# عجب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عجب

عَجِبَ مِنْهُ
1 عَجِبَ مِنْهُ ذ , (S, O, Msb, K,) [and لَهُ, as shown by what follows,] aor. عَجَبَ , inf. n. عَجَبٌ; (Msb, TA;) and منه ↓ تعجّب, and ↓ استعجب منه, (S, O, Msb, K,) which two are syn. each with the other, (S, O, K,) and with the first also; (S, K;) all signify He wondered at it; i. e. he deemed it strange, extraordinary, or improbable, said of a thing occurring, or presenting itself, to him; (K, TA;) on account of his being little accustomed to it: (TA:) or the first signifies [as above, i. e.] he deemed it strange, extraordinary, or improbable: and ↓ تَعَجُّبٌ is of two kinds; one is [the wondering] at a thing which one commends, and it means the accounting (a thing) good or goodly, or approving [it], and expressing one's approval of a thing; and the other is at a thing that one dislikes, and it means the deeming [a thing] strange, extraordinary, or improbable, and discommending [it]: (Msb:) or, accord. to some of the grammarians, it signifies the mind's becoming affected, or acted upon, by some excessive quality in the thing by which it is so affected; [so that it may be rendered the becoming affected with wonder;] as when one says مَا أَشْجَعَهُ [“ how courageous is he! ”] and أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ [“ how clearly shall they hear! and how clearly shall they see! ”]: (Msb, MF, TA:) or it is [the wondering] at a thing of which the cause, or reason, is hidden, and not known: or it is when one sees a thing that pleases him, and thinks that he has not seen the like of it: (L, TA:) [therefore تَعَجَّبَ مِنْهُ may be rendered he wondered at it, and he admired it:] accord. to some, it peculiarly relates to what is deemed good or goodly, or approved; [though this is inconsistent with the application of the grammatical term فِعْلُ التَّعَجُّبِ the verb of wonder;] and the subst. derived from it is ↓ عَجْبٌ: and ↓ استعجب relates to what is good or goodly or approved, and to what is otherwise; and the subst. is ↓ عَجَبٌ [which is also the inf. n. of عَجِبَ]: or accord. to the A and L, ↓ استعجب signifies he wondered at a thing intensely; or became affected with intense wonder. (TA.) ― -b2- [عَجَبًا لِهٰذَا, a phrase of common occurrence, (mentioned in the K voce وَيْبٌ, &c.,) is for أَعْجَبُ عَجَبًا لِهٰذَا I wonder greatly, lit. with wondering, at this. See also an ex. voce عَجَبٌ, last sentence but two.] ― -b3- Of the words in the Kur xxxvii. 12, there are two readings, بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ and بل عَجِبْتُ ويسخرون: accord. to the former, the meaning is, Nay, thou wonderest at their conduct, or deemest it extraordinary, [O Mohammad,] and they mock: respecting the latter reading, [which may be rendered Nay, I wonder, &c.,] it is observed that عَجَبٌ when attributed to God has a meaning different from that which it has when attributed to men: IAth says that, when attributed to God, it is used in a tropical manner, as the causes of things are not hidden from Him: or, accord. to IAmb, the verb here meams I have recompensed them for their wondering at the truth, or their deeming it strange or improbable: and in like manner it is said [in the Kur viii. 30], يَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللّٰهُ [lit. “ They plot and God plotteth ”], meaning, “ God recompenseth them for their plotting. ” (L, TA.) ― -b4- It is also said that عَجَبٌ when attributed to God [sometimes] means The being well pleased, content, or satisfied. (K, TA.) The saying, in a trad., عَجِبَ رَبُّكَ مِنْ قَوْمٍ يُقَادُونَ اـِلَى الجَنَّة فِى السَّلَاسِلِ means Thy Lord wonders at a people who will be led to Paradise in chains [because of their deeming themselves unworthy thereof]; the verb عجب being here used in a tropical sense: or the meaning is, thy Lord is well pleased with, and will reward, a people &c.: and there are other trads. of the same kind. (L, TA.) ― -b5- عَجِبَ اـِلَيْهِ means He loved, or liked, him, or it. (L, TA.) [See a verse cited voce عَجِيبٌ; from which it seems to signify lit. He, or it, was an object of love to him.] -A2- عَجِبَتْ, inf. n. عَجَبٌ; and عَجُبَتْ; said of a she-camel, She was, or became, such as is termed عَجْبَآء (TA.)

