# عثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عثر

عثر، كضرب ونصر وعلم وكرم يعثر ويعثر ويعثر، الثالثة عن اللحياني عثرا، بالفتح، وعثيرا، كأمير، وعثارا، ككتاب، وتعثر، إذا كبا. وقد عثر في ثوبه، وخرج يتعثر في أذياله، وعثربه فرسه فسقط. وفي التهذيب: عثر الرجل يعثر عثرة، وعثر الفرس عثارا، قال: وعيوب الدواب تجيء على فعال مثل العضاض والعثارو الخراط والضراح والرماح وما شاكلها. من المجاز: عثر جده، يعثر ويعثر: تعس، على المثل، وأعثره الله تعالى، وعثره تعثيرا، فيهما، وأنشد ابن الأعرابي:
  فخرجت أعثر في مقادم جبتي                      لولا الحياء أطرتها إحضارا. هكذا أنشده أعثر، على صيغة. مالم يسم فاعله، ويروى أعثر. وأعثره الله: أتعسه. والعثور: المهلكة من الأرضين، قال ذو الرمة:
  ومرهوبة العاثور ترمي بركبها                      إلى مثله حرف بعيد مناهلـه. وقال العجاج: وبلدة كثرة العاثور تنازع الرياح سحج المور.
 يعني المتالف، ويروي  مرهوبةش العثور  . من المجاز: العاثور: الشر والشدة، كالعثار، بالكسر، يقال: لقيت منه عاثورا، وعثارا، أي شدة، ووقعوا في عاثور شر، أي في اختلاط من الشر وشدة. والعثار والعاثور: ما عثر به. العاثور: ما أعد ليقع فيه أحد، وفي اللسان: ما أعده ليوقع فيه آخر. وقال الزمخشري: يقال للمتورط: وقع في عاثور، أي مهلكة، وأصله حفرة تحفر للأسد، ليقع فيها، للصيد أو غيره. قلت: وذهب يعقوب إلى أن الفاء في عافور بدل من الثاء في عاثور، قال الأزهري: وللذي ذهب إليه وجه، إلا أنا إذا وجدنا للفاء وجها نحملها فيه على أنه أصل لم يجز الحكم بكونها بدلا فيه إلا على قبح وضعف تجوز، وذلك أنه يجوز أن يكون قولهم: وقعوا في عافور فاعولا من العفر، لأن العفر من الشدة أيضا، ولذلك قالوا: عفريت، لشدته. العاثور: البئر، وربما وصف به، قال بعض الحجازيين:
  ألا لـيت شـــعـــري هـــل أبـــيتـــن لـــيلة                      وذكــرك لا يســـري إلـــى كـــمـــا يســـرى
  وهل يدع الواشون إفساد بينناوحفر الثأي العثور من حيث لا ندري

  وفي الصحاح:  وحفرا لنا العثور  ، قال ابن سيده: يكو صفة ويكون بدلا. قال الأزهري: والعاثور ضربه مثلا لما يوقعه فيه الواشي من الشر. من المجاز: العثور، بالضم: الاطلاع على أمر من غير طلب، كالعثر، بالفتح.عثر على سر الرجل يعثر عثورا وعثرا: اطلع. وأعثره: أطلعه. وفي كتاب الأبنية لابن القطاع: عثرت على الأمر عثرا، ولغة أعثرت، ولغة القران: أعثرت غيري. انتهى، وفي التنزيل:  وكذلك أعثرنا عليهم  أي :أعثرنا عليهم. غيرهم، فحذف المفعول، وفي البصائر قوله تعالى:  أعثرنا عليهم  . أي وقفناهم عليهم من غير أن طلبوا. وقوله تعالى  فإن عثر على أنهما استحقا إثما  معناه، فإن اطلع على أنهما قد خانا. وقال الليث: عثر الرجل يعثر عثورا، إذا هجم على أمر لم يهجم عليه غيره. وعثر يعثر عثرا: كذب، عن كراع، يقال: فلان في العثر والبائن، يراد في الحق والباطل، قاله الصاغاني. عثر العرق يعثر عثرا: ضرب، عن اللحياني. والعثير، كحذيم، أي بكسر فسكون ففتح: التراب، ولا تقل فيه: عثير، أي بالفتح، لأنه ليس في الكلام فعيل بفتح الفاء إلا ضهيد، وهو مصنوع. العثير: العجاج الساطع، كالعثيرة، قال:
  ترى لهم حول الصقعل عثيرة. يعني الغبار. والعثيرات: التراب، حكاه سيبويه. قيل: العثير: كل ما قلبت من الطين أو التراب أو المدر بأطراف أصابع رجليك إذا مشيت، لا يرى من القدم أثر غيره، فيقال: ما رأيت له أثرا ولا عثيرا. العثير: الأثر الخفي، وقيل هو أخفي من الأثر، كالعيثر، بتقديم المثناة التحتية، ولا يخفي لو قال: مثال غيهب كان أحسن، وفتح العين فيهما، أي في اللفظين في معنى الأثر لا التراب، كما تقدم. وفي المثل:  ماله أثر ولا عثير  ويقال: ولا عيثر، مثال فيعل، أي لا يعرف راجلا فيتبين أثره، ولا فارسا فيثير الغبار فرسه. وروى الأصمعي عن أبي عمرو بن العلاء أنه قال: بنيت سلحون. مدينة باليمن. في ثمنين سنة، أو سبعين سنة، وبنيت براقش ومعين بغسالة أيديهم، فلا يرى لسلحين أثر ولا عيثر، وهتان قائمتان، وقال الأصمعي: العيثر تبع لأثر. وعثير الطير: رآها جارية فزجرها، قال المغيرة بن حبناء التميمي: لعمر أبيك يا صخر بن ليلى لقد عيثرت طيرك لو تعيف.

