# عثم (ع-ث-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ث - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والثاء والميم معهما
ع ث م، ث ع م مستعملان فقط
عثم:
عَثَمْتُ عظمَهُ أَعْثِمُهُ عَثْماً إذا أسأت جَبْرَهُ وبقيَ فيه وَرَمٌ أو عِوَج، وعَثِمَ عَثَماً فهو عَثِمٌ، وبه عَثَمٌ كهيئة المشمش. قال:
وقد يَقطعُ السّيفُ اليمانِي وجَفْنُهُ		شباريقُ أعشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ
والعَيْثام: شجرة بيضاء طويلة جداً، الواحدة عَيْثامة.
والعَيْثُومُ الضّخم من كلّ شيء الشّديد. ويقال للفيلة الأنثى عَيْثوم، ويقال للذّكر أيضاً عيثوم، ويُجمع عياثيم. قال:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحمِلُني		والفَضْلَتَيْنِ كِنازُ اللّحمِ عَيْثُومُ
أي: قوّية ضخمة شديدة.
والعَثَمْثَمُ: الطويل من الإبل في غِلَظٍ، ويُجمع على عَثَمْثَمات، ويوصف به الأسد والبغل لشدّة وَطْئهما.
ثعم:
الثَّعْمُ: النّزع والجرّ. ثَعَمْتُه: نزعته.
وتَثَعَّمَتْ فلاناً أرضُ بني فلانٍ إذا أعجبتْهُ وجَرَّتْه إليها ونَزَعَتْهُ.

##### Türkçe

باب **العين** و**الثاء** و**الميم** معهما
**ع ث م**، **ث ع م** yalnızca ikisi de kullanımdadır.

**عثم**:
**عَثَمْتُ** onun kemiğini **أَعْثِمُهُ** **عَثْماً**: eğer onun kaynamasını kötü yaparsam ve onda bir şişlik veya eğrilik kalırsa. Ve **عَثِمَ** **عَثَماً**; o hâlde o **عَثِمٌ**dur. Ve onda, kayısı görünümü gibi bir **عَثَمٌ** vardır. Dedi ki:
وقد يَقطعُ السّيفُ اليمانِي وجَفْنُهُ		شباريقُ أعشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ

Ve **العَيْثام**: çok uzun beyaz bir ağaçtır; bir tanesi **عَيْثامة**dır.

Ve **العَيْثُومُ**: her şeyden iri olan, şiddetli olandır. Ve dişi file **عَيْثوم** denir; erkeğe de **عيثوم** denir. Ve **عياثيم** olarak çoğul yapılır. Dedi ki:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحمِلُني		والفَضْلَتَيْنِ كِنازُ اللّحمِ عَيْثُومُ
Yani: güçlü, iri, şiddetli.

Ve **العَثَمْثَمُ**: kalınlık içinde develerden uzun olandır; **عَثَمْثَمات** üzerine çoğul yapılır. Ve ikisinin ayak basışının şiddetinden dolayı aslan ve katır onunla nitelenir.

**ثعم**:
**الثَّعْمُ**: çekip çıkarma ve sürüklemedir. **ثَعَمْتُه**: onu çekip çıkardım.

Ve **تَثَعَّمَتْ** falancayı falancanın oğullarının toprağı: eğer onu beğendirirse ve onu oraya çekerse ve onu çekip çıkarırsa.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

عَثَمَ العظْم المكسور، إذا انجبَرَ على غير استواء. وعَثمْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وعَثَمَتِ المرأة المَزادَةُ واعْتَثَمَتْها، إذا خرزتها خرزاً غير محكمٍ. وفي المثل: إلا أكُنْ صَنَعاً فإني أعْتَثِمُ، أي إن لم أكن حاذقاً فإنِّي أعمل على قدر معرفتي. ويقال: خذْ هذا فاعْتَثِمْ به، أي استعنْ به. الأصمعي: جملٌ عَيْثوم، وهو العظيم. وأنشد لعلقمة بن عبدة:
يَهْدي بها أكْلَفُ الخدّينِ مُخْتَبَرٌ		من الجِمالِ كثيرُ اللحمِ عَيْثوم
والعَيْثومُ: الضبع.
وقال الغنويّ: العَيْثومُ: الأنثى من الفِيَلة. وأنشد للأخطل:
تركوا أسامةَ في اللقاء كأنّماوَطِئَتْ عليه بِخفِّها العَيْثومُ
والعَيْثامُ: شجرٌ. ويقال: العُثْمانُ: فرخ الحُبارى.

##### Türkçe

**عَثَمَ** kırık kemiği; düzgün olmayan bir şekilde kaynadığı zaman.

Ve ben onu **عَثمْتُهُ**; geçişli olur ve geçişsiz olmaz.

Ve kadın **عَثَمَتِ** **المَزادَةُ**’yi ve onu **اعْتَثَمَتْها**; onu sağlam olmayan bir dikişle diktiği zaman.

Ve meselde: “إلا أكُنْ صَنَعاً فإني أعْتَثِمُ”، yani: eğer mahir olmazsam, ben bilgim ölçüsünce iş yaparım.

Ve denilir: “خُذْ هذا فاعْتَثِمْ به”، yani: onunla yardım iste.

**الأصمعي**: **جملٌ عَيْثوم**; ve o, büyük olandır. Ve **علقمة بن عبدة**’den okudu:
يَهْدي بها أكْلَفُ الخدّينِ مُخْتَبَرٌ		من الجِمالِ كثيرُ اللحمِ عَيْثوم

Ve **العَيْثومُ**: sırtlan.

Ve **الغنويّ** dedi: **العَيْثومُ**: fillerin dişisi. Ve **الأخطل**’dan okudu:
تركوا أسامةَ في اللقاء كأنّماوَطِئَتْ عليه بِخفِّها العَيْثومُ

Ve **العَيْثامُ**: bir ağaç.

Ve denilir: **العُثْمانُ**: **الحُبارى** yavrusu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والثاء مع الميم
عثم ، مثع ، ثعم : مستعملة .
عثم : أبو عبيد عن الكسائي : عَثَمت يَدُه تعثِم ، وعثَمتها أنا إذا جَبَرتها على غير استواء . وقال أبو زيد في العثم مثله .
وقال الفرّاء : تَعْثُم بضم الثاء وتعْثُل مثله .
وقال الليث : العَثْم : إساءة الجَبْر حتى يبقى فيه أَوَد كهيئة المَشَش . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَيْثُوم : الأنثى من الفِيلة .
وقال أبو عبيد : العَيْثُوم : الضَبُع والذكر ضِبْعان .
وقال الليث : العَيْثوم : الضخم الشديد من كل شيء . ويقال للفيلَة الأنثى عَيْثوم . قال : ويقال للفيل الذكر : عَيْثُوم وجمعُه عَيَاثيم .
وقال الشاعر :
وقد أسير أمام الحيّ تحملني
والفضلتين كِنَازُ اللحم عَيثوم
وصف ناقته فجعلها عَيْثُوماً . قال : والعَيْثام : شجر يقال له البيضاء ، الواحد عَيْثامة . أبو عبيد عن عمرو : العَثْمْثَم : الشديد العظيم من الإبل . وقال الليث : العَثمْثَم من الإبل : الطويل في غِلَظ ، والجمع عَثَمْثَات . قال : والأسد عَثَمْثَم ، يقال ذلك من ثِقَل وَطْئه . بَغْل عَثَمْثَم : قويّ . وقال الجعديّ يصف جملاً :
أتاك أبو ليلى يجوب به الدُجَى
دُجَى الليل جَوّابُ الفلاة عَثَمْثَم
أبو العباس عن ابن الأعرابي : إني لأعْثِم له شيئاً من الرَجَز أي أنتف . وقال ابن الفرج : سمعت جماعة من قيس يقولون : فلان يَعْثِم ويَعْثِن أي يجتهد في الأمر ويُعْمِل نَفْسه فيه . وقال ابن شميل : العَثْم في الكسر والجرح : تداني العظم حتى هَمّ أن يَجْبُر ولم يَجْبُر بعد كما ينبغي . يقال : أجبَر عظمُ البعير ؟ فيقال : لا ولكنه عَثَم ولم يَجْبُر . وقد عَثَمَ الجرح وهو أن يُكْنب ويَجْلُب ولم يبرأ بعد . ثعلب عن ابن الأعرابي : العُثْمُ جمع عاثم وهم المُجبَّرون ، عَثَمه إذا جَبَره . عمرو عن أبيه قال : العُثْمان : الجانّ ، جاء به في باب الحيَّات : أبو عبيد ابن عمرو : العَثْمْثَم : الشديد العظيم من الإبل . قال الأزهري : عُثمان : فُعْلان من العَثْم .
ثعم : الليث : الثَعْم : النَزْعُ والجرُّ . ويقال : تثعَّمتْ فلاناً أرضُ بني فلان إذا أعجبَتْه
وجرَّته إليها ، ونحوُ ذلكَ كذلك . قلت ولا أبعده من الصواب وما سمعت الثعْم في شيء من كلامهم غير ما ذكره الليث .
مثع : أهمله الليث وهو معروف . روى أبو عبيد عن أبي عمرو قال : المَثَع : مشية قبيحة للنساء وقد مَثَعث تَمْثَع . وقال شمر : تَمْثَع وتَمْثُع : وأنشد :
كالضبع المثعاء عنَّاها السُدُم
قال : المَثْعاء : الضبع المُنْتِنة .

##### Türkçe

باب **العين** و**الثاء** مع **الميم**
**عثم** ، **مثع** ، **ثعم** : kullanımdadır.

**عثم** : Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **عَثَمت** eli **تعثِم**; ve ben onu, düzgün olmayan bir şekilde alçıya aldığımda **عثَمتها**. Ebû Zeyd de **العثم** hakkında bunun benzerini söyledi.
El-Ferrâ dedi: **تَعْثُم** (ثاء’nın ötreli olmasıyla) ve **تعْثُل** bunun benzeridir.
El-Leys dedi: **العَثْم**: alçıyı kötü yapmak; ta ki onda, **المَشَش** heyeti gibi bir eğrilik kalsın. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **العَيْثُوم**: filin dişisi.
Ebû Ubeyd dedi: **العَيْثُوم**: sırtlan; erkeği **ضِبْعان**.
El-Leys dedi: **العَيْثوم**: her şeyden iri, şiddetli olan. Filin dişisine **عَيْثوم** denir. Dedi: Filin erkeğine de **عَيْثُوم** denir; çoğulu **عَيَاثيم**’dir.
Şair dedi:
وقد أسير أمام الحيّ تحملني
والفضلتين كِنَازُ اللحم عَيثوم
Devesini vasfetti; onu **عَيْثُوماً** yaptı. Dedi: **العَيْثام**: “**البيضاء**” denilen bir ağaçtır; teki **عَيْثامة**. Ebû Ubeyd, Amr’dan: **العَثْمْثَم**: develerden şiddetli, büyük olan. El-Leys dedi: develerden **العَثمْثَم**: kalınlık içinde uzun olan; çoğulu **عَثَمْثَات**. Dedi: Aslan da **عَثَمْثَم**’dir; bu, onun basışının ağırlığından dolayı söylenir. **بَغْل عَثَمْثَم**: kuvvetli. El-Ca‘dî bir deveyi vasfederek dedi:
أتاك أبو ليلى يجوب به الدُجَى
دُجَى الليل جَوّابُ الفلاة عَثَمْثَم
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: “Ben ona recezden bir şey **لأعْثِم** ederim” yani koparırım. İbnü’l-Ferec dedi: Kays’tan bir topluluğu işittim; diyorlardı ki: Falan **يَعْثِم** ve **يَعْثِن**; yani işte gayret eder ve onda nefsini işletir. İbn Şümeyl dedi: kırık ve yarada **العَثْم**: kemiğin, alçıya alınmaya yaklaşması; öyle ki alçıya almayı neredeyse kastetti, fakat henüz gerektiği gibi alçıya almadı. Denir: “Devenin kemiği alçıya alındı mı?” Denir ki: “Hayır; fakat **عَثَم** oldu ve alçıya alınmadı.” Yara da **عَثَمَ** olmuştur; bu, kabuk bağlaması ve irin toplaması, fakat henüz iyileşmemesidir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العُثْمُ**: **عاثم**’in çoğuludur; onlar alçıya alınmış olanlardır; onu alçıya aldığında **عَثَمه**. Amr, babasından dedi: **العُثْمان**: cin; onu yılanlar babında getirdi. Ebû Ubeyd, İbn Amr: **العَثْمْثَم**: develerden şiddetli, büyük olan. El-Ezherî dedi: **عُثمان**: **العَثْم**’den **فُعْلان** veznindedir.

