# عثل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عثل

العَثَلُ والعَثِلُ: الكثير من كل شيء؛ قال الأَعْشَى:
إِنِّي لَعَمْرُ الذي حَطَّتْ مَناسِمُها
تَهْوِي، وسِيقَ إِليه الباقِرُ العَثَلُ
وقد عَثِلَ عَثَلاً. والعِثْوَلُّ من الرجال: الجافي الغليظُ. والعِثْوَلُّ والعَثَوْثَلُ: الكثيرُ اللحم الرِّخْوُ. ونَخْلة عَثُولٌ: جافيةٌ غليظةٌ. ورَجُلٌ عِثْوَلٌّ أَي عَيٌّ فَدْمٌ ثَقِيلٌ مُسْتَرْخٍ مثل القِثْوَلِّ؛ وأَنشد ابن بري للراجز:
هاجَ بعِرْس حَوْقَلٍ عِثْوَلِّ
قال أَبو الهيثم: قال لي أَعرابي ولصاحب لي كان يَسْتَثْقِله وكُنَّا معاً نختلف إِليه فقال لي: أَنت قُلْقُلٌ بُلْبُلٌ، وصاحبُك هذا عِثْوَلٌّ قِثْوَلٌّ. والعَثُولُ: الأَحْمق، وجمعه عُثُلٌ. والعِثْوَلُّ: الكثيرُ شَعَر الجسد والرأْس. ولِحْيَةٌ عِثْوَلَّة: ضَخْمة؛ قال: وأَنْتَ في الحَيِّ قَلِيلُ العِلَّه،
ذو سَبَلاتٍ ولِحىً عِثْوَلَّه
الفراء: عَثَمَتْ يدُه وعَثَلَتْ تَعْثُل إِذا جَبَرتْ على غير استواء؛ وأَنشد:
تَرَى مُهَجَ الرِّجالِ على يَدَيْه،
كأَنَّ عِظامَهُ عَثَلَتْ بجَبْر
وقد رُوي حديثٌ للنخعي في الأَعضاء: إِذا انْجَبَرَت على غير عَثْلٍ صُلْحٌ
(* قوله «إذا انجبرت على غير عثل صلح» أورده ابن الأثير في حرف الميم على رواية عثم بالميم وتمامه: وإذا انجبرت على عثم الدية) باللام، وأَصله عثْم بالميم.
والعَثَل: ثَرْبُ الشاة وهو الخِلْمُ والسِّمْحاق. قال الجوهري (* قوله
«قال الجوهري» أي ناقلاً من كتاب سيبويه كما هي عبارته): ويقال للضَّبُع أُمُّ عِثْيَل. قال ابن بري: الذي في كتاب سيبويه أُمُّ عَنْثَل. ويقال للضَّبُع عَنْثَل، وكذا ذكره أَهل اللغة أُمُّ عَنْثَل لا غير، وقال: قد وسع القَزَّاز في هذا الفصل

### Türkçe

**العَثَلُ** ve **العَثِلُ**: her şeyden çok olan; **الأَعْشَى** dedi ki:
İnnî le‘amru’l-lezî ḥaṭṭat menâsimuhâ
Tehvî, ve sîḳa ileyhi’l-bâḳiru’l-**عَثَلُ**
Ve gerçekten **عَثِلَ** **عَثَلاً**. Ve erkeklerden **العِثْوَلُّ**: kaba, kalın olandır.
Ve **العِثْوَلُّ** ve **العَثَوْثَلُ**: gevşek etten çok olandır. Ve **نَخْلة عَثُولٌ**: kaba,
kalın. Ve **رَجُلٌ عِثْوَلٌّ** yani: aptal, budala, ağır, gevşek; **القِثْوَلِّ** gibi;
ve İbn Berrî râcize şu beyti okudu:
Hâce bi‘irs ḥavḳalin **عِثْوَلِّ**
**أَبو الهيثم** dedi: Bana bir bedevî dedi ve benim bir arkadaşıma da—onu ağır buluyordu—ve biz
birlikte ona gidip gelirdik; bana dedi ki: Sen **قُلْقُلٌ بُلْبُلٌ**sün, ve şu arkadaşın **عِثْوَلٌّ**
**قِثْوَلٌّ**dür. Ve **العَثُولُ**: ahmak; çoğulu **عُثُلٌ**dür. Ve **العِثْوَلُّ**: çok
vücut ve baş saçı olandır. Ve **لِحْيَةٌ عِثْوَلَّة**: iri; dedi ki:
Ve ente fi’l-ḥayyi ḳalîlu’l-‘illeh,
Zû sebalâtin ve liḥan **عِثْوَلَّه**
**الفراء**: Eli **عَثَمَتْ** ve **عَثَلَتْ** **تَعْثُل**; eğer düzgün olmayan bir şekilde kaynadıysa;
ve şu beyti okudu:
Terâ muhece’r-ricâli ‘alâ yedeyh,
Ke-enne ‘iẓâmehu **عَثَلَتْ** bi-cebr
Ve uzuvlar hakkında **النخعي**’den bir hadis rivayet edilmiştir: “Eğer **عَثْلٍ** olmaksızın
düzgün olmayan bir şekilde kaynarsa, sulh(=barışma/uzlaşma)”
(* “إذا انجبرت على غير عثل صلح” sözü: İbnü’l-Esîr bunu **الميم** harfinde
**عثم** (mimli) rivayeti üzere zikretti ve tamamı şöyledir: “Ve eğer **عثم** üzere kaynarsa diyet”)
**باللام** (lam ile); aslı ise **عثْم** (mim ile)dir.
Ve **العَثَل**: koyunun iç yağıdır; o da **الخِلْمُ** ve **السِّمْحاق**tır. **الجوهري** dedi
(* “قال الجوهري” sözü: Sîbeveyh’in kitabından nakleden olarak, ibaresi olduğu üzere): **الضَّبُع**a
**أُمُّ عِثْيَل** denir. İbn Berrî dedi: Sîbeveyh’in kitabında olan **أُمُّ عَنْثَل**dir. Ve
**الضَّبُع**a **عَنْثَل** denir; dil ehli de onu böyle zikretmiştir: yalnızca **أُمُّ عَنْثَل**,
başkası değil; ve dedi ki: **القَزَّاز** bu fasıl içinde genişletti.