  يريد: لقد أبصرت وعاينت: والعثر، بالضم: العقاب، وقد تقدم أنه بالموحدة تصحيف، والصواب أنه بالثاء والعثر الكذب، ويحرك، الأخيرة عن ابن الأعرابي. وفي الحديث:  ما كان بعلا أو عثريا ففيه العشر  قال الأزهري: العثري، محركة: العذي، وهو ما سقته السماء من النخل، وقيل: هو من الزرع: ما سقي بماء السيل والمطر، وأجري إليه الماء من المسايل وفي الجمهرة العثري: الزرع الذي تسقيه السماء، كالعثر، بفتح فسكون. وقال ابن الأثير: هو من النخيل الذي يشرب بعروقه من ماء المطر يجتمع في حفيرة. ومن المجاز: في الحديث  أبغض الناس إلى الله العثري  وقال: هو الذي لا يكون في طلب دنيا ولا آخرة، يقال: جاء فلان عثريا، إذا جاء فارغا، وقد تشدد ثاؤه المثلثة، عن ابن الأعرابي وشمر، ورده ثعلب فقال: والصواب تخفيفها، وقيل: هو من عثري النخل، سمي به لأنه لا يحتاج في سقيه إلى تعب بدالية وغيرها ، كأنه عثر على الماء عثرا بلا عمل من صاحبه، فكأنه نسب إلى العثر. وحركة الثاء من تغييرات النسب وقال مرة: جاء رائقا عثريا، أي فارغا دون شيء، قال أبو العباس: هو غير العثري الذي جاء في الحديث مخفف الثاء وهذا مشدد الثاء. وعثر كبقم: مأسدة باليمن، وقيل: جبل بتبالة، به مأسدة، ولا نظير لها إلا خضم، وبقم، وبذر، وقد وقع في شعر زهير بن أبي سلمى، وفي شعر ابنه كعب بن زهير، قال كعب:
  من خادر من ليوث الأسد مسكنه                      ببطن عثر غـيل دونـه غـيل وقال زهير:
  ليث بعثر يصطاد الـرجـال إذا                      ما الليث كذب عن أقرانه صدقا وعثر كبحر: د باليمن هكذا قيده أبو العلاء الفرضي بالسكون، وذكره كذلك ابن السمعاني وتبعه ابن الأثير، وهو مقتضى قول الأمير، وإليه نسب يوسف بن إبراهيم العثري، عن عبد الرزاق، وعنه شعيب الذارع، ورد الحازمي على ابن ماكوا، وزعم أنه منسوب إلى عثر كبقم، قال الحافظ: وليس كذلك فإن المشدد لم ينسب إليه أحد، ثم قال: وبالسكون أيضا أبو العباس أحمد بن الحسن ابن علي الحارثي العثري ومن المتأخرين محمد بن إبراهيم العثري، ابن قرية الشاعر. عثاري، كسكاري، بالضم، اسم واد، لا يخفى أنه لو اقتصر على قوله بالضم لكان أخضر. يقال: عثير الشيء، كجعفر عينه وشخصه، هكذا في الأصول كلها، والصواب عيثر الشيء، بتقديم الياء على المثلثة، كما في التكملة واللسان، ومنه يقال: عيثرت الشيء، إذا عاينت وشخصت. عثرة كزنخة، قد جاء ذكرها في الحديث، وقالوا: إنها اسم أرض. وأما الحديث فهو  أنه صلى الله عليه وسلم مر بأرض تسمى عثرة أو عفرة أو غدرة فسماها خضرة  أي تفاؤلا، لأن العثرة هي التي لا نبات بها، إنما هي صعيد قد علاها العثير، وهو الغبار، والعفرة من عفرة الأرض، والغدرة: التي لا تسمح بالنبات، وإن أنبتت شيئا أسرعت فيه الآفة: أخذت من الغدر قاله الصاغاني، قد تقدم في خ-ض-ر فراجعه. من المجاز: يقال: أعثر به عند السلطان، أي قدح فيه وطلب توريطه وأن يقع منه في عاثور، كذا في الأساس والتكملة. وعيثر، كحيدر، ابن القاسم، محدث، وذكره الصاغاني فيع-ب-ث-ر.