عجّبهُ
2 عجّبهُ ذ , inf. n. تَعْجِيبٌ, He caused him to wonder, (S, O, K, TA,) بِالشَّىْءِ [by the thing]. (TA. [See also 4.])

اعجبهُ
4 اعجبهُ ذ It (a thing, or an affair, or event, TA) induced, or excited, him to wonder. (K, TA. [See also 2.]) In the following saying of Ibn- Keys-er-Rukeiyلt,
رَأَتْ فِى الرَّأْسِ مِنِّى شَيْبَةً لَسْتُ أُغَيِّبُهَا
فَقَالَتْ لِى ابْنُ قَيْسٍ ذَا وَبَعْضُ الشَّيْبِ يُعْجِبُهَا
the meaning is, [She saw upon my head some hoariness, which I did not hide; and she said to me, “ Is this Ibn-Keys? ” somewhat of hoariness] causing her to have wonder. (TA.) ― -b2- And It (a thing, or an affair, or event, TA) induced in him wonder, or admiration, and pleasure, or joy: (K:) or it excited his admiration, or approval: (Msb:) or it pleased, or rejoiced, him. (TA.) You say, أَعْجَبَنِى هٰذَا الشَّىْءُ لِحُسْنِهِ [This thing has excited my admiration, or approval, or has pleased me, for its goodness, or goodliness, or beauty]. (S, O.) And أَعْجَبَنِى حُسْنُهُ [Its goodness, or goodliness, or beauty, excited my admiration, &c.]. (Msb.) ― -b3- And أُعْجِبَ بِهِ He was excited to wonder, or admiration, and pleasure, or joy, by it; he admired it, and was pleased with it, or rejoiced by it. (K.) You say, أُعْجِبَ بِنَفْسِهِ, (S, O, Msb,) inf. n. اـِعْجَابٌ, [which is often used as syn. with عُجْبٌ, the corresponding subst.,] (O,) [He admired himself, (lit. was excited to admiration by himself,) was pleased with himself, or was self-conceited, or vain; or] he exalted, and magnified, himself; was haughty, and proud. (Msb.) ― -b4- [مَا أَعْجَبَهُ generally signifies How wonderful is it!] ― -b5- مَا أَعْجَبَهُ بِرَأْيِهِ [How greatly does he admire his opinion or judgment! or how greatly is he pleased with it! or how conceited, or vain, or proud, is he of it!] is anomalous [in two respects], (S, O, K,) not to be taken as an example to be imitated; (S, O;) for the verb here is formed from a passive [and augmented] verb [أُعْجِبَ], like as is the case in مَا أَشْغَلَهُ; whereas it is the primary rule with respect to the verb of wonder that it shall not be formed from any but an active [and unaugmented] verb. (TA.)

5 تَعَجَّبَ see 1, in two places. ― -b2- One says also, تعجّب فِى مِشْيَتِهِ [app. meaning He showed عُجْب, i. e. self-admiration, &c., in his gait]. (TA voce تَفَخَّتَ.) -A2- تَعَجَّبَنِى signifies تَصَبَّانِى [He excited my desire, and invited me, or made me to incline, to ignorant, or foolish, or silly, and youthful, conduct, so that I yearned towards him: or he deceived me, or beguiled me, and captivated my heart]; (O, K, TA;) said of a man: (O, TA:) and تَفَتَّنَنِى [in the O تَفَتَّتَنِى, which I think a mistranscription, though I do not find تَفَتَّنَ elsewhere in the sense here assigned to it,] signifies the same. (TA.)

10 اـِسْتَعْجَبَ see 1, in three places.

