# عثن (ع-ث-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ث - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والثاء والنون معهما
ع ث ن، ع ن ث يستعملان فقط
عثن:
العُثانُ: الدُّخانُ. عَثَنَ النار يَعْثُنُ عَثْناً، وعَثّنَ يُعَثّنُ تعثيناً، أي: دخّن تدخيناً. وعَثِنَ البيتُ يَعْثَنُ عَثَناً إذا عبق به ريح الدُّخْنة، وعَثَّنْتُ البيتَ والثّوبَ بريح الدُّخْنة والطِّيب تعثيناً، أي: دخّنتُه.
وعُثْنونُ اللّحية طولُها وما تحتها من الشّعر.
والعُثْنونُ: شُعَيْراتٌ عند مَذْبَحِ البعير. وجمعُه عَثانين.
وعُثْنونُ السَّحابِ: ما تدلّى من هَيْدَبِها.
وعُثْنُونُ الرّيحِ: هَيْدَبُها في أوائلها إذا أقبلت تجُرُّ الغبارَ جرّاً، ويقال: هو أوّلُ هبوبها ويقال: العِثْنُ يبيسُ الكلأ.
عنث:
العُنْثُ أصلُ تأسيس العُنْثُوة وهي يبيسُ الحلِيّ خاصّة إذا اسودّ وبلي.
ويقال: عُنْثَة، وشبه الشاعر شَعَرات اللّمّة به فقال:
عليه من لِمّتِهِ عِناثٌ
ويروى عَناثي مثل عناصي في جماعته عُنْثُوة.

##### Türkçe

باب العين والثاء والنون معهما
**ع ث ن**، **ع ن ث** yalnızca kullanılırlar.

**عثن**:
**العُثانُ**: duman. **عَثَنَ** ateşi **يَعْثُنُ** **عَثْناً**; ve **عَثّنَ** **يُعَثّنُ** **تعثيناً**; yani: tütsüledi, tütsüleme olarak. Ve ev **عَثِنَ** **يَعْثَنُ** **عَثَناً**; içine duman kokusunun rüzgârı sindiği zaman. Ve evi ve elbiseyi duman kokusunun rüzgârıyla ve güzel kokuyla **تعثيناً** tütsüledim; yani: onu tütsüledim.
Ve sakalın **عُثْنونُ**’u: onun uzunluğu ve onun altındaki kıllardandır.
Ve **العُثْنونُ**: devenin boğazlağında küçük kıllardır. Çoğulu **عَثانين**’dir.
Ve bulutun **عُثْنونُ**’u: onun saçaklarından sarkan şeydir.
Ve rüzgârın **عُثْنُونُ**’u: geldiğinde tozu çekerek sürüklediği, başlangıçlarındaki saçağıdır; ve denilir: o, onun esişinin başlangıcıdır; ve denilir: **العِثْنُ** otlağı kurutur.

**عنث**:
**العُنْثُ**: **العُنْثُوة**’nin kuruluşunun aslıdır; o, özellikle takının kurusudur; karardığı ve eskidiği zaman.
Ve denilir: **عُنْثَة**; ve şair **اللّمّة**’nin kıllarını ona benzetti de şöyle dedi:
عليه من لِمّتِهِ عِناثٌ
Ve **عَناثي** diye rivayet olunur; cem‘inde **عُنْثُوة** olan **عناصي** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العُثانُ: الدخان، وجمعهما عَواثِنُ ودواخِنُ. وكذلك العَثَنُ، ولا يعرف لهما نظير. وقد عَثَنَتِ النار تَعْثُنُ بالضم، إذا دخَّنت. وربما سمّوا الغبار عُثاناً. وعَثَنْتُ ثوبي بالبخور تَعْثيناً. والعُثْنون: شعيراتٌ طِوالٌ تحت حنَك البعير. يقال: بعيرٌ ذو عَثانينَ، كما قالوا لمفرِق الرأس مفارق. وعُثْنون الريح والمطر: أوَّلهما. أبو زيد: العَثانِينُ: المطر بين السحاب والأرض، واحدها عُثْنونٌ.

##### Türkçe

**العُثانُ**: duman; ikisinin çoğulu **عَواثِنُ** ve **دواخِنُ**’dir. Yine **العَثَنُ** (da böyledir); ikisi için bir benzer bilinmez. Ve ateş **عَثَنَتِ** **تَعْثُنُ** (ضم ile), duman çıkardığı zaman. Bazen toza **عُثاناً** adını vermişlerdir. Ve elbisemi buhur ile **عَثَنْتُ**; **تَعْثيناً** (olarak). Ve **العُثْنون**: devenin çenesinin altında uzun kıllarcıklardır. Denir ki: **بعيرٌ ذو عَثانينَ**; nitekim başın ayrım yerine **مفارق** dedikleri gibi. Ve rüzgârın ve yağmurun **عُثْنون**’u: ikisinin evvelidir. Ebû Zeyd: **العَثانِينُ**: bulut ile yer arasındaki yağmur; onun teki **عُثْنونٌ**’dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والثاء مع النون
عثن ، عنث ، نثع : مستعملة .
عثن : في حديث سُرَاقة بن مالك أنه طلب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبا بكر حين خرجا مهاجِرَين ، فلمَّا بَصُر بهما دعا عليه النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فساخت قوائم فرسه في الأرض ، فسألهما أن يخلّيا عنه ، فخرجت قوائمها ، ولها عُثَان . قال أبو عبيد : العُثان أصله الدُخَان . وجمع العُثَان عَوَاثن ، وكذلك جمع الدخان دواخن على غير قياس . وأراد بالعثان ههنا الغُبَار شبَّهه بالدخان ، كذلك قال أبو عمرو بن العلاء . ويقال : عَثَنَت المرأة بدخنتها إذا استجمرت ، وعَثَنْت الثوب
بالطِيب إذا دخنته عليه حتى عَبِق به . وطعام مَعْثون وعَثِن ومَدْخون ودَخِن إذا فسد لدخان خالطه ويقال للرجل إذا استوقد بحطب رَطْب ذي دُخَان : لا تُعَثِّن علينا . وقال الليث : عُثْنون اللحية : طَرَفها . وعثانين الرياح : أوائلها . وعثانين السحاب : ما تدلَّى من هَيْدبها . وعُثْنون البعير : شُعَيرات عند مذبحه . وعُثْنون التَيْس : ما تدلَّى من الشعر تحت مَذْبحه . وقال أبو زيد : العُثْنُون : ما فَضَل من اللحية بعد العارضين من باطنهما . ويقال لما ظهر منها : السَبَلة . وقد يجمع بين السَبَلة والعَثْنُون فيقال لهما : عُثْنُون وسَبَلة . أبو عبيد عن الكسائيّ : عَثْنت في الجبل وعَفَنت إذا صَعِدت فيه . وقال ابن شميل : العَثَن : الصَنَم الصغير ، والوثن : الكبير ، والجماعة : الأَعثان والأوثان . ويقال : عَثَن فلان بيننا تعثيناً أي خلَّط وأثار الفساد . وقال أبو تراب : سمعت زائدة البكريّ يقول : العرب تدعو ألوان الصوف العهن ، غير بني جعفر فإنهم يدعونه العِثْن بالثاء . قال : وسمعت مدرك بن غَزْوان الجعفريّ وأخاه يقولان : العِثْن : ضرب من الخُوصة يرعاه المال إذا كان رَطْباً ، فإذا يبِس لم ينفع . وقال مبتكِر : هي العِهْنة ، وهي شجرة غبراء ذات زهر أحمر
عنث : الليث العُنْثُوة : يَبيس الحَلِيّ خاصّة إذا اسودَّ وبَلِيَ ويقال له : عُنْثة أيضاً . وشَبَّه الشاعر شعرات اللِمَّة به بعد الشيب فقال :
عليه من لِمَّته عَنَاثِى
قلت : عَنَاثي الحليّ : ثمرتها إذا ابيضّت ويَبِست قبل أن تسودَّ وتَبْلَى ، هكذا سمعت من العرب . وشبَّه الراجز بياض لِمَّته ببياضها .
نثع : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أنثع الرجلُ إذا قاء . وأنثع إذا خرج الدم من أنفه غالباً له . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنثع القَيْء مِن فيه إنثاعاً ، وكذلك الدم من الأنف .

