# عثو (ع-ث-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sopa, değnek demektir

- Harfler: ع - ث - و
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عثى · عثي

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَعْثَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Karışıklık çıkarmayın | 5 | 5 | [2:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/2:60.md) |

## Mücavir kökler — 44 mücavir (52 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 49 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
2. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 27 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
3. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
4. [سهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Sehl, ova demektir
5. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
6. [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Yontulmuş taş demektir
7. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Medyen
8. [قصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kusare, anız demektir
9. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanların ön ayaklarına denir
10. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ağacın dalı demektir
11. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Asân
12. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kile ölçü birimidir
13. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bve bye’den dönüşmüştür
14. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Taş demektir
15. [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fecr Yarık demektir
16. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Terazi demektir
17. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Âd
18. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sena yaka demektir
19. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
20. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
21. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “On” demektir
22. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Recv kuyunun çevresi demektir
23. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İçecek
24. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dağ anlamındadır
25. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
26. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
27. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayn göz, “evya” göze demektir
28. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
29. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şey
30. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
31. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
32. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
33. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
34. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
35. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
36. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
37. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
38. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
39. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ana kapının önündeki bekçidir
40. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
41. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
42. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
43. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
44. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عثو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md), [عيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%AB.md), [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının, nizamın veya zeminin altını oyacak biçimde gizli, yaygın ve pervasızca fesat çıkarmak, tahribat yapmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nizamın, imar edilmiş yeryüzünün ve toplumsal dengenin ifsad edici bir cüretle çiğnenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Islah edilmiş düzenin altüst edilmesine ve bozulmanın kontrolsüz bir taşkınlıkla yayılmasına yol açan cürümler |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir kötülük veya anlık bir günah sanılarak, ıslah edilmiş zemini sistematik biçimde çökerten sinsi ve tahripkâr boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عث | Dağıtma, altını oyma, içten kemirerek düzensizleştirme ve pürüz çıkarma; bu çekirdek [عثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md) kökünde tökezleme ve gizli olanın açığa çıkması, عثي kökünde ise doğrudan tahrip ve bozgunculuk hareketini yüklenir | و | Çekirdekteki içten kemirme ve dağıtma eğilimine dinamizm, süreklilik ve yeryüzüne yayılan etkin bir cüret katarak bozgunculuğu görünür ve yaygın bir eyleme dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılama, hedefe yönelme ve fesadın dışarıdan fark edilen kaynağı olma niteliğini kurar |
| ث | İşaret, sınır veya ikiz harfi ت üzerinden im, sınır; türetme ses olarak nefesli sırtlanma ve pürüz çıkarma | Sınırları aşındırma, kurulu hatları çiğneme ve mevcut düzenin pürüzsüz yapısını hırpalama hareketini temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin sürekliliğini, tahribatın birbirine eklenerek bir hat boyunca yayılmasını sağlar |
| عثو | Düzenli sınırları göz göre göre aşındırarak tahribatı birbirine ekleme hareketi | Kurulu bir nizamın, zeminin veya toplumsal yapının sınırlarını pervasızca ve ardı ardına çiğneyerek fesadı yaygınlaştırma eylemini ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin altını oyup karmakarışık etmek, çöl zemininde ayakların batıp kuma gömülmesiyle hareketin zorlaşması ve sırtlanın hırpani, karışık ve yırtıcı kargaşası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde kurdun veya yırtıcının sürüye dalarak parçalaması, dağıtması ve ardında darmadağın bir harabe bırakması tablosu bu kök ve yakın varyantlarıyla anlatılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde «عاث الذئب في الغنم» ifadesinde olduğu gibi, kurdun koyun sürüsüne dalıp sadece yiyeceğini almakla kalmayıp sürüyü kırıp geçirmesi ve ölçüsüz tahribat yapması durumunda kullanılmıştır |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça عثو kökü, Sami dil ailesinde içten içe kemirme, dağıtma, zemini gevşetme ve kurulu yapıyı bozma anlam matrisine dayanan arkaik bir köktür. Akraba Sami dillerinde özellikle güve, kurtçuk veya haşaratın kumaşı ya da nesneyi içten kemirip lif lif ayırması anlamını taşıyan İbranice 'āsh ve Süryanice 'āthā biçimleriyle fonetik ve anlamsal bir süreklilik arz eder. Arapçada bu kök, hem عثو hem de عثي biçiminde nakıs formlar olarak yaşamış; fiziki kemirme ve çürümeden toplumsal ve ahlaki bozgunculuğa doğru semantik bir sıçrama göstermiştir. Kökün çöl bağlamında ayakların gevşek kuma batıp yürüyüşü zorlaştırması anlamındaki [وعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AB.md) ile olan kökteşliği de zeminin sağlamlığını yitirmesi fikrini destekler. Böylece Arapça, içten çürüten veya zemini dağıtan maddi hareketi, yeryüzünde sınır tanımayan pervasız bir tahribat fiili haline getirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عثو / عثي / [وعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AB.md) | Maddi olarak zeminin gevşemesi, ayakların kuma batması ve hırpani bir yırtıcılıktan, soyut fesat ve tahribe geçiş | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āsh, Süryanice 'āthā | Kumaşın veya maddenin içten güve tarafından kemirilip çökertilmesi ortak anlamsal kökü | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin | İçten aşındırma ve organik yapının dağılması bağlamında arkaik ses yansımalı kalıntılar | Muhtemel |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa ve HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عثو | Anlamlı | Fesat çıkarmak, bozmak | Yeryüzünde haddi aşarak kurulu düzeni pervasızca tahrip etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [عوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AB.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| [ثعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| [ثوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%B9.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| [وعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AB.md) | Anlamlı | Ayakların kuma batması, meşakkat | Çöl yolculuğunda yumuşak kuma batıp zorlanmak; zahmetli yol | Kalb ve yer değiştirme ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| وثع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عثو | Merkez | Bozgunculuk | Bir düzeni içten aşındırıp pervasızca ve sınır tanımadan yaygınlaştırmak | Yeryüzünde fesadı azgınca sürdürme eylemi |
| [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) | Komşu | Bozulma | Denge ve itidal halinin kaybolması, genel ıslahın bozulması | Kök anlamı fıtri ve meşru durumdan sapmaktır |
| [عيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%AB.md) | Komşu | Hızlı tahrip | Kurdun sürüye dalması gibi saldırgan, ölçüsüz ve kontrolsüz yıkım | عثو ile aynı kök ailesinden olup tahribatın süratini vurgular |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haddi aşma | Kendi hakkı olmayan sınırlara tecavüz ederek zulme yönelme | Hakkı gasp etme ve otoriteye başkaldırma yönü öne çıkar |
| [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) | Zıt | Islah, dirlik | Bir şeyin olması gereken fıtri, adil ve faydalı hale gelmesi | Fesadın ve tahribatın tam karşıtı olan uyum hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عثو | Fesat çıkarmak | Yeryüzünde pervasızca bozgunculuk ve yıkım üretmek | Kesin |
| Latince | Grassari, vastare | Yağmalamak, pervasızca tahrip etmek | Düzenli bir alana tecavüz ederek ortalığı kasıp kavurma hareketini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To ravage, to commit wanton corruption | Pervasızca bozgunculuk yapmak | Kökün sadece kötülük değil, kontrolsüz ve ölçüsüz tahrip yönünü verir | Güçlü |
| Almanca | Wüten, Verwüstung anrichten | Kasıp kavurmak, tahribat yapmak | Yıkıcı bir taşkınlıkla düzeni tahrip etme anlamına odaklanır | Güçlü |
| Fransızca | Ravager, semer la corruption | Fesat saçmak, yıkıp geçmek | Toplumsal veya fiziki dokuyu pervasızca çökertmeyi ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Muzari / Nehiy kipi (لا تَعْثَوْا) | Yeryüzünde nizamı ve nimeti tahrip eden pervasız bozgunculuk yasağı | İlahi nimetlerin ardından gelen toplumsal şımarıklık ve ifsad bağlamı; Bakara [2:60](https://lisan.digital/tr/ayet/2:60.md), A'râf [7:74](https://lisan.digital/tr/ayet/7:74.md), Hûd [11:85](https://lisan.digital/tr/ayet/11:85.md), Şuarâ [26:183](https://lisan.digital/tr/ayet/26:183.md), Ankebût [29:36](https://lisan.digital/tr/ayet/29:36.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fesat ve ilahi adalet | İnsanın yeryüzündeki hilafet sorumluluğuna aykırı olarak cüzi iradesini nizamı yıkma yönünde kullanması | İfsad fiilinin ahlaki ve ontolojik mesuliyeti |
| Fıkıh | Hırâbe ve kamu düzenini ihlal | Toplumun can, mal ve emniyet zeminini çökerten silahlı ya da örgütlü eşkıyalık fiilleri | Kamu emniyetini bozan ve terör üreten cürümler |
| Tefsir | Nimet-külfet dengesi | Peygamberlerin tebliğinde toplumlara verilen zenginlik ve kudretin ifsat aracına dönüştürülmemesi ikazı | Şükrün terkiyle ortaya çıkan azgın tahribat |
| Hadis | Fitne ve bozgunculuk | Ümmet içinde birlik ve dirlik zeminini dinamitleyen yıkıcı hareketlerin zemmedilmesi | Birliği dağıtan ve fesadı körükleyen yıkıcılık |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İlahi fıtratı ve emaneti ifsat | Sınırları çiğneme | Yeryüzünde ilahi nizamın tesis ettiği haram-helal dengesini pervasızca bozma | Kesin |
| İlmi | Doğruluk ve tefekkür | Bilgiyi tahrif ve manipülasyon | Gerçeği çarpıtma | İlmi verileri ve hakikati toplumu saptıracak bir tahribat aracına dönüştürme | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve otorite | Anarşi, terör ve isyan | Meşru düzeni çökertme | Toplumsal barışın ve hukuk nizamının altını oyup istikrarsızlık üretme | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa | Vurgunculuk ve haksız tekel | İktisadi zemini kemirme | Ölçü ve tartıyı bozarak, piyasayı manipüle edip refahın adil dolaşımını engelleme | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve aşındırıcı korozyon | Kapalı ya da dengeli bir sistemin iç dinamiklerinin düzensizleşerek enerjinin iş yapamaz hale gelmesi ve yapının ufalanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal doku çözülmesi | Toplumsal normların bağlayıcılığını yitirerek bireylerin ve grupların denetimsizce kamu düzenini tahrip etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece bireysel ahlaksızlık veya basit bir günah işleme eylemine indirgenerek algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsana bağışlanan maddi ve manevi nimetlerin (su, yurt, ticaret, güç) ardından, toplumsal zemini ve kamu hukukunu hırpalayan organize ve pervasız tahribat |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki peygamber uyarılarının sadece soyut bir vaziyetten ibaret sanılması; ekonomik, siyasi ve ekolojik boyutları olan sistematik ifsat projelerinin gözden kaçması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yerleşik nizamların nasıl çöktüğünü, helak edilen kavimlerin refah ve güç şımarıklığıyla yeryüzünü nasıl yaşanmaz kıldığını ve ıslah karşıtı sinsi cüreti kavramak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ, Hz. Sâlih, Hz. Şuayb ve Hz. Lût kıssalarında kavimlerin uyarılması ve ilahi nimetlerin nankörlükle tahribe dönüştürülmesini anlatan pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bozgunculuğun yalnızca açık ve kaba bir şiddetten ibaret olmadığını; ölçüde hile yapmak, tabii kaynakları kirletmek ve hukuku aşındırmak gibi medeni görünümlü tahribatların da birer ifsat suçu olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayakların gevşek kuma batması, zeminin altının oyulması ve kurdun sürüye dalıp her şeyi hırpani bir taşkınlıkla parçalaması.
- Soyut anlam: İlahi yasalar ve fıtratla dengelenmiş yeryüzü nizamının, sınır tanımaz bir cüretle ifsat edilerek anarşi ve çöküşe sürüklenmesi.
- Sistematik karşılık: Kurulu sistemin (hukuki, iktisadi, ahlaki) temel parametrelerini aşındırarak entropiyi kontrolsüz biçimde yükselten tahrip hareketi.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t - \nabla \cdot (D \cdot C)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$, sistemin kararlı ve ıslah edilmiş durumunu; $t$, zamanı; $C$, tahripkâr cüreti ve ifsat eylemini; $D$, bu eylemin toplumsal ve mekânsal düzlemdeki yayılma katsayısını; $\nabla \cdot (D \cdot C)$ ise bozgunculuğun diverjansını, yani düzen zeminini içten dışa doğru aşındıran kayıp akısını temsil eder. Eksi işareti, yapılan eylemin mevcut nizamı eksilten ve çökerten mahiyetini gösterir.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AB%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/2:60.md) — تَعْثَوْا

وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Hani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.