عَجْبٌ
عَجْبٌ ذ : see عَجَبٌ, in two places: -A2- and see also عُجْبٌ. -A3- Also The root, or base, of the tail: (S, O, K:) or the part of the root, or base, of the tail, of any beast, which the haunch encloses, (Msb, TA,) and which is inserted in the hinder part of the rump: (TA:) or the root, or base, and bone, of the tail: (Lh, TA:) also called the عُصْعُص [q. v.]: (Msb, TA:) or it is the head of the عُصْعُص: (TA:) or the upper part of the عُصْعُص: or the external extremity of the spine; and the عُصْعُص is its internal extremity: (Az, L voce قُحْقُحٌ:) it is said in a trad., that every part of a man will become consumed, except the عَجْب, (TA,) or the عَجْب of the tail, (O, TA,) accord. to different relations; (TA;) from which [as a rudiment] he was created, and upon which he will [at the resurrection] be put together: (O:) i. e. the bone at the lower, or lowest, part of the spine, at the rump; which is the عَسِيب of beasts: it is said to be like a grain of mustard-seed: or, as Z says in the “ Fلïk, ” it is the bone that is between the buttocks: it is also pronounced ↓ عُجْبٌ; and accord. to MF, ↓ عِجْبٌ, but no one else says this: and, as El-Khafلjee says, it is also called عَجْمٌ and عُجْمٌ and عِجْمٌ, in this case with the three vowel-sounds. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) The hinder part (S, O, K, TA) of a tract of sand, (S, O,) or of anything: (K, TA:) and hence, عَجْبُ كَثِيبٍ i. e. the thin hinder portion [of a sand-hill, or of an extended and gibbous sand-hill, or of a collection of sand that has poured down]: (TA:) pl. عُجُوبٌ, (S, O,) and perhaps أَعْجَابٌ also in the former sense [and therefore in this likewise]. (TA.)

عُجْبٌ
عُجْبٌ ذ : see عَجَبٌ. ― -b2- Also a subst. from the phrase أُعْجِبَ بِنَفْسِهِ, (S,) or from الاـِعْجَابُ; (O;) [i. e. it signifies Self-admiration; or selfconceitedness; or] vanity; and pride: (K:) it is said to be [a result, or an offspring, of stupidity, or folly; or] a redundance of stupidity, or folly, which one has turned to what is thus termed. (TA.) [Er-Rلghib makes a distinction between عُجْبٌ and تِيهٌ; as will be seen below, voce مُعْجَبٌ.] -A2- Also, and ↓ عَجْبٌ, and ↓ عِجْبٌ, A man who is pleased to sit with women, (O, K,) and to converse with them, without his doing what induces doubt, or suspicion, or evil opinion: (O:) or with whom women are pleased: (K, TA:) the pl. is perhaps أَعْجَابٌ. (TA.) -A3- See also عَجْبٌ.

عِجْبٌ
عِجْبٌ ذ : see عُجْبٌ: -A2- and see also عَجْبٌ.