##### Türkçe

باب العين والثاء مع النون
**عثن** ، **عنث** ، **نثع** : kullanımdadır.

**عثن** : **سُرَاقة بن مالك** hadîsinde: o, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir’i, ikisi hicret edenler olarak çıktıklarında aradı; onları görünce Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona beddua etti de atının ayakları yere battı; ikisinden, onu serbest bırakmalarını istedi; derken onun ayakları çıktı; ve onun için **عُثَان** vardır. Ebû Ubeyd dedi: **العُثان** aslı **الدُخَان**’dır. **العُثَان**’ın çoğulu **عَوَاثن**’dir; aynı şekilde **الدخان**’ın çoğulu **دواخن**’dir, kıyasa göre olmaksızın. Burada **العثان** ile **الغُبَار**’ı kastetti; onu **الدخان**’a benzetti; Ebû Amr b. el-Alâ böyle dedi. Ve denilir: kadın, tütsülendiği zaman tütsüsüyle **عَثَنَت**; ve elbiseyi, onu üzerinde tütsüleyip de onunla kokusu sininceye kadar, güzel koku ile **عَثَنْت**. Ve yiyecek: **مَعْثون** ve **عَثِن** ve **مَدْخون** ve **دَخِن**; ona karışan bir duman sebebiyle bozulduğu zaman. Ve denilir: yaş, dumanlı odunla ateş yakan adama: “Üzerimize **تُعَثِّن** etme.” Leys dedi: sakalın **عُثْنون**’u: onun ucu. Rüzgârların **عثانين**’i: onların başlangıçları. Bulutun **عثانين**’i: onun saçaklarından sarkan şey. Devenin **عُثْنون**’u: boğazlağında bulunan küçük kıllar. Tekenin **عُثْنون**’u: boğazlağının altında kıllardan sarkan şey. Ebû Zeyd dedi: **العُثْنُون**: iki yanaktan sonra, onların iç tarafından, sakaldan artan şeydir. Ondan görünen şeye: **السَبَلة** denilir. Ve bazen **السَبَلة** ile **العَثْنُون** bir araya getirilir de ikisine: **عُثْنُون وسَبَلة** denilir. Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dağda **عَثْنت** ve **عَفَنت**; içine çıktığın zaman. İbn Şümeyl dedi: **العَثَن**: küçük puttur; **الوثن**: büyük olandır; topluluk: **الأَعثان** ve **الأوثان**. Ve denilir: falan, aramızda **عَثَن** etti, **تعثيناً**; yani karıştırdı ve fesadı kışkırttı. Ebû Turâb dedi: Zâide el-Bekrî’nin şöyle dediğini işittim: Araplar yünün renklerine **العهن** derler; Benî Ca‘fer hariç, çünkü onlar ona **العِثْن** (ث ile) derler. Dedi: Medrek b. Gazvân el-Ca‘ferî’yi ve kardeşini şöyle derken işittim: **العِثْن**: malın, yaş olduğu zaman otladığı **الخُوصة**’dan bir türdür; kuruduğu zaman fayda vermez. Mübtəkir dedi: o, **العِهْنة**’dir; o, kırmızı çiçekli, boz bir ağaçtır.

**عنث** : Leys: **العُنْثُوة**: özellikle **الحَلِيّ**’nin kurumuşu; karardığı ve eskidiği zaman; ve ona **عُنْثة** de denilir. Şair, ak düşmeden sonra **اللِمَّة**’nin kıllarını ona benzetti de şöyle dedi:
عليه من لِمَّته عَنَاثِى

Dedim: **عَنَاثي** **الحليّ**: onun meyvesidir; beyazladığı ve kararmadan ve eskimeden önce beyazlaşıp kuruduğu zaman; Araplardan böyle işittim. Ve recez söyleyen, **لِمَّة**’sinin beyazlığını onun beyazlığına benzetti.