### [Araf 7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/7:74.md) — تَعْثَوْا

وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Düşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

### [Hud 11:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/11:85.md) — تَعْثَوْا

وَيَاقَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ey kavmim; ölçüyü ve tartıyı yerine getirin. İnsanlara eşyalarını eksik vermeyin, yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.

### [Şuara 26:183](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/26:183.md) — تَعْثَوْا

وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): İnsanların eşyasını azaltmayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.

### [Ankebut 29:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/ayet/29:36.md) — تَعْثَوْا

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Medyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sopa, değnek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: عثو

باب العين والثاء وواي معهما
ع ث و، ع ث ي، و ع ث، ع ي ث مستعملات
عثو:
العَثا: لون إلى السّواد مع كثرة شعر. والأَعْثَى: الكثير الشّعر. والأَعْثَى: الضبع الكبير، والأنثى: عَثْواء، وفي لغة: عثياء والواو أصوب. والجميعُ: العُثْوُ، ويقال: العُثْيُ، والعِثْيانُ: اسم الذَّكر من الضِّباع.
عثي:
عَثِيَ يَعْثَى في الأرض عِثيّاً وعَثَياناً: أفسد.
وعث:
الوَعْثُ من الرّمل: ما غابتْ فيه القوائمُ. ومنه اشتُقَّ وَعْثاء السَّفَر، يعني: المشقّة. وأَوْعَثَ القومُ: وقعوا في الوَعْثِ. قال:
وَعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبَّسا
عيث:
عاثَ يَعيثُ عيثاً، أي: أَسْرَعَ في الفسادِ. تقول: إنّك لأَعْيَثُ في المال من السّوس في الصَّيف. والذِّئْبُ يعيث في الغنم فلا يأخذ شيئاً إلاّ قتله. قال:
والذّئبُ وسْطَ غنَمي يَعيثُ
والتَّعيِيثُ: طلبُ الأعمى الشَّيء، وطلبُ الرّجُلِ الشّيء في الظُّلْمة. والتَّعييثُ: إدخالُ الرّجلِ يدَهُ في الكنانةِ يَطْلُبُ سَهماً. قال أبو ذؤيب:
فَعَيَّثَ في الكِنانَةِ يَرْجِعُ

##### Türkçe

باب العين والثاء وواي معهما
ع ث و، ع ث ي، و ع ث، ع ي ث kullanımdadırlar.

**عثو**:
**العَثا**: çok kıl ile birlikte siyahlığa meyleden renk. **الأَعْثَى**: çok kıllı. **الأَعْثَى**: büyük sırtlan; dişisi: **عَثْواء**; bir dilde: **عثياء**; **الواو** daha doğrudur. Hepsinin çoğulu: **العُثْوُ**; ve denilir: **العُثْيُ**. **العِثْيانُ**: sırtlanlardan erkeğin adı.

**عثي**:
**عَثِيَ يَعْثَى** yerde **عِثيّاً** ve **عَثَياناً**: bozdu.

**وعث**:
Kumdan **الوَعْثُ**: ayakların içinde kaybolduğu şey. Ondan **وَعْثاء السَّفَر** türetilmiştir; yani: meşakkat. **أَوْعَثَ القومُ**: **الوَعْثِ**e düştüler. Dedi ki:
وَعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبَّسا

**عيث**:
**عاثَ يَعيثُ** **عيثاً**; yani: bozgunda hızlandı. Dersin ki: sen malda yazın kurtçuktan daha **أَعْيَثُ**sın. Kurt, koyunda **يعيث** eder; öldürmedikçe hiçbir şey almaz. Dedi ki:
والذّئبُ وسْطَ غنَمي يَعيثُ

**التَّعيِيثُ**: körün şeyi araması ve adamın karanlıkta şeyi araması. **التَّعييثُ**: adamın elini sadağa sokması; bir ok arar. Ebû Züeyb dedi ki:
فَعَيَّثَ في الكِنانَةِ يَرْجِعُ

#### Madde başı: عثي

باب العين والثاء وواي معهما
ع ث و، ع ث ي، و ع ث، ع ي ث مستعملات
عثو:
العَثا: لون إلى السّواد مع كثرة شعر. والأَعْثَى: الكثير الشّعر. والأَعْثَى: الضبع الكبير، والأنثى: عَثْواء، وفي لغة: عثياء والواو أصوب. والجميعُ: العُثْوُ، ويقال: العُثْيُ، والعِثْيانُ: اسم الذَّكر من الضِّباع.
عثي:
عَثِيَ يَعْثَى في الأرض عِثيّاً وعَثَياناً: أفسد.
وعث:
الوَعْثُ من الرّمل: ما غابتْ فيه القوائمُ. ومنه اشتُقَّ وَعْثاء السَّفَر، يعني: المشقّة. وأَوْعَثَ القومُ: وقعوا في الوَعْثِ. قال:
وَعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبَّسا
عيث:
عاثَ يَعيثُ عيثاً، أي: أَسْرَعَ في الفسادِ. تقول: إنّك لأَعْيَثُ في المال من السّوس في الصَّيف. والذِّئْبُ يعيث في الغنم فلا يأخذ شيئاً إلاّ قتله. قال:
والذّئبُ وسْطَ غنَمي يَعيثُ
والتَّعيِيثُ: طلبُ الأعمى الشَّيء، وطلبُ الرّجُلِ الشّيء في الظُّلْمة. والتَّعييثُ: إدخالُ الرّجلِ يدَهُ في الكنانةِ يَطْلُبُ سَهماً. قال أبو ذؤيب:
فَعَيَّثَ في الكِنانَةِ يَرْجِعُ

##### Türkçe

باب **العين** و**الثاء** و**واي** معهما
**ع ث و**، **ع ث ي**، و **و ع ث**، **ع ي ث** müsta‘mel (kullanılan)dır.

**عثو**:
**العَثا**: çok kıl ile birlikte siyahlığa meyleden renk. Ve **الأَعْثَى**: çok kıllı olan. Ve **الأَعْثَى**: büyük sırtlan; dişisi: **عَثْواء**; bir dilde: **عثياء**; ve **الواو** daha doğrudur. Ve hepsinin çoğulu: **العُثْوُ**; ve denilir: **العُثْيُ**; ve **العِثْيانُ**: sırtlanlardan erkeğin adı.

**عثي**:
**عَثِيَ يَعْثَى** yerde **عِثيّاً** ve **عَثَياناً**: bozdu.

**وعث**:
Kumdan **الوَعْثُ**: ayakların (toynakların) içinde kaybolduğu şey. Ondan **وَعْثاء السَّفَر** türetilmiştir; yani: meşakkat. Ve **أَوْعَثَ القومُ**: **الوَعْثِ**e düştüler. Dedi ki:
وَعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبَّسا

**عيث**:
**عاثَ يَعيثُ** **عيثاً**; yani: fesatta hızlandı. Dersin ki: sen malda yazın kurtçuktan daha **أَعْيَثُ**sın. Ve kurt, koyunlarda **يعيث** eder; öldürmedikçe hiçbir şey almaz. Dedi ki:
والذّئبُ وسْطَ غنَمي يَعيثُ

Ve **التَّعيِيثُ**: körün şeyi araması ve adamın karanlıkta şeyi araması. Ve **التَّعييثُ**: adamın elini sadağa sokması; bir ok arar. Ebû Züeyb dedi ki:
فَعَيَّثَ في الكِنانَةِ يَرْجِعُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: عثي