**ثعم** : el-Leys: **الثَعْم**: çekip çıkarma ve sürükleme. Ve denir: “Beni falan oğullarının toprağı **تثعَّمتْ**” yani onu beğendirdi ve onu oraya çekti; ve bunun benzeri de böyledir. Dedim: Onu doğruluktan uzak görmem; onların sözlerinden, el-Leys’in zikrettiğinden başka bir şeyde **الثعْم**’ı işitmedim.

**مثع** : el-Leys onu ihmal etti; hâlbuki o bilinir. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti; dedi: **المَثَع**: kadınlar için çirkin bir yürüyüştür; ve **مَثَعث** **تَمْثَع** etti. Şemmer dedi: **تَمْثَع** ve **تَمْثُع**; ve şu beyti okudu:
كالضبع المثعاء عنَّاها السُدُم
Dedi: **المَثْعاء**: kokmuş sırtlandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه. كذا قال الخليل. وأعثَرْتُ فلاناً على كذا، إذا أطلعتَه عليه. قال الله تعالى:﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]، أي إن اطُّلِع. وقال تعالى: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. والعاثور: المكان يُعثَر به. قال:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
أراد كثيرة المتالف.
والأصل الآخر العِثْيَر [والعِثْيرة]، وهو الغُبار الساطع. قال:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
فأمَّا قولهم: ما رأيتُ له أثراً ولا عَثْيَراً، فقالوا: العَثْيَر: ما قُلِب من تراب أو مَدَر. وهو ارجعٌ إلى ما ذكرناه. وقال:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
أي رأيتها جَرَتْ، كأنَّه أراد الأثر.
(عثل) ذكروا فيه كلمةً إن صحَّت. يقال([4]) إن العِثْوَلَّ من الرِّجال: الجافي. قالوا: والعَثُول: النَّخلة الجافية الغليظة([5]) . قال:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا
(عثم) العين والثاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على غِلَظ ونُتُوٍّ في الشَّيء. قالوا: العَيْثوم: الضَّخْم الشَّديد من كلِّ شيء. وقالوا: وتُسَمَّى الفِيلَة العَيثوم. قال يصف ناقة:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
أي ضخمة شديدة. ويقال للجمل الضَّخم عَيثوم. والعَثَمْثم من الإِبل: الطويل في ضِخَم، و[يقال] في الجميع عثمثمات. ورُبَّما وُصِف الأسدُ بالعثمثم.
ومن الباب العَثم، وهو أن يُساءَ جَبْر العَظْم فيبقى فيه عِوج ونتُوٌّ كالورَم. ويقال هو عَثِمٌ وبه عَثْم، كأنَّه مَشَش. قال الخليل: وبه سمِّي عُثمان؛ لأنّه مأخوذ من الجبْر. ويقال بل العثمان([7]) …
(عثن) العين والثاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ في شيء وانتفاش. من ذلك العُثَان، وهو الدُّخان، سمِّي بذلك لانتشاره في الهواء. تقول عَثَّن يُعَثِّن، إذا دَخَّن. والنار تَعْثُنُ وتُعثِّن. وتقول: عثَّنت البيتَ بريح الدُّخنة تعثيناً. وعَثَن البيتُ يَعثُن عَثْناً، إذا عبِق به ريحُ الدُّخنة. تقول: عثَّنت الثَّوب بالطِّيب تعثيناً، كقولك *دخَّنته تدخينا.
ومن الباب العُثنون: عُثْنون اللِّحية، وهو طُولها وما تحتَها من شَعَْرها. وسمِّي بذلك للذي ذكرناه من الانتشار والانتفاش.
ومن الباب: عُثْنُون الرِّيح: هَيْدَبُها في أوائلها، إذا أقبلَتْ تجرُّ الغُبار جَرَّاً؛ والجمع العثانين. وهَيدَبُها: ما وقع على الأرض منها. وقال ابن مُقْبل:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
وعُثنون البعير: شُعَيرات عند مَذْبحه. والجمع عثانين.
(عثي) العين والثاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على فَساد. يقال عثا يعثو، ويقال عَثِيَ يَعْثَى، مثل عاثَ. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (عثر). ورواية الدّيوان:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) أنشده في اللسان (صقل، عثر)، والمخصص (4: 147).
([3]) في الأصل: "عثيرت"، تحريف. وصدره كما سبق التنبيه عليه في حواشي (عيف):  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) في الأصل: "قال".
([5]) ذكرت التكملة وتفسيرها في القاموس، وضبطها كصبور. ولم ترد في اللسان.
([6]) في اللسان (عثم): "والفضلتين" بالضاد المعجمة.
([7]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والعثمان: فرخ الحبارى" وفي اللسان أن العثمان فرخ الثعبان أو الحية، وفرخ الحبارى.
([8]) التكملة من ديوان ابن مقبل 318 وجمهرة أشعار العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **العين** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**عثر**) **العين** ve**الثاء** ve**الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri şeye muttali olmaya, diğeri [ise] tozu kaldırmaya delâlet eder.
Birincisi: **عَثَر** **عُثُوراً**; ve **عثر الفرسُ يعثُر عِثاراً**; bu, yüzüstü düştüğü zaman olur. Ehl-i ilimden bazıları dedi ki: Muttali olmadan dolayı ancak **عَثَر** denilmiştir; çünkü her **عاثر** için mutlaka **عَثْرته**’sinin yerine bakması gerekir. Ve denir: **عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً**; eğer başkasının muttali olmadığı bir işe muttali olursa. Halîl böyle dedi. Ve **أعثَرْتُ فلاناً على كذا**; eğer onu ona muttali kılarsan. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]؛ yani: eğer muttali olundu. Ve dedi ki: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. Ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen yer. Dedi ki:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
Helâk yerleri çok olanı kastetti.
Diğer asıl: **العِثْيَر** [ve**العِثْيرة**]; o, yükselen tozdur. Dedi ki:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
Ama onların sözü: “Onun için ne bir iz gördüm ne de **عَثْيَراً**”; dediler ki: **العَثْيَر**: topraktan veya çamurdan altüst edilen şeydir. O, zikrettiğimize döner. Ve dedi ki:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
Yani onu koşmuş gördüm; sanki izi kastetmiş gibidir.

(**عثل**) Onda, sahih ise, bir kelime zikrettiler. Denir([4]): erkeklerden **العِثْوَلَّ**: kaba olan. Dediler: ve **العَثُول**: kaba, kalın hurma ağacı([5]). Dedi ki:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا

(**عثم**) **العين** ve**الثاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; şeyde bir kabalığa ve çıkıntıya delâlet eder. Dediler: **العَيْثوم**: her şeyden iri, şiddetli olan. Dediler: ve file de **العَيثوم** denir. Bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
Yani iri, şiddetli. Ve iri deveye **عَيثوم** denir. Ve develerden **العَثَمْثم**: irilik içinde uzun olan; ve [denir ki] hepsi için **عثمثمات**. Ve bazen aslan **العثمثم** ile vasfedilmiştir.
Babdan: **العَثم**; o, kemiğin sarılmasının kötü yapılmasıdır; böylece onda şişlik gibi bir eğrilik ve çıkıntı kalır. Ve denir: o **عَثِمٌ**’dir ve onda **عَثْم** vardır; sanki o, **مَشَش**’tir. Halîl dedi ki: bundan dolayı **عُثمان** isimlendirildi; çünkü o, sarımdan alınmıştır. Ve denir ki bilakis **العثمان**([7]) …

(**عثن**) **العين** ve**الثاء** ve**النون** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve kabarmaya delâlet eder. Bundan: **العُثَان**; o, dumandır; havada yayılmasından dolayı bununla isimlendirilmiştir. Dersin: **عَثَّن يُعَثِّن**; eğer dumanlandırırsa. Ve ateş **تَعْثُنُ** ve**تُعثِّن**. Ve dersin: **عثَّنت البيتَ بريح الدُّخنة تعثيناً**. Ve **عَثَن البيتُ يَعثُن عَثْناً**; eğer onda duman kokusu sinerse. Dersin: **عثَّنت الثَّوب بالطِّيب تعثيناً**; senin “**دخَّنته تدخينا**” demen gibi.
Babdan: **العُثنون**: **عُثْنون اللِّحية**; o, onun uzunluğu ve altındaki kıllarıdır. Ve zikrettiğimiz yayılma ve kabarmadan dolayı bununla isimlendirilmiştir.
Babdan: **عُثْنُون الرِّيح**: başlangıçlarında onun püskülü; geldiği zaman tozu çekiştirerek çekiştirir; çoğulu **العثانين**. Ve onun püskülü: ondan yere düşen şeydir. İbn Mukbil dedi ki:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
Ve **عُثنون البعير**: boğazlağı yanında kıllarcıklar. Çoğulu **عثانين**.