عَجَبٌ
عَجَبٌ ذ [originally an int. n.] (S, O, K) and ↓ عُجْبٌ, (accord. to the K,) or ↓ عَجْبٌ, (accord. to the TA,) Wonder; i. e. a deeming strange, extraordinary, or improbable, what occurs, or presents itself, to one, (K, TA,) on account of being little accustomed to it; (TA;) or [the effect, upon the mind, of] the consideration of a thing with which one is not familiar, and to which one is not accustomed: (IAar, TA:) for a distinction between عَجَبٌ and ↓ عَجْبٌ, see 1, in the middle of the paragraph: the pl. of عَجَبٌ [in this sense] is [said to be] أَعْجَابٌ; (K;) or it has no pl.: (S, O, K:) [this statement correctly applies to عَجَبٌ as an epithet; for as such it is app. used as sing. and pl., being originally an inf. n.:] but El-'Ajjلj has pluralized it, [regarding it in the sense expl. above,] saying,
ذَكَرْنَ أَشْجَابًا لِمَنْ تَشَجَّبَا
وَهِجْنَ أَعْجَابًا لِمَنْ تَعَجَّبَا
[They mentioned griefs to him who grieved, and they excited wonder to him who wondered]. (O.) يَا لَلْعَجَبِ [may be rendered O case of wonder! but properly] means O wonder come, for this is thy time: and يَا لِلْعَجَبِ [may also be rendered O case of wonder! but properly] means O [people, or the like, come] to wonder; the noun signifying the invoked being suppressed. (Har p. 27.) -A2- It is also an epithet applied to a thing, an affair, an event, or a case; one says أَمْرٌ عَجَبٌ [A wonderful thing or affair &c.]; and so ↓ عَجِيبٌ [which is more common in this sense], and ↓ عُجَابٌ, and ↓ عُجَّابٌ: or ↓ عَجِيبٌ is syn. with عَجَبٌ; but ↓ عُجَابٌ signifies more than عَجَبٌ: (K:) or ↓ عُجَابٌ is syn. with ↓ عَجِيبٌ, (S, O,) which signifies a thing, (S, O, Msb,) or an affair, or event, or a case, (S, O,) wondered at; (S, O, Msb, TA;) or inducing wonder, or admiration, and pleasure, or joy; or pleasing, or rejoicing; syn. ↓ مُعْجِبٌ; (TA;) and ↓ عُجَّابٌ; signifies more than عَجَبٌ: (S, O, TA:) [it is said that] عَجَبٌ has no pl.; [app. meaning when it is used as an epithet, as observed above;] nor has ↓ عَجِيبٌ; (S, O, K;) or the pl. of this is عَجَائِبُ [respecting which see عَجِيبَةٌ]; (S, O, K;) like as أَفَائِلُ is pl. of أَفِيلٌ; and تَبَائِعُ, of تَبِيعٌ. (S, O.) [Being originally an inf. n., it is used alike as masc. and fem.:] one says قِصَّةٌ عَجَبٌ [meaning A wonderful story: and for the same reason, it may, as an epithet, be also used alike as sing. and pl.: like عَدْلٌ &c.]. (O.) ― -b2- [It is also used as a subst. in a pl. sense, signifying Wonders, as meaning wonderful things; like the pl. عَجَائِبُ, &c.; and it may be similarly used in a sing. sense for شَىْءٌ عَجَبٌ or أَمْرٌ عَجَبٌ: but when used as a subst. in the pl. sense expl. above, it seems to be regarded by some as a coll. gen. n., of which ↓ عَجَبَةٌ is the n. un.; for] one says, مَا فُلَانٌ اـِلَّا عَجَبَةٌ مِنَ العَجَبِ [Such a one is none other than a wonder of wonders]. (A, TA.) [Hence, also,] أَبُو العَجَبِ [lit. The father of wonders] is a surname of Fortune. (TA.) And it signifies also The practiser of legerdemain, or sleight-of-hand; syn. الشَّعْوَذِىُّ, (A, TA,) or المُشَعْوِذُ: (Eth-Tha'لlibee, TA in شعذ:) and any one who does wonderful things. (A, TA.) And a poet says,
يَا عَجَبًا لِلدَّهْرِ ذِى الأَعْجَابِ
[for يَا أَعْجَبُ عَجَبًا O, I wonder greatly, lit. with wondering, at fortune that is ever attended with wonders]. (TA.) [See also عَجِيبَةٌ.] -A3- Also The quality, in a she-camel, that is denoted by the epithet عَجْبَآءُ [fem. of أَعْجَبُ, q. v.]; and so ↓ عُجْبَةٌ. (O.)

عُجْبَةٌ
عُجْبَةٌ ذ : see the last preceding sentence.

عَجَبَةٌ
عَجَبَةٌ ذ : see عَجَبٌ, last quarter.

عُجَابٌ
عُجَابٌ ذ : see عَجَبٌ, in three places, near the middle of the paragraph: ― -b2- and see also عَاجِبٌ.

عَجِيبٌ
عَجِيبٌ ذ : see عَجَبٌ, in four places, near the middle of the paragraph. ― -b2- Also Loved, beloved, or an object of love: so in the following verse, cited by Th:
وَمَا البُخْلُ يَنْهَانِى وَلَا الجُودُ قَادَنِى
وَلٰكِنَّهَا ضَرْبٌ اـِلَىَّ عَجِيبٌ
[And neither does niggardliness forbid me nor liberality lead me; but she is a sort of person, to me, an object of love]: by قَادَنِى, the poet means يَقُودُنِى. (L, TA.)

عَجِيبَةٌ
عَجِيبَةٌ ذ (K) and ↓ أُعْجُوبَةٌ (S, O, K) A wonderful thing; a thing at which one wonders: (S, O, K: *) [the pl. of the former, accord. to modern usage, is عَجَائِبُ, mentioned above as pl. of عَجَبٌ: and] أَعَاجِيبُ seems to be pl. of أُعْجُوبَةٌ, like as أَحَادِيثُ is pl. of أُحْدُوثَةُ: (S, O:) and ↓ تَعَاجِيبُ signifies wonderful things; syn. عَجَائِبُ; (S, O, K;) and is a word [of a rare form, (see تَبَاشِيرُ,)] having no proper sing., (S, O,) like تَعَاشِيبُ; (O;) erroneously thought by the author of the “ Nلmoos ” [on the Kلmoos] to be most probably a mistake for أَعَاجِيبُ: (TA:) a poet says,
وَمَنْ تَعَاجِيبِ خَلْقِ اللّٰهِ غَاطِيَةٌ
يُعْصَرُ مِنْهَا مُلَاحِىٌّ وَغِرْبِيبُ
[And of the wonderful things of God's creation is a grape-vine covering the ground (so غَاطِيَةٌ is expl. by IB), whereof grapes of the kinds called ملاحىّ and غربيب are pressed for making wine]. (S, O.)