**نثع** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أنثع** etti; kusarsa. Ve **أنثع**; burnundan kan çıktığı zaman, ona galip olarak. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أنثع** kusmu, ağzından, **إنثاعاً**; ve aynı şekilde kanı burundan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه. كذا قال الخليل. وأعثَرْتُ فلاناً على كذا، إذا أطلعتَه عليه. قال الله تعالى:﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]، أي إن اطُّلِع. وقال تعالى: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. والعاثور: المكان يُعثَر به. قال:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
أراد كثيرة المتالف.
والأصل الآخر العِثْيَر [والعِثْيرة]، وهو الغُبار الساطع. قال:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
فأمَّا قولهم: ما رأيتُ له أثراً ولا عَثْيَراً، فقالوا: العَثْيَر: ما قُلِب من تراب أو مَدَر. وهو ارجعٌ إلى ما ذكرناه. وقال:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
أي رأيتها جَرَتْ، كأنَّه أراد الأثر.
(عثل) ذكروا فيه كلمةً إن صحَّت. يقال([4]) إن العِثْوَلَّ من الرِّجال: الجافي. قالوا: والعَثُول: النَّخلة الجافية الغليظة([5]) . قال:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا
(عثم) العين والثاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على غِلَظ ونُتُوٍّ في الشَّيء. قالوا: العَيْثوم: الضَّخْم الشَّديد من كلِّ شيء. وقالوا: وتُسَمَّى الفِيلَة العَيثوم. قال يصف ناقة:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
أي ضخمة شديدة. ويقال للجمل الضَّخم عَيثوم. والعَثَمْثم من الإِبل: الطويل في ضِخَم، و[يقال] في الجميع عثمثمات. ورُبَّما وُصِف الأسدُ بالعثمثم.
ومن الباب العَثم، وهو أن يُساءَ جَبْر العَظْم فيبقى فيه عِوج ونتُوٌّ كالورَم. ويقال هو عَثِمٌ وبه عَثْم، كأنَّه مَشَش. قال الخليل: وبه سمِّي عُثمان؛ لأنّه مأخوذ من الجبْر. ويقال بل العثمان([7]) …
(عثن) العين والثاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ في شيء وانتفاش. من ذلك العُثَان، وهو الدُّخان، سمِّي بذلك لانتشاره في الهواء. تقول عَثَّن يُعَثِّن، إذا دَخَّن. والنار تَعْثُنُ وتُعثِّن. وتقول: عثَّنت البيتَ بريح الدُّخنة تعثيناً. وعَثَن البيتُ يَعثُن عَثْناً، إذا عبِق به ريحُ الدُّخنة. تقول: عثَّنت الثَّوب بالطِّيب تعثيناً، كقولك *دخَّنته تدخينا.
ومن الباب العُثنون: عُثْنون اللِّحية، وهو طُولها وما تحتَها من شَعَْرها. وسمِّي بذلك للذي ذكرناه من الانتشار والانتفاش.
ومن الباب: عُثْنُون الرِّيح: هَيْدَبُها في أوائلها، إذا أقبلَتْ تجرُّ الغُبار جَرَّاً؛ والجمع العثانين. وهَيدَبُها: ما وقع على الأرض منها. وقال ابن مُقْبل:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
وعُثنون البعير: شُعَيرات عند مَذْبحه. والجمع عثانين.
(عثي) العين والثاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على فَساد. يقال عثا يعثو، ويقال عَثِيَ يَعْثَى، مثل عاثَ. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (عثر). ورواية الدّيوان:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) أنشده في اللسان (صقل، عثر)، والمخصص (4: 147).
([3]) في الأصل: "عثيرت"، تحريف. وصدره كما سبق التنبيه عليه في حواشي (عيف):  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) في الأصل: "قال".
([5]) ذكرت التكملة وتفسيرها في القاموس، وضبطها كصبور. ولم ترد في اللسان.
([6]) في اللسان (عثم): "والفضلتين" بالضاد المعجمة.
([7]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والعثمان: فرخ الحبارى" وفي اللسان أن العثمان فرخ الثعبان أو الحية، وفرخ الحبارى.
([8]) التكملة من ديوان ابن مقبل 318 وجمهرة أشعار العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **العين** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**عثر**) **العين** ve **الثاء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeye muttali olmaya, diğeri [ise] tozu kaldırmaya delâlet eder.
Birincisi: **عَثَر** **عُثُوراً**; ve at **عثر** eder, **يعثُر** **عِثاراً**; bu, yüzüstü düştüğü zamandır. Ehl-i ilimden bazıları dedi ki: ancak muttali olmadan dolayı **عَثَر** denildi; çünkü her **عاثر** için mutlaka **عَثْرته** yerinə bakması gerekir. Ve denilir: adam **عَثَر** eder, **يعثُر** **عُثوراً** ve **عَثراً**, eğer başkasının muttali olmadığı bir işe muttali olursa. Halîl böyle dedi. Ve “Ben falanı şuna **أعثَرْتُ**”, eğer onu ona muttali kıldıysan. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَإِنْ **عُثِرَ** عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107] yani eğer muttali olundu. Ve dedi ki: ﴿وَكَذلِكَ **أَعْثَرْنَا** عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. Ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen yerdir. Dedi ki:
* وبلدةٍ كثيرةِ **العاثور**([1]) *
Helâk yerleri çok olanı kastetti.
Diğer asıl **العِثْيَر** [ve **العِثْيرة**]dır; o, yükselen tozdur. Dedi ki:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل **عِثْيرهْ**([2]) *
“Onların sözü: ‘Onun için ne bir iz gördüm ne de bir **عَثْيَراً**’a gelince; dediler ki: **العَثْيَر**: topraktan yahut çamurdan çevrilip altüst edilen şeydir. O, zikrettiğimize döner.” Ve dedi ki:
* لقد **عَيْثَرتَ** طيرَك لو تعيفُ([3]) *
Yani onu koşmuş gördüm; sanki izi kastetmişti.
(**عثل**) Onda bir kelime zikrettiler; eğer sahihse. Denilir([4]) ki erkeklerden **العِثْوَلَّ**: kaba olan. Dediler ki: ve **العَثُول**: kaba, kalın hurma ağacı([5]). Dedi ki:
هَززتُ **عَثُولاً** مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا
(**عثم**) **العين** ve **الثاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyde bir kabalığa ve çıkıntıya delâlet eder. Dediler ki: **العَيْثوم**: her şeyden iri, şiddetli olan. Ve dediler ki: file de **العَيثوم** denilir. Bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم **عيثوم**([6])
Yani iri, şiddetli. Ve iri deveye **عَيثوم** denilir. Ve develerden **العَثَمْثم**: irilik içinde uzun olandır; ve [denilir ki] hepsi için **عثمثمات**. Ve bazen aslan **العثمثم** ile vasfedilmiştir.
Babdan: **العَثم**; o, kemiğin kötü kaynatılmasıdır; böylece onda şiş gibi bir eğrilik ve çıkıntı kalır. Ve denilir: o **عَثِمٌ**dür ve onda **عَثْم** vardır; sanki o **مَشَش**tir. Halîl dedi ki: bununla **عُثمان** adlandırıldı; çünkü o, kaynatmadan alınmıştır. Ve denilir ki bilakis **العثمان**([7]) …
(**عثن**) **العين** ve **الثاء** ve **النون** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve kabarmaya delâlet eder. Bundan: **العُثَان**; o, dumandır; havada yayılmasından dolayı bununla adlandırıldı. “**عَثَّن** **يُعَثِّن**” dersin; eğer duman çıkardıysa. Ve ateş **تَعْثُنُ** ve **تُعثِّن**. Ve dersin: “Evi duman rüzgârıyla **عثَّنت**”, **تعثيناً**. Ve ev **عَثَن** eder, **يَعثُن** **عَثْناً**; eğer onda duman rüzgârı kokusu sinmişse. Dersin: “Elbiseyi güzel kokuyla **عثَّنت**”, **تعثيناً**; “onu **دخَّنته** **تدخينا**” demen gibi.
Babdan: **العُثنون**: sakalın **عُثْنون**u; o, onun uzunluğu ve altındaki kıllarıdır. Ve zikrettiğimiz yayılma ve kabarmadan dolayı bununla adlandırıldı.
Babdan: rüzgârın **عُثْنُون**u: başlangıçlarında onun püskülü; geldiği zaman tozu sürükleyerek sürüklerken; çoğulu **العثانين**. Ve onun püskülü: ondan yere düşen şeydir. İbn Mukbil dedi ki:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات **العثانِينا**]([8])
Ve devenin **عُثنون**u: boğazlandığı yerin yanında küçük kıllardır. Çoğulu **عثانين**.
(**عثي**) **العين** ve **الثاء** ve illetli harf, fesada delâlet eden bir kelimedir. Denilir: **عثا** **يعثو**; ve denilir: **عَثِيَ** **يَعْثَى**; **عاثَ** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) A‘câc’ındır; divanında 27 ve Lisân’da (**عثر**). Divan rivayeti:
* بل بلدة مرهوبة **العاثور** *
([2]) Lisân’da (**صقل**، **عثر**) ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (4: 147) onu şâhid getirdi.
([3]) Asılda: “**عثيرت**”, tahriftir. Ve صدرُه, daha önce (**عيف**) haşiyelerinde işaret edildiği üzere:  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) Asılda: “قال”.
([5]) Tekmile onu zikretti ve Kāmûs’ta tefsir etti; ve onu **صبور** gibi ضبط etti. Lisân’da gelmedi.
([6]) Lisân’da (**عثم**): “**والفضلتين**” **الضاد** mu‘ceme ile.
([7]) İbare asılda böylece eksik olarak geldi. Mücmel’de: “**والعثمان**: **فرخ الحبارى**” ve Lisân’da **العثمان**ın **فرخ الثعبان** yahut **الحية** ve **فرخ الحبارى** olduğu.
([8]) Tekmile, İbn Mukbil divanından 318 ve Cümheret Eş‘âr el-‘Arab’dan.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ث ن
عثنون السحاب‏:‏ هيدبه‏.‏
وعثنون الريح‏:‏ أولها‏.‏
وقال الراعي‏:‏ باتت ترامي عثانين القفاف بها كما ترامى بدلو الماتح الجول وروى خراطيم وهما الأوائل‏.‏
وعثّن علينا فلان‏:‏ أوقع التخليط بيننا من العثان‏:‏ الدخان وعثّن ثيابه بالطّيب‏:‏ دخّنها‏.‏