  وعثير، كزبير، في ع-ت-ر، كأنه يشير إلى اسم باني قلعة عمارة بن عتير، الذي تقدم ذكره، وإلا فليس هناك ما يحال عليه، والصواب، أنه عبيثر، بضم ففتح الموحدة، تصغير عبثر، وهو ابن صهبان القائد، كما ذكره الصاغاني في محله، فتصحف على المصنف في اسمين، والصواب مع الصاغاني، فتأمل. وعثران، بالكسر، وعثير، كزبير وعثير، مثل أمير، وعثير، مثل حذيم: أسماء، هكذا في الأصول كلها، وهو غلط أيضا، فإن الصاغاني ذكر في هؤلاء الأربعة أنها موضع لا أسماء رجال، كما هو مفهوم عبارته، فتأمل. ومما يستدرك عليه: العثرة، بالفتح: الزلة، وهو مجاز، وفي الحديث:  لا حليم إلا ذو عثرة  ، أي لا يوصف بالحلم حتى يركب الأمور، ويعثر فيها، فيعتبر بها ويستبين مواضع الخطإ فيجتنبها. والعثرة: المرة من العثار في المشي. والعثرة: الجهاد والحرب، ومنه الحديث  لا تبدأهم بالعثرة. أي بل ادعهم إلى الإسلام أولا، أو الجزية، فإن لم يجيبوا فبالجهاد، إنما سمي الحرب بالعثرة نفسها، لأن الحرب كثيرة العثار. وتعثر لسانه: تلعثم، وهو مجاز. وأقال الله عثرتك وعثارك، وهو مجاز. وجمع العثرة عثرات، محركة. وأعثروا عثرة على أصحابه: دله عليهم، وهو مجاز وعثار شر مثل عاثور شر عن الفراء وفلان يبقي صاحبه العواثر وهو جمع جد عاثر وهو مجاز وأنشد ابن الأعرابي: فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم هوان السراة وابتغاء العواثر وقد يكون جمع عاثور وحذف الياء للضرورة والعثور الهجوم على السر وعثر في كلامه وهو مجاز. ويقال: كانت بين القوم عيثرة وغيثرة، وكأن العيثرة دون الغيثرة، وتركت القوم بين عيثرة وغيثرة، أي في قتال دون قتال، قاله الأصمعي. وفي الحديث  أن قريشا أهل أمانة من بغاها العواثير كبه الله لمنخريه  . ويروى العواثر. والعاثرة: الحادثة تعثر بصاحبها. وعثر بهم الزمان: أخنى عليهم. وهو مجاز. والعثر: الكذاب. وأرض عثيرة: كثيرة الغبار. والعثار، ككتان: قرحة لا تجف قال الصاغاني: وفي ذلك نظر، وأنشد الأزهري للأعشى:
  فباتت وقد أورثت في الفؤا                      د صدعا يخالط عثارهـا وفي التكملة فبانت وقد أسأرت والباقي سواء، وقيل: عثارها هو الأعشى عثر بها فابتلي، وتزود منها صدعا في الفؤاد.