(**عثي**) **العين** ve**الثاء** ve illetli harf, fesada delâlet eden bir kelimedir. Denir: **عثا يعثو**; ve denir: **عَثِيَ يَعْثَى**; **عاثَ** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) A‘câc’ındır; divanında 27 ve Lisân’da (**عثر**). Divan rivayeti:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) Lisân’da (**صقل**، **عثر**) ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (4: 147) inşad etti.
([3]) Asılda: “**عثيرت**”; tahriftir. Ve sadrı, (**عيف**) haşiyelerinde daha önce işaret edildiği üzere:  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) Asılda: “قال”.
([5]) Tekmile onu zikretti ve Kāmûs’ta tefsir etti; ضبط’ı **صبور** gibi. Lisân’da gelmemiştir.
([6]) Lisân’da (**عثم**): “**والفضلتين**” mu‘ceme **الضاد** ile.
([7]) İbare asılda böylece kopuk gelmiştir. Mücmel’de: “**والعثمان: فرخ الحبارى**” ve Lisân’da **العثمان**’ın yılanın yahut engereğin yavrusu ve **الحبارى**’nın yavrusu olduğu.
([8]) Tekmile, İbn Mukbil divanından 318 ve Cumheret Eş‘âr el-‘Arab’dan.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العَثْمُ: إساءَةُ الجَبْر حتى يبقى فيه أَوَدٌ كهيئة المَشَشِ. عَثَمَ العظمُ يَعْثِمُ عَثْماً وعَثِمَ عَثَماً، فهو عَثِمٌ: ساء جَبْرُه وبقي فيه أَوَدٌ فلم يَسْتَوِ. وعَثَمَ العظمُ المكسورُ إذا انجَبر على غير استواء، وعَثَمْتُه أَنا، يتعدّى ولا يتعدّى. وعَثَمه يَعْثِمُه عَثْماً وعَثَّمه، كلاهما: جَبَره، وخص بعضُهم به جَبْرَ اليد على غير استواء. يقال: عَثَمَتْ يدُه تَعْثِمُ وعَثَمْتُها أنا إذا جَبرْتَها على غير استواء. وقال الفراء: تَعْثُم، بضم الثاء، وتَعْثُل مثله؛ قال ابن جني: هذا ونحوه من باب فَعَلَ وفعَلْتُه شاذٌّ عن القياس، وإن كان مطرداً في الاستعمال، إلا أن له عندي وجهاً لأَجله جاز، وهو أَن كل فاعل غيرَ القديم سبحانه فإنما الفِعْلُ فيه شيءٌ أُعِيرَه وأُعْطِيَه وأُقدِرَ عليه، فهو وإن كان فاعِلاً فإنه لما كان مُعاناً مُقْدَراً صار كأَنَّ فعله لغيره، ألا ترى إلى قوله سبحانه: وما رَمَيْتَ إذ رَمَيتَ ولكنَّ الله رَمى؟ قال: وقد قال بعضُ الناس إن الفعلَ لله وإن العبدَ مُكْتَسِبٌ، قال: وإن كان هذا خطأ عندنا فإنه قولٌ لقوم، فلما كان قولُهم عَثَم العظمُ وعَثَمْتُه أنَّ غيره أعانه
(* قوله «أن غيره أعانه» هكذا في الأصل، ولعل في الكلام
سقطاً)، وإنْ جرى لفظُ الفعل له تجاوَزَتِ العربُ ذلك إلى أن أََظهرت هناك فِعْلاً بلفظ الأَوَّلِ مُتَعدِّياً، لأنه كان فاعِلُه في وقت فعلِه إياه، إنما هو مُشاءٌ إليه أَو مُعانٌ
عليه، فخَرج اللفظان لما ذكرنا خُروجاً واحداً، فاعْرِفْه، وربما استعمل في السيف على التشبيه؛ قال:
فقد يُقْطَعُ السيفُ اليَماني وجَفْنُه
شَباريقَ أَعشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ
قال ابن شميل: العَثْمُ في الكَسْر والجُرْحِ تَداني العَظمِ حتى هَمَّ أَن يَجْبُر ولم يجْبُرْ بعدُ كما ينبغي. يقال: أَجَبَر عظمُ البعير؟ فيقال: لا، ولكنه عَثَم ولم يجْبُر. وقد عَثَم الجرحُ: وهو أَن يَكْنُبَ ويَجْلُبَ ولم يَبرأْ بعدُ. وفي حديث النَّخَعي: في الأَعضاء إذا انجبرَتْ على غير عَثْمٍ صُلحٌ، وإذا انجبرتْ على عَثْمٍ الدِّيةُ. يقال: عَثَمْت يَدَه فعَثَمَتْ إذا جَبرتَها على غير استواء وبقي فيها شيءٌ لم يَنحَكِمْ، ومثله من البناء رَجَعْتُه فرَجَع ووقَفْته فوَقَفَ، ورواه بعضهم عَثَلَ، باللام، وهو بمعناه؛ وأَما قول عمرو بن الإطنابَةِ لأُحيحة بن الجُلاحِ:
فِيمَ تَبْغِي ظُلْمَنا ولِمَه
في وُسوقٍ عَثْمةٍ قَنِمه؟
فإن ثعلباً قال: عَثْمة فاسدة وأَظن أَنها ناقصة مشتق من العَثْمِ، وهو ما قدَّمْنا من أَن يجْبَر العَظمُ على غير استواء، وإن شئتَ قلتَ إن أَصل العَثْمِ الذي هو جَبر العظمِ الفسادُ أَيضاً، لأَن ذلك النوعَ من الجبْر فسادٌ في العظم ونقصانٌ عن قوّته التي كان عليها أَو عن شكله. ابن الأَعرابي: العُثُم جمع عاثِمٍ وهم المُجَبِّرون، عَثَمَه إذا جَبَرَه. وحكى ابن الأعرابي عن بعض العرب: إني لأَعثِمف شيئاً من الرَّجَز أَي أَنتِفُ.والعَيْثومُ: الضخم الشديد من كل شيء. وجمل عَيْثُومٌ: ضَخم شديد؛ وأَنشد لعلقمة بن عَبْدة:
يَهْدي بها أَكلَفُ الخَدَّينِ مُخْتَبَرٌ،
من الجِمالِ، كثيرُ اللحمِ عَيْثُومُ
والعَيْثُوم: الفيلُ، وكذلك الأُنثى؛ قال الأَخطل:
ومُلَحَّبٍ خَضِلِ النَّباتِ، كأَنما
وَطِئَتْ عليه، بخُفِّها، العَيْثومُ
مُلَحَّبٌ: مُجَرَّحٌ؛ وقال الشاعر:
وقد أَسِيرُ أَمامَ الحَيِّ تَحْمِلُني
والفَضْلَتَينِ كِنازُ اللحمِ عَيثُومُ
وجمعه عَياثِمُ. وقال الغَنويُّ: العَيْثوم الأُنثى من الفِيََلة؛ وأَنشد الأَخطل:
ترَكُوا أُسامة في اللِّقاءِ، كأَنَّما
وَطِئَتْ عليه بخُفِّها العَيْثُومُ
والعَيْثُوم أَيضاً: الضَّبُعُ.
وبعير عَيْثَمٌ: ضخم طويل. وامرأة عَيثَمةٌ: طويلة. وبعير عَثَمْثَم: قويّ
طويل في غِلَظ، وقيل: شديد عظيم، وكذلك الأَسد. وناقةٌ عَثَمْثمة: شديدة عَلِيَّة، وقيل: شديدة عظيمة، والذكر عَثَمْثم. والعَثَمْثَم من الإبل: الطويلُ في غِلظٍ، والجمع عَثَمْثمات؛ وفي حديث ابن الزبير: أَن نابغةَ بني جَعدة امتدحه فقال يصف جملاً:
أَتاكَ أَبو لَيلى يَجُوبُ به الدُّجى،
دُجى الليلِ، جَوَّابُ الفَلاةِ عَثَمْثَمُ
هو الجمَل القويُّ الشديد. وبَغْل عَثَمْثم: قويّ. والعَثَمْثم: الأَسدُ، ويقال ذلك من شدة وطئه؛ وقال:
خُبَعْثِنٌ مِشْيَتُه عَثَمْثَمُ
ومَنكِبٌ عَثَمْثمٌ: شديد؛ عن ابن الأعرابي؛ وأَنشد:
إلى ذراع مَنْكِبٍ عَثَمْثمِ
والعَيْثامُ: الدُّلبُ، واحدتُه عَيثامةٌ، وهي شجرة بيضاء تَطولُ جدَّاً، وقيل: العَيْثامُ شجر.
أَبو عمرو: العُثْمانُ الجانُّ في أَبواب الحيّات، والعُثمان فَرْخ الثُّعبان، وقيل: فَرْخ الحية ما كانت، وكنية الثُّعبان أَبو عثمان؛ حكاه علي بن حمزة، وبه كُنِّيَ
(* قوله «وبه كني إلخ» هو في أصله المنقول منه
مرتب بقوله: فرخ الحية ما كانت، وما بينهما اعتراض؛ من كلام التهذيب). الحَنَشُ أَبا عُثمان. فَرْخ الحُبارى.
وعُثمانُ والعَثَّامُ وعَثَّامةُ وعَثْمةُ: أَسماء؛ وقال سيبويه: لا يُكَسَّر عُثمانُ لأَنك إن كَسَّرْته أَوجبت في تحقيره عُثَيْمِين، وإنما تقول عُثمانون فتُسلِّم كما يجب له في التحقير عُثَيمان، وإنما وجب له في التحقير ذلك لأَنا لم نسمعهم قالوا عَثامِينُ، فحملنا تحقيره على باب غَضْبان لأَن أَكثر ما جاءَت في آخره الأَلف والنون إنما هو على باب غَضبان. وعُثمانُ: قبيلة؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَلقَتْ إليه، على جَهْدٍ، كَلاكِلَها
سَعدُ بنُ بَكْرٍ، ومن عُثمانَ من وَشَلا
وعَثَمتِ المرأَةُ المَزادةَ وأَعْثَمَتْها إذا خرَزَتْها خَرْزاً غير مُحْكَمٍ؛ وفي المثل:
إلا أَكُنْ صَنَعاً فإني أَعْتَثِمْ
أَي إن لم أَكن حاذِقاً فإني أَعمل على قدر معرفتي ويقال: خُذْ هذا فاعْتَثِمْ به أَي فاستَعِنْ به. وقال ابن الفرَج: سمعتُ جماعةً من قَيْس يقولون: فلان يَعْثِمُ ويَعْثِنُ أَي يَجْتَهِدُ في الأَمر ويُعْمِل نفْسَه فيه. ويقال: العُثمان فَرْخ الحُبارى.

##### Türkçe

**العَثْمُ**: kırığın kötü kaynatılmasıdır; ta ki onda, **المَشَشِ** heyeti gibi bir eğrilik kalsın.

**عَثَمَ** kemik **يَعْثِمُ** **عَثْماً** ve **عَثِمَ** **عَثَماً**; o hâlde o **عَثِمٌ**dur: kaynaması kötü oldu ve onda bir eğrilik kaldı da düzelmedi. Kırık kemik, düzgün olmaksızın kaynadığı zaman **عَثَمَ** olur. Ben onu **عَثَمْتُه**; geçişli de olur geçişsiz de olur. Onu **عَثَمه** **يَعْثِمُه** **عَثْماً** ve **عَثَّمه**; ikisi de: onu kaynattı; bazıları bunu, elin düzgün olmaksızın kaynatılmasına tahsis etti. Denir ki: eli **عَثَمَتْ** **تَعْثِمُ**; ben onu **عَثَمْتُها**: onu düzgün olmaksızın kaynattığın zaman. el-Ferrâ dedi: **تَعْثُم** (ثاء’nın dammesiyle) ve **تَعْثُل** onun gibidir. İbn Cinnî dedi: bu ve bunun benzeri, **فَعَلَ** ve **فعَلْتُه** بابından kıyasa aykırı şâzdır; her ne kadar استعمالda muttarid olsa da; ancak benim yanımda, onun sebebiyle caiz olan bir yönü vardır: o da şudur ki, kadîm olan (yüce Allah) dışında her fâil için fiil, onda ancak kendisine ödünç verilmiş, verilmiş ve ona güç yetirilmiş bir şeydir; o, her ne kadar fâil ise de, yardım edilmiş, güç verilmiş olduğu için sanki fiili başkası içindir; yüce sözünü görmüyor musun: “Ve sen atmadın, attığın zaman; fakat Allah attı.” Dedi: bazı insanlar “fiil Allah’ındır ve kul **مُكْتَسِبٌ**dir” demiştir. Dedi: bu bizim yanımızda hata olsa da, bir kavmin sözüdür. Onların “kemik **عَثَمَ** oldu ve ben onu **عَثَمْتُه**” sözleri, başkasının ona yardım ettiğidir
(* “**أن غيره أعانه**” sözü: asılda böyledir; belki sözde bir düşme vardır), fiilin lafzı ona yürümüş olsa bile, Araplar bunu aşarak orada, birincinin lafzıyla, geçişli bir fiili izhar ettiler; çünkü onu yaptığı vakitte onun fâili, ancak kendisine işaret olunan yahut kendisine yardım olunandır; böylece iki lafız, zikrettiğimiz şey sebebiyle tek bir çıkışla çıktı; onu bil. Bazen kılıçta da teşbih yoluyla استعمال olunur; dedi ki:

فقد يُقْطَعُ السيفُ اليَماني وجَفْنُه
شَباريقَ أَعشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ

İbn Şümeyl dedi: kırıkta ve yarada **العَثْمُ**, kemiğin yaklaşmasıdır; öyle ki kaynamaya neredeyse niyet eder, fakat henüz gerektiği gibi kaynamamıştır. Denir ki: devenin kemiği **أَجَبَر** oldu mu? Denir ki: hayır; fakat **عَثَم** oldu, kaynamadı. Yara da **عَثَم** olmuştur: o da kabuk bağlaması ve kan pıhtısı toplamasıdır; fakat henüz iyileşmemiştir. en-Nehaî’nin hadisinde: uzuvlar **عَثْمٍ** olmaksızın kaynadığı zaman sulh vardır; **عَثْمٍ** üzere kaynadığı zaman diyet vardır. Denir ki: onun elini **عَثَمْت** de o **عَثَمَتْ** oldu: onu düzgün olmaksızın kaynattığın ve onda, sağlamlaşmamış bir şey kaldığı zaman. Bunun bina bakımından benzeri: onu geri çevirdim de o geri döndü; onu durdurdum da o durdu. Bazıları onu **عَثَلَ** (لام ile) rivayet etti; o da onun manasındadır. Amr b. el-İtnâbe’nin, Uhayha b. el-Culâh’a sözüne gelince:

فِيمَ تَبْغِي ظُلْمَنا ولِمَه
في وُسوقٍ عَثْمةٍ قَنِمه؟

Şu halde Sa‘leb dedi: **عَثْمة** bozuk (فسدة)dır; ve zannederim ki o, **العَثْمِ**den türemiş eksik bir şeydir; o da, kemiğin düzgün olmaksızın kaynamasıdır diye daha önce sunduğumuz şeydir. İstersen şöyle de dersin: kemiğin kaynatılması olan **العَثْمِ**in aslı da bozulmadır; çünkü kaynatmanın o türü, kemikte bozulmadır ve onun, üzerinde bulunduğu kuvvetinden yahut şeklinden bir eksilmedir. İbnü’l-A‘râbî: **العُثُم** **عاثِمٍ**in cem‘idir; onlar kaynatanlardır; onu **عَثَمَه**: onu kaynattı. İbnü’l-A‘râbî bazı Araplardan şunu nakletti: “Ben recezden bir şey **لأَعثِمف** ederim” yani koparırım. **والعَيْثومُ**: her şeyden iri, şiddetli olandır. **وجمل عَيْثُومٌ**: iri, şiddetli; Alkame b. Abde’ye ait olarak inşad etti:

يَهْدي بها أَكلَفُ الخَدَّينِ مُخْتَبَرٌ،
من الجِمالِ، كثيرُ اللحمِ عَيْثُومُ

**والعَيْثُوم**: fildir; dişisi de böyledir. el-Ahtal dedi:

ومُلَحَّبٍ خَضِلِ النَّباتِ، كأَنما
وَطِئَتْ عليه، بخُفِّها، العَيْثومُ

**مُلَحَّبٌ**: yaralanmış (مُجَرَّحٌ)tır. Şair dedi:

وقد أَسِيرُ أَمامَ الحَيِّ تَحْمِلُني
والفَضْلَتَينِ كِنازُ اللحمِ عَيثُومُ

Onun cem‘i **عَياثِمُ**dur. el-Ganevî dedi: **العَيْثوم** **الفِيََلة**nin dişisidir. el-Ahtal inşad etti:

ترَكُوا أُسامة في اللِّقاءِ، كأَنَّما
وَطِئَتْ عليه بخُفِّها العَيْثُومُ

**والعَيْثُوم** ayrıca: sırtlandır.

**وبعير عَيْثَمٌ**: iri, uzun. **وامرأة عَيثَمةٌ**: uzun. **وبعير عَثَمْثَم**: kalınlık içinde güçlü, uzun; ve denildi ki: şiddetli, büyük; aslan da böyledir. **وناقَةٌ عَثَمْثمة**: şiddetli, yüksek; ve denildi ki: şiddetli, büyük; erkek olanı **عَثَمْثم**dur. Develerden **العَثَمْثَم**: kalınlık içinde uzun olandır; cem‘i **عَثَمْثمات**tır. İbnü’z-Zübeyr hadisinde: Benî Ca‘de’nin nâbığası onu övdü; bir deveyi vasfederek dedi ki:

أَتاكَ أَبو لَيلى يَجُوبُ به الدُّجى،
دُجى الليلِ، جَوَّابُ الفَلاةِ عَثَمْثَمُ

O, güçlü, şiddetli devedir. **وبَغْل عَثَمْثم**: güçlü. **والعَثَمْثم**: aslandır; bunun, onun çiğnemesinin şiddetinden olduğu söylenir. Dedi ki:

خُبَعْثِنٌ مِشْيَتُه عَثَمْثَمُ

**ومَنكِبٌ عَثَمْثمٌ**: şiddetli; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:

إلى ذراع مَنْكِبٍ عَثَمْثمِ

**والعَيْثامُ**: **الدُّلبُ**dur; onun bir tanesi **عَيثامةٌ**dır; o, beyaz bir ağaçtır, çok uzar. Ve denildi ki: **العَيْثامُ** ağaçtır.

Ebû Amr: **العُثْمانُ** yılanlar babında **الجانُّ**dır; **والعُثمان** **الثُّعبان**ın yavrusudur. Ve denildi ki: hangi yılan olursa olsun, yılan yavrusudur. **الثُّعبان**ın künyesi **أَبو عثمان**dır; Ali b. Hamza bunu nakletti; ve onunla künye verildi
(* “**وبه كني إلخ**” sözü: aslında, kendisinden nakledilen yerde “hangi yılan olursa olsun yılan yavrusu” sözüyle tertip edilmiştir; ikisi arasındaki ise bir itirazdır; **التهذيب**in sözündendir)
**الحَنَشُ**a **أَبا عُثمان**. **فَرْخ الحُبارى**.

**وعُثمانُ** ve **العَثَّامُ** ve **عَثَّامةُ** ve **عَثْمةُ**: isimlerdir. Sîbeveyh dedi: **عُثمانُ** kırılmaz (cem‘ yapılmaz); çünkü onu kırarsan, onun tahkîrinde **عُثَيْمِين**i gerekli kılarsın; hâlbuki sen ancak **عُثمانون** dersin; böylece, tahkîrde ona gereken **عُثَيمان**ı selâmette bırakırsın. Tahkîrde ona bunun gerekmesi, şundandır: onların **عَثامِينُ** dediklerini işitmedik; bu yüzden onun tahkîrini **غَضْبان** babına hamlettik; çünkü sonunda elif ve nûn gelenlerin çoğu ancak **غَضْبان** babı üzerinedir. **وعُثمانُ**: bir kabiledir; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

أَلقَتْ إليه، على جَهْدٍ، كَلاكِلَها
سَعدُ بنُ بَكْرٍ، ومن عُثمانَ من وَشَلا

Kadın, su tulumunu **عَثَمتِ** ve onu **أَعْثَمَتْها**: onu sağlam olmayan bir dikişle diktiği zaman. Meselde:

إلا أَكُنْ صَنَعاً فإني أَعْتَثِمْ

Yani: eğer mahir olmasam da, ben bilgim ölçüsünce iş yaparım. Ve denilir: bunu al, onunla **فاعْتَثِمْ** et; yani onunla yardım iste. İbnü’l-Ferec dedi: Kays’tan bir cemaat işittim; derlerdi ki: falan **يَعْثِمُ** ve **يَعْثِنُ**; yani işte gayret eder ve onda nefsini çalıştırır. Ve denilir: **العُثمان** **فَرْخ الحُبارى**dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( عَثَمَ العَظْمُ المَكْسُورُ ) عَثْمًا : إِذا فَسَد ، | وَنَقَص عن قُوَّتِه التي كانَ عَلَيْها ، أو عن | شَكْلِه ( أو ) العَثْمُ ( يُخَصُّ باليَدِ ) ، وقالَ | الجَوْهَرِيُّ : عَثَمَ العَظْمُ : إذا ( انجَبَرَ على غَيْرِ | اسْتِواءٍ ) ، وذلكَ إِذَا بَقِيَ فيه أَوَدٌ ، وقالَ ابنُ | شُمَيْلٍ العَثْمُ في الكَسْرِ والجُرْحِ : تدَانِي | العَظْمِ حَتَّى هَمَّ أن يَجْبُرَ ولَمْ يَجْبُرْ بَعْدُ ، | يقالُ : أجبَرَ عَظْمُ البَعِيرِ ؟ فيُقالُ : لاَ ، ولَكِنَّه | عَثَم ولم يَجْبُرْ . | | ( وَعَثَمْتُه أَنا ) ، يَتَعدَّى ولا يَتَعدَّى ، نقَلَه | الجوهَرِيّ ، ومِثْلُه رَجَعْتُه فرَجَع ، ووَقَفْتُه | فوَقَفَ . وقال الفَرَّاءُ : تَعْثُمُ ، بضَمِّ الثَّاء ، | وتَعْثُلُ مِثْلُه ، وقد سَبَقَ للمُصَنِّفِ الإشارةُ إلى | ذلِكَ في اللاَّم ، وقالَ ابنُ جِنِّى : هَذَا وأَمثالُه | من باب فَعَل وفَعَلْتُه شَاذٌّ عن القِياسِ ، وإِن |

| كان مُطَّرِدًا في الاستِعْمَالِ ، إلاَّ أَنَّ له | عِنْدي وَجْهًا لأَجْلِه جَازَ ، ثم ذَكَر عِبارةً ، | وقالَ بعد ذلِك : فلمَّا كان قَولُهم : عَثَمَ | العَظْمُ وعَثَمْتُه أنَّ غَيْرَه أَعانَه وإِنْ جَرَى | لَفظُ الفِعْل له تَجاوَزَتِ العَرَبُ ذَلِك إلى أنْ | أظْهَرَتْ هناك فِعْلاً بِلَفْظِ الأوَّلِ مُتَعَدِّيًا ؛ | لأنه قد كانَ فاعِلُه في وَقْتِ فِعْلِه إيَّاه إنَّما | هو مُشاءٌ إليه ، أو مُعانٌ عَلَيه ، فخرجَ | اللَّفظان لِمَا ذَكَرْنَا خُروجًا واحِدًا فاعْرِفْه . | | ( و ) عَثَمَتِ ( المرأَةُ المَزَادَةَ ) عَثْمًا : إِذا | ( خَرَزْتها غير مُحْكَمَةٍ ) ، وفي الصِّحاح : | خَرْزًا غَيرَ مُحْكَم ، ( كَأَعْثَمَتْها ) ، كذا في | النّسخِ . والصُّوابُ : كاعْتَثَمْتُها ، كما هو | نَصُّ الصِّحَاح . | | ( و ) عَثَم ( الجُرْحُ : أكْنَبَ وأجْلَب ، ولم | يَبْرَأ بَعْدُ ) ، ومنه حَديثُ النَّخَعِيِّ في | الأعْضاءِ : ( ( إذا انْجَبَرَتْ على غَيْرِ عَثْم | صُلْحٌ ، وإِذا انْجَبَرت على عَثْمٍ الدِّيَةُ ) ) | ويُرْوَى باللاَّم ، وقد تَقَدَّم . | | ( والعَثَمْثَمُ ) ، كَسَفَرْجَلٍ : ( الأَسَدُ ) ، لِثِقَل | وَطْئِه ، نَقَلَه الجوهَرِيُّ ، عن أبي عَمْرٍ و ، | وقال : | % ( * خُبَعْثِنٌ مِشْيَتُهُ عَثَمْثَمُ * % ) % | وقِيلَ : لشِدَّته وعِظَمه . | | ( و ) العَثَمْثَمُ : ( الجَمَلُ الشَّدِيدُ ) ، نَقلَه | الجَوْهَرِيُّ عن أبي عَمْرٍ و ، وقيل : هُوَ | ( الطَّوِيلُ ) في غِلَظٍ . | | ( وَهِيَ بِهاءٍ ) عن أبي عَمْرٍ و . وقال | غَيرُه : هي الشَّديدَةُ العَلِيَّةُ ، وقيل : العَظِيمَةُ | الضَّخْمَةُ ، والجَمْعُ : عَثَمْثَمَاتٌ . وفي حَدِيثِ | ابنِ الزُّبَيْرِ أنَّ النَّابِغَة امْتَدَحَه وقالَ يصِفُ | جَمَلاً : | % ( أَتاكَ أبو لَيْلِى يَجوبُ بِهِ الدُّجَى % | دُجَى اللَّيْلِ جَوَّابُ الفَلاةِ عَثَمْثَمُ ) % | | ( واعْتَثَمَ بِهِ : اسْتَعَانَ ) بِهِ ) ( وانْتَفَع ) . | يقال : خُذْ هَذَا فَاعتَثِمْ بِهِ ، كما في | الصِّحاح . | | واعْتَثَم ( بِيَدِهِ ) ، إذا ( أهْوَى بِهَا ) . | | ( والعَيْثُومُ : الضَّبُعُ ) عن أبِي عُبَيْدٍ ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيُّ . | | ( و ) العَيْثُومُ : ( الفِيلُ للذَّكَرِ والأنثَى ) ، | والجَمْع : عَياثِمُ ، ونَقَلَ الجَوْهَرِيُّ عن |