##### Türkçe

ع ث ن
**عثنون السحاب**: onun **هيدبه**’si.
Ve **عثنون الريح**: onun evveli.
Ve er-Râʿî dedi ki:
“Geceledi; onunla, **عثانين**’leri (yüksek yerleri) birbirine atar gibi atışıyor; tıpkı su çekenin kovasıyla, güçlü olanla atışıldığı gibi.”
Ve **خراطيم** rivayet edildi; ikisi de evvellerdir.
Ve falan bize karşı **عثّن** etti: aramıza karıştırmayı düşürdü; **العثان**’dan: **الدخان**. Ve **عثّن ثيابه بالطّيب**: onları tütsüledi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( العِثْنُ ، بالكسْرِ : ضَرْبٌ من الخُوصةِ تَرْعاهُ المالُ ) إذا كانَ ( رَطْباً ) ، فإذا يَبِسَ لم يَنْفَعْ .
قالَ أَبو تُرابٍ : سَمِعْتُ مُدْرِك بن غَزْوان الجَعْفريَّ وأَخَاه يقُولان ذلِكَ .
( و ) العِثْنُ : ( مُصْلِحُ المالِ وسائِسُه ) ، لُغَةٌ في العهنِ .
( و ) قالَ أَبو تُرابٍ : سَمِعْتُ زائِدَةَ البَكْريَّ يقولُ : العَرَبُ تَدْعُو أَلْوانَ الصُّوف ( العِهْنَ ) ، غَيْر بَني جَعْفرٍ فإنَّهم يَدْعونه العِثْنَ بالثاءِ .
( و ) العَثَنُ ، ( بالتَّحريكِ : الصَّنَمُ الصَّغيرُ ) والوَثَنُ الكبيرُ ، ( ج أَعْثانٌ ) وأَوْثانٌ .
( و ) العَثَنُ : ( الدُّخانُ ، كالعُثانِ ، كغُرابٍ ) ، وقد تقدَّمَ في قسم أَنَّ العُثانَ الدُّخانُ بِلا نارٍ ، ( واحِدُ العَواثِنِ ) ، كالدُّخانِ واحِد الدَّواخِنِ ، لا يُعْرَفُ لهما نَظِيرٌ .
( و ) العَثِنُ ، ( ككَتِفٍ : الفاسِدُ مِن الطَّعامِ لدُخانٍ خالَطَهُ كالمَعْثُونِ ) ، وكذلِكَ مَدْخُون ودَخِنٌ .
( وعَثَنَتِ النَّارُ ) تَعْثُنُ ، مِن حَدِّ نَصَرَ ، ( عَثْناً وعُثاناً وعُثوناً ، بضمِّهما : دَخَّنَتْ ، كعَثَّنَتْ ) بالتَّشْديدِ .