### Türkçe

عثر, **ضرب** ve **نصر** ve **علم** ve **كرم** gibi; **يعثر** ve **يعثر** ve **يعثر**; üçüncüsü **اللحياني**’den: **عثرا** (fetha ile), ve **عثيرا** ( **أمير** gibi), ve **عثارا** ( **كتاب** gibi), ve **تعثر**, sendelediği zaman. Ve elbisesinde **عثر** etti; ve eteklerinde sendeleyerek çıktı; ve atı onu **عثربه** etti de düştü. Ve **التهذيب**’de: adam **عثر** eder, **عثرة** ile; at **عثر** eder, **عثارا** ile; dedi ki: ve binek hayvanlarının ayıpları **فعال** vezni üzere gelir; **العضاض** ve **العثارو** ve **الخراط** ve **الضراح** ve **الرماح** ve benzerleri gibi. Mecazdan: onun talihi **عثر** etti; **يعثر** ve **يعثر**: tökezledi (uğursuzlandı), darb-ı mesel üzere; ve Allah Teâlâ onu **أعثره** etti; ve onu **تعثيرا** ile **عثره** etti; ikisinde de. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  Cübbemin önlerinde sendeleyerek çıktım;                      hayâ olmasa onu sürükleyerek getirirdim.
Böylece onu **أعثر** diye okuttu; meçhulün sigası üzere; ve **أعثر** diye de rivayet olunur. Ve Allah onu **أعثره** etti: onu uğursuzladı. Ve **العثور**: yerlerden helâk edici yer. **ذو الرمة** dedi ki:
  Ve korkulan **العاثور** (helâk yeri) bineklerini fırlatır                      onun benzerine; menzilleri uzak bir uç.
Ve **العجاج** dedi ki: Ve bir belde ki **العاثور**’u çoktur; rüzgârlar, dalganın sürtünmesini çekiştirir.
Yani helâk ediciler; ve “**مرهوبةش العثور**” diye de rivayet edilir. Mecazdan: **العاثور**: şer ve şiddet; **العثار** gibi, kesra ile; denir ki: ondan **عاثورا** ve **عثارا** ile karşılaştım; yani şiddet. Ve bir şer **عاثور**’una düştüler; yani şerden bir karışıklık ve şiddetin içine. Ve **العثار** ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen şey. **العاثور**: birinin içine düşmesi için hazırlanmış şey; ve **اللسان**’da: başkasını içine düşürmek için hazırladığı şey. Ve **الزمخشري** dedi ki: batmış olana denir: **عاثور**’a düştü; yani helâk yerine. Aslı: aslan için kazılan çukur; av için veya başkası için, içine düşsün diye. Dedim: **يعقوب** şuna gitti: **عافور**’daki **الفاء**, **عاثور**’daki **الثاء**’nın bedelidir. **الأزهري** dedi ki: onun gittiği şeye bir yön vardır; ancak biz **الفاء** için bir yön bulduğumuzda onu, aslî bir kök olduğu üzere hamlederiz; onda bedel olduğuna hükmetmek câiz olmaz; ancak çirkinlik ve zayıf bir mecaz üzere. Çünkü onların “**عافور**’a düştüler” sözü, **العفر**’den **فاعول** olabilir; zira **العفر** da şiddettendir; bunun için “**عفريت**” dediler; şiddetinden dolayı. **العاثور**: kuyu; ve belki onunla vasıflandırılır. Hicazlılardan biri dedi ki:
  Keşke bilsem; bir geceyi geçirir miyim                      ve senin zikrin, nasıl yürürse, bana da öyle yürür mü?
  Ve gammazlar aramızı bozmayı bırakır mı;                      ve bilmediğimiz yerden **العثور** olan **الثأي**’yi kazmayı?