باب العين والثاء
عثا ، عثي ، عيث ، وعث ، ثوع ، عوث .
عثا : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَعْثَوْاْ فِى الاَرْضِ مُفْسِدِينَ ) ( البَقَرَة : 60 ) القراء كلهم قرءوه ) ولا تَعثوا بفتح التاء من عَثِي يَعْثَى عُثُوّاً وهو أشد الفساد . وفيه لغتان أخريان لم يُقرأ بواحدة منهما عثا يعثو مثل سما يسمو ، قال ذلك الأخفش وغيره . ولو جازت القراءة بهذه اللغة لقرىء ( ولا تَعْثُوا ) ولكن القراءة سنَّة ، ولا يُقرأ إلاّ بما قرأ به القراء . واللغة الثالثة عاث يعيث وتفسيره في بابه .
وحكى ابن بُزُرج : عَثَا يَعْثَى ، وهم يَعْثَون في الأرض مثل يسعَون . قال : وعثا يعثو عَثْواً . قلت : واللغة الجيّدة : عثِىَ يَعْثَى ؛ لأن فَعَل يفعَل لا يكون إلا مما ثانيه أو ثالثه أحد حروف الحلق .
وقال أبو زيد : في الرأس العُثْوة ، وهو حُفوف شعره والتباده . وقددَعثِيَ شعره يعثى عَثاً ورجل أعثى .
وقال أبو عمرو : الأعثى : الثقيل ، الأحمق . ورجل أعثى : كثيف اللحية وقد عَثِي يعثى عَثاً . أنشد أبو عمرو :
وحاص مني فَرَقاً وطَحْربا
فأدرك الأعثى الدَثور الخُنْتُبا
فشدّ شدّاً ذا نَجَاء مُلْهَبا
الدثور الذي ينام ناحية . والخُنْتب : القصير .
وقال ابن السكيت : يقال : شاب عَثَا الأرض مقصور إذا هاج نبتها . وأصل العَثَا : الشعر ثم يستعار فيما تشعّث من النبات ، مثل النَّصِيِّ والبُهْمَى والصِّلِّيان .
وقال الليث : الأعثى : لون إلى السواد . والأعثى : الكثير الشعر . والأعثى : الضبع الكبير . والأنثى عثواء والجميع العُثْو ، ويقال : العُثْيُ .
وقال أبو عبيد : الذكر من الضباع يقال له عِثْيان .
عمرو عن أبيه قال العَثْوة والوَفْضة والغُسْنة هي الْجُمَّة من الرأس وهي الوَفْرة .
وقال ابن الأعرابي : العِثَى : اللِّمم الطوال . وقال ابن الرقاع فيمن قال : عثا يعثو إذا أفسد :
لولا الحياء وأن رأسي قد عثا
فيه المشيب لزرت أم القاسم
عثا فيه المشيب أي أفسد .
وقال ابن الرقاع أيضاً :
بسرارة حَفَش الربيع غُثَاؤها
حوَاء يزدرع الغَمير ثراها
حتى اصطلى وهج المقيظ زمانه
أبقى مشاربه وشاب عثاها
أي يبس عشبها .
عيث : قال الليث : العيث : مصدر عاث يعيث ، وهو الإسراع في الفساد . والذئب يعيث في الغنم فلا يأخذ منه شيئاً إلاّ قتله . وأنشد غيره لكثيّر :
وذِفْرَى ككاهل ذِيخ الخليف أصاب فَرِيقة ليل فعاثا
وقال أبو عمرو : العيث أن تركب الأمر لا تبالي علام وقعت . وأنشد :
فعِثْ فيمن يليك بغير قصد
فإني عائث فيمن يليني
قال : وإذا كانت الأرض دَهِسة فهي عَيْثة .
وقال الليث : التعييث : طلب الأعمى ، وطلب الرجل البصير الشيء في الظلمة . والتعييث إدخال الرجل يده في الكِنانة يطلب سهماً . وقال أبو ذؤيب :
. . . فعيَّثَ في الكنانة يُرجع
وقال شمر : قال أبو عمرو : العَيْثة : الأرض السهلة . وقال ابن أحمر الباهلي :
إلى عَيْثية الأطهار غيَّر رسمها
بناتُ البلَى من يخطىء الموت يهرم
وقال الأصمعيّ : عَيْثة : بلد بالشُّرَيْف .
وقال المؤرج : العَيْثة بالجزيرة . وروى ابن الأعرابي بيت القطامي :
سمعتها ورِعَان الطَوْد مُعْرِضةٌ
من دونها وكثيب العيثة السهِلُ
وعث : يروى عن النبي أنه كان إذا سافر سفراً قال : اللَّهم إنا نعوذ بك من وَعْثاء السفر ، وَكآبة المنقلب .
قال أبو عبيدة : وهو شدة النَصَب والمشقَّة وكذلك هو في المآثم .
وَقال الكميت يذكر قُضَاعة وانتسابهم إلى اليمن :
وَابنُ ابنها منا ومنكم وبعلها
خُزَيمة والأرحام وَعثاءُ حوبُها
يقول : إن قطيعة الرحم مأثم شديد . وإنما أصل الوعثاء من الوعث وهو الدَهْس . الدهس : الرمال الرقيقة والمشي يَشْتَدُّ فيه على صاحبه ، فجُعل مَثَلاً لكل ما يَشُقّ على صاحبه .
وقال الليث : الوَعْث من الرمل : ما غابت فيه القوائم وهو مشقة ، وأوعث القوم : وقعوا في الوَعْث .
وقال غيره : أوعث فلان إيعاثاً إذا خلّط . والوَعْثُ : فساد الأمر واختلاطه ، ويجمع على الوُعُوث .
ابن السكيت : أوعث فلان في ماله وأقْعث في ماله وطأطأ الركضَ في ماله إذا أسرف فيه .
وقال الأصمعي : الوَعْث : كل ليّن سهل .
وقال الفراء : قال أبو قطرِيّ : أرض وَعْثة ووَعِثة ، وقد وَعْثت وَعْثاً . وقال غيره : وُعُوثة ووَعَاثة .
وقال خالد بن كلثوم : الوعثاء : ما غابت فيه الحوافر والأخفاف من الرمل الرقيق ، والدَهَاسِ من الحصى الصغار وشبهه .
وقال أبو زيد : يقال طريق وَعْث في طُرُق وُعُوث . وقد وَعُث الطريق ووعِث وُعوثة وأوعث القومُ إذا وافقوا الوعوثة . وأوعث البعير . وقال رؤبة :
ليس طريق خيرهِ بالأَوْعَث
قال : ويقال : الوَعَث : رقَّة التراب ورخاوة الأرض تغيب فيه قوائم الدواب . وَنَقاً مُوَعَّث إذا كان كذلك . وامرأة وَعْثة : كثيرة اللحم ، كأن الأصابع تسوخ فيها من لينها وكثرة لحمها . وَقال رؤبة :
تُمِيلها أعجازُها الأوَاعث
ثوع : ثعلب عن ابن الأعرابي : ثُعْ ثُعْ إذا أمرته بالانبساط في البلاد في طاعة الله .
عمرو عن أبيه الثاعي : القاذف .
وقال ابن الأعرابي : الثاعة : القَذَفة .
عوث : في ( نوادر الأعراب ) ( : تقول : عوَّثني فلان عن أمر كذا تعويثَاً أي ثبَّطني عنه . وتعوَّث القوم تعوثاً إذا تحيروا . وتقول عوَّثني حتى تعوثت ، أي صرفني عن أمري حتى تحيرت . وتقول : إن لي عن هذا الأمر لَمَعاثاً أي مندوحة ، أي مذهباً ومسلكاً ، وتقول : وَعثَّته أي صرفته .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الثاء**
**عثا** , **عثي** , **عيث** , **وعث** , **ثوع** , **عوث** .
**عثا** : Allah جلّ وعزّ şöyle dedi: ( وَلاَ تَعْثَوْاْ فِى الاَرْضِ مُفْسِدِينَ ) ( البَقَرَة : 60 ) kurrânın hepsi onu ( ولا تَعثوا ) diye, **التاء**’yı fetha ile, **عَثِي يَعْثَى عُثُوّاً**’dan okudular; o, fesadın en şiddetlisidir. Ve onda iki başka dil daha vardır; onlardan biriyle okunmamıştır: **عثا يعثو** tıpkı **سما يسمو** gibi; bunu **الأخفش** ve başkası söyledi. Eğer bu dille kıraat câiz olsaydı ( ولا تَعْثُوا ) diye okunurdu; fakat kıraat sünnettir, kurrânın okuduğundan başkasıyla okunmaz. Üçüncü dil **عاث يعيث**’tir; onun tefsiri kendi babındadır.

İbn **بُزُرج** nakletti: **عَثَا يَعْثَى**; onlar yerde **يَعْثَون** ederler, tıpkı **يسعَون** gibi. Dedi ki: ve **عثا يعثو عَثْواً**. Dedim ki: iyi dil **عثِىَ يَعْثَى**’dır; çünkü **فَعَل يفعَل** ancak ikincisi yahut üçüncüsü boğaz harflerinden biri olan şeyden olur.

Ebû Zeyd dedi: başta **العُثْوة** vardır; o, saçının kenarları ve dağınıklığıdır. Ve onun saçı **دَعثِيَ** oldu; **يعثى عَثاً**; ve **رجل أعثى**.

Ebû Amr dedi: **الأعثى**: ağır, ahmak. Ve **رجل أعثى**: sakalı gür olan; ve **عَثِي يعثى عَثاً**. Ebû Amr inşâd etti:
وحاص مني فَرَقاً وطَحْربا
فأدرك الأعثى الدَثور الخُنْتُبا
فشدّ شدّاً ذا نَجَاء مُلْهَبا
**الدثور**: bir yana uyuyan kimsedir. **الخُنْتب**: kısa.

İbn **السكيت** dedi: denir ki: **شاب عَثَا الأرض** (maksûr) nebatı coştuğu zaman. **العَثَا**’nın aslı: saçtır; sonra bitkiden dağınık olan şeyde istiâre edilir; **النَّصِيِّ** ve **البُهْمَى** ve **الصِّلِّيان** gibi.

**الليث** dedi: **الأعثى**: siyahlığa meyleden bir renktir. Ve **الأعثى**: çok saçlı olandır. Ve **الأعثى**: büyük sırtlan. Dişisi **عثواء**; hepsi **العُثْو**; ve denir ki: **العُثْيُ**.

Ebû Ubeyd dedi: sırtlanların erkeğine **عِثْيان** denir.

Amr, babasından: **العَثْوة** ve **الوَفْضة** ve **الغُسْنة** başın **الْجُمَّة**’sidir; o da **الوَفْرة**’dir.

İbn **الأعرابي** dedi: **العِثَى**: uzun **اللِّمم**’lerdir. Ve İbn **الرقاع**, “**عثا يعثو**” dediği (yani fesad ettiği) kimse hakkında dedi:
لولا الحياء وأن رأسي قد عثا
فيه المشيب لزرت أم القاسم
“**عثا فيه المشيب**” yani: bozdu.

İbn **الرقاع** ayrıca dedi:
بسرارة حَفَش الربيع غُثَاؤها
حوَاء يزدرع الغَمير ثراها
حتى اصطلى وهج المقيظ زمانه
أبقى مشاربه وشاب عثاها
Yani: otu kurudu.

**عيث** : **الليث** dedi: **العيث**: **عاث يعيث**’in masdarıdır; o, fesadda sürat etmektir. Kurt koyunlarda **يعيث** eder; ondan bir şey almaz ki onu öldürmüş olmasın. Başkası, Kesîr’den inşâd etti:
وذِفْرَى ككاهل ذِيخ الخليف أصاب فَرِيقة ليل فعاثا
Ebû Amr dedi: **العيث**: işe binmendir; neyin üzerine düştüğüne aldırmazsın. Ve inşâd etti:
فعِثْ فيمن يليك بغير قصد
فإني عائث فيمن يليني
Dedi ki: yer **دَهِسة** olunca o **عَيْثة**’dir.

**الليث** dedi: **التعييث**: körün aramasıdır; ve gören adamın karanlıkta bir şeyi aramasıdır. Ve **التعييث**: adamın elini **الكِنانة**’ye sokup bir ok aramasıdır. Ebû Züeyb dedi:
. . . فعيَّثَ في الكنانة يُرجع
Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: **العَيْثة**: düz arazidir. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi:
إلى عَيْثية الأطهار غيَّر رسمها
بناتُ البلَى من يخطىء الموت يهرم
**الأصمعيّ** dedi: **عَيْثة**: **الشُّرَيْف**’te bir beldedir.

**المؤرج** dedi: **العَيْثة** Cezîre’dedir. İbn **الأعرابي**, el-Kutâmî’nin beytini rivayet etti:
سمعتها ورِعَان الطَوْد مُعْرِضةٌ
من دونها وكثيب العيثة السهِلُ

**وعث** : Peygamber’den rivayet olunur: o, bir sefer yolculuğuna çıktığında şöyle derdi: اللَّهم إنا نعوذ بك من **وَعْثاء السفر** ، **وَكآبة المنقلب** .

Ebû Ubeyde dedi: o, yorgunluğun ve meşakkatin şiddetidir; günahlarda da böyledir.

Kümeyt, **قُضَاعة**’ı ve onların Yemen’e nisbetini zikrederek dedi:
وَابنُ ابنها منا ومنكم وبعلها
خُزَيمة والأرحام وَعثاءُ حوبُها
Diyor ki: sıla-i rahmi kesmek şiddetli bir günahtır. **الوعثاء**’nın aslı ancak **الوعث**’tandır; o da **الدَهْس**’tir. **الدهس**: ince kumlardır; yürüyüş onda sahibine ağır gelir; böylece sahibine ağır gelen her şeye misal kılındı.

**الليث** dedi: kumdan **الوَعْث**: ayakların içinde kaybolduğu şeydir; o meşakkattir. Ve **أوعث القوم**: **الوَعْث**’a düştüler.

Başkası dedi: **أوعث** falan **إيعاثاً** etti; karıştırdığı zaman. Ve **الوَعْثُ**: işin bozulması ve karışmasıdır; **الوُعُوث** üzerine cem edilir.

İbn **السكيت**: falan malında **أوعث** etti ve malında **أقْعث** etti ve malında koşuyu alçalttı; onda israf ettiği zaman.

**الأصمعي** dedi: **الوَعْث**: her yumuşak, kolay olandır.

**الفراء** dedi: Ebû **قطرِيّ** dedi: **أرض وَعْثة ووَعِثة**; ve **وَعْثت وَعْثاً**. Başkası dedi: **وُعُوثة** ve **وَعَاثة**.

Hâlid b. Kulsûm dedi: **الوعثاء**: ince kumdan nal ve toynakların ve deve ayaklarının içinde kaybolduğu şeydir; ve küçük çakıldan ve benzerinden **الدَهَاسِ**.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **طريق وَعْث**; **طُرُق وُعُوث** içinde. Ve yol **وَعُث** oldu ve **وعِث**; **وُعوثة** (oldu). Ve kavim **أوعث** etti; **الوعوثة**’ye rastladıkları zaman. Ve deve **أوعث** etti. Ru’be dedi:
ليس طريق خيرهِ بالأَوْعَث
Dedi ki: ve denir ki: **الوَعَث**: toprağın inceliği ve yerin gevşekliğidir; bineklerin ayakları onda kaybolur. Ve **نَقاً مُوَعَّث** böyle olduğu zaman. Ve **امرأة وَعْثة**: eti çok olan; sanki parmaklar, yumuşaklığından ve etinin çokluğundan onda batar. Ru’be dedi:
تُمِيلها أعجازُها الأوَاعث

**ثوع** : Sa’leb, İbn **الأعرابي**’den: **ثُعْ ثُعْ**; Allah’a itaatte memleketlerde yayılmasını ona emrettiğin zaman.

Amr, babasından: **الثاعي**: iftiracı.