( و ) عَثَنَ ( في الجَبَلِ ) يَعْثُنُ عَثْناً : ( صَعَّدَ ) ، مِثْلُ عَفَنَ ؛ عن كُراعٍ ؛ وأَنْشَدَ يَعْقوب :
حَلَفْتُ بمن أَرْسى ثَبيراً مكانَهأَزُورُكُم ما دامَ للطَّوْد عاثِنُأَي صاعِدٌ فيه ؛ ويُرْوَى : عافِنُ ؛ وقالَ يَعْقوب : هو على البَدَلِ .
( وعَثِنَ الثَّوْبُ ، كفَرِحَ : عَبِقَ ) برِيحِ الدُّخْنَةِ .
( والتَّعْثِينُ : التَّخْلِيطُ وإثارَةُ الفَسادِ ) وفي الأساسِ : عَثَّنَ علينا فلانٌ : أَوْقَع التَّخْلِيط بَيْننا مِن العُثانِ الدُّخان .
( و ) التّعْثِينُ : ( تَبْخِيرُ الثّوْبِ بالبَخُورِ ) . يقالُ : عَثَنَتِ المرْأَةُ ببَخُورِها : إذا اسْتَجْمَرَتْ .
وعَثَنْتُ الثَّوْبَ بالطَّيبِ : إذا دَخَّنْتَه عليه حتى عَبِقَ به .
ولمَّا أَرادَ مُسَيْلِمَة الإِعْراسَ بسَجاحٍ قالَ : عَثِّنوا ، أَي بَخِّروا لها بالبَخُورِ .
( و ) العُثَانُ ، ( كغُرابٍ : الغُبارُ ) : وبه فُسِّر حدِيثُ الهجْرَةِ وسُراقَة بنِ مالِكٍ : ( فساخَتْ قوائِمُ فَرَسِه في الأرضِ فسَأَلَهما أَن يخلِّيا عنهما فخرجَتْ قوائِمُها ولها عُثانٌ ) .
قالَ ابنُ الأَثيرِ : أَي دُخانٌ .
قالَ الأَزْهريُّ : وقالَ أَبو عُبَيْد : العُثانُ أَصْلُه الدُّخان ، وأَرادَ هنا الغُبَار شَبَّهه به ؛ قالَ : وكذلِكَ قالَ أَبو عَمْرو بنُ العَلاءِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : ورُبَّما سَمَّوا الغُبار عُثاناً .
( و ) العُثانُ : ( ع ) ، ذكرَ في كتابِ بَني كِنانَةَ ؛ قالَهُ نَصْر .
( و ) عُثانَةُ ، ( كثُمامَة : ماءٌ لجَذِيمَةَ )

بن مالِكِ بنِ نَصْر في شعْبَةٍ مِن الثَّلَبوت ؛ وقيلَ : هو بكسْرِ العَيْن ونُونَيْن ؛ قالَهُ نَصْر .
( والعُثْنونُ ) ، بالضَّمِّ : ( اللِّحْيَةُ ) كلُّها ، ( أَو ما فَضَلَ منها بعدَ العارِضَيْنِ ) مِن باطِنِهما ، ويقالُ لمَا ظَهَرَ منها السبَلَةُ .
( و ) العُثْنونُ : ( شُعَيْراتٌ طِوالٌ تَحْتَ حَنَكِ البَعيرِ ) ؛ يقالُ : بَعِيرٌ ذُو عَثانِينَ ، كما قالوا لمَفْرِقِ الرّأْسِ مَفارِق .
( و ) العُثْنونُ ( مِن الِّريحِ والمطرِ : أَوَّلُهُما ) ؛ عن أَبي حَنيفَةَ ، رحِمَه اللهاُ تعالَى ؛ ( أَو عامُّ المطرِ ، أَو المطرُ ما دامَ بينَ السَّماءِ والأرضِ ، ( ج ) عَثانينُ ) .
قالَ أَبو زيْدٍ : العَثانِينُ المطرُ بينَ السَّحابِ والأَرضِ ، مِثْل السَّبَل ، واحِدُها عُثْنونٌ .
وعُثْنونُ السَّحابِ : ما وَقَعَ على الأَرضِ منها ؛ قالَ :
بِتْنا نُراقِبُه وباتَ يَلُفُّناعِنْدَ السَّنامِ مُقَدِّماً عُثْنونايَصِفُ سَحاباً .
وعَثانِينُ السَّحابِ : ما تَدَلَّى مِن هَيْدَبِها .
وعُثْنونُ الريحِ : هَيْدَبُها إذا هي أَقْبَلَتْ تَجُرُّ الغُبارَ جَرًّا ؛ قالَ جرانُ العُودِ :
وبالخَطِّ نَضَّاحُ العَثانِين وَاسِع ( والعُواثِنُ ، بالضَّمِّ : الأَسَدُ الكثيرُ الشَّعَرِ .
( و ) المُعَثَّنُ ، ( كمُعَظَّمٍ : الضَّخْمُ العُثْنُون ) مِن الرِّجالِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ للرَّجلِ إذا اسْتَوْقَد بحطَبٍ رَدِيءٍ : لا تُعَثِّنْ علينا .
وعُثْنونُ اللِّحْيةِ : طَرَفُها .
والعُثْنونُ : شُعَيْرات عنْدَ مَذْبحِ التَّيْسِ .

##### Türkçe

: (**العِثْنُ**), kesre ile: (**ضَرْبٌ من الخُوصةِ تَرْعاهُ المالُ**) — (**رَطْباً**) olduğu zaman; fakat kuruduğu zaman fayda vermez.
Ebû Turâb dedi: Müdrik b. Gazvân el-Ca‘ferî’yi ve kardeşini bunu söylerken işittim.
(ve) **العِثْنُ**: (**مُصْلِحُ المالِ وسائِسُه**), **العِهْن** hakkında bir lugattır.
(ve) Ebû Turâb dedi: Zâide el-Bekrî’yi şöyle derken işittim: Araplar yünün renklerine (**العِهْنَ**) derler; Benî Ca‘fer müstesna; çünkü onlar ona **العِثْنَ** (ث ile) derler.
(ve) **العَثَنُ**, (hareke ile: **الصَّنَمُ الصَّغيرُ**) ve büyük olan **الوَثَنُ**dur; (çoğulu **أَعْثانٌ**) ve **أَوْثانٌ**.
(ve) **العَثَنُ**: (**الدُّخانُ**, **العُثانِ** gibi, **غُرابٍ** gibi), ve daha önce “**العُثانَ** ateşsiz duman olduğu” kısmında geçti; (**واحِدُ العَواثِنِ**), dumanın **الدَّواخِنِ**’in teki olması gibi; ikisi için de bir benzeri bilinmez.
(ve) **العَثِنُ**, (**كَتِفٍ** gibi: **الفاسِدُ مِن الطَّعامِ لدُخانٍ خالَطَهُ كالمَعْثُونِ**), ve bunun gibi **مَدْخُون** ve **دَخِنٌ**.
(**وعَثَنَتِ النَّارُ**) **تَعْثُنُ**, **نَصَرَ** babından, (**عَثْناً وعُثاناً وعُثوناً**, ikisinin de dammesiyle: **دَخَّنَتْ**, şeddeli (**عَثَّنَتْ**) gibi).