Ve **الصحاح**’ta: “ve bize **العثور**’u kazdılar”; **ابن سيده** dedi ki: sıfat olur ve bedel olur. **الأزهري** dedi ki: **العاثور**’u, gammazın onu içine düşürdüğü şerre bir mesel yaptı. Mecazdan: **العثور**, damme ile: talep olmaksızın bir işe muttali olmak; fetha ile **العثر** gibi. Adamın sırrı üzerine **عثر** etti; **عثورا** ve **عثرا** ile: muttali oldu. Ve onu **أعثره** etti: onu muttali kıldı. **ابن القطاع**’ın **كتاب الأبنية**’sinde: işe **عثرا** ile muttali oldum; ve bir dil: **أعثرت**; ve Kur’an dili: başkasını **أعثرت**. Bitti. Ve tenzilde: **وكذلك أعثرنا عليهم** yani: onları, başkalarına onların üzerine muttali kıldık; mef’ûlü hazfetti. Ve **البصائر**’de onun sözü (Allah Teâlâ): **أعثرنا عليهم**; yani onları, talep etmedikleri hâlde onların üzerine durdurduk. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **فإن عثر على أنهما استحقا إثما** mânâsı: eğer onların hıyanet ettikleri üzerine muttali olunursa. Ve **الليث** dedi ki: adam **عثر** eder, **عثورا** ile; başkasının hücum etmediği bir işe ansızın dalarsa. Ve **عثر** eder, **عثرا** ile: yalan söyledi; **كراع**’dan. Denir ki: falan, **العثر** ve **البائن** içindedir; hak ve bâtıl içinde demektir; **الصاغاني** söyledi. Damar **عثر** eder, **عثرا** ile: vurdu; **اللحياني**’den. Ve **العثير**, **حذيم** gibi; yani kesra ile sonra sükûn sonra fetha: toprak. Ve onda “**عثير**” (yani fetha ile) deme; çünkü sözde, **فعيل** vezninde fetha ile **الفاء** ancak **ضهيد** vardır; o da uydurmadır. **العثير**: parlayan toz bulutu; **العثيرة** gibi. Dedi ki:
  Onlar için **الصقعل** çevresinde bir **عثيرة** görürsün.
Yani toz. Ve **العثيرات**: toprak; **سيبويه** nakletti. Denildi: **العثير**, yürüdüğünde ayak parmaklarının uçlarıyla çamurdan veya topraktan veya kerpiçten çevirdiğin her şeydir; ayaktan onun dışında bir iz görülmez; denir ki: onun için ne bir iz gördüm ne de bir **عثيرا**. **العثير**: gizli iz. Ve denildi: o, izden daha gizlidir; **العيثر** gibi; **المثناة التحتية**’yi öne almakla. Ve “**غيهب** misali” deseydi daha iyi olurdu; ve ikisinde de **العين**’i fetha ile; yani iki lafızda da, toprak değil iz mânâsında; geçtiği üzere. Ve meselde: **ماله أثر ولا عثير**; ve denir ki: ve ne de **عيثر**; **فيعل** misali; yani yaya olarak bilinmez ki izi seçilsin; ne de süvari olarak ki atı tozu kaldırsın. Ve **الأصمعي**, **أبي عمرو بن العلاء**’dan rivayet etti: **سلحون**’u bina ettim; Yemen’de bir şehir; seksen yılda veya yetmiş yılda. Ve **براقش** ve **معين**’i ellerinin yıkantısıyla bina ettim; artık **سلحين** için ne bir iz görülür ne de bir **عيثر**; şu ikisi ayaktadır. Ve **الأصمعي** dedi ki: **العيثر**, **أثر**’e tâbidir. Ve kuşun **عثير**’i: onu koşar hâlde gördü de onu ürküttü. **المغيرة بن حبناء التميمي** dedi ki: Babana yemin olsun ey **صخر بن ليلى**, gerçekten kuşunu **عيثرت** ettin; keşke uğursuzluk çıkarsaydın.