İbn **الأعرابي** dedi: **الثاعة**: iftira.

**عوث** : ( **نوادر الأعراب** )’da: dersin ki: falan beni şu işten **عوَّثني**; **تعويثَاً**; yani beni ondan alıkoydu. Ve kavim **تعوَّث** etti; **تعوثاً**; şaşırdıkları zaman. Ve dersin: beni **عوَّثني**; ta ki **تعوثت**; yani beni işimden çevirdi, ta ki şaşırdım. Ve dersin: bu işten bana mutlaka bir **لَمَعاثاً** vardır; yani bir genişlik, yani bir gidiş ve bir yol. Ve dersin: onu **وَعثَّته**; yani onu çevirdim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: عثي

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه. كذا قال الخليل. وأعثَرْتُ فلاناً على كذا، إذا أطلعتَه عليه. قال الله تعالى:﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107]، أي إن اطُّلِع. وقال تعالى: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. والعاثور: المكان يُعثَر به. قال:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
أراد كثيرة المتالف.
والأصل الآخر العِثْيَر [والعِثْيرة]، وهو الغُبار الساطع. قال:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
فأمَّا قولهم: ما رأيتُ له أثراً ولا عَثْيَراً، فقالوا: العَثْيَر: ما قُلِب من تراب أو مَدَر. وهو ارجعٌ إلى ما ذكرناه. وقال:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
أي رأيتها جَرَتْ، كأنَّه أراد الأثر.
(عثل) ذكروا فيه كلمةً إن صحَّت. يقال([4]) إن العِثْوَلَّ من الرِّجال: الجافي. قالوا: والعَثُول: النَّخلة الجافية الغليظة([5]) . قال:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا
(عثم) العين والثاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على غِلَظ ونُتُوٍّ في الشَّيء. قالوا: العَيْثوم: الضَّخْم الشَّديد من كلِّ شيء. وقالوا: وتُسَمَّى الفِيلَة العَيثوم. قال يصف ناقة:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
أي ضخمة شديدة. ويقال للجمل الضَّخم عَيثوم. والعَثَمْثم من الإِبل: الطويل في ضِخَم، و[يقال] في الجميع عثمثمات. ورُبَّما وُصِف الأسدُ بالعثمثم.
ومن الباب العَثم، وهو أن يُساءَ جَبْر العَظْم فيبقى فيه عِوج ونتُوٌّ كالورَم. ويقال هو عَثِمٌ وبه عَثْم، كأنَّه مَشَش. قال الخليل: وبه سمِّي عُثمان؛ لأنّه مأخوذ من الجبْر. ويقال بل العثمان([7]) …
(عثن) العين والثاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ في شيء وانتفاش. من ذلك العُثَان، وهو الدُّخان، سمِّي بذلك لانتشاره في الهواء. تقول عَثَّن يُعَثِّن، إذا دَخَّن. والنار تَعْثُنُ وتُعثِّن. وتقول: عثَّنت البيتَ بريح الدُّخنة تعثيناً. وعَثَن البيتُ يَعثُن عَثْناً، إذا عبِق به ريحُ الدُّخنة. تقول: عثَّنت الثَّوب بالطِّيب تعثيناً، كقولك *دخَّنته تدخينا.
ومن الباب العُثنون: عُثْنون اللِّحية، وهو طُولها وما تحتَها من شَعَْرها. وسمِّي بذلك للذي ذكرناه من الانتشار والانتفاش.
ومن الباب: عُثْنُون الرِّيح: هَيْدَبُها في أوائلها، إذا أقبلَتْ تجرُّ الغُبار جَرَّاً؛ والجمع العثانين. وهَيدَبُها: ما وقع على الأرض منها. وقال ابن مُقْبل:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
وعُثنون البعير: شُعَيرات عند مَذْبحه. والجمع عثانين.
(عثي) العين والثاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على فَساد. يقال عثا يعثو، ويقال عَثِيَ يَعْثَى، مثل عاثَ. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) للعجاج في ديوانه 27 واللسان (عثر). ورواية الدّيوان:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) أنشده في اللسان (صقل، عثر)، والمخصص (4: 147).
([3]) في الأصل: "عثيرت"، تحريف. وصدره كما سبق التنبيه عليه في حواشي (عيف):  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) في الأصل: "قال".
([5]) ذكرت التكملة وتفسيرها في القاموس، وضبطها كصبور. ولم ترد في اللسان.
([6]) في اللسان (عثم): "والفضلتين" بالضاد المعجمة.
([7]) كذا وردت العبارة مبتورة في الأصل. وفي المجمل: "والعثمان: فرخ الحبارى" وفي اللسان أن العثمان فرخ الثعبان أو الحية، وفرخ الحبارى.
([8]) التكملة من ديوان ابن مقبل 318 وجمهرة أشعار العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(**عثر**) **العين** ve **الثاء** ve **الراء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir şeye vâkıf olmaya, diğeri [ise] tozu kaldırmaya delâlet eder.
Birincisi: **عَثَر** **عُثُوراً**; ve at **عثر** eder, **يعثُر** **عِثاراً**; bu, yüzüstü düştüğü zamandır. Ehl-i ilimden bazıları dedi: Ancak vâkıf olmadan dolayı **عَثَر** denildi; çünkü her **عاثر** için mutlaka **عَثْرته**’sinin yerine bakması gerekir. Ve denir: adam **عَثَر** eder, **يعثُر** **عُثوراً** ve **عَثراً**, eğer başkasının vâkıf olmadığı bir işe vâkıf olursa. Halîl böyle dedi. Ve ben falanı şuna **أعثَرْتُ** ettim; eğer onu ona vâkıf kıldıysam. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً﴾  [المائدة 107] yani eğer vâkıf olundu. Ve dedi ki: ﴿وَكَذلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ﴾ [الكهف 21]. Ve **العاثور**: kendisiyle tökezlenen yerdir. Dedi ki:
* وبلدةٍ كثيرةِ العاثور([1]) *
Helâk yerleri çok olanı kastetti.
Diğer asıl: **العِثْيَر** [ve **العِثْيرة**]; o, yükselen tozdur. Dedi ki:
* ترى لهم حَولَ الصِّقَعْل عِثْيرهْ([2]) *
Ama onların sözü: “Onun için ne bir iz gördüm ne de bir **عَثْيَراً**”; dediler ki: **العَثْيَر**: topraktan veya çamurdan çevrilip altüst edilen şeydir. O, zikrettiğimize döner. Ve dedi ki:
* لقد عَيْثَرتَ طيرَك لو تعيفُ([3]) *
Yani onu koşmuş gördüm; sanki izi kastetmişti.

(**عثل**) Onda bir kelime zikrettiler; eğer sahihse. Denir([4]): erkeklerden **العِثْوَلَّ**: kaba. Dediler ki: ve **العَثُول**: kaba, kalın hurma ağacı([5]). Dedi ki:
هَززتُ عَثُولاً مَصّت الماءَ والثَّرى  *** زماناً فلم تَهمُمْ بأن تتبرّعا

(**عثم**) **العين** ve **الثاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyde bir kalınlığa ve kabarıklığa delâlet eder. Dediler ki: **العَيْثوم**: her şeyden iri, şiddetli olan. Ve dediler ki: file de **العَيثوم** denir. Bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
وقد أَسِيرُ أمامَ الحيِّ تحملُني  *** والفَصْلتين كِنازُ اللّحم عيثوم([6])
Yani iri, şiddetli. Ve iri deveye **عَيثوم** denir. Ve develerden **العَثَمْثم**: irilik içinde uzun olan; ve [denir ki] hepsi için **عثمثمات**. Ve bazen aslan **بالعثمثم** ile vasfedilir.
Ve babdandır **العَثم**; o, kemiğin sarılmasının kötü yapılmasıdır; böylece onda şişlik gibi bir eğrilik ve kabarıklık kalır. Ve denir: o **عَثِمٌ**’dir ve onda **عَثْم** vardır; sanki o **مَشَش**’tir. Halîl dedi: ve bununla **عُثمان** adlandırıldı; çünkü o, sarımdan alınmıştır. Ve denir: bilakis **العثمان**([7]) …

(**عثن**) **العين** ve **الثاء** ve **النون** sahih bir asıldır; bir şeyde yayılmaya ve kabarmaya delâlet eder. Bundan **العُثَان**; o, dumandır; havada yayılmasından dolayı bununla adlandırıldı. Dersin: **عَثَّن** **يُعَثِّن**; eğer dumanlandırdıysa. Ve ateş **تَعْثُنُ** ve **تُعثِّن**. Ve dersin: evi duman kokusunun rüzgârıyla **عثَّنت** ettim, **تعثيناً**. Ve ev **عَثَن** eder, **يَعثُن** **عَثْناً**; eğer onda duman kokusunun rüzgârı sinmişse. Dersin: elbiseyi güzel koku ile **عثَّنت** ettim, **تعثيناً**; senin “onu **دخَّنته** **تدخينا**” demen gibi.
Ve babdandır **العُثنون**: sakalın **عُثْنون**’u; o, onun uzunluğu ve altındaki kıllarıdır. Ve zikrettiğimiz yayılma ve kabarmadan dolayı bununla adlandırıldı.
Ve babdandır: rüzgârın **عُثْنُون**’u: başlangıçlarındaki püskülü; geldiği zaman tozu çekip sürükleyerek sürükler; çoğulu **العثانين**. Ve onun püskülü: ondan yere düşen şeydir. İbn Mukbil dedi ki:
[هَيفٌ هَدُوج الضُّحى سهوٌ مناكبُها  *** يكسونها بالعشيَّات العثانِينا]([8])
Ve devenin **عُثنون**’u: boğazlağında küçük kıllardır. Çoğulu **عثانين**.

(**عثي**) **العين** ve **الثاء** ve illetli harf bir kelimedir; fesada delâlet eder. Denir: **عثا** **يعثو**; ve denir: **عَثِيَ** **يَعْثَى**, **عاثَ** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
---------------------ـ
([1]) A‘câc’ındır; divanında 27 ve Lisân’da (**عثر**). Divan rivayeti:
* بل بلدة مرهوبة العاثور *
([2]) Lisân’da (**صقل**، **عثر**) ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (4: 147) inşâd etti.
([3]) Asılda: “**عثيرت**”, tahrif. Ve sadrı, (**عيف**) haşiyelerinde daha önce işaret edildiği üzere:  * لعمرك أبيك يا صخر بن ليلى *
([4]) Asılda: “قال”.
([5]) Tekmile onu zikretti ve Kāmûs’ta tefsir etti; ve onu **كصبور** gibi ضبط etti. Lisân’da gelmedi.
([6]) Lisân’da (**عثم**): “**والفضلتين**” mu‘ceme **الضاد** ile.
([7]) İbare asılda böyle kopuk geldi. Mücmel’de: “**والعثمان**: **فرخ الحبارى**” ve Lisân’da **العثمان**’ın **فرخ الثعبان** veya **الحية** ve **فرخ الحبارى** olduğu.
([8]) Tekmile, İbn Mukbil divanından 318 ve Cümheret Eş‘âr el-‘Arab’dan.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: عثى

- العيث والعثي يتقاربان، نحو: جذب وجبذ، إلا أن العيث أكثر ما يقال في الفساد الذي يدرك حسا، والعثي فيما يدرك حكما. يقال: عثي يعثي عثيا (قال ابن سيده: عثا عثوا، وعثي عثوا: أفسد أشد الإفساد. وقال ابن منظور: عثى يعثى، عن كراع، نادر. اللسان (عثا) )، وعلى هذا: ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ [البقرة/60]، وعثا يعثو عثوا، والأعثى: لون إلى السواد، وقيل: للأحمق الثقيل: أعثى.