(ve) **عَثَنَ** (**في الجَبَلِ**) **يَعْثُنُ** **عَثْناً**: (**صَعَّدَ**), **عَفَنَ** gibi; Kurâ‘dan; Ya‘kûb inşâd etti:
حَلَفْتُ بمن أَرْسى ثَبيراً مكانَهأَزُورُكُم ما دامَ للطَّوْد عاثِنُ
Yani: onda yükselen; ve **عافِنُ** diye de rivayet edilir; Ya‘kûb dedi: o, bedel üzerinedir.
(**وعَثِنَ الثَّوْبُ**, **فَرِحَ** gibi: **عَبِقَ**) **الدُّخْنَةِ** kokusuyla.
(**والتَّعْثِينُ**: **التَّخْلِيطُ وإثارَةُ الفَسادِ**) ve **الأساس**’ta: **عَثَّنَ علينا فلانٌ**: **العُثانِ** (duman)dan, aramıza karıştırmayı düşürdü.
(ve) **التّعْثِينُ**: (**تَبْخِيرُ الثّوْبِ بالبَخُورِ**). Denir ki: **عَثَنَتِ المرْأَةُ ببَخُورِها**: **اسْتَجْمَرَتْ** olduğu zaman.
Ve **عَثَنْتُ الثَّوْبَ بالطَّيبِ**: onu onunla dumanlandırdığım, ta ki onunla koku sinip yayıldığı zaman.
Müseylime Secâh ile gerdeğe girmek isteyince dedi ki: **عَثِّنوا**, yani: ona **البَخُورِ** ile buhur yapın.
(ve) **العُثَانُ**, (**غُرابٍ** gibi: **الغُبارُ**): ve bununla hicret hadisi ve Surâka b. Mâlik’in hadisi tefsir edilmiştir: (**فساخَتْ قوائِمُ فَرَسِه في الأرضِ فسَأَلَهما أَن يخلِّيا عنهما فخرجَتْ قوائِمُها ولها عُثانٌ**).
İbnü’l-Esîr dedi: yani duman.
Ezherî dedi: Ebû ‘Ubeyd de dedi ki: **العُثانُ**’ın aslı dumandır; burada tozu kastetti, onu ona benzetti; dedi ki: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ da böyle dedi.
Cevherî dedi: Bazen toza **عُثاناً** adını verirler.
(ve) **العُثانُ**: (**ع**), Benî Kinâne’nin kitabında zikredildi; bunu Nasr söyledi.
(ve) **عُثانَةُ**, (**ثُمامَة** gibi: Cezîme’ye ait bir su)

Mâlik b. Nasr’ın, **الثَّلَبوت**’tan bir şubede; ve denildi ki: **العَيْن**’in kesresi ve iki **ن** ile olur; bunu Nasr söyledi.
(**والعُثْنونُ**), damme ile: (**اللِّحْيَةُ**) bütünü, (yahut **العارِضَيْنِ**’den sonra ondan artan şey) onların iç tarafından; ve ondan görünen şeye **السبَلَةُ** denir.
(ve) **العُثْنونُ**: (**شُعَيْراتٌ طِوالٌ تَحْتَ حَنَكِ البَعيرِ**); denir ki: **بَعِيرٌ ذُو عَثانِينَ**, başın ayrımına **مَفارِق** dedikleri gibi.
(ve) **العُثْنونُ** (rüzgâr ve yağmurdan: ikisinin evveli); Ebû Hanîfe’den, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; (yahut yağmurun geneli, yahut gök ile yer arasında kaldığı müddetçe yağmur; (çoğulu) **عَثانينُ**).
Ebû Zeyd dedi: **العَثانِينُ** bulut ile yer arasındaki yağmurdur, **السَّبَل** gibi; onun teki **عُثْنونٌ**dur.
Ve **عُثْنونُ السَّحابِ**: ondan yere düşen şeydir; dedi ki:
بِتْنا نُراقِبُه وباتَ يَلُفُّناعِنْدَ السَّنامِ مُقَدِّماً عُثْنونايَصِفُ سَحاباً .
Bir bulutu vasfeder.
Ve **عَثانِينُ السَّحابِ**: onun saçaklarından sarkan şeydir.
Ve **عُثْنونُ الريحِ**: o geldiği zaman tozu çekip sürükleyerek sürüklediğinde onun saçağıdır; Cerânü’l-‘Ûd dedi ki:
وبالخَطِّ نَضَّاحُ العَثانِين وَاسِع
(**والعُواثِنُ**, damme ile: çok kıllı aslan.
(ve) **المُعَثَّنُ**, (**مُعَظَّمٍ** gibi: **العُثْنُون**’u iri olan) erkeklerden.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
Kötü odunla ateş yakan adama denir ki: **لا تُعَثِّنْ علينا**.
Ve **عُثْنونُ اللِّحْيةِ**: onun ucu.
Ve **العُثْنونُ**: tekenin boğazlanma yerinde bulunan küçük kıllar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَثَنَتِ النَّارُ
1 عَثَنَتِ النَّارُ ذ , (S, K,) aor. عَثُنَ , (S,) inf. n. عَثْنٌ and عُثَانٌ and عُثُونٌ, (K,) The fire smoked, or sent up smoke; (S, K;) as also ↓ عثّنت. (K.) ― -b2- And عَثَنَ فِى الجَبَلِ, (K,) aor. عَثُنَ , inf. n. عَثْنٌ, (TA,) He ascended the mountain: (K, TA:) like عَفَنَ: mentioned by Kr. (TA.) -A2- عَثِنَ, aor. عَثَنَ , (K,) inf. n. عَثَنٌ, (TK,) said af garment, It became perfumed with the odour of incense, or some substance for fumigation. (K, * TA.)

عَثَّنْتُ الثَّوْبَ
2 عَثَّنْتُ الثَّوْبَ ذ I fumigated the garment: (Mgh:) or عَثَّنَتِ الثَّوْبَ بِالطِّيبِ She fumigated the garment over the perfume so that it [the perfume] clung to it: (TA:) or عَثَّنْتُ ثَوْبِى بِالبَخُورِ, (S,) inf. n. تَعْثِينٌ, (S, K,) I perfumed my garment with incense, or some substance for fumigation. (K. *) ― -b2- And عَثَّنَتِ المَرْأَةُ بِدُخْنَتِهَا The woman perfumed herself with her incense, or substance for fumigation. (TA.) ― -b3- See also 1. ― -b4- One says also عثّن عَلَيْنَا فُلَانٌ meaning (assumed tropical:) Such a one caused confusion, or disorder, or disturbance, to happen between us, or among us; from عُثَان signifying “ smoke: ” (A, TA:) [or caused confusion, &c., and excited evil, or corrupt, conduct, between us, or among us: for] التَّعْثِينُ signifies the causing confusion, or disorder, or disturbance, and exciting evil, or corrupt, conduct. (K.)