Muradı: gerçekten gördün ve müşahede ettin. Ve **العثر**, damme ile: kartal; ve daha önce geçti ki o, **الموحدة** ile tashiftir; doğrusu, **الثاء** iledir. Ve **العثر**: yalan; harekelenir; sonuncusu **ابن الأعرابي**’dendir. Ve hadiste: **ما كان بعلا أو عثريا ففيه العشر**. **الأزهري** dedi ki: **العثري**, harekeli: **العذي**’dir; o da gökten sulanan hurmadır. Ve denildi: ekinden, sel ve yağmur suyuyla sulanan; ve su, ona su yollarından akıtılan. Ve **الجمهرة**’de **العثري**: göğün suladığı ekin; **العثر** gibi; fetha sonra sükûn ile. Ve **ابن الأثير** dedi ki: o, kökleriyle, bir çukurda toplanan yağmur suyundan içen hurmadandır. Mecazdan: hadiste: **أبغض الناس إلى الله العثري**. Ve dedi ki: o, ne dünya ne âhiret talebinde olmayan kimsedir. Denir ki: falan **عثريا** geldi; boş geldiği zaman. Ve onun **الثاء**’ı, **المثلثة** olarak, şeddelenebilir; **ابن الأعرابي** ve **شمر**’den. **ثعلب** onu reddetti de dedi ki: doğrusu, hafifletmektir. Ve denildi: o, **عثري النخل**’dendir; onunla adlandırıldı; çünkü sulamasında, dolap ve benzeriyle bir yorgunluğa ihtiyaç duymaz; sanki suyu, sahibinden bir iş olmaksızın **عثرا** ile bulmuş gibidir; sanki **العثر**’e nisbet edildi. Ve **الثاء**’ın harekesi, nisbetin değişikliklerindendir. Ve bir kere dedi ki: parlak, **عثريا** geldi; yani bir şey olmaksızın boş. **أبو العباس** dedi ki: bu, hadiste gelen **العثري** değildir; onun **الثاء**’ı hafiftir; bunun **الثاء**’ı şeddelidir. Ve **عثر**, **بقم** gibi: Yemen’de bir aslanlık. Ve denildi: **تبالة**’de bir dağdır; onda bir aslanlık vardır; ve onun benzeri yoktur; ancak **خضم** ve **بقم** ve **بذر**. Ve **زهير بن أبي سلمى**’nın şiirinde ve oğlu **كعب بن زهير**’in şiirinde vâki olmuştur. **كعب** dedi ki:
  Aslanların aslanlarından bir ininde; meskeni                      **عثر**’ın karnında; önünde bir koruluk, ardından bir koruluk.
Ve **زهير** dedi ki:
  **عثر**’da bir aslan, erkekleri avlar;                      aslan, akranlarından doğruyu yalanlamadığında.
Ve **عثر**, **بحر** gibi: Yemen’de bir köy; **أبو العلاء الفرضي** onu böyle, sükûn ile kaydetti; **ابن السمعاني** de onu böyle zikretti ve **ابن الأثير** ona tâbi oldu; ve bu, **الأمير**’in sözüne uygundur. Ve ona nisbet edildi: **يوسف بن إبراهيم العثري**, **عبد الرزاق**’tan; ondan da **شعيب الذارع**. **الحازمي**, **ابن ماكوا**’ya reddiye verdi ve onun, **بقم** gibi **عثر**’a nisbet olduğunu iddia etti. **الحافظ** dedi ki: öyle değildir; çünkü şeddeli olana kimse nisbet edilmemiştir. Sonra dedi ki: ve sükûn ile de: **أبو العباس أحمد بن الحسن ابن علي الحارثي العثري**; ve müteahhirlerden: **محمد بن إبراهيم العثري**, şairin köyünün oğlu. **عثاري**, **سكاري** gibi; damme ile; bir vadi adıdır. Gizli değildir ki “damme ile” sözüyle yetinseydi daha yeşil olurdu. Denir ki: şeyin **عثير**’i, **جعفر** gibi: onun gözü ve şahsı; böylece bütün asıllarda. Doğrusu: şeyin **عيثر**’i; **الياء**’ı **المثلثة**’nin önüne almakla; **التكملة** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ondan: şeyi **عيثرت** ettim; müşahede edip şahıslaştırdığım zaman. **عثرة**, **زنخة** gibi; hadiste zikri gelmiştir. Ve dediler ki: o, bir yer adıdır. Hadis ise: “O, sallallahu aleyhi ve sellem, **عثرة** veya **عفرة** veya **غدرة** denilen bir yerden geçti de onu **خضرة** diye adlandırdı”; yani tefe’ülen. Çünkü **العثرة**, bitkisi olmayan yerdir; ancak üstüne **العثير** (o da tozdur) çıkmış bir düzlük. Ve **العفرة**, yerin **عفرة**’sındandır. Ve **الغدرة**: bitkiye izin vermeyen; bir şey bitirse de onda âfet çabuklaşır: onu alır; **الغدر**’den alınmıştır; **الصاغاني** söyledi. **خ-ض-ر**’da geçti; ona dön de bak. Mecazdan: denir ki: sultanın yanında onunla **أعثر** etti; yani onda ayıp aradı ve onu batırmayı istedi; ve ondan, bir **عاثور**’a düşmesini; **الأساس** ve **التكملة**’de böyle. Ve **عيثر**, **حيدر** gibi: **ابن القاسم**; muhaddis; ve **الصاغاني** onu **فيع-ب-ث-ر**’de zikretti.