| الغَنَوِيّ أنَّها أنثَى الفِيَلَةِ ، وأنشَدَ للأخطَل : | % ( تَرَكُوا أسامَةَ في اللِّقاءِ كَأنَّما % | وَطِئَتْ عليه بِخُفِّها العَيْثُومُ ) % | هَذَا نَصُّ الجوهَرِيّ ، وَيُرْوَى صَدْرُه : | % ( ومُلَحَّبٍ خَضِلِ الثِّيابِ كَأنما % | وَطِئَتْ . . . . . . . . . إلخ ) % | وقال آخَرُ : | % ( وَقَدْ أسيُر أمامَ الحَيِّ تَحْمِلُنِي % | والفَضْلَتَيْنِ كِنازُ اللَّحمِ عَيْثُومُ ) % | | ( والعَيْثَامُ ) : شَجَرٌ ) ، كما في الصحاح ، | يُقالُ : هو الدُّلْبُ ، وهي شَجَرَةٌ بَيْضَاءَ | تطولَ جِدًّا ، واحِدَتُه : عَيْثَامَة . | | ( و ) أيْضًا : ( طَعَامٌ يُطْبَخُ فيه جَرادٌ ) من | طَعَامِ أهلِ البَادِيَةِ . | | ( والعَيْثَمِيُّ : حِمَارُ الوَحْشِ ) لِضَخَمِهِ | وَشِدَّتِهِ . | | ( وسُوَيْدُ بنُ عَثْمَةَ - كحَمْزَةَ - : تابِعِيُّ ) | شَيخٌ لِيَحْيَى القَطَّان . | | ( وكَشَدَّادٍ ) : عَثَّامُ بنُ عَلِيّ بنِ عَثَّامِ بنِ | عَلِيّ بْنِ هجير العَامِرِيُّ الكِلاَبيُّ ، | مُحَدِّثٌ . | | ( ومَسْجِدُ العَيْثَمِ ) ، كحَيْدَر : ( بِمِصْرَ | قُربَ جَامِع عَمْرِو ) بنِ العَاصِ رَضِيَ الله | تَعالَى عنه ، قد انْدَثَرَ الآنَ ، وإمامُ هذا | المَسْجد يَحْيَى بنُ عَليٍّ ، رَوَى عن أبِي | رِفَاعَةَ الفَرَضِيِّ ، مُتَّهَمٌ بالكَذِبِ . | | ( والعُثْمانُ ) ، بالضَّمِّ : ( فَرْخُ الحُبارَى ) ، | نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . | | ( و ) أيضًا : ( فَرْخُ الثُّعْبَانِ ) ، حَكَاه أبو | عَمْرو . ( و ) قيل : ( الحَيَّةُ أو فَرْخُها ) ما | كانَت ، عن أبِي عَمْرٍ و . | | ( وأبو عُثْمانَ ) : كُنْية ( الحَيَّة ) ، حَكَاهُ | علِيُّ بنُ حَمْزَةَ . | | ( وعُثمانُ ) : اسم رَجُلٍ سُمِّي بأحدِ | هَؤلاء . قال سِيبَوَيْهِ : لا يُكَسَّر . | | والمُسَمَّى بعُثْمانَ ( عِشْرونَ صَحَابِيًّا ) | وَهُم : | | عُثْمانُ بنُ الأزْرق ، وابنُ حُنَيْف ، وابنُ

| رَبيعَةَ ، وابنُ شَمَّاسٍ ، وابنُ [ أبي ] طَلْحَةَ ، | وابنُ عَامِرٍ أبو قُحافَة ، وابنُ عامِر الثَّقَفِيُّ ، | وابنُ عَبْدِ الرَّحْمنِ ، وابنُ عَبْدِ غَنْمٍ ، وابنُ | عُثْمانَ بنِ الشَّرِيدِ ، وابنُ عَفَّانَ أميرُ المُؤْمِنينِ ، | وابنُ عُمْرٍ و الأنصارِيُّ ، وابنُ عَمْرٍ و آخرُ ، | وابنُ قَيْسٍ ، وابنُ مَظْعُونٍ ، وابنُ مُعاذٍ ، وابنُ | وَهْبٍ ، وابنُ الأرْقَمِ ، وابنُ عُثْمَان الثَّقَفِيُّ ، | وابنُ مُحَمَّدِ بنِ طَلْحَةَ ، وفي الثَّلاثَةِ الأخِيرةِ | خِلافٌ . رَضِي الله تَعالَى عنهم . | | ( وعَثَّامَةُ بنُ قَيْسٍ ) ، ويُقال : عَيْثَامَة | له حَدِيثٌ في الصَّوْمِ . | | ( وعَثْمُ بنُ الرَّبْعَةِ ) الجُهَنِيُّ ، والرَّبْعَةُ هو | ابنُ رَشْدَانَ بنِ قَيْسِ بنِ جُهَيْنَةَ ، قال ابنُ فَهْدٍ : | كان اسمُه عبدَ العُزَّى فغَيَّره النَّبِيُّ صلَّى الله | عليه وسَلَّم . قُلتُ : الذي غَيَّر النَّبِيُّ صلَّى الله | عليه وسلم اسمَه هو عَبدُ العُزَّى بنُ بَدْرِ بنِ | زَيْدٍ ، وعَثْمٌ الجَدُّ التَّاسِعُ له ، فَتَأَمَّل ذلِك . | | ( وعَثْمَةُ الجُهَنِيُّ ) - كحَمْزَةَ - رَوَى عنه | ابنُه إبراهيمُ ، وقِيلَ : عَنَمَةُ بالعَيْنِ والنُّونِ : | ( صَحَابِيُّون ) رَضِي الله عَنْهم . | | ( وعُثَيْمُ بنُ كَثِيرٍ بنِ كُلَيبٍ - كَزُبَيْرٍ - | ( التَّابِعِيُّ ) الجُهَنِيُّ له حَدِيْثٌ من طَريقِ | الوَاقِدِيِّ ، ذَكَره ابنُ فَهْدٍ في مُعْجَم | الصَّحَابَةِ ، وذَكَر في الكَافِ كُلَيْبًا أبَا | كَثِيرٍ ، رَوَى عُثَيْمُ بنُ كَثِيرِ بنِ كُلَيْبٍ ، عن | أبِيهِ ، عنْ جَدِّهِ بِأحادِيثَ . قُلتُ : وعنه | إبراهيمُ بنُ أبِي يَحْيَى وغيْرُه ، وُثِّقَ كَمَا في | الكَاشِفِ . ( و ) عُثَيْمُ بنُ نِسْطَاسٍ أخو عُبَيْدٍ ، | مَدَنِيٌّ عن ابنِ المُسَيَّبِ وجماعةٍ ، وعنهُ | الثَّوْرِيُّ وجَماعةٌ آخِرُهُمْ القَعْنَبِيُّ ، وَثَّقَهُ ابنُ | حِبَّانَ ( وعَثَّامُ بنُ عَلِيّ ) بنِ هُجَيْرٍ العَامِرِيُّ | الكِلاَبِيُّ هو جَدُّ الذي ذَكَرْناه وهو من | أقْرانِ وَكِيع وَرَوى عن هِشَامِ بنُ عُرْوَةَ | وطَبَقَتِهِ ، وعنه عَلِيُّ بنُ حَرْبٍ ، وثَّقَهُ أبو | زُرْعَةَ ، مات سَنَة خَمْسٍ وخَمْسِينَ ومِائَةٍ : | ( مُحَدِّثونَ ) . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَك عليه : | | عَثِمَ العَظْمُ - كَفَرِحَ - عَثَمًا فهو عَثِمٌ : | ساء جَبْرُه فبَقِيَ فيه أوَد ، فلم يَسْتَوِ . | | وعَثَّمه تَعْثِيمًا : جَبَرَه . | | قال ابنُ جِنِّي : ورُبَّما استُعْمِلَ العَثمُ | في السَّيْفِ ، على التَّشْبيهِ ، قال : |

| % ( ويَقْطَعُهُ السَّيْفُ اليَمانِي وجَفْنُهُ % | شَباريقُ أعْشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ ) % | | والعَثْمُ : الفَسادُ والنُّقْصَانُ ، وحَكَى ابنُ | الأعرابِي عن بَعضِ العَرَب : إنّي لأعْثِم شَيئًا | من الرَّجَزِ أي : أنْتِفُ . | | والعَيْثومُ : الضَّخْمُ الشَّدِيدُ من كُلِّ | شَيْءٍ ، وجَمَلٌ عَيْثُومٌ : ضَخْمٌ شَدِيدٌ ، ونَقلَ | الجِوْهَرِيُّ ، عن الأصْمَعِيّ : جَمَلٌ عَيْثُومٌ | وهو العَظِيمُ ، وأنشد لِعَلْقَمَةَ بنِ عَبدَةَ : | % ( يَهْدِي بِها أكْلَفُ الخَدَّيْنِ مُخْتَبَرٌ % | من الجِمالِ كَثيرُ اللَّحْمِ عَيْثُومُ ) % | | وبَعِيرٌ عَيْثَمٌ ، كَحَيْدَرٍ ، ضَخْمٌ طَوِيلٌ في | غِلَظٍ . | | وبَغْلٌ عَثَمْثَمٌ : قَوِيٌّ . | | ومَنْكِبٌ عَثَمْثَمٌ : شَدِيدٌ ، عن ابنِ الأعرابِيّ ، وأنشَدَ : | % ( * إلى ذِراعِ مَنْكِبٍ عَثَمْثَمِ * ) % | | وعُثْمانُ : قَبِيلَةٌ ، أنشدَ ابنُ الأعرابِيِّ : | % ( ألْقَتْ إليه على جَهْدٍ كلاَكِلَهَا % | سَعدُ بنُ بَكْرٍ ومِنْ عُثْمَانَ مَنْ وَشَلاَ ) % | | وفي المَثَلِ : | % ( * إلاّ أكُنْ صَنَعًا فإنِّي أعْتَثِمْ * % ) % | | أي : إنْ لم أكُن حاذِقًا فإنِّي أعْمَلُ | على قَدْر مَعْرِفَتِي ، نَقلَه الجَوْهَرِيُّ ، وقال | ابنُ الفَرَجِ : سَمِعتُ جَماعةً من قَيِس | يقولونَ : فُلانٌ يَعْثِمُ ويَعْثِنُ ، أي : يَجْتَهِدُ في | الأمْرِ ، ويُعْمِلُ نَفسَه فيه . | | وعَيْثَامٌ : اسمٌ . | | ومُحَمدُ بنُ خَالِدِ بنِ عَثْمَةَ ، من رُواةِ | مَالِكٍ . | | والعُثْمَانِيونَ : إلى عُثْمانَ بن عَفَّانَ | رَضِي الله تَعَالَى عنه نَسَبًا ، أو وَلاءً أو | أتْباعًا وهَوًى كَأهلِ الشَّامِ قَدِيمًا ، منهم أبو | عَمْرٍ و عُثْمانُ بنُ محمّدِ بنِ عُثمانَ العُثْمانِيُّ | المِصْرِيُّ من شُيوخِ الحَافِظِ أبي نُعَيْمٍ . | | وبَنُو عُثمانَ : مُلُوكُ زمانِنا الآن خَلَّدَ |

