# عثل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عثل

العثل، ككتف، ويحرك: الكثير من كل شيء، من النعم وغيرها، عن ابن دريد، قال الأعشى:
  إني لعمر الذي حطت مناسمها                      تهوي وسيق إليه الباقر العثل ويروى: الغيل. والعثل، ككتف: الغليظ الفخم، وفي الجمهرة: العثل الغلظ والفخامة، عثل، كفرح فيهما. وقال ابن الأعرابي: العثل، بالتحريك: ثرب الشاة، وهو الخلم، والسمحاق أيضا. والعثول، كقرشب: الفدم، المسترخي من الرجال، كالقثول، عن الجوهري، وزاد غيره: العيي الثقيل، وأنشد ابن بري للراجز:
  هاج بعرس حوقل عثول قال أبو الهيثم: قال لي أعرابي، ولصاحب لي كان يستثقله، وكنا معا نختلف إليه، فقال لي: أنت قلقل بلبل، وصاحبك هذا عثول قثول، كالعثوثل، كصنوبر، نقله الجوهري عن كتاب سيبويه. والعثول: الكثير شعر الرأس والجسد، وحكى الأخفش الصغير، عن المبرد، أنه كان يقول: العثول: الطويل اللحية، من ضبعان أعثى وضبع عثواء، إذا كانا كثيري الشعر، وكذا لا يقال للرجل والمرأة، قال شيخنا: فلامه عنده زائدة كلام فحجل، فتأمل. والعثول: كصبور: الأحمق، الفدم، المسترخي، ج: عثل، ككتب. والعثول: النخلة الجافية الغليظة. ويقال: لحية عثولية، كجعفرية: أي كبيرة كثة، وفي العباب: كثيرة كثة، وأنشد المبرد:
  وكل امرئ ذي لـحـية عـثـولـية                      يقوم عليها ظـن أن لـه فـضـلا
  وما الفضل في طول السبال وعرضها                      إذا الله لم يجعل لصاحبهـا عـقـلا

  قال الصاغاني: أصله عثولة، وبناه الشاعر على مثال جدول، ثم نسب إليه. وعثال، ككتاب: ثنية أو واد بأرض جذام. وقال ابن عباد: هو عثل مال، بالكسر: أي إزاؤه، أي مصلحه. قال: والعثلول، بالضم: عصب المعرفة، الذي ينبت عليه الشعر. وأم عثيل، كحذيم: الضبع، هكذا نقله الجوهري عن كتاب سيبويه، قال ابن بري: والذي في كتاب سيبويه: أم عنثل، بالنون، قال: وكذا ذكره أهل اللغة بالنون لا غير، وقال: قد وسع القزاز في هذا الفصل، وسيأتي في النون أيضا. والعثيل: الذكر من الضباع، عن ابن عباد. قال: وأيضا من لا يدهن، ولا يتزين، أي فينتفش شعره، ويشعث. وقال الفراء: عثلت يده، إذا جبرت على غير استواء، وأنشد:
  ترى مهج الرجال على يديه                      كأن عظامه عثلت بجبـر كعثمت، بالميم، وهو الأصل، وفي حديث النخعي: في الأعضاء إذا انجبرت على غير عثل صلح، وأصله عثم، بالميم. ومما يستدرك عليه. رجل عثوثل: ضخم، جسيم. ولحية عثولة، كقرشبة: ضخمة، قال:
  وأنت في الحي قليل العله
  ذو سبلات ولحى عثوله