##### Türkçe

- **العيث** ve **العثي** birbirine yaklaşırlar; şu misal gibi: **جذب** ve **جبذ**; ancak **العيث** daha çok, duyuyla idrak edilen bozulmada söylenir; **العثي** ise hükümle idrak edilende. Denilir: **عثي يعثي عثيا** (İbn Sîde dedi: **عثا عثوا** ve **عثي عثوا**: en şiddetli bozgunculukla bozdu. İbn Manzûr dedi: **عثى يعثى**; Kurâ‘dan; nadirdir. Lisân (**عثا**)) ve buna göre: ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ [البقرة/60]; ve **عثا يعثو عثوا**; ve **الأعثى**: siyahlığa doğru bir renk; ve denildi: ahmak, ağır olana: **أعثى**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: عثي

* ع ث ي * * عَثَا * في الأرض أفسد وبابه سما و * عَثِيَ * بالكسر * عُثُواً * أيضا و * عَثىً * بفتحتين قال الله تعالى ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ قلت قال الأزهري القراء كلهم متفقون على فتح الثاء دل على أن القرآن نزل باللغة الثانية لا غير

##### Türkçe

* ع ث ي * **عَثَا**: yerde fesat çıkardı; ve onun bâbı **سما**’dır. Ve **عَثِيَ** (kesre ile) **عُثُواً** da (vardır); ayrıca **عَثىً** (iki fetha ile). Yüce Allah dedi ki: { Ve yerde fesat çıkaranlar olarak **تعثوا** etmeyin }. Dedim: el-Ezherî dedi ki: kurrâların hepsi **الثاء**’ın fethası üzerinde ittifak etmişlerdir; bu, Kur’ân’ın yalnızca ikinci dil ile indiğine delâlet etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!العَثْوَةُ : اللِّمَّةُ : الطَّويلَةُ ) ، وهي الوَفْرةُ والوَفْضةُ والغُسنةُ ، ( ج *!عِثًى ، كرِبًى ) جَمْعُ رَبْوةٍ ، هكذا في النسخِ ، وضَبَطَه بعضٌ بالتَّشْديدِ في كِلَيْهما ، وكلُّ ذلكَ غَلَطٌ والصَّوابُ *!عِثًى كإلَى ، كما هو نَصُّ المُحكم فإنَّه قالَ : والعِثَى : اللِّمَمُ الطِّوالُ .
( *!وعَثَى ، كرَمَى وسَعَى ورَضِيَ ) ، وهذه لُغَةُ الحِجازِ ومَصْدَرُه عَثاً و ( *!عُثِيًّا ) ، كعُتِيَ ، ( *!وعِثِيًّا ) ، بالكسْرِ مع التَّشديدِ ، ( *!وعَثَياناً ) ، بالتَّحْريكِ ؛ ( *!وعَثَا *!يَعْثُو *!عُثُوًّا ) ، كسُمُوَ : كلُّ ذلكَ مَعْناه ( أَفْسَدَ ) أَشَدّ الإفْسادِ .
ومن إحْدى اللّغاتِ قوْلُه تعالى : ﴿ولا *!تَعْثَوْا في الأرضِ مُفْسِدِينَ﴾ .
وقيلَ : *!عَثَا *!يَعْثَى مَقْلوبٌ من عاثَ يَعِيثُ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : قيلَ هو نادِرٌ .
وقالَ الراغبُ : العَيْثُ *!والعِثِيُّ مُتَقارِبانِ نحْوَ جَذَبَ وجَبَذَ إلاَّ أنَّ العَيْث أَكْثَر ما يقالُ في الفَسَادِ الذي يُدْرَكُ حسًّا ، والعِثِيُّ فيمَا يُدْرَكُ حُكْماً .

( *!والأَعْثَى لَوْنٌ إلى السَّوادِ ) .
( ونَصُّ المُحْكم : *!العَثَا لَوْنٌ إلى السَّواد ، مع كَثْرَةِ شَعَرٍ .
( و ) *!الأَعْثَى : ( مَنْ يَضْرِبُ لَوْنُه إلى السَّوادِ .
( و ) هو أَيْضاً : ( الأحْمَقُ ) الثَّقِيلُ : نقلَهُ الجوْهرِيُّ .
( و ) أَيْضاً : ( الكَثِيرُ الشَّعَرِ ) مِن الرِّجالِ .
( و ) أَيْضاً : ( الضِّبْعانُ ) ، وهو ذَكَرُ الضّبَاعِ .
( *!والعَثْواءُ : الضَّبُعُ ) الأُنْثَى لكَثْرَةِ شَعَرِها .
( وشابَ *!عَثَا الأرضِ ) ، كعَلَى مَقْصورٌ ، وقيلَ : هو بضمِّ العَيْنِ كما في التَّكْملةِ : ( هاجَ نَبْتُها ) ؛ ) قالَهُ ابنُ السِّكِّيت . وأصْلُ *!العُثَا الشَّعَر ويُسْتَعارُ فيمَا تَشَعَّثَ من النَّباتِ مثْل النَّصِيِّ والبُهْمَيِّ والصِّلِّيان .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!العِثْيانُ ، بالكسْر : الضّبْعانُ . *!والأَعْثَى : الجافِي السَّمِجُ .
*!والعُثْوَةُ ، بالضمِّ : جُفوفُ شَعَرِ الرأْسِ والتبادُه وبُعْد عَهْدِه بالمشْطِ .
*!وعَثِيَ *!عَثاً ، كرَضِيَ .
*!والعُثْوُ ، بالضمِّ ، *!والعُثْيُ ، على المعاقَبَةِ : جماعَةُ الضِّباعِ .
*!والأَعْثَى : الكَثِيفُ اللِّحْيَةِ .
وقيلَ للعَجُوز : *!عَثْواءُ .

##### Türkçe

: ( ve ( **العَثْوَةُ** : **اللِّمَّةُ** : uzun olan ) , ve o **الوَفْرةُ** ve **الوَفْضةُ** ve **الغُسنةُ**’dir , ( çoğulu **عِثًى** , **رِبًى** gibi ) **رَبْوةٍ**’nin çoğuludur , nüshalarda böyle(ce)dir , ve bazıları ikisinde de şeddeli olarak ضبط etti , ve bütün bunlar yanlıştır; doğru olan **عِثًى**’dır, **إلَى** gibi , **المحكم**’in nassı olduğu üzere; çünkü o dedi ki: ve **العِثَى** : uzun **اللِّمَمُ**’lerdir .
( **وعَثَى** , **رَمَى** ve **سَعَى** ve **رَضِيَ** gibi ) , ve bu Hicaz’ın lügatidir; masdarı **عَثاً** ve ( **عُثِيًّا** )’dır, **عُتِيَ** gibi , ( **وعِثِيًّا** ) , kesre ile, şedde ile birlikte , ( **وعَثَياناً** ) , hareke ile; ( **وعَثَا** **يَعْثُو** **عُثُوًّا** ) , **سُمُوَ** gibi: bütün bunların manası ( bozdu ) en şiddetli bozma ile .
Ve lügatlerden birinde onun sözü (vardır), yüce Allah’ın: ﴿ve yeryüzünde bozguncular olarak **تَعْثَوْا** etmeyin﴾ .
Ve denildi: **عَثَا** **يَعْثَى** , **عاثَ يَعِيثُ**’ten kalbedilmiş(tir) .
Ve İbn Sîde dedi: denildi ki o nadirdir .
Ve Râgıb dedi: **العَيْثُ** ve **العِثِيُّ** birbirine yakındır; **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi; ancak **العَيْث** daha çok, duyuyla idrak edilen fesatta söylenir; **العِثِيُّ** ise hükmen idrak edilende .

( **والأَعْثَى** siyahlığa doğru bir renktir ) .
( **المحكم**’in nassı: **العَثَا** siyahlığa doğru bir renktir, çok saç ile birlikte .
( ve ) **الأَعْثَى** : ( rengi siyahlığa doğru vuran kimse ) .
( ve ) o ayrıca: ( ahmak ) ağırdır: onu Cevherî nakletti .
( ve ) ayrıca: ( çok saçlı ) erkeklerden .
( ve ) ayrıca: ( **الضِّبْعانُ** ) , ve o sırtlanların erkeğidir .
( **والعَثْواءُ** : ( **الضَّبُعُ** ) dişidir; saçının çokluğundan dolayı .
( ve **عَثَا الأرضِ** ağardı ) , **عَلَى** gibi maksûr; ve denildi: o, **التَّكْملةِ**’de olduğu gibi ayn’ın dammesi iledir: ( onun bitkisi coştu ) ; ) onu İbnü’s-Sikkît söyledi . **العُثَا**’nın aslı saçtır; ve **النَّصِيِّ** ve **البُهْمَيِّ** ve **الصِّلِّيان** gibi, bitkiden dağınık olan şeyde istiâre edilir .
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**العِثْيانُ** , kesre ile: **الضّبْعانُ** . **والأَعْثَى** : kaba, iğrenç .
**والعُثْوَةُ** , damme ile: baş saçının kuruluğu, dağınıklığı ve tarakla ahdinin uzak oluşu .
Ve **عَثِيَ** **عَثاً** , **رَضِيَ** gibi .
Ve **والعُثْوُ** , damme ile, ve **والعُثْيُ** , muâkabe üzere: sırtlanlar topluluğu .
Ve **والأَعْثَى** : sakalı gür olan .
Ve yaşlı kadına **عَثْواءُ** denildi .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عثو and عثى

عَثَا
1 عَثَا ذ , aor. يَعْثُو, (S, Msb, K,) inf. n. عُثُوٌّ, (K, TA,) [accord. to the CK عَثْوٌ, but] like سُمُوٌّ; (TA;) and عَثِىَ, aor. يَعْثَى, (S, Msb, K,) which is of the dial. of El-Hijلz, and of which the inf. n. is عَثًا; (TA;) and عَثَى, aor. يَعْثَى and يَعْثِى; inf. n. عُثِىٌّ and عِثِىٌّ and عَثَيَانٌ; (K, TA;) He acted corruptly; or made, or did, mischief: (S, Msb, K:) or did so in the utmost degree: (TA:) فِى الأَرْضِ [in the earth]: (S, TA:) the aor. of one of the dial. vars. occurs in the Kur ii. 57; &c.: some say that عثا, aor. يعثا, [or عِثَى, aor. يَعْثَى,] is formed by transposition from عَاثَ, aor. يَعِيثُ: (TA:) accord. to Er-Rلghib, عَيْثٌ and عُثِىٌّ, or عِثِىٌّ, and عُثُوٌّ are nearly alike; but عَيْثٌ is mostly used in relation to that which is perceived by sense; and عثىّ and عثوّ, in relation to that which is perceived by the [mind or] judgment: some say that عثوّ [as also عثىّ] is the acting wrongfully, injuriously, or unjustly; and sometimes does not involve the acting corruptly: (MF and TA in art. عيث:) Lh says that عَثِىَ is of the dial. of El-Hijلz, and is the [more] approved form; and عاث is of the dial. of the Benoo-Temeem. (TA in that art.) ― -b2- And عَثِىَ, aor. يَعْثَى, inf.n. عَثًا, said of the hair of the head, It was, or became, dry and matted, and was long left uncombed. (TA.)

عُثًى
عُثًى ذ Hair: this is its primary signification. (TA.) [See the next paragraph.] ― -b2- And, metaphorically, (tropical:) Such as is straggling, of plants, or herbage; as the نَصِىّ, and the بُهْمَى, and the صِلِّيَان. (TA.) And [hence] one says, شَابَ عُثَى الأَرْضِ (assumed tropical:) The plants, or herbage, of the earth, dried up, or became yellow: (K:) so in the Tekmileh, and so says ISk. (TA.)