Ve **وعثير**; **زبير** gibi; **ع-ت-ر** maddesinde; sanki, daha önce zikri geçmiş olan **عمارة بن عتير** kalesinin banisinin adına işaret ediyor gibidir; yoksa, kendisine havale edilecek bir şey yoktur. Doğrusu, onun **عبيثر** olduğudur; **الموحدة**’nın (yani **الباء**’nın) dammeli sonra fethalı olmasıyla; **عبثر**’ın küçültmesidir; ve o, kumandan **صهبان**’ın oğludur; **الصاغاني**’nin onu yerinde zikrettiği gibi. Böylece, musannife iki isimde tashif vaki olmuştur; doğrusu **الصاغاني** ile beraberdir; öyleyse düşün.

Ve **عثران**, kesre ile; ve **وعثير**, **زبير** gibi; ve **عثير**, **أمير** gibi; ve **عثير**, **حذيم** gibi: isimlerdir; bütün asıllarda böylece (gelmiştir); o da yanlıştır. Çünkü **الصاغاني**, bu dördünde, onların erkek isimleri değil bir yer olduğunu zikretmiştir; ibaresinin mefhumu üzere; öyleyse düşün.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **العثرة**, fetha ile: sürçme; ve o mecazdır. Ve hadiste: “لا حليم إلا ذو عثرة”; yani, işlere binmedikçe ve onlarda sürçmedikçe, onlardan ibret alıp hatanın yerlerini açıklıkla görmedikçe, onlardan sakınmadıkça, hilim ile vasıflanmaz.

Ve **العثرة**: yürüyüşte **العثار**’dan bir keredir.

Ve **العثرة**: cihad ve savaştır; ondan hadistir: “لا تبدأهم بالعثرة”. Yani, bilakis onları önce İslâm’a yahut cizyeye çağır; eğer cevap vermezlerse, o halde cihad iledir. Savaş, bizzat **العثرة** diye isimlendirilmiştir; çünkü savaş, çokça **العثار**lıdır.

Ve “**تعثر** lisanı”: kekelemek; ve o mecazdır.

Ve “Allah senin **عثرتك**’ni ve **عثارك**’ını affetsin”; ve o mecazdır.

Ve **العثرة**’nin cem‘i **عثرات**’tır; harekeli.

Ve “**أعثروا** bir **عثرة**’yi onun ashabı üzerine”: onları ona gösterdi; ve o mecazdır.

Ve “**عثار** şer” **عاثور** şer gibidir; **الفراء**’dan. Ve “falanca, arkadaşını **العواثر** üzerinde bırakır”; ve o, **جد عاثر**’ın cem‘idir; ve o mecazdır. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti inşad etti:
فهل تفعل الأعداء إلا كفعلهم
هوان السراة وابتغاء العواثر

Ve (bu) **عاثور**’un cem‘i olabilir; ve zaruret için **الياء** hazfedilmiştir.

Ve **العثور**: sırra hücum etmektir.

Ve “**عثر** sözünde”: ve o mecazdır.

Ve denilir: kavim arasında **عيثرة** ve **غيثرة** vardı; ve sanki **العيثرة**, **الغيثرة**’den aşağıdır. Ve “kavmi **عيثرة** ile **غيثرة** arasında bıraktım”; yani, savaşın altında bir savaşta. Bunu **الأصمعي** söyledi.

Ve hadiste: “أن قريشا أهل أمانة من بغاها العواثير كبه الله لمنخريه”. Ve **العواثر** diye de rivayet olunur.

Ve **العاثرة**: sahibini sendeleten hadisedir.

Ve “zaman onlara **عثر** etti”: onları helâk etti. Ve o mecazdır.

Ve **العثر**: yalancıdır.

Ve “**أرض عثيرة**”: tozu çoktur.

Ve **العثار**, **كتان** gibi: kurumayan yaradır. **الصاغاني** dedi ki: bunda bir nazar vardır. Ve **الأزهري**, **الأعشى**’dan şu beyti inşad etti:
فباتت وقد أورثت في الفؤا
د صدعا يخالط عثارهـا

Ve **التكملة**’de: “فبانت وقد أسأرت” ve geri kalanı aynıdır. Ve denildi ki: onun **عثارها**’sı, **الأعشى**’dır; onunla **عثر** etti de belaya uğratıldı; ve ondan, gönülde bir çatlak azık edindi.
