’de; sanki, daha önce zikri geçmiş olan **عُمَارَةَ بنِ عُتَيْرٍ** kalesinin bânîsinin ismine işaret ediyor gibidir; yoksa, orada kendisine havale edilecek bir şey yoktur. Doğrusu, **عُبَيْثِرٌ**’dir; ( **الموحَّدةِ**’nin) damme ile sonra fetha ile; **عَبْثَر**’ın tasğîri; ve o, **صُهْبَانَ**’ın oğlu, kumandan’dır; **الصاغانيّ** onu yerinde zikrettiği gibi. Böylece, musannife iki isimde tashîf vâki olmuştur; doğrusu **الصاغانِيّ** ile beraberdir; öyleyse düşün.

Ve **عِثْرَانُ** (kesre ile) ve **عُثَيْرٌ** ( **زُبَيْرٍ** gibi) ve **عَثِيرٌ** ( **أَميرِ** misali) ve **عِثْيَرٌ** ( **حِذْيَمٍ** misali): isimlerdir; bütün asıllarda böyle (gelmiştir); o da yanlıştır. Çünkü **الصّاغانيّ**, bu dördünde, onların erkek isimleri değil, bir yer (adı) olduğunu zikretmiştir; ibaresinin mefhumu üzere; öyleyse düşün.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **العَثْرَةُ** (fetha ile): sürçme; ve o mecazdır. Ve hadiste: “لا حَليمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ” yani, işlere binip de onlarda sürçmedikçe, hilm ile vasfedilmez; böylece ondan ibret alır ve hatanın yerlerini açıkça görür de onlardan sakınır.

Ve **العَثْرَةُ**: yürüyüşte **العِثَارِ**’dan bir kerre.

Ve **العَثْرَةُ**: cihad ve savaş; ondan hadîs: “لا تَبْدَأْهُم بالعَثْرَةِ.” yani, bilakis onları önce İslâm’a yahut cizyeye çağır; eğer cevap vermezlerse, o vakit cihad ile. Savaşa, bizzat **العَثْرَة** adı verilmiştir; çünkü savaş, sürçmesi çok olandır.

Ve **تَعَثَّرَ** dili: kekelemek; ve o mecazdır.

Ve Allah, senin **عَثْرَتَكَ**’nı ve **عِثَارَكَ**’nı affetti; ve o mecazdır.

Ve **العَثْرَةِ**’nin cem‘i: **عَثَراتٌ** (harekeli).

Ve “**أَعْثَرَوا** bir **عثرة**’yi onun ashabı üzerine”: onu onlara delâlet etti; ve o mecazdır. Ve “**عثار** şer” ( **عاثور** şer gibi) **الفراء**’dan. Ve “falanca, arkadaşını **العواثر** üzerinde bırakır”; ve o, **جد عاثر**’ın cem‘idir; ve o mecazdır. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti inşâd etti:
فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم
هوان السراة وابتغاء العواثر

Ve ( **العواثر**), **عاثور**’un cem‘i de olabilir; zaruret için **الياء** hazfedilmiştir.

Ve **العثور**: sırra hücum etmek. Ve sözünde **عثر** etti; ve o mecazdır.

Ve denilir: kavim arasında **عَيْثَرَةٌ** ve **غَيْثَرَةٌ** vardı; ve sanki **العَيْثَرَة** **الغَيْثَرَة**’den aşağıdır. Ve “kavmi **عَيْثَرَةٍ** ile **غَيْثَرَةٍ** arasında bıraktım” yani, bir savaşın altında bir savaş içinde; bunu **الأَصْمَعيُّ** söyledi.

Ve hadiste: “أَن قُرَيْشاً أَهلُ أَمانَة مَنْ بَغَاهاَ العَواثِيرَ كَبَّهُ اللهُ لمُنْخُرَيْهِ”. Ve **العَواثِر** diye de rivayet olunur.

Ve **العَاثِرَةُ**: sahibine sürçtüren hâdise.

Ve zaman onlarla **عَثَرَ** etti: onların üzerine helâk getirdi. Ve o mecazdır.

Ve **العَثِرُ**: yalancı.

Ve **أَرْضٌ عِثْيَرَةٌ**: tozu çok.

Ve **العَثَّارُ** ( **كَتّان** gibi): kurumayan bir yara. **الصاغانيُّ** dedi ki: bunda nazar vardır. Ve **الأَزْهَرِيُّ**, **الأَعْشَى**’ya ait olarak inşâd etti:
فباتَتْ وقَدْ أَوْرَثَتْ في الفُؤا ... د صَدْعاً يُخَالطُ عَثَّارَهَا

Ve **التكملة**’de: “فبانَتْ وقَدْ أَسْأَرَتْ” ve geri kalanı aynıdır. Ve denildi ki: **عَثّارُهَا**, **الأَعْشَى**’dır; onunla **عَثَر** etti de belâya uğratıldı; ve ondan, gönülde bir çatlak azık edindi.