| الله مُلْكَهُمْ إلى آخِرِ الزَّمانِ مَنْسوبُون إلى | جَدِّهم عُثمانَ جك وقد وَفَدَ المُصَنِّفُ على | أحدِ أولادِه في برصاء فأُكْرِمَ غايةَ | الإِكْرامِ على ما مَرَّ في التَّرْجَمَة . | | وعبدُ العَزِيزِ بنُ مُعاويةَ بنِ خِشَّان | ابنِ أسْعَدَ بنِ وَدِيعَةَ بنِ مَبْذُولِ بنِ عَدِيِّ | ابنِ عَثْمِ بنِ الرَّبْعَةِ بنِ [ رَشدان ] الجُهَنِيُّ | العَثْمِيُّ : صَحَابِيُّ ، كان اسمُه عبدَ العُزَّى | فَغَيَّره النبيُّ صلَّى الله تَعالَى عليه وسلم . | وذَكَرَ المُصَنِّف عَثْمَ بنَ الرَّبْعَةِ من | الصَّحَابَةِ ، والصَّوابُ : أنَّ الصُّحْبَةَ لِعَبْدِ | العَزِيزِ هَذَا ، وأمَّا عَثْمٌ فإِنَّه جاهِلِيٌّ قَدِيمٌ ، | كَذَا في أُسْدِ الغَابَة ، وَوَهِمَ شَيْخُنا فقال : | عَثْمُ بنُ رَبيعَة . | | وفي تَميم : عَثْمُ بنُ المُنْتَجِع بنِ عَمْرِو | ابن عُبَيْدِ بنِ صَخْرِ بن هِنْدِ بن رِياح بنِ | عَوْفِ بن حَرَامِ بن جُشَم بنِ سَعْدِ بنِ زَيْدِ | مَنَاةَ ، مِنهُم : أبو الحَسَن الفَضْلُ بنُ عُمَيْر | ابنِ عَثْمٍ العَثْمِيُّ المَرْوَزِيُّ ، عن عَلِيّ بنِ | حَجرٍ وغيره ، مات بالشَّاشِ سنةَ خَمْسٍ | وسَبْعين ومِائَتَيْن . وقَرِيبُه محمدُ بنُ عبدِ اللهِ | ابنِ عُمَيْرِ بنِ عَثْمٍ رَوَى عن الفِرْيَابِيِّ . | | وعَبدُ اللّه بنُ طارِقٍ الضَّبِّيُّ العَثْمِيُّ | وكانَ مع القَعْعَاعِ بنِ عَمْرٍ و يَوْمَ القَادِسِيَّةِ . | | وكَزُبَيْرٍ : أبو عُثْمانَ سَعْدُ بنُ حُدَيْرٍ | الحَضْرَمِيُّ ، مُحَدِّثٌ ، ويُقال : هو بالغَيْنِ | والنُّونِ . | | وكَجُهَيْنَةَ : نِسْوَةٌ مًحَدِّثَاتٌ . |

##### Türkçe

| | ( **عَثَمَ العَظْمُ المَكْسُورُ** ) **عَثْمًا** : bozulduğu zaman, | ve üzerinde bulunduğu kuvvetinden, yahut | şeklinden eksildiği zaman; (veya) **العَثْمُ** (ele mahsus kılınır), ve | **الجَوْهَرِيُّ** dedi ki: **عَثَمَ العَظْمُ**: (düzgünlük üzere olmaksızın kaynadığı zaman); | bu da, onda bir eğrilik kaldığı zaman olur. Ve **ابنُ شُمَيْلٍ** dedi ki: kırıkta ve yarada **العَثْمُ**: | kemiğin, kaynamaya azmetmiş de henüz kaynamamış olacak kadar yaklaşmasıdır; | denir ki: “Devenin kemiği kaynadı mı?”; denir ki: “Hayır; fakat | **عَثَم** oldu ve kaynamadı.” | | (Ve **وَعَثَمْتُه أَنا**), geçişli olur ve geçişsiz olur; onu | **الجوهَرِيّ** nakletti. Ve bunun benzeri: “Onu döndürdüm, o da döndü”; “Onu durdurdum, o da durdu.” Ve **الفَرَّاءُ** dedi ki: **تَعْثُمُ** (ثاء’nın ötrelenmesiyle), | ve **تَعْثُلُ** da onun gibidir. Ve musannifin, buna | **اللاَّم**’da işaret etmesi daha önce geçti. Ve **ابنُ جِنِّى** dedi ki: bu ve benzerleri, **فَعَل** ve **فَعَلْتُه** بابından kıyasa aykırı şâzdır; ve her ne kadar | استعمالde düzenli olsa da, ancak onun benim yanımda, onun sebebiyle câiz olduğu bir vechi vardır. Sonra bir ibare zikretti; | ve bunun ardından dedi ki: onların “**عَثَمَ العَظْمُ** ve **عَثَمْتُه**” sözleri, başkasının ona yardım ettiğini (ifade eder); fiilin lafzı ona yürümüş olsa bile, Araplar bunu, orada bir fiili, ilkinin lafzıyla, geçişli olarak ortaya koymaya kadar aşmışlardır; | çünkü onun faili, onu yaptığı vakitte ancak kendisine işaret olunan, yahut kendisine yardım olunandır; böylece iki lafız, bizim zikrettiğimiz şeye göre tek bir çıkışla çıktı; onu bil. | | (Ve) **عَثَمَتِ** ( **المرأَةُ المَزَادَةَ** ) **عَثْمًا**: (onu sağlamca dikmediği zaman). Ve **الصِّحاح**’ta: sağlam olmayan bir dikişle; ( **كَأَعْثَمَتْها** ) diye; nüshalarda böyledir. Doğrusu: **كاعْتَثَمْتُها**’dır; **الصِّحَاح**’ın nassı olduğu üzere. | | (Ve) **عَثَم** ( **الجُرْحُ** : kabuk bağladı ve irin topladı; ve henüz | iyileşmedi). Ondan, **النَّخَعِيِّ**’nin uzuvlar hakkında hadisi: ( ( “Düzgün bir **عَثْم** üzere olmaksızın kaynarsa sulh; ve **عَثْمٍ** üzere kaynarsa diyet” ) ) | ve **اللاَّم** ile rivayet olunur; daha önce geçti. | | (Ve **العَثَمْثَمُ**), **سَفَرْجَل** gibi: (aslan); | ayak basışının ağırlığından; onu **الجوهَرِيُّ**, **أبي عَمْرٍو**’dan nakletti; | ve dedi ki: | % ( * **خُبَعْثِنٌ مِشْيَتُهُ عَثَمْثَمُ** * % ) % | ve denildi ki: şiddetinden ve büyüklüğünden. | | (Ve) **العَثَمْثَمُ**: (şiddetli deve); onu | **الجَوْهَرِيُّ**, **أبي عَمْرٍو**’dan nakletti; ve denildi ki: o, | (kalınlık içinde) (uzun) olandır. | | (Ve o, **هاء** iledir) **أبي عَمْرٍو**’dan. Ve | başkası dedi ki: o, şiddetli, yüksek olandır; ve denildi ki: büyük, iri olandır. Çoğulu: **عَثَمْثَمَاتٌ**. Ve **ابنِ الزُّبَيْرِ** hadîsinde, **النَّابِغَة**’nin onu övdüğü ve bir deveyi vasfederek söylediği: | % ( أَتاكَ أبو لَيْلِى يَجوبُ بِهِ الدُّجَى % | دُجَى اللَّيْلِ جَوَّابُ الفَلاةِ عَثَمْثَمُ ) % | | (Ve **اعْتَثَمَ بِهِ**: (onunla yardım istedi) (ve faydalandı). | denir: “Şunu al da onunla **فَاعتَثِمْ بِهِ**”; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. | | Ve **اعْتَثَم** ( **بِيَدِهِ** ), (onunla yöneldiği zaman). | | (Ve **العَيْثُومُ**: sırtlan) **أبِي عُبَيْدٍ**’den; onu | **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. | | (Ve) **العَيْثُومُ**: (erkek ve dişi için fil); | çoğulu: **عَياثِمُ**. Ve **الجَوْهَرِيُّ**, **الغَنَوِيّ**’den, onun dişi fil olduğunu nakletti; ve **الأخطَل**’dan inşad etti: | % ( تَرَكُوا أسامَةَ في اللِّقاءِ كَأنَّما % | وَطِئَتْ عليه بِخُفِّها العَيْثُومُ ) % | bu, **الجوهَرِيّ**’nin nassıdır. Ve onun صدر’ı şöyle rivayet olunur: | % ( ومُلَحَّبٍ خَضِلِ الثِّيابِ كَأنما % | وَطِئَتْ . . . . . . . . . إلخ ) % | ve bir başkası dedi ki: | % ( وَقَدْ أسيُر أمامَ الحَيِّ تَحْمِلُنِي % | والفَضْلَتَيْنِ كِنازُ اللَّحمِ عَيْثُومُ ) % | | (Ve **العَيْثَامُ**): (bir ağaç); **الصحاح**’ta olduğu gibi; | denir ki: o, **الدُّلْبُ**’dür; ve o, beyaz bir ağaçtır; | pek çok uzar. Tekili: **عَيْثَامَة**. | | (Ve) ayrıca: (içinde çekirge pişirilen bir yemek); | bedevîlerin yemeğindendir. | | (Ve **العَيْثَمِيُّ**: yaban eşeği); iriliğinden | ve şiddetinden. | | (Ve **سُوَيْدُ بنُ عَثْمَةَ** - **حَمْزَةَ** gibi -: tâbiîdir); | **يَحْيَى القَطَّان**’a şeyhtir. | | (Ve **كَشَدَّادٍ**): **عَثَّامُ** bin **عَلِيّ** bin **عَثَّامِ** bin | **عَلِيّ** bin **هجير** **العَامِرِيُّ الكِلاَبيُّ**, | muhaddistir. | | (Ve **مَسْجِدُ العَيْثَمِ**), **حَيْدَر** gibi: (Mısır’da, | **جَامِع عَمْرِو** bin **العَاصِ**’a yakın); Allah Teâlâ ondan razı olsun; | şimdi yok olmuştur. Ve bu | mescidin imamı **يَحْيَى بنُ عَليٍّ**’dir; **أبِي رِفَاعَةَ الفَرَضِيِّ**’den rivayet etti; | yalanla itham olunmuştur. | | (Ve **العُثْمانُ**), ötre ile: (hubârâ yavrusu); | onu **الجَوْهَرِيُّ** nakletti. | | (Ve) ayrıca: (yılan yavrusu); **أبو عَمْرو** hikâye etti. (Ve) denildi ki: (yılan yahut yavrusu), ne olursa olsun; **أبِي عَمْرٍو**’dan. | | (Ve **أبو عُثْمانَ**): (yılanın) künyesidir; onu | **علِيُّ بنُ حَمْزَةَ** hikâye etti. | | (Ve **عُثمانُ**): bir adam adıdır; bunlardan birine nispetle adlandırıldı. **سِيبَوَيْهِ** dedi ki: çoğul yapılmaz. | | **عُثْمانَ** ile adlandırılan (yirmi sahâbî) vardır; | ve onlar: | | **عُثْمانُ** bin **الأزْرق**, ve **ابنُ حُنَيْف**, ve **ابنُ** |

رَبيعَةَ, ve İbn Şَمَّاسٍ, ve İbn [أبي] طَلْحَةَ,
ve İbn عَامِرٍ Ebû قُحافَة, ve İbn عامِر الثَّقَفِيُّ,
ve İbn عَبْدِ الرَّحْمنِ, ve İbn عَبْدِ غَنْمٍ, ve İbn
عُثْمانَ b. الشَّرِيدِ, ve İbn عَفَّانَ müminlerin emîri,
ve İbn عُمْرٍ ve الأنصارِيُّ, ve İbn عَمْرٍ ve bir başkası,
ve İbn قَيْسٍ, ve İbn مَظْعُونٍ, ve İbn مُعاذٍ, ve İbn
وَهْبٍ, ve İbn الأرْقَمِ, ve İbn عُثْمَان الثَّقَفِيُّ,
ve İbn مُحَمَّدِ b. طَلْحَةَ; ve son üçünde
ihtilaf vardır. Allah Teâlâ onlardan razı olsun.