عُجَّابٌ
عُجَّابٌ ذ : see عَجَبٌ, near the middle of the paragraph, in two places.

عَجَبٌ عَاجِبٌ
عَجَبٌ عَاجِبٌ ذ [meaning Very wonderful or admirable or pleasing] (S, O, K) is like لَيْلٌ لَائِلٌ, the latter word being a corroborative of the former; (S, O;) and one says also [in like manner] ↓ عَجَبٌ عُجَابٌ. (K.)

أَعْجَبُ
أَعْجَبُ ذ [More, and most, wonderful or admirable or pleasing]. ― -b2- [And the fem.] عَجْبَآءُ signifies A female wondered at for her beauty: and also, for her ugliness. (O, K.) -A2- Also, i. e. the former, A thick, or big, or coarse, camel. (O, K. *) And so the fem. applied to a she-camel: (O, K:) or, so applied, thick in the عَجْب [or root, &c.,] of the tail: (TA:) or whereof the hinder part, (O, K,) or the upper portion of that part, (L, TA,) is narrow, and whereof the جَاعِرَتَانِ [q. v.] are prominent: (O, L, K, TA:) the kind of make thus particularized is ugly. (TA.)

أُعْجُوبَةٌ
أُعْجُوبَةٌ ذ : see عَجِيبَةٌ.

رَجُلٌ تِعْجَابَةٌ
رَجُلٌ تِعْجَابَةٌ ذ A man of (lit. having, possessing, or endowed with,) wonders, or wonderful things. (O, K, TA.)

تَعَاجِيبُ
تَعَاجِيبُ ذ , a pl. without a sing.: see عَجِيبَةٌ.

مُعْجَبٌ بِنَفْسِهِ
مُعْجَبٌ بِنَفْسِهِ ذ , and بِرَأْيِهِ, [Admiring himself, (lit. excited to admiration by himself,) or pleased with himself, and his opinion, or judgment; selfconceited, and conceited of his opinion or judgment,] (S, O, TA,) [or] vain, or proud, [thereof; for] مُعْجَبٌ signifies a man vain, or proud, of what proceeds from him, whether good or bad, and of himself, or of a thing [belonging to him, such as his dress or wealth &c.]: but Er-Rلghib makes a distinction between مُعْجَبٌ and تَائِهٌ; saying that the معجب believes himself with respect to the opinion or judgment that he forms of himself indecisively from evidence outweighed in probability; [so that it rather denotes conceit than vanity;] whereas the تائه believes himself decisively. (MF, TA.)

مُعْجِبٌ
مُعْجِبٌ ذ [Inducing wonder, or admiration, &c.]: see عَجَبٌ, in the middle of the paragraph: [or] a thing that is very good or goodly or beautiful. (TA.)