عَثْوَةٌ
عَثْوَةٌ ذ A long لِمَّة [or quantity of hair descending below the ear or to the shoulder]: (K:) pl. عُثًى, like رُبًى; (so in some copies of the K;) or عُثَّى, like رُبَّى; (so in other copies;) or عِثًى; like رِبًى; (so in my MS. copy of the K; [app. taken from the TA; the first of which (i. e. عُثًى) I hold to be the right; (see the paragraph next preceding this;) though SM says what here follows;]) it is correctly عِثى, like اـِلى; agreeably with what is said in the M, i. e. that العِثَى signifies اللِّمَمُ الطِّوَالُ. (TA.)

عُثْوَةٌ
عُثْوَةٌ ذ The state of the hair of the head when it has become dry and matted, and has been long left uncombed. (TA.)

عِثْيَانٌ
عِثْيَانٌ ذ : see أَعْثَى.

عَاثٍ
عَاثٍ ذ Acting corruptly; or making, or doing, mischief. (Msb. [See 1.])

أَعْثَى
أَعْثَى ذ Having much hair; (S, K;) sometimes applied in this sense to a man. (S.) And Having a thick beard. (TA.) ― -b2- And The male hyena; (S, K;) as also ↓ عِثْيَانٌ: (S:) and [the fem.] عَثْوَآءُ the female hyena; (S, K;) because of the abundance of her hair: (S:) and [the pl.] عُثْوٌ, and عُثْىٌ, a number of hyenas together. (TA.) ― -b3- [The fem.] عَثْوَآءُ is also an appellation applied to An old woman. (S, TA.) ― -b4- And the masc. signifies also Thick, gross, or coarse, in size. (TA.) ― -b5- And Foolish, or stupid, (S, K,) heavy, or dull. (S.) ― -b6- And One whose colour inclines to blackness. (K.) ― -b7- And A colour [itself] that inclines to blackness: (K, TA:) or, accord. to the M, العثى [perhaps a mistranscription] signifies a colour inclining to blackness, with abundance of hair. (TA.)

##### Türkçe

عثو ve عثى

**عَثَا**
1 **عَثَا** ذ , muzârîsi **يَعْثُو**, (S, Msb, K,) mastarı **عُثُوٌّ**, (K, TA,) [CK’ye göre **عَثْوٌ**; fakat] **سُمُوٌّ** gibi; (TA;) ve **عَثِىَ**, muzârîsi **يَعْثَى**, (S, Msb, K,) ki bu Hicaz lehçesindendir ve bunun mastarı **عَثًا**’dır; (TA;) ve **عَثَى**, muzârîsi **يَعْثَى** ve **يَعْثِى**; mastarı **عُثِىٌّ** ve **عِثِىٌّ** ve **عَثَيَانٌ**; (K, TA;) O, bozgunculuk yaptı; yahut fesat çıkardı, yahut fesat yaptı: (S, Msb, K:) yahut bunu en ileri derecede yaptı: (TA:) **فِى الأَرْضِ** [yeryüzünde]: (S, TA:) lehçe varyantlarından birinin muzârîsi Kur’ân’da ii. 57’de; vb. geçer: bazıları der ki **عثا**, muzârîsi **يعثا**, [yahut **عِثَى**, muzârîsi **يَعْثَى**,] takdim-tehir yoluyla **عَاثَ**, muzârîsi **يَعِيثُ**’ten yapılmıştır: (TA:) Er-Râgıb’a göre, **عَيْثٌ** ve **عُثِىٌّ**, yahut **عِثِىٌّ**, ve **عُثُوٌّ** birbirine yakındır; fakat **عَيْثٌ** çoğunlukla duyuyla idrak edilene nispetle kullanılır; ve **عثىّ** ve **عثوّ**, [zihin yahut] hüküm ile idrak edilene nispetle: bazıları der ki **عثوّ** [**عثىّ** da böyledir] haksız, zarar verici yahut zulmedici davranmaktır; ve bazen bozgunculuk yapmayı içermez: (MF ve TA, **عيث** maddesinde:) Lh der ki **عَثِىَ** Hicaz lehçesindendir ve daha makbul şekildir; ve **عاث** Benû-Temîm lehçesindendir. (TA, o maddede.) ― -b2- Ve **عَثِىَ**, muzârîsi **يَعْثَى**, mastarı **عَثًا**, başın saçı hakkında söylenir: Kuru ve keçeleşmiş oldu ve uzun süre taranmadan bırakıldı. (TA.)

**عُثًى**
**عُثًى** ذ Saç: bu onun aslî anlamıdır. (TA.) [Bir sonraki paragrafa bak.] ― -b2- Ve mecazen, (tropical:) bitkilerden yahut ottan dağınık olan; **نَصِىّ** ve **بُهْمَى** ve **صِلِّيَان** gibi. (TA.) Ve [bundan dolayı] denir ki, **شَابَ عُثَى الأَرْضِ** (varsayılan mecaz:) Yerin bitkileri yahut otu kurudu, yahut sarardı: (K:) Tekmileh’te böyledir ve ISk da böyle der. (TA.)

**عَثْوَةٌ**
**عَثْوَةٌ** ذ Uzun bir **لِمَّة** [yahut kulak altına yahut omuza inen bir miktar saç]: (K:) çoğulu **عُثًى**, **رُبًى** gibi; (K’nın bazı nüshalarında böyle;) yahut **عُثَّى**, **رُبَّى** gibi; (diğer nüshalarda böyle;) yahut **عِثًى**; **رِبًى** gibi; (K’nın bende bulunan yazma nüshasında böyle; [görünüşe göre TA’dan alınmıştır; bunların ilki (yani **عُثًى**) bence doğrudur; (bir önceki paragrafa bak;) her ne kadar SM burada geleni söylese de;]) doğru olan **عِثى**’dır, **اـِلى** gibi; M’de söylenene uygun olarak; yani **العِثَى**’nın **اللِّمَمُ الطِّوَالُ** anlamına geldiği. (TA.)

**عُثْوَةٌ**
**عُثْوَةٌ** ذ Başın saçının, kuru ve keçeleşmiş olup uzun süre taranmadan bırakıldığı hâl. (TA.)

**عِثْيَانٌ**
**عِثْيَانٌ** ذ : **أَعْثَى**’ya bak.

**عَاثٍ**
**عَاثٍ** ذ Bozgunculuk yapan; yahut fesat çıkaran, yahut fesat yapan. (Msb. [1’e bak.])

**أَعْثَى**
**أَعْثَى** ذ Çok saçı olan; (S, K;) bazen bu anlamda bir erkeğe uygulanır. (S.) Ve Kalın sakalı olan. (TA.) ― -b2- Ve Erkek sırtlan; (S, K;) **عِثْيَانٌ** da böyledir: (S:) ve [dişisi] **عَثْوَآءُ** dişi sırtlan; (S, K;) saçının çokluğundan dolayı: (S:) ve [çoğulu] **عُثْوٌ**, ve **عُثْىٌ**, bir arada bir grup sırtlan. (TA.) ― -b3- [Dişi] **عَثْوَآءُ**, Yaşlı bir kadına da verilen bir addır. (S, TA.) ― -b4- Ve müzekkeri ayrıca, ölçü bakımından kalın, iri yahut kaba anlamına gelir. (TA.) ― -b5- Ve Ahmak yahut budala, (S, K,) ağır yahut donuk. (S.) ― -b6- Ve Rengi siyahlığa meyleden kimse. (K.) ― -b7- Ve Siyahlığa meyleden bir renk [bizzat]: (K, TA:) yahut M’ye göre, **العثى** [muhtemelen yanlış yazım] çok saçla birlikte siyahlığa meyleden bir renk anlamına gelir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَثَا
عَثَا U ( n. ac. عُثُوّ [ 27 ] ) عَثِيَ A ,  I ( n. ac. عَثَوَاْن 36 ,  عُثِيّ
a.  Did, caused mischief, evil.

عَثْوَة
عَثْوَة [ 1t ] , ( pl. عُثًى [ 9 ] ),
a.  Tress of hair.

عُثْوَة
عُثْوَة [ 3t ],
a.  Matted hair.

عُثًى
عُثًى [ 9 ],
a.  Plants.

b.  Hair.

أَعْثَى
أَعْثَى [ 14 ],
a.  Hairy.

b.  Hyena.

c.  Foolish, stupid.

عَاثٍ
عَاثٍ [ 21 ] , ( pl. عُثَاة [ 9tA ] ,
a.  عُثِيّ ), Bad, evil; criminal; villain, scoundrel.

عِثْيَان
عِثْيَان [ 34 ],
a.  see 14 (b) .

##### Türkçe

عَثَا
**عَثَا** U (mastar: **عُثُوّ** [27]) **عَثِيَ** A, I (mastar: **عَثَوَاْن** 36, **عُثِيّ**)
a. Kötülük, fesat yaptı; kötülüğe, fesada sebep oldu.

عَثْوَة
**عَثْوَة** [1t], (çoğulu: **عُثًى** [9]),
a. Saç tutamı.

عُثْوَة
**عُثْوَة** [3t],
a. Keçeleşmiş saç.

عُثًى
**عُثًى** [9],
a. Bitkiler.

b. Saç.

أَعْثَى
**أَعْثَى** [14],
a. Kıllı.

b. Sırtlan.

c. Ahmak, aptal.

عَاثٍ
**عَاثٍ** [21], (çoğulu: **عُثَاة** [9tA],
a. **عُثِيّ**), Kötü, fena; suçlu; alçak, haydut.

عِثْيَان
**عِثْيَان** [34],
a. 14 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: عثي