### Türkçe

**العثل**، **ككتف**، ve harekesiyle: her şeyden çok olan; nimetlerden ve başkalarından; İbn Düreyd’den. el-A‘şâ dedi ki:
  Ben, onun toynaklarının indirdiği (yere bastığı) kimsenin ömrüne yemin ederim ki                      düşer; ve ona **العثل** öküz sürülür.
Ve şöyle rivayet olunur: **الغيل**. Ve **العثل**، **ككتف**: kalın, iri. Ve el-Cumhere’de: **العثل** kalınlık ve iriliktir; **عثل**، **كفرح** ikisinde de. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العثل**, harekeli olarak: koyunun iç yağıdır; o **الخلم**’dır; ve **السمحاق** da. Ve **العثول**، **كقرشب**: budala; erkeklerden gevşek olan; **القثول** gibi; el-Cevherî’den. Başkası da artırdı: ağır, tutuk (konuşan); ve İbn Berrî recez söyleyen için okudu:
  **حوقل**’in gelini sebebiyle **عثول** coştu
Ebû’l-Heysem dedi: Bir bedevî bana dedi; ve benim bir arkadaşım için, onu ağır bulurdu; ve biz birlikte ona gidip gelirdik; bana dedi ki: Sen **قلقل بلبل**’sin; ve şu arkadaşın **عثول قثول**’dür; **العثوثل** gibi; **كصنوبر**; el-Cevherî bunu Sîbeveyh’in kitabından nakletti. Ve **العثول**: baş ve beden kılı çok olan. el-Ahfeş es-Sağîr, el-Müberred’den hikâye etti: o şöyle derdi: **العثول**: uzun sakallı; **ضبعان أعثى** ve **ضبع عثواء**’dan; ikisi de kılları çok olunca; ve böylece erkeğe ve kadına denilmez. Şeyhimiz dedi: Onun yanındaki “ve lâmehu” fazladır; “kâlemen fehacle” (gibi); öyleyse düşün. Ve **العثول**: **كصبور**: ahmak; budala; gevşek; çoğulu: **عثل**، **ككتب**. Ve **العثول**: sert, kalın hurma ağacı. Ve denilir: **لحية عثولية**، **كجعفرية**: yani büyük, gür. Ve el-‘Ubâb’da: çok, gür. el-Müberred inşâd etti:
  Ve her **لـحـية عـثـولـية** sahibi kişi                      onun üzerinde, kendisine bir fazilet olduğu zannı durur
  Fazilet, bıyıkların uzunluğunda ve genişliğinde değildir                      Allah onun sahibine akıl kılmadıkça

es-Sağânî dedi: Aslı **عثولة**’dır; şair onu **جدول** vezni üzere bina etti; sonra ona nisbet etti. Ve **عثال**، **ككتاب**: Cüzâm diyarında bir geçit yahut bir vadi. İbn Abbâd dedi: O, kesre ile **عثل مال**’dır: yani onun karşılığı; yani onun ıslahı. Dedi: Ve **العثلول**, zamme ile: bilme siniri; saçın üzerinde bittiği (sinir). Ve **أم عثيل**، **كحذيم**: sırtlan; el-Cevherî bunu Sîbeveyh’in kitabından böyle nakletti. İbn Berrî dedi: Sîbeveyh’in kitabında olan: **أم عنثل**، **بالنون**. Dedi: Dil ehli de onu yalnız **بالنون** ile zikretti. Dedi: el-Kazzâz bu fasıl içinde genişletti; ve **النون**’da da gelecektir. Ve **العثيل**: sırtlanların erkeği; İbn Abbâd’dan. Dedi: Ve ayrıca: yağ sürünmeyen ve süslenmeyen; yani saçı kabarır ve dağılır. el-Ferrâ dedi: **عثلت يده**: eli düzgün olmayan bir şekilde sarılıp kaynadığı zaman. Ve inşâd etti:
  Erkeklerin canlarını onun iki eli üzerinde görürsün                      sanki kemikleri bir sargı ile **عثلت** edilmiş
**كعثمت**; **بالميم**; ve o asıldır. Ve en-Neha‘î hadîsinde: uzuvlarda, düzgün olmayan bir **عثل** üzere kaynadığı zaman, (bu) iyileşmedir. Ve aslı **عثم**’dır; **بالميم**. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **رجل عثوثل**: iri; cüsseli. Ve **لحية عثولة**، **كقرشبة**: iri. Dedi:
  Ve sen mahallede az kusurlusun
  Bıyıklar ve **لحى عثوله** sahibi