### Türkçe

**عَجِبَ مِنْهُ**
1 **عَجِبَ مِنْهُ** ذ , (S, O, Msb, K,) [ve aşağıda gelenin gösterdiği üzere **لَهُ** ile de,] muzârîsi **عَجَبَ** , mastarı **عَجَبٌ**; (Msb, TA;) ve **تعجّب** منه, ve **استعجب** منه, (S, O, Msb, K,) ki bu ikisi birbirinin müradifidir, (S, O, K,) ve birincisiyle de; (S, K;) hepsi “Ona hayret etti” demektir; yani, kendisine vuku bulan yahut kendisine arz olunan bir şeyi garip, olağanüstü yahut muhtemel olmayan saydı; (K, TA;) ona az alışık oluşu sebebiyle: (TA:) yahut birincisi [yukarıdaki gibi, yani] onu garip, olağanüstü yahut muhtemel olmayan saydı demektir: ve **تَعَجُّبٌ** iki kısımdır; biri, kişinin övdüğü bir şeye [hayret]tir ve (bir şeyi) iyi yahut güzel saymak, yahut [onu] tasvip etmek ve bir şeyi tasvibini izhar etmek demektir; diğeri ise, kişinin hoşlanmadığı bir şeye [hayret]tir ve (bir şeyi) garip, olağanüstü yahut muhtemel olmayan saymak ve [onu] zemmetmek demektir: (Msb:) yahut bazı nahivcilere göre, kendisiyle etkilendiği şeydeki aşırı bir vasıf sebebiyle zihnin etkilenmesi yahut tesir altında kalmasıdır; [böylece “hayretle etkilenme” diye tercüme edilebilir;] nitekim kişi **مَا أَشْجَعَهُ** [“ne kadar cesurdur!”] ve **أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ** [“ne kadar iyi işitecekler ve ne kadar iyi görecekler!”] dediği zaman: (Msb, MF, TA:) yahut, sebebi yahut gerekçesi gizli olan ve bilinmeyen bir şeye [hayret]tir: yahut, kişinin hoşuna giden bir şeyi görmesi ve onun benzerini görmediğini düşünmesidir: (L, TA:) [binaenaleyh **تَعَجَّبَ مِنْهُ** “ona hayret etti” ve “ona hayran oldu” diye tercüme edilebilir:] bazılarına göre, özellikle iyi yahut güzel sayılan yahut tasvip edilen şeye taalluk eder; [gerçi bu, nahiv terimi **فِعْلُ التَّعَجُّبِ** “hayret fiili”nin kullanımıyla bağdaşmaz;] ve ondan türeyen isim **عَجْبٌ**’dür: ve **استعجب** iyi yahut güzel yahut tasvip edilen şeye de, bunun dışındakine de taalluk eder; ve isim **عَجَبٌ**’dür [ki bu, **عَجِبَ**’ın mastarıdır da]: yahut A ve L’ye göre, **استعجب** bir şeye şiddetle hayret etti; yahut şiddetli hayretle etkilendi demektir. (TA.) ― -b2- [**عَجَبًا لِهٰذَا**, yaygın bir ibare olup, (K’de **وَيْبٌ** maddesinde vb. zikredilmiştir,) **أَعْجَبُ عَجَبًا لِهٰذَا** “Buna çok hayret ederim”, lafzen “hayret ile”, demektir. Ayrıca **عَجَبٌ** maddesinde, sondan iki önceki cümlede bir örneğe de bak.] ― -b3- Kur’ân xxxvii. 12’deki sözlerde iki kıraat vardır: **بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ** ve **بل عَجِبْتُ ويسخرون**: birincisine göre mana: Hayır, sen onların davranışına hayret ediyorsun yahut onu olağanüstü sayıyorsun, [ey Muhammed,] ve onlar alay ediyorlar: ikinci kıraat hakkında, [“Hayır, ben hayret ediyorum” diye tercüme edilebilecek olan hakkında,] şu kaydedilir ki **عَجَبٌ** Allah’a nispet edildiğinde, insanlara nispet edildiğindeki manadan farklı bir manaya sahiptir: IAth der ki, Allah’a nispet edildiğinde mecazî olarak kullanılır; zira şeylerin sebepleri O’na gizli değildir: yahut IAmb’ye göre, buradaki fiil “Ben onları, hakka hayret etmeleri yahut onu garip yahut muhtemel olmayan saymaları sebebiyle cezalandırdım” demektir: ve aynı şekilde [Kur’ân viii. 30’da] **يَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللّٰهُ** [lafzen “Onlar tuzak kurarlar ve Allah tuzak kurar”] denir; mana: “Allah onları tuzak kurmalarına karşılık cezalandırır.” (L, TA.) ― -b4- Ayrıca, **عَجَبٌ** Allah’a nispet edildiğinde [bazen] “razı olma, hoşnut olma, memnun olma” manasına gelir denilmiştir. (K, TA.) Bir hadisteki şu söz: **عَجِبَ رَبُّكَ مِنْ قَوْمٍ يُقَادُونَ اـِلَى الجَنَّة فِى السَّلَاسِلِ** “Rabbin, zincirler içinde Cennet’e sevk edilecek bir kavme hayret etti” demektir [çünkü kendilerini buna layık görmezler]; burada fiil mecazî manada kullanılmıştır: yahut mana: “Rabbin, bir kavimden razı oldu ve onları mükâfatlandıracaktır” vb.: ve bunun gibi başka hadisler de vardır. (L, TA.) ― -b5- **عَجِبَ اـِلَيْهِ** “Onu sevdi yahut ondan hoşlandı” demektir. (L, TA.) [**عَجِيبٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak: oradan, lafzen “O, ona sevgi konusu oldu” manasına geldiği anlaşılır.] -A2- **عَجِبَتْ**, mastarı **عَجَبٌ**; ve **عَجُبَتْ**; dişi deve hakkında söylenir: **عَجْبَآء** denilen türden oldu yahut o hale geldi. (TA.)