( **وعَثَّامَةُ بنُ قَيْسٍ** ), ve denilir: **عَيْثَامَة**;
onun oruç hakkında bir hadisi vardır.

( **وعَثْمُ بنُ الرَّبْعَةِ** ) el-Cühenî; ve **الرَّبْعَةُ** o,
**رَشْدَانَ** b. **قَيْسِ** b. **جُهَيْنَةَ**’nin oğludur. İbn **فَهْدٍ** dedi:
onun adı **عبدَ العُزَّى** idi; Nebî sallallahu aleyhi ve sellem onu değiştirdi. Dedim: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in adını değiştirdiği kimse, **عَبدُ العُزَّى** b. **بَدْرِ** b.
**زَيْدٍ**’dir; **وعَثْمٌ** onun dokuzuncu ceddi olup; bunu düşün.

( **وعَثْمَةُ الجُهَنِيُّ** ) - **كحَمْزَةَ** - ondan
oğlu İbrâhîm rivayet etti; ve denildi: **عَنَمَةُ** **بالعَيْنِ والنُّونِ**:
( **صَحَابِيُّون** ) Allah onlardan razı olsun.

( **وعُثَيْمُ بنُ كَثِيرٍ بنِ كُلَيبٍ - كَزُبَيْرٍ -**
( **التَّابِعِيُّ** ) el-Cühenî; onun **الوَاقِدِيِّ** yolundan bir hadisi vardır. İbn **فَهْدٍ** onu **مُعْجَم الصَّحَابَةِ**’de zikretti; ve **الكَافِ**’ta **كُلَيْبًا**’ı, **أبَا كَثِيرٍ** olarak zikretti. **عُثَيْمُ بنُ كَثِيرِ بنِ كُلَيْبٍ**, babasından, dedesinden hadislerle rivayet etti. Dedim: ondan **إبراهيمُ بنُ أبِي يَحْيَى** ve başkası rivayet etti; **الكَاشِفِ**’te olduğu üzere tevsik edilmiştir. ( ve ) **عُثَيْمُ بنُ نِسْطَاسٍ**; **عُبَيْدٍ**’in kardeşi; Medîneli; İbn **المُسَيَّبِ** ve bir cemaatten (rivayet eder); ondan **الثَّوْرِيُّ** ve bir cemaat, sonları **القَعْنَبِيُّ** (rivayet etti); İbn **حِبَّانَ** onu tevsik etti. ( **وعَثَّامُ بنُ عَلِيّ** ) b. **هُجَيْرٍ** el-Âmirî el-Kilâbî; o, zikrettiğimiz kimsenin ceddidir; **وَكِيع**’in akranlarındandır; **هِشَامِ بنُ عُرْوَةَ** ve onun tabakasından rivayet etti; ondan **عَلِيُّ بنُ حَرْبٍ** (rivayet etti); Ebû **زُرْعَةَ** onu tevsik etti; yüz elli beş yılında öldü:
( **مُحَدِّثونَ** ).

[ ] Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir:

**عَثِمَ العَظْمُ - كَفَرِحَ - عَثَمًا فهو عَثِمٌ**:
kaynaması kötü oldu; onda bir eğrilik kaldı; böylece düzelmedi.

Ve **عَثَّمه تَعْثِيمًا**: onu kaynattı.

İbn **جِنِّي** dedi: bazen **العَثمُ** kılıçta, benzetme üzere kullanılır; dedi ki:

% ( ويَقْطَعُهُ السَّيْفُ اليَمانِي وجَفْنُهُ %
شَباريقُ أعْشارٍ عُثِمْنَ على كَسْرِ ) %

Ve **العَثْمُ**: bozulma ve eksilme. İbn **الأعرابِي** bazı Araplardan nakletti: “Ben recezden bir şeyi **لأعْثِم** ederim”; yani: yolup koparırım.

Ve **العَيْثومُ**: her şeyden iri, şiddetli olan. Ve **جَمَلٌ عَيْثُومٌ**: iri, şiddetli. **الجِوْهَرِيُّ**, **الأصْمَعِيّ**’den nakletti: **جَمَلٌ عَيْثُومٌ**; o, büyük olandır. **عَلْقَمَةَ بنِ عَبدَةَ**’den şu beyit okundu:

% ( يَهْدِي بِها أكْلَفُ الخَدَّيْنِ مُخْتَبَرٌ %
من الجِمالِ كَثيرُ اللَّحْمِ عَيْثُومُ ) %

Ve **بَعِيرٌ عَيْثَمٌ**، **كَحَيْدَرٍ**: kalınlık içinde iri, uzun.

Ve **بَغْلٌ عَثَمْثَمٌ**: güçlü.

Ve **مَنْكِبٌ عَثَمْثَمٌ**: şiddetli; İbn **الأعرابِيّ**’den. Ve şu beyiti okudu:

% ( * إلى ذِراعِ مَنْكِبٍ عَثَمْثَمِ * ) %

Ve **عُثْمانُ**: bir kabile. İbn **الأعرابِيِّ** şu beyiti okudu:

% ( ألْقَتْ إليه على جَهْدٍ كلاَكِلَهَا %
سَعدُ بنُ بَكْرٍ ومِنْ عُثْمَانَ مَنْ وَشَلاَ ) %

Ve meselde:

% ( * إلاّ أكُنْ صَنَعًا فإنِّي أعْتَثِمْ * % ) %

yani: eğer mahir olmazsam, bilgim ölçüsünce iş yaparım. **الجَوْهَرِيُّ** onu nakletti. İbn **الفَرَجِ** dedi: **قَيِس**’ten bir cemaatin şöyle dediğini işittim: “Falan **يَعْثِمُ** ve **يَعْثِنُ**”; yani: işte gayret eder ve onda nefsini çalıştırır.

Ve **عَيْثَامٌ**: bir isimdir.

Ve **مُحَمدُ بنُ خَالِدِ بنِ عَثْمَةَ**, Mâlik’in râvilerindendir.

Ve **العُثْمَانِيونَ**: **عُثْمانَ بن عَفَّانَ**’a - Allah Teâlâ ondan razı olsun - neseben, yahut velâ ile, yahut tâbilik ve hevâ ile (nisbet edilenlerdir); eskiden Şam ehli gibi. Onlardan: Ebû **عَمْرٍ** ve **عُثْمانُ بنُ محمّدِ بنِ عُثمانَ العُثْمانِيُّ** el-Mısrî; hâfız Ebû **نُعَيْمٍ**’in şeyhlerindendir.

Ve **بَنُو عُثمانَ**: şimdi zamanımızın krallarıdır; Allah mülklerini zamanın sonuna dek ebedî kılsın; ceddleri **عُثمانَ جك**’e nisbet edilirler. Müellif onun oğullarından birine **برصاء**’da varmış da, tercemede geçtiği üzere, ikramın en son derecesiyle ikram olunmuştur.

Ve **عبدُ العَزِيزِ بنُ مُعاويةَ بنِ خِشَّان ابنِ أسْعَدَ بنِ وَدِيعَةَ بنِ مَبْذُولِ بنِ عَدِيِّ ابنِ عَثْمِ بنِ الرَّبْعَةِ بنِ [ رَشدان ] الجُهَنِيُّ العَثْمِيُّ**: sahâbîdir; adı **عبدَ العُزَّى** idi; Nebî sallallahu teâlâ aleyhi ve sellem onu değiştirdi. Müellif **عَثْمَ بنَ الرَّبْعَةِ**’yi sahâbeden zikretti; doğru olan: sahâbeliğin bu **عَبْدِ العَزِيزِ**’e ait olmasıdır; **عَثْمٌ** ise, o eski bir câhiliye (devri) adamıdır; **أُسْدِ الغَابَة**’de böyledir. Şeyhimiz yanıldı da şöyle dedi: **عَثْمُ بنُ رَبيعَة**.

Ve **تَميم**’de: **عَثْمُ بنُ المُنْتَجِع بنِ عَمْرِو ابن عُبَيْدِ بنِ صَخْرِ بن هِنْدِ بن رِياح بنِ عَوْفِ بن حَرَامِ بن جُشَم بنِ سَعْدِ بنِ زَيْدِ مَنَاةَ**; onlardandır: Ebû’l-Hasen **الفَضْلُ بنُ عُمَيْر ابنِ عَثْمٍ العَثْمِيُّ** el-Mervezî; **عَلِيّ بنِ حَجرٍ** ve başkasından (rivayet eder); **الشَّاشِ**’ta iki yüz yetmiş beş yılında öldü. Ve onun yakını **محمدُ بنُ عبدِ اللهِ ابنِ عُمَيْرِ بنِ عَثْمٍ**, **الفِرْيَابِيِّ**’den rivayet etti.

Ve **عَبدُ اللّه بنُ طارِقٍ الضَّبِّيُّ العَثْمِيُّ**; **القَعْعَاعِ بنِ عَمْرٍ** ile birlikteydi ve **يَوْمَ القَادِسِيَّةِ**’de.

Ve **كَزُبَيْرٍ**: Ebû **عُثْمانَ سَعْدُ بنُ حُدَيْرٍ الحَضْرَمِيُّ**; muhaddistir; ve denilir: o, **بالغَيْنِ والنُّونِ** iledir.

Ve **كَجُهَيْنَةَ**: muhaddis kadınlardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَثَمَ
1 عَثَمَ ذ , said of a broken bone, (S, K,) or it is peculiarly said of the arm, (K, [i. e. one says عَثَمَتِ اليَدُ,]) aor. عَثِمَ , (PS,) inf. n. عَثْمٌ, (TA,) It became set unevenly, (S, K, TA,) i. e. [forming a node, or protuberance, like a swelling, not so hard as bone, (see عثْمٌ, below,) or] so as to have an unevenness remaining in it: (TA:) or, said of a broken bone, it approached to a state of consolidation, but was not as yet consolidated; and in like manner, a wound: (ISh, TA:) or it was, or became, in a bad state, and wanting in its former strength, or in its form. (TA.) And عَثِمَ, aor. عَثَمَ , inf. n. عَثَمٌ, said of a [broken] bone, signifies [the same, or] It was badly set, so that there remained in it an unevenness. (TA.) And sometimes it is used metaphorically in relation to the sword: so says IJ. (TA. [In a verse there cited as an ex., the verb app. relates to a sword in its scabbard or its case cut in pieces by another sword.]) ― -b2- عَثَمَ said of a wound means as expl. above: (ISh, TA:) or It became callous, and covered with a skin, but not as yet healed. (K.) -A2- عَثَمْتُهُ I set it unevenly, [so as to form a node, or protuberance, like a swelling, not so hard as bone, (see the first sentence above,)] namely, a broken bone; (S, K;) the verb being trans. as well as intrans., (S, TA,) like رَجَعَ and وَقَفَ. (TA.) ― -b2- And عَثَمَتِ المَزَادَةَ, (S, K,) inf. n. عَثْمٌ, (TA,) She sewed the مزادة [or leathern water-bag] not strongly, or not firmly; (S, K;) as also ↓ اِعْتَثَمَتْهَا; (S, TA;) in the K, erroneously, ↓ أَعْثَمَتْهَا. (TA.)

عثّمهُ
2 عثّمهُ ذ , inf. n. تَعْثِيمٌ, He set it; namely, a [broken] bone. (TA.)

4 أَعْثَمَ see 1, last sentence.

8 اـِعْتَثَمَ see 1, last sentence. ― -b2- [Hence,] it is said in a prov., اـِلَّا أَكُنْ صَنَعًا فَاـِنِّى أَعْتَثِمُ, meaning (assumed tropical:) If I be not skilful, verily I do according to the degree of my knowledge. (S, Meyd.) -A2- اعتثم بِهِ He sought help by means of it; (S, K;) and profited by it, or made use of it. (K.) One says, خُذْ هٰذَا فَاعْتَثِمْ بِهِ Take thou this, and seek help by means of it [or profit by it]. (S.) ― -b2- And اعتثم بِيَدِهِ He extended, or stretched forth, his arm, or hand; syn. أَهْوَى بِهَا. (K.)