لَا تُعْثِنْ عَلَيْنَا
4 لَا تُعْثِنْ عَلَيْنَا ذ [Do not thou raise a smothering smoke upon us] is said when one kindles a fire with bad, smoking, wood. (TA.)

عِثْنٌ
عِثْنٌ ذ A species of خُوصَة [q. v.] upon which camels, or the like, feed, (K, TA,) when it is succulent; but when it becomes dry, it is useless. (TA.) ― -b2- And [hence, perhaps,] A good tender and manager, of camels, or the like. (K.) -A2- And i. q. عِهْنٌ [i. e. Wool; or wool dyed of various colours]: (K:) a dial. var. thereof. (TA.)

عَثَنٌ
عَثَنٌ ذ : see عُثَانٌ. -A2- Also A small idol: pl. أَعْثَانٌ: (K:) [it is said that] وَثَنٌ signifies “ a large idol. ” (TA.)

عَثِنٌ
عَثِنٌ ذ Food infected with smoke; as also ↓ مَعْثُونٌ. (K.)

عُثَانٌ
عُثَانٌ ذ Smoke; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ عَثَنٌ: (S, K: [in one of my copies of the S, written with the ث quiescent:]) mostly used in relation to a substance with which one fumigates: (Mgh, Msb:) and also expl. as signifying smoke without fire: (TA:) pl. عَوَاثِنُ, (S, K, TA,) deviating from rule, (TA,) like دَوَاخِنُ pl. of دُخَانٌ, the only other instance of the kind. (S, TA.) ― -b2- And (tropical:) Dust (Az, S, Mgh, K) is sometimes thus called, (S, Mgh,) metaphorically, (Mgh,) as being likened to smoke, which is the primary meaning: so says A'Obeyd, and Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà says the like. (Az.)

عُثْنُونٌ
عُثْنُونٌ ذ Small long hairs under the part beneath the lower jaw of the camel: (S, K:) [pl. عَثَانِينُ:] one says بَعِيرٌ ذُو عَثَانِينَ [a camel having such small long hairs], like as they said, for the مَفْرِق of the head, مَفَارِقُ. (S.) And The beard: or the portion thereof that extends beyond the two sides of the cheeks: or the portion that grows upon the chin and beneath it, downwards: or length of the beard: (K:) or the portion of the beard that depends form the chin: (Ham p. 820:) and عُثْنُونُ اللِّحْيَةِ signifies the extremity of the beard. (TA.) And Certain small hairs at the part in which the he-goat is slaughtered. (TA.) And The رَعْثَة [or wattle] of the cock. (S and K in art. رعث, q. v.) ― -b2- Also The first of wind and of rain; (S, K;) so says [the Imلm] Aboo- Haneefeh: (TA:) or rain generally: or rain while it is between the heaven and the earth: pl. عَثَانِينُ: (K:) AZ says that العَثَانِينُ signifies the rain that is between the clouds and the earth; like السَّبَلُ: sing. عُثْنُونٌ: (S, TA:) and عُثْنُونُ السَّحَابِ signifies the clouds that have fallen upon the earth: and عَثَانِينُ السَّحَابِ the pendent skirts of the clouds: and عُثْنُونُ الرِّيحِ the trail of the wind when it comes drawing along the dust: pl. as above. (TA.) And The first of anything. (Ham p. 820.)

عُوَاثِنٌ
عُوَاثِنٌ ذ A lion having much hair. (K.)

مُعَثَّنٌ
مُعَثَّنٌ ذ (K, TA) A man (TA) large in the عُثْنُون. (K, TA.)

مَعْثُونٌ
مَعْثُونٌ ذ : see عَثِنٌ.

##### Türkçe

**عَثَنَتِ النَّارُ**
1 **عَثَنَتِ النَّارُ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **عَثُنَ** , (S,) mastarı **عَثْنٌ** ve **عُثَانٌ** ve **عُثُونٌ**, (K,) Ateş duman çıkardı, yahut duman yükseltti; (S, K;) bunun gibi ↓ **عثّنت** de. (K.) ― -b2- Ve **عَثَنَ فِى الجَبَلِ**, (K,) muzâri‘ı **عَثُنَ** , mastarı **عَثْنٌ**, (TA,) Dağa çıktı: (K, TA:) **عَفَنَ** gibi: Kr tarafından zikredilmiştir. (TA.) -A2- **عَثِنَ**, muzâri‘ı **عَثَنَ** , (K,) mastarı **عَثَنٌ**, (TK,) elbise hakkında söylenir: Buhur kokusuyla, yahut tütsüleme için bir madde kokusuyla kokulandı. (K, * TA.)

**عَثَّنْتُ الثَّوْبَ**
2 **عَثَّنْتُ الثَّوْبَ** ذ Elbiseyi tütsüledim: (Mgh:) yahut **عَثَّنَتِ الثَّوْبَ بِالطِّيبِ** O, elbiseyi koku üzerine tütsüledi ki o [koku] ona yapışsın: (TA:) yahut **عَثَّنْتُ ثَوْبِى بِالبَخُورِ**, (S,) mastarı **تَعْثِينٌ**, (S, K,) Elbisemi buhurla, yahut tütsüleme için bir maddeyle kokulandırdım. (K. *) ― -b2- Ve **عَثَّنَتِ المَرْأَةُ بِدُخْنَتِهَا** Kadın, kendi buhuruyla, yahut tütsüleme maddesiyle kendini kokulandırdı. (TA.) ― -b3- 1’e de bak. ― -b4- Ayrıca **عثّن عَلَيْنَا فُلَانٌ** denir; mânâsı (mecaz kabul edilerek:) Filân kimse, aramızda yahut aramızda bir karışıklığın, yahut düzensizliğin, yahut kargaşanın meydana gelmesine sebep oldu; “duman” mânâsına gelen **عُثَان**’dan: (A, TA:) [yahut aramızda yahut aramızda karışıklığa vb. sebep oldu ve kötülüğü, yahut bozuk davranışı, tahrik etti: zira] **التَّعْثِينُ**, karışıklığa, yahut düzensizliğe, yahut kargaşaya sebep olmayı ve kötülüğü, yahut bozuk davranışı, tahrik etmeyi ifade eder. (K.)

**لَا تُعْثِنْ عَلَيْنَا**
4 **لَا تُعْثِنْ عَلَيْنَا** ذ [Üzerimize boğucu bir duman yükseltme] kötü, dumanlı odunla ateş yakan kimse hakkında söylenir. (TA.)