عثي
عَثِيَ - يَعْثَى
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + شيئاً أو أمراً  أو في شيئ أو أمر: أفسده وخربه: يدخل فيه بنفسه أو بيده فيخرب ترتيبه ونظامه وبنيته
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + فساداً: أدخل نفسه أو يده بين كائنات أو أشياء صالحة مرتبة، بشكل أخرق وأرعن، فخرب ترتيبها وصلاحها وجعلها فاسدة
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + في الأرض + فساداً: يتحرك متنقلاً بين الناس أو البلاد باحثاً عن مراد ومبتغى يريده، ولا يهمه إن أدى ذلك إلى تخريب ودمار وأذى الناس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل والتأثير بأذى أو ضر في شيء أو كائن آخر"، وهي:
جَرَمَ - يَجْرِمُ، دَمَغَ - يَدْمَغُ، جَرَحَ - يَجْرَحُ، ضَرَّ - يَضُرُّ، عَثِيَ - يَعْثَى، ضَارَ - يَضِيرُ (ضَارَ - يَضُورُ)
عَثِيَ - يَعْثَى - تعْثَوا
 	﴿وياقوم أوفوا المكيال والميزان بالقسط ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين(85)﴾ هود ﴿ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين(183)﴾ الشعراء
 	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا فقال ياقوم اعبدوا الله وارجوا اليوم الآخر ولا تعثوا في الأرض مفسدين (36)﴾ العنكبوت ﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين(74)﴾ الأعراف
 	﴿وإذ استسقى موسى لقومه فقلنا اضرب بعصاك الحجر فانفجرت منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهم كلوا واشربوا من رزق الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين (60)﴾ البقرة
جاء في التفسير: يعثو: يفسدوا
مختار الصحاح
● [عثا] ع ث ا: عَثَا في الأرض أفسد وبابه سما و عَثِيَ بالكسر عُثُواً أيضا و عَثىً بفتحتين قال الله تعالى ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ قلت قال الأزهري القراء كلهم متفقون على فتح الثاء دل على أن القرآن نزل باللغة الثانية لا غير
الراغب
عثى
- العيث والعثي يتقاربان، نحو: جذب وجبذ، إلا أن العيث أكثر ما يقال في الفساد الذي يدرك حسا، والعثي فيما يدرك حكما. يقال: عثي يعثي عثيا (قال ابن سيده: عثا عثوا، وعثي عثوا: أفسد أشد الإفساد. وقال ابن منظور: عثى يعثى، عن كراع، نادر. اللسان (عثا) )، وعلى هذا: }ولا تعثوا في الأرض مفسدين{ [البقرة/60]، وعثا يعثو عثوا، والأعثى: لون إلى السواد، وقيل: للأحمق الثقيل: أعثى.
ملخص اللسان:
1.     عَثِيَ شعرهُ  يَعْثَى عثواً وعَثاً العَثَا: لَونٌ إلى السَّوادِ مع كَثْرَةِ شَعَر. والأعْثى:  الكثيرُ الشَّعَرِ الجافي السَّمِجُ، والعُثْوَةُ: جُفوفُ  شَعَرِ الرأَس والـْتبادُهُ وبُعْدُ عَهْده بالمَشْطِ.
2.     والأَعْثَى: الضَّبُع الكبير.
3.     عَثا عُثُواً وعَثِيَ  عُثُوّاً أَفْسَدَ أَشَدَّ الإِفسادِ، وفي التنزيل: ولا تَعْثَوْا في الأرض مُفسِدين؛ العُّرَاء كلُّهم قرؤوا  ولا تَعْثَوْا، بفتح الثاء، من عَثِيَ يَعْثَى عُثُوّاً وهو أَشدُّ الفساد،
4.     الأَعْثَى الأَحْمَقُ الثَّقِيلُ،
لسان العرب
● - عثا: العَثَا: لَونٌ إلى السَّوادِ مع كَثْرَةِ شَعَر. والأعْثى:  الكثيرُ الشَّعَرِ الجافي السَّمِجُ، والأُنثى عَثْواءٌ. والعُثْوَةُ: جُفوفُ  شَعَرِ الرأَس والـْتبادُهُ وبُعْدُ عَهْده بالمَشْطِ. عَثِيَ شعرهُ  يَعْثَى عثواً وعَثاً، وربما قيل للرجل الكثير الشعر أَعْثَى، وللعجوز  عَثْواء، وضِبْعانٌ أَعْثَى: كثيرُ الشَّعَرِ، والأُنثى عَثْواء، والجمع عُثْوٌ  وعُثْيٌ مُعاقبَة.  وقال أبو عبيد: الذكر من الضِّباعِ يقال له عِثْيانٌ؛ قال ابن سيده:  والعِثيْانُ الذكر من الضِّباعِ؛ قال ابن بري: ويقال للضَّبُع غَثْواء،  بالغين المعجمة أَيضاً، وسنذكره في موضعه. وقال أَبو زيد: في الرأْس  العُثْوة، وهو جُفوف شعره والتِبادُه مَعاً. ورجل أَعْثى: كثير الشعر. ورجل  أعْثى: كثيف اللحْية؛ وأَنشد ابن بري في الأَعْثى الكَثيِر الشَّعَر  لشاعر:عَرَضَتْ لنا تَمْشِي فيَعْرِضُ، دُونَها،  أَعثَى غَيُورٌ فاحِشٌ مُتَزَعِّمُ  ابن السكيت: يقال شابَ عُثَا الأَرضِ إِذا هاج نَبْتُها، وأَصل العُثَا  الشَّعَر ثم يُستَعار فيما تَشَعَّثَ من النبات مثل النَّصِيِّ والبُهْمى  والصِّلِّيان؛ وقال ابن الرقاع:  بِسَرارة حَفَشَ الرَّبِيعُ غُثَاها،  حوَّاءَ يَزْدَرِعُ الغَمِيرَ ثَراها  حَتَّى اصْطَلى وَهَجَ المَقِيظ، وخانَه  أَنْقَى مَشارِبِه، وشابَ عُثاها  أَي يَبِسَ عُشْبُها.  والأَعث: لونٌ إلى السواد. والأَعْثَى: الضَّبُع الكبير. أَبو عمرو:  العَثْوة والوَفْضةَ  (* قوله «والوفضة» هكذا في الأصول.)  والغُسْنة هي الجُمَّة من الرأس وهي الوَفْرة. وقال ابن الأَعرابي:  العُثى اللِّمَم الطِّوال؛ وقول ابن الرقاع:  لولا الحَياءُ ، وأَنَّ رأْسِيَ قد عَثا  فيه المَشِيبُ، لَزُرْتُ أَمَّ القاسم  عَثا فيه المَشيبُ أَي أَفسد. قال ابن سيده: عَثا عُثُواً وعَثِيَ  عُثُوّاً أَفْسَدَ أَشَدَّ الإِفسادِ، وقال: وقد ذكرت هذه الكلمة في المعتل  بالياء على غير هذه الصيغة من الفعل، وقال في الموضع الذي ذكره: عَثِيَ في  الأرضِ عُثِيًّا وعِثيِّاً وعِثَياًناً وعَثى يَعْثَى؛ عن كراع نادرٌ،  كلُّ ذلك أَفسد. وقال كراع: عَثَى يَعْثَى مَقلوبٌ من عاث يَعيثُ، فكان  يجب على هذا يَعْثي إلاَّ أَنه نادرٌ، والوجه عَثِيَ في الأَرض يَعْثَى.  وفي التنزيل: ولا تَعْثَوْا في الأرض مُفسِدين؛ العُّرَاء كلُّهم قرؤوا  ولا تَعْثَوْا، بفتح الثاء، من عَثِيَ يَعْثَى عُثُوّاً وهو أَشدُّ الفساد،  وفيه لغتان أُخْرَيان لم يُقْرأْ بواحدة منهما: إحداهما عَثَا يَعْثُو  مثل سمَا يَسْمُو؛ قال ذلك الأخفش وغيره، ولو جازت القراءة بهذه اللغة  لقرئ ولا تَعْثُوا، ولكن القراءة سُنَّة ولا يُقْرأُ إلاَّ بما قَرأَ به  القرَّاء، واللغة الثانية عاثَ يَعِيثُ، وتفسيره في بابه. ابن بزرج: وهم  يَعْثَوْنَ مثْل يَسْعَوْن، وعَثَا يَعْثُو عُثُوّاً. قال الأزهري: واللغة  الجيدة عَثِيَ يَعْثَى لأن فَعَل يَفْعَل لا يكون إلاَّ فيما ثانيه أو  ثالثُه أحدُ حروف الحلق؛ أَنشد أَبو عمرو:  وحاصَ مِنِّي فَرَقاً وطَحْرَبا،  فأَدْرَكَ الأَعْثَي الدَّثُّورَ الخُنْتُبا،  فَشَدّ شَدّاً ذا نَجاءٍ مُلْهبا  ابن سيده: الأَعْثَى الأَحْمَقُ الثَّقِيلُ، لامُه ياءٌ لقولهم في  جَمْعِه عُثْيٌ؛ قال ابن بري: شاهده قول الراجز:  فوَلَدتْ أَعْثَى ضَروطاً عُنْبُجا  والعَثَوْثَى: الجافي الغليظ.
مقاييس اللغة:
(عثي) العين والثاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على فَساد. يقال عثا يعثو، ويقال عَثِيَ يَعْثَى، مثل عاثَ. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ تَعْثَوْا فِي الأرْضِ مُفْسِدِينَ﴾  [البقرة 60، الأعراف 74، هود 85، الشعراء 183، العنكبوت 36].
القاموس المحيط:
و العَثْوَةُ اللِّمَّةُ الطَّوِيلَةُ ج عثًى، كربًى. وعَثَا، كَرَمَى وسَعَى ورَضِيَ، عُثِيًّا وعَثَياناً،
وعَثَا يَعْثُو عُثُوًّا: أفْسَدَ. والْأَعْثَى: لَوْنٌ إلى السَّوادِ، ومَن يَضْرِبُ لَوْنُه إلى السَّوادِ، والْأَحْمَقُ، والكثيرُ الشَّعَرِ، والضِّبْعانُ. والعَثْواءُ: الضَّبُعُ. وشابَ عُثا الأرض: هاجَ نَبْتُها.
تاج العروس:
( والعثوة اللمة الطويلة ) وهى الوفرة والوفضة والعسنة ( ج عثى كربى ) جمع ربوة هكذا في النسخ وضبطه بعض بالتشديد في كليهما وكل ذلك غلط والصواب عثى كالى كما هو نص المحكم فانه قال والعثى اللمم الطوال ( وعثى كرمى وسعى ورضى ) وهذه لغة الحجاز ومصدره عثاو ( عثيا ) كعتى ( وعثيا ) بالكسر مع التشديد ( وعثيانا ) بالتحريك ( وعثا يعثو عثوا ) كسمو كل ذلك معناه ( أفسد ) أشد الافساد ومن احدى اللغات قوله تعالى ولا تعثوا في الارض مفسدين وقيل عثا يعنى مقلوب من عاث يعيث وقال ابن سيده قيل هو نادر وقال الراغب العيث والعثى متقاربان بحو جذب وجبذ الا ان العيث أكثر ما يقال في الفساد الذى يدرك حسا والعثى فيما يدرك حكما ( والا عثى
لون الى السواد ) ونص المحكم العثالون الى السواد مع كثرة شعر ( و ) الا عثى ( من يضرب لونه الى السوادو ) هو أيضا ( الاحمق ) الثقيل نقله الجوهرى ( و ) أيضا ( الكثير الشعر ) من الرجال ( و ) أيضا ( الضبعان ) وهو ذكر الضباع ( والعثواء الضبع ) الانثى لكثرة شعرها ( وشاب عثا الارض ) كعلى مقصور قيل هو بضم العين كما في التكملة ( هاج نبتها ) قاله ابن السكيت وأصل العثا الشعر ويستعار فيما تشعث من النبات مثل النصى والبهمى والصليان * ومما يستدرك عليه العثيان بالكسر الضبعان والاعثى الجافي السمج والعثوة بالضم جفوف شعر الرأس والتباده وبعد عهده بالمشط وعثى عثا كرضى والعثو بالضم والعثى على المعاقبة جماعة الضباع والا عثى الكثيف اللحية وقيل للعجوز عثواء

##### Türkçe

**عثي**
**عَثِيَ - يَعْثَى**
**عَثِيَ - يَعْثَى** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi yahut bir şeyin veya bir işin içinde: onu bozdu ve harap etti: bizzat kendisiyle veya eliyle onun içine girer de onun tertibini, düzenini ve yapısını bozar.
**عَثِيَ - يَعْثَى** + bir varlık + **فساداً**: kendisini veya elini, düzgün tertipli salih varlıklar veya şeyler arasına, sakar ve düşüncesiz bir biçimde soktu; böylece onların tertibini ve salahlığını bozdu ve onları bozuk yaptı.
**عَثِيَ - يَعْثَى** + bir varlık + **في الأرض** + **فساداً**: insanlar veya beldeler arasında, istediği bir murad ve amaç arayarak hareket edip dolaşır; bunun insanların tahribine, yıkıma ve eziyetine götürüp götürmediği onu önemsemez.

Ve lafız, “bir şeyde veya başka bir varlıkta eziyet veya zarar ile fiil ve etki” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَرَمَ - يَجْرِمُ**، **دَمَغَ - يَدْمَغُ**، **جَرَحَ - يَجْرَحُ**، **ضَرَّ - يَضُرُّ**، **عَثِيَ - يَعْثَى**، **ضَارَ - يَضِيرُ** (**ضَارَ - يَضُورُ**)

**عَثِيَ - يَعْثَى - تعْثَوا**
 	﴿Ve ey kavmim! Ölçeği ve tartıyı adaletle tam yapın; insanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin (85)﴾ Hûd ﴿insanların eşyalarını eksiltmeyin; yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin (183)﴾ Şuarâ
 	﴿Ve Medyen’e kardeşleri Şuayb’ı (gönderdik); dedi ki: Ey kavmim! Allah’a ibadet edin, âhiret gününü umun; yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin (36)﴾ Ankebût ﴿ve hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldı ve sizi yeryüzünde yerleştirdi; onun düzlüklerinden köşkler ediniyor, dağları evler olarak oyuyorsunuz; Allah’ın nimetlerini hatırlayın; yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin (74)﴾ A‘râf
 	﴿Ve Musa kavmi için su istediğinde, dedik ki: Asanla taşa vur; ondan on iki pınar fışkırdı; her bir insanlar topluluğu içeceğini bildi; Allah’ın rızkından yiyin ve için; yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin (60)﴾ Bakara

Tefsirde geldi: **يعثو**: bozarlar.