عَثْمٌ
عَثْمٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (TA.) ― -b2- جُبِرَتْ يَدُهُ عَلَى عَثْمٍ means عَلَى عُقْدَةٍ, (S and O in art. عقد,) [i. e. His arm was set and joined unevenly,] so as to form a node, or protuberance, like a swelling, not so hard as bone. (ISk, L in art. اجر.)

عَثِمٌ
عَثِمٌ ذ , applied to a [broken] bone, Badly set, so as to have an unevenness remaining in it. (TA.) [And ↓ عَثْمَآءُ signifies the same, applied to an arm (يَدٌ); expl. by Golius as applied to a hand, and meaning Distortedly consolidated, on the authority of Meyd.]

عَثْمَآءُ
عَثْمَآءُ ذ : see the next preceding paragraph.

عُثْمَانٌ
عُثْمَانٌ ذ The young one of the [species of bustard called] حُبَارَى. (S, K.) ― -b2- And The young one of the [serpent called] ثُعْبَان. (AA, K.) And, (K,) some say, (TA,) The serpent, (AA, K,) of whatever species it be: (AA:) or the young one thereof. (AA, Mgh, K.) And أَبُو عُثْمَانَ is a surname of The serpent; (K, TA;) mentioned by 'Alee Ibn-Hamzeh. (TA.)

عَيْثَمٌ
عَيْثَمٌ ذ , applied to a camel, Big, or bulky, tall, and thick. (TA.) -A2- See also عَيْثَامٌ.

عَيْثَمِىٌّ
عَيْثَمِىٌّ ذ The wild ass; (K, TA;) so called because of his bigness, or bulkiness, and strength. (TA.)

عَيْثَامٌ
عَيْثَامٌ ذ (in the T, voce دُلْبٌ, written ↓ عَيْثَمٌ,) A species of tree; (S, K, TA;) said to be the same as the دُلْب [q. v.]; it is a white tree, that grows very tall: n. un. with ة. (TA.) -A2- Also A certain sort of food, in which locusts are cooked; (K, TA;) of the food of the people of the desert. (TA.)

عَيْثُومٌ
عَيْثُومٌ ذ A great camel. (As, S. [See also عَيْتُومٌ.]) And Anything big, or bulky, and strong. (TA.) ― -b2- And The female elephant: (El-Ghanawee, S:) or the elephant, male and female: (K:) pl. عَيَاثِمُ. (TA.) ― -b3- And The ضَبُع [i. e. hyena, or female hyena]. (A'Obeyd, S, K.)

عَثَمْثَمٌ
عَثَمْثَمٌ ذ Strong; applied to a camel; (AA, S;) and to a mule; and likewise to a shoulder: (IAar, TA:) or, applied to a camel, strong and tall: (K, TA:) or tall and thick: or big, or bulky: (TA:) fem. with ة: (AA, S, K, TA:) pl. عَثَمْثَمَاتٌ. (TA.) ― -b2- And The lion: (AA, S, K:) so called because of the heaviness of his tread. (AA, S.)

##### Türkçe

**عَثَمَ**
1 **عَثَمَ** **ذ** , kırık kemik hakkında söylenir, (S, K,) yahut özellikle kol hakkında söylenir, (K, [yani **عَثَمَتِ اليَدُ** denir,]) muzârîsi **عَثِمَ** , (PS,) mastarı **عَثْمٌ**, (TA,) Düzgün olmayan şekilde kaynadı, (S, K, TA,) yani [bir düğüm, yahut çıkıntı, şişlik gibi, kemik kadar sert olmayan (aşağıda **عَثْمٌ**’e bak), yahut] içinde bir pürüzlülük kalacak şekilde: (TA:) yahut, kırık kemik hakkında, kaynama hâline yaklaştı, fakat henüz kaynamadı; ve aynı şekilde, yara: (ISh, TA:) yahut, kötü bir hâlde idi, yahut oldu; ve önceki kuvvetinden, yahut şeklinden yoksun. (TA.) Ve **عَثِمَ**, muzârîsi **عَثَمَ** , mastarı **عَثَمٌ**, kırık kemik hakkında, [aynısını, yahut] Kötü kaynadı; öyle ki onda bir pürüzlülük kaldı, mânâsına gelir. (TA.) Ve bazen kılıç hakkında mecazen kullanılır: böylece IJ söyler. (TA. [Orada örnek olarak zikredilen bir beyitte, fiil görünüşe göre kınında yahut kılıfında bulunan, başka bir kılıç tarafından parçalanmış bir kılıca ilişkindir.]) ― -b2- **عَثَمَ** yara hakkında söylenince, yukarıda açıklandığı mânâya gelir: (ISh, TA:) yahut Nasırlaştı ve bir deri ile örtüldü, fakat henüz iyileşmedi. (K.) -A2- **عَثَمْتُهُ** Onu düzgün olmayan şekilde kaynattım, [bir düğüm yahut çıkıntı, şişlik gibi, kemik kadar sert olmayan (yukarıdaki ilk cümleye bak),] yani kırık bir kemiği; (S, K;) fiil hem geçişli hem geçişsizdir, (S, TA,) **رَجَعَ** ve **وَقَفَ** gibi. (TA.) ― -b2- Ve **عَثَمَتِ المَزَادَةَ**, (S, K,) mastarı **عَثْمٌ**, (TA,) O, **مزادة**’yi [yahut deriden su tulumunu] sağlamca, yahut sıkıca dikmedi; (S, K;) ve bunun gibi ↓ **اِعْتَثَمَتْهَا**; (S, TA;) K’da yanlış olarak ↓ **أَعْثَمَتْهَا**. (TA.)

**عثّمهُ**
2 **عثّمهُ** **ذ** , mastarı **تَعْثِيمٌ**, Onu kaynattı; yani kırık bir kemiği. (TA.)

4 **أَعْثَمَ** 1’e bak, son cümle.

8 **اـِعْتَثَمَ** 1’e bak, son cümle. ― -b2- [Bundan dolayı,] bir meselde şöyle denir: **اـِلَّا أَكُنْ صَنَعًا فَاـِنِّى أَعْتَثِمُ**, mânâsı (mecazî kabul edilerek:) Eğer mahir değilsem, şüphesiz ben bilgimin derecesine göre yaparım. (S, Meyd.) -A2- **اعتثم بِهِ** Onun vasıtasıyla yardım istedi; (S, K;) ve ondan faydalandı, yahut onu kullandı. (K.) Şöyle denir: **خُذْ هٰذَا فَاعْتَثِمْ بِهِ** Bunu al, ve onun vasıtasıyla yardım iste [yahut ondan faydalan]. (S.) ― -b2- Ve **اعتثم بِيَدِهِ** Kolunu, yahut elini uzattı; eş anlamlısı **أَهْوَى بِهَا**. (K.)

**عَثْمٌ**
**عَثْمٌ** **ذ** 1’in mastarıdır [ona bak]. (TA.) ― -b2- **جُبِرَتْ يَدُهُ عَلَى عَثْمٍ** demek **عَلَى عُقْدَةٍ** demektir, (S ve O, md. **عقد**’da,) [yani Kolu düzgün olmayan şekilde kaynatıldı ve birleştirildi,] bir düğüm yahut çıkıntı, şişlik gibi, kemik kadar sert olmayan şekilde. (ISk, L md. **اجر**’da.)

**عَثِمٌ**
**عَثِمٌ** **ذ** , kırık kemik için kullanılır: Kötü kaynamış; öyle ki onda bir pürüzlülük kalmıştır. (TA.) [Ve ↓ **عَثْمَآءُ** aynı mânâya gelir; bir kola (**يَدٌ**) nispetle kullanılır; Golius tarafından bir ele nispetle açıklanmış ve Meyd’in otoritesine dayanarak “çarpık şekilde kaynamış” mânâsında verilmiştir.]

**عَثْمَآءُ**
**عَثْمَآءُ** **ذ** : bir önceki paragrafa bak.

**عُثْمَانٌ**
**عُثْمَانٌ** **ذ** **حُبَارَى** denilen [toy kuşu türünün] yavrusu. (S, K.) ― -b2- Ve **ثُعْبَان** denilen [yılanın] yavrusu. (AA, K.) Ve, (K,) bazıları der ki, (TA,) Yılan, (AA, K,) hangi tür olursa olsun: (AA:) yahut onun yavrusu. (AA, Mgh, K.) Ve **أَبُو عُثْمَانَ** yılanın bir lakabıdır; (K, TA;) 'Alee Ibn-Hamzeh tarafından zikredilmiştir. (TA.)

**عَيْثَمٌ**
**عَيْثَمٌ** **ذ** , deveye nispetle: Büyük, yahut iri cüsseli, uzun ve kalın. (TA.) -A2- Ayrıca **عَيْثَامٌ**’a da bak.

**عَيْثَمِىٌّ**
**عَيْثَمِىٌّ** **ذ** Yaban eşeği; (K, TA;) büyüklüğü yahut iriliği ve kuvveti sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**عَيْثَامٌ**
**عَيْثَامٌ** **ذ** (T’de, **دُلْبٌ** maddesinde, ↓ **عَيْثَمٌ** yazılmış olarak,) Bir ağaç türü; (S, K, TA;) **دُلْب** ile aynı olduğu söylenir [ona bak]; çok uzun büyüyen beyaz bir ağaçtır: tekili ة iledir. (TA.) -A2- Ayrıca, çekirgelerin pişirildiği belirli bir yiyecek türü; (K, TA;) çöl halkının yiyeceğindendir. (TA.)

**عَيْثُومٌ**
**عَيْثُومٌ** **ذ** Büyük bir deve. (As, S. [Ayrıca **عَيْتُومٌ**’a da bak.]) Ve Büyük, yahut iri cüsseli, ve güçlü olan her şey. (TA.) ― -b2- Ve Dişi fil: (El-Ghanawee, S:) yahut fil, erkek ve dişi: (K:) çoğulu **عَيَاثِمُ**. (TA.) ― -b3- Ve **ضَبُع** [yani sırtlan, yahut dişi sırtlan]. (A'Obeyd, S, K.)

**عَثَمْثَمٌ**
**عَثَمْثَمٌ** **ذ** Güçlü; deveye nispetle; (AA, S;) ve katıra; ve aynı şekilde omuza: (IAar, TA:) yahut, deveye nispetle, güçlü ve uzun: (K, TA:) yahut uzun ve kalın: yahut büyük, yahut iri cüsseli: (TA:) dişisi ة iledir: (AA, S, K, TA:) çoğulu **عَثَمْثَمَاتٌ**. (TA.) ― -b2- Ve Aslan: (AA, S, K:) adımının ağırlığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (AA, S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَثَمَ
عَثَمَ U ( n. ac. عَثْم 1 ),
a.  Was badly set ( bone ); healed badly ( wound ).

b.  Set badly.

c.  Sewed badly, botched up.

اِعْتَثَمَ
اِعْتَثَمَ VIII ,
a.  see I (c) ,

b.  [ Bi ], Sough, received help from.

عُثْمَاْن
عُثْمَاْن 35 ,
a.  Young bustard.

b.  Young serpent.

c.  Othman ( name ).

عُثْمَاْنِيّ
عُثْمَاْنِيّ 35yi ,
a.  Ottoman, Turk.

##### Türkçe

عَثَمَ
**عَثَمَ** U (n. ac. **عَثْم** 1),
a. Kötüce yerleştirildi (kemik); kötüce iyileşti (yara).

b. Kötüce yerleştirdi.

c. Kötüce dikti, berbatça yaptı.

اِعْتَثَمَ
**اِعْتَثَمَ** VIII,
a. I (c)’ye bak,

b. [Bi], iç çekti, -den yardım aldı.

عُثْمَاْن
**عُثْمَاْن** 35,
a. Genç toy kuşu.

b. Genç yılan.

c. **عُثْمَاْن** (isim).

عُثْمَاْنِيّ
**عُثْمَاْنِيّ** 35yi,
a. Osmanlı, Türk.