**عِثْنٌ**
**عِثْنٌ** ذ Develerin, yahut benzerlerinin, taze iken yediği **خُوصَة**’dan [bk.] bir tür; (K, TA,) fakat kuruduğu zaman faydasız olur. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, belki,] Develerin, yahut benzerlerinin, iyi bir bakıcısı ve idare edicisi. (K.) -A2- Ve **عِهْنٌ** ile aynı mânâda [yani yün; yahut çeşitli renklere boyanmış yün]: (K:) onun bir lehçe varyantı. (TA.)

**عَثَنٌ**
**عَثَنٌ** ذ : **عُثَانٌ**’a bak. -A2- Ayrıca Küçük bir put: çoğulu **أَعْثَانٌ**: (K:) [denilmiştir ki] **وَثَنٌ** “büyük bir put” mânâsına gelir. (TA.)

**عَثِنٌ**
**عَثِنٌ** ذ Dumanla bulaşmış yiyecek; bunun gibi ↓ **مَعْثُونٌ** da. (K.)

**عُثَانٌ**
**عُثَانٌ** ذ Duman; (S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **عَثَنٌ** da: (S, K: [S’nin nüshalarımın birinde ث sâkin olarak yazılmıştır:]) çoğunlukla, kişinin onunla tütsülediği bir maddeyle ilgili olarak kullanılır: (Mgh, Msb:) ve ayrıca, ateşsiz duman mânâsında olduğu açıklanmıştır: (TA:) çoğulu **عَوَاثِنُ**, (S, K, TA,) kaideden saparak, (TA,) **دُخَانٌ**’ın çoğulu **دَوَاخِنُ** gibi; bunun türünden tek diğer örnek. (S, TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) Toz (Az, S, Mgh, K) bazen böyle adlandırılır, (S, Mgh,) mecazen, (Mgh,) asıl mânâ olan dumana benzetilerek: böylece A‘Obeyd söyler; Aboo-‘Amr Ibn-El-‘Alà da bunun benzerini söyler. (Az.)

**عُثْنُونٌ**
**عُثْنُونٌ** ذ Devenin alt çenesinin altındaki kısmın altında bulunan küçük uzun kıllar: (S, K:) [çoğulu **عَثَانِينُ**:] **بَعِيرٌ ذُو عَثَانِينَ** [böyle küçük uzun kılları olan deve] denir; başın **مَفْرِق**’i için **مَفَارِقُ** dedikleri gibi. (S.) Ve Sakal: yahut onun, yanağın iki yanının ötesine uzanan kısmı: yahut çenede ve onun altında aşağı doğru biten kısmı: yahut sakalın uzunluğu: (K:) yahut sakalın çeneden sarkan kısmı: (Ham p. 820:) ve **عُثْنُونُ اللِّحْيَةِ** sakalın ucu demektir. (TA.) Ve Tekenin boğazlandığı yerdeki bazı küçük kıllar. (TA.) Ve Horozun **رَعْثَة**’si [yahut ibiği/sarkıntısı]. (S ve K, madde **رعث**’ta, bk.) ― -b2- Ayrıca Rüzgârın ve yağmurun ilki; (S, K;) böylece [İmam] Aboo- Haneefeh söyler: (TA:) yahut genel olarak yağmur: yahut gök ile yer arasında iken yağmur: çoğulu **عَثَانِينُ**: (K:) AZ der ki **العَثَانِينُ**, bulutlar ile yer arasındaki yağmur demektir; **السَّبَلُ** gibi: tekili **عُثْنُونٌ**: (S, TA:) ve **عُثْنُونُ السَّحَابِ**, yere inmiş bulutlar demektir: ve **عَثَانِينُ السَّحَابِ**, bulutların sarkık etekleri: ve **عُثْنُونُ الرِّيحِ**, tozu sürükleyerek geldiğinde rüzgârın izi: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) Ve Her şeyin ilki. (Ham p. 820.)

**عُوَاثِنٌ**
**عُوَاثِنٌ** ذ Çok kıllı bir aslan. (K.)

**مُعَثَّنٌ**
**مُعَثَّنٌ** ذ (K, TA) Bir adam; (TA) **عُثْنُون**’da büyük. (K, TA.)

**مَعْثُونٌ**
**مَعْثُونٌ** ذ : **عَثِنٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَثَنَ
عَثَنَ U ( n. ac. عَثْن 1 ,  عُثَاْن 24 ,  عُثُوْن 27 ),
a.  Smoked ( fire ).

b.  [ Fī ], Ascended, climbed.

عَثِنَ
عَثِنَ A ( n. ac. عَثَن 4 ),
a.  Smelt of smoke.

b.  Was fumigated, perfumed.

عَثَّنَ
عَثَّنَ II ,
a.  Smoked.

b.  Fumigated, perfumed.

c.  [ 'Ala ], Made mischief, caused disturbances amongst.

تَعَثَّنَ
تَعَثَّنَ V ,
a.  Was smoky.

b.  Was fumigated, perfumed.

عَثَن
عَثَن 4 ,
a.  Smoke.

b.  Small idol-

عَثِن
عَثِن 5 ,
a.  Smoky, smoked.

عُثَاْن
عُثَاْن 24 , ( pl. عَوَاْثِنُ 41 ),
a.  Smoke.

b.  Dust.

عُثْنُوْن
عُثْنُوْن ( pl. عَثَاْثِيْنُ 70 ),
a.  Long beard.

##### Türkçe

عَثَنَ
**عَثَنَ** U ( n. ac. **عَثْن** 1 ,  **عُثَاْن** 24 ,  **عُثُوْن** 27 ),
a.  (ateşi) dumanlandırdı.

b.  [ **فِي** ], yükseldi, tırmandı.

عَثِنَ
**عَثِنَ** A ( n. ac. **عَثَن** 4 ),
a.  duman koktu.

b.  tütsülendi, kokulandırıldı.

عَثَّنَ
**عَثَّنَ** II ,
a.  dumanlandırdı.

b.  tütsüledi, kokulandırdı.

c.  [ **عَلَى** ], arasında fesat çıkardı, aralarında karışıklıklara sebep oldu.

تَعَثَّنَ
**تَعَثَّنَ** V ,
a.  dumanlı oldu.

b.  tütsülendi, kokulandırıldı.

عَثَن
**عَثَن** 4 ,
a.  duman.

b.  küçük put-

عَثِن
**عَثِن** 5 ,
a.  dumanlı, dumanlanmış.

عُثَاْن
**عُثَاْن** 24 , ( pl. **عَوَاْثِنُ** 41 ),
a.  duman.

b.  toz.

عُثْنُوْن
**عُثْنُوْن** ( pl. **عَثَاْثِيْنُ** 70 ),
a.  uzun sakal.