مختار الصحاح
● [**عثا**] ع ث ا: **عَثَا في الأرض**: bozdu; ve babı **سما**’dır; ve **عَثِيَ** kesre ile, **عُثُواً** da (vardır); ayrıca iki fetha ile **عَثىً**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin﴾. Dedim ki: el-Ezherî dedi: kurrânın hepsi **الثاء**’yı fetha ile okumakta ittifak etmiştir; bu, Kur’an’ın yalnızca ikinci dil ile indiğine delâlet etti.

الراغب
**عثى**
- **العيث** ile **العثي** birbirine yakındır; tıpkı: **جذب** ve **جبذ** gibi; ancak **العيث**, daha çok duyularla idrak edilen fesat hakkında söylenir; **العثي** ise hükmen idrak edilende. Denir: **عثي يعثي عثيا** (İbn Sîde dedi: **عثا عثوا** ve **عثي عثوا**: en şiddetli bozmayı bozdu. İbn Manzûr dedi: **عثى يعثى**; Kurâ‘dan; nadirdir. **اللسان (عثا)**), ve buna göre: ﴿yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin﴾ [Bakara/60]. Ve **عثا يعثو عثوا**; ve **الأعثى**: siyahlığa meyilli bir renk; ve denildi ki: ahmak ağır kimseye: **أعثى**.

ملخص اللسان:
1.     **عَثِيَ شعرهُ  يَعْثَى** **عثواً** ve **عَثاً**; **العَثَا**: çok saç ile birlikte siyahlığa meyilli bir renk. Ve **الأعْثى**: çok saçlı, kaba, çirkin olan; ve **العُثْوَةُ**: baş saçının kuruluğu, birbirine yapışması ve taraktan uzak kalmışlığı.
2.     Ve **الأَعْثَى**: büyük sırtlan.
3.     **عَثا عُثُواً** ve **عَثِيَ  عُثُوّاً**: en şiddetli bozmayı bozdu; ve tenzilde: yeryüzünde bozguncular olarak **تَعْثَوْا** etmeyin; kurrânın hepsi **تَعْثَوْا**’yı **الثاء**’nın fethasıyla okudu; **عَثِيَ يَعْثَى عُثُوّاً**’dandır ve o, fesadın en şiddetlisidir.
4.     **الأَعْثَى**: ahmak ağır kimse.

لسان العرب
● - **عثا**: **العَثَا**: çok saç ile birlikte siyahlığa meyilli bir renk. Ve **الأعْثى**: çok saçlı, kaba, çirkin olan; dişisi **عَثْواءٌ**. Ve **العُثْوَةُ**: baş saçının kuruluğu, birbirine yapışması ve taraktan uzak kalmışlığı. **عَثِيَ شعرهُ  يَعْثَى** **عثواً** ve **عَثاً**; bazen çok saçlı erkeğe **أَعْثَى** denir; yaşlı kadına **عَثْواء**; ve **ضِبْعانٌ أَعْثَى**: çok saçlı; dişisi **عَثْواء**; cem‘i **عُثْوٌ** ve **عُثْيٌ** birbirinin yerine geçer. Ebû Ubeyd dedi: sırtlanların erkeğine **عِثْيانٌ** denir; İbn Sîde dedi: **العِثيْانُ** sırtlanların erkeğidir; İbn Berrî dedi: sırtlana **غَثْواء** da denir; **الغين** mu‘ceme ile de; onu yerinde zikredeceğiz. Ebû Zeyd dedi: başta **العُثْوة** vardır; o, saçının kuruluğu ve birbirine yapışması birlikte olandır. Ve adam **أَعْثى**: çok saçlı. Ve adam **أعْثى**: sakalı gür. İbn Berrî, çok saçlı **الأَعْثى** hakkında bir şairden şu beyti nakletti:
عَرَضَتْ لنا تَمْشِي فيَعْرِضُ، دُونَها،
أَعثَى غَيُورٌ فاحِشٌ مُتَزَعِّمُ

İbnü’s-Sikkît: **شابَ عُثَا الأَرضِ** denir; ne zaman onun bitkisi coşup kabarsa. Ve **العُثَا**’nın aslı saçtır; sonra **النَّصِيِّ** ve **البُهْمى** ve **الصِّلِّيان** gibi bitkiden dağınık olan şeye istiâre edilir. İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
بِسَرارة حَفَشَ الرَّبِيعُ غُثَاها،
حوَّاءَ يَزْدَرِعُ الغَمِيرَ ثَراها
حَتَّى اصْطَلى وَهَجَ المَقِيظ، وخانَه
أَنْقَى مَشارِبِه، وشابَ عُثاها

Yani: onun otu kurudu. Ve **الأَعث**: siyahlığa meyilli bir renk. Ve **الأَعْثَى**: büyük sırtlan. Ebû Amr: **العَثْوة** ve **الوَفْضةَ** (* “والوفضة” sözü: asıllarda böyledir.) ve **الغُسْنة** başın **الجُمَّة**’sidir; o da **الوَفْرة**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العُثى** uzun **اللِّمَم**’dir. Ve İbnü’r-Riqâ‘ın sözü:
لولا الحَياءُ ، وأَنَّ رأْسِيَ قد عَثا
فيه المَشِيبُ، لَزُرْتُ أَمَّ القاسم

**عَثا فيه المَشيبُ**: yani ak saç onu bozdu. İbn Sîde dedi: **عَثا عُثُواً** ve **عَثِيَ  عُثُوّاً**: en şiddetli bozmayı bozdu. Ve dedi: bu kelimeyi, yâ ile mu‘tel babında, fiilin bu sigası dışında zikretmiştim; onu zikrettiği yerde dedi ki: **عَثِيَ في الأرضِ** **عُثِيًّا** ve **عِثيِّاً** ve **عِثَياًناً** ve **عَثى يَعْثَى**; Kurâ‘dan; nadirdir; bunların hepsi: bozdu. Kurâ‘ dedi: **عَثَى يَعْثَى** **عاث يَعيثُ**’in kalb edilmişidir; buna göre **يَعْثي** olması gerekirdi; ancak o nadirdir; doğru olan **عَثِيَ في الأَرض يَعْثَى**’dır. Ve tenzilde: yeryüzünde bozguncular olarak **تَعْثَوْا** etmeyin; kurrânın hepsi **تَعْثَوْا**’yı **الثاء**’nın fethasıyla okudu; **عَثِيَ يَعْثَى عُثُوّاً**’dandır ve o, fesadın en şiddetlisidir. Ve onda, ikisi de okunmamış iki başka dil daha vardır: birincisi **عَثَا يَعْثُو** tıpkı **سمَا يَسْمُو** gibi; bunu el-Ahfeş ve başkaları söyledi; bu dille kıraat câiz olsaydı **ولا تَعْثُوا** diye okunurdu; fakat kıraat sünnettir ve ancak kurrânın okuduğu ile okunur. İkinci dil **عاثَ يَعِيثُ**’tir; onun tefsiri kendi babındadır. İbn Bezrec: onlar **يَعْثَوْنَ** tıpkı **يَسْعَوْن** gibi; ve **عَثَا يَعْثُو عُثُوّاً**. el-Ezherî dedi: iyi dil **عَثِيَ يَعْثَى**’dır; çünkü **فَعَل يَفْعَل** ancak ikincisi veya üçüncüsü boğaz harflerinden biri olan şeyde olur. Ebû Amr şu beyti okudu:
وحاصَ مِنِّي فَرَقاً وطَحْرَبا،
فأَدْرَكَ الأَعْثَي الدَّثُّورَ الخُنْتُبا،
فَشَدّ شَدّاً ذا نَجاءٍ مُلْهبا

İbn Sîde: **الأَعْثَى** ahmak ağır kimsedir; lâm’ı yâ’dır; cem‘inde **عُثْيٌ** demelerinden dolayı. İbn Berrî dedi: şahidi râcizin sözü:
فوَلَدتْ أَعْثَى ضَروطاً عُنْبُجا

Ve **العَثَوْثَى**: kaba, kalın olan.

مقاييس اللغة:
(**عثي**) **العين** ve **الثاء** ve mu‘tel harf, fesada delâlet eden bir kelimedir. Denir: **عثا يعثو**; ve denir: **عَثِيَ يَعْثَى**; **عاثَ** gibi. Allah Teâlâ dedi: ﴿yeryüzünde bozguncular olarak **تَعْثَوْا** etmeyin﴾ [Bakara 60, A‘râf 74, Hûd 85, Şuarâ 183, Ankebût 36].

القاموس المحيط:
Ve **العَثْوَةُ**: uzun **اللِّمَّةُ**; cem‘i **عثًى**; tıpkı **ربًى** gibi. Ve **عَثَا**; tıpkı **كَرَمَى** ve **سَعَى** ve **رَضِيَ**; **عُثِيًّا** ve **عَثَياناً**.
Ve **عَثَا يَعْثُو عُثُوًّا**: bozdu. Ve **الْأَعْثَى**: siyahlığa meyilli bir renk; ve rengi siyahlığa çalan kimse; ve ahmak; ve çok saçlı; ve **الضِّبْعانُ**. Ve **العَثْواءُ**: sırtlan. Ve **شابَ عُثا الأرض**: onun bitkisi coştu.

تاج العروس:
(**والعثوة اللمة الطويلة**) ve o, **الوفرة** ve **الوفضة** ve **العسنة**’dir. (**ج عثى كربى**) **ربوة**’nin cem‘i; nüshalarda böyledir; bazıları ikisinde de şeddeli ضبط etti; bunların hepsi yanlıştır; doğru olan **عثى كالى**’dır; **المحكم**’in nassı böyledir; çünkü o dedi ki: **والعثى اللمم الطوال**. (**وعثى كرمى وسعى ورضى**) ve bu Hicaz dilidir; masdarı **عثاو**. (**عثيا**) tıpkı **عتى** gibi. (**وعثيا**) kesre ile, şedde ile. (**وعثيانا**) hareke ile. (**وعثا يعثو عثوا**) tıpkı **سمو** gibi; bütün bunların manası: (**أفسد**) en şiddetli bozma. Dillerden birine göre onun sözü: yeryüzünde bozguncular olarak **تعثوا** etmeyin. Ve denildi: **عثا** demek, **عاث يعيث**’in kalb edilmişidir. İbn Sîde dedi: o nadirdir. Ve er-Râgıb dedi: **العيث** ile **العثى** birbirine yakındır; **جذب** ve **جبذ** gibi; ancak **العيث** daha çok duyularla idrak edilen fesatta söylenir; **العثى** ise hükmen idrak edilende. (**والا عثى لون الى السواد**) ve **المحكم**’in nassı: **العثالون الى السواد مع كثرة شعر**. (**و**) **الا عثى** (**من يضرب لونه الى السوادو**) o da. (**الاحمق**) ağır; onu el-Cevherî nakletti. (**و**) ayrıca (**الكثير الشعر**) erkeklerden. (**و**) ayrıca (**الضبعان**) ve o, sırtlanların erkeğidir. (**والعثواء الضبع**) dişisi; saçının çokluğundan. (**وشاب عثا الارض**) tıpkı **على** gibi, maksûr; denildi: o, **التكملة**’de olduğu gibi **العين**’in dammasıyladır. (**هاج نبتها**) bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve **العثا**’nın aslı saçtır; ve **النصى** ve **البهمى** ve **الصليان** gibi bitkiden dağınık olan şeye istiâre edilir. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **العثيان** kesre ile **الضبعان**; ve **الاعثى** kaba çirkin; ve **العثوة** damme ile baş saçının kuruluğu, birbirine yapışması ve taraktan uzak kalmışlığı; ve **عثى عثا** tıpkı **رضى** gibi; ve **العثو** damme ile; ve **العثى** birbirinin yerine geçme üzere sırtlanlar topluluğu; ve **الا عثى** sakalı gür; ve yaşlı kadına **عثواء** denildi.