**عجّبهُ**
2 **عجّبهُ** ذ , mastarı **تَعْجِيبٌ**, onu hayrete düşürdü, (S, O, K, TA,) **بِالشَّىْءِ** [şey ile]. (TA. [Ayrıca 4’e de bak.])

**اعجبهُ**
4 **اعجبهُ** ذ (bir şey, yahut bir iş, yahut bir olay, TA) onu hayrete sevk etti yahut onda hayreti uyandırdı. (K, TA. [Ayrıca 2’ye de bak.]) İbn-Keys-er-Rukeiyلt’in şu sözünde,
رَأَتْ فِى الرَّأْسِ مِنِّى شَيْبَةً لَسْتُ أُغَيِّبُهَا
فَقَالَتْ لِى ابْنُ قَيْسٍ ذَا وَبَعْضُ الشَّيْبِ يُعْجِبُهَا
mana: [Başımda, gizlemediğim bir miktar aklık gördü; ve bana “Bu, İbn-Keys mi?” dedi; bir miktar aklık] onda hayreti meydana getirdi. (TA.) ― -b2- Ve (bir şey, yahut bir iş, yahut bir olay, TA) onda hayreti yahut hayranlığı ve sevinci yahut ferahı uyandırdı: (K:) yahut onun hayranlığını yahut tasvibini uyandırdı: (Msb:) yahut onu memnun etti yahut sevindirdi. (TA.) Şöyle dersin: **أَعْجَبَنِى هٰذَا الشَّىْءُ لِحُسْنِهِ** [Bu şey, güzelliği sebebiyle bende hayranlık yahut tasvip uyandırdı, yahut beni memnun etti]. (S, O.) Ve **أَعْجَبَنِى حُسْنُهُ** [Onun güzelliği bende hayranlık vb. uyandırdı]. (Msb.) ― -b3- Ve **أُعْجِبَ بِهِ** “Onunla hayrete yahut hayranlığa ve memnuniyete yahut sevince sevk olundu; ona hayran oldu ve ondan memnun oldu yahut onunla sevindi” demektir. (K.) Şöyle dersin: **أُعْجِبَ بِنَفْسِهِ**, (S, O, Msb,) mastarı **اـِعْجَابٌ**, [ki çoğu kez, buna tekabül eden isim olan **عُجْبٌ** ile müradif olarak kullanılır,] (O,) [“Kendine hayran oldu, (lafzen kendisiyle hayranlığa sevk olundu,) kendinden memnun oldu, yahut kendini beğenmiş oldu, yahut] kendini yüceltti ve büyüttü; kibirli ve gururlu oldu.” (Msb.) ― -b4- [**مَا أَعْجَبَهُ** genellikle “Ne kadar şaşırtıcıdır!” demektir.] ― -b5- **مَا أَعْجَبَهُ بِرَأْيِهِ** [“Görüşüne ne kadar hayrandır yahut ondan ne kadar memnundur! yahut onunla ne kadar kendini beğenmiş, yahut gururludur!”] iki yönden şâzdır, (S, O, K,) örnek alınıp taklit edilecek bir şey değildir; (S, O;) zira buradaki fiil, **مَا أَشْغَلَهُ**’da olduğu gibi, meçhul [ve ziyadeli] bir fiilden [**أُعْجِبَ**’den] yapılmıştır; hâlbuki hayret fiili hakkında asıl kaide, onun ancak mâlûm [ve ziyadesiz] bir fiilden yapılmasıdır. (TA.)

5 **تَعَجَّبَ**: 1’e, iki yerde bak. ― -b2- Şöyle de denir: **تعجّب فِى مِشْيَتِهِ** [görünüşe göre mana: yürüyüşünde **عُجْب** yani kendini beğenme vb. gösterdi]. (TA, **تَفَخَّتَ** maddesinde.) -A2- **تَعَجَّبَنِى** , **تَصَبَّانِى** demektir [“bende arzu uyandırdı ve beni davet etti, yahut beni cahilce yahut ahmakça yahut budalaca ve genççe davranışa meylettirdi; böylece ona özlem duydum: yahut beni aldattı yahut kandırdı ve kalbimi esir etti”]; (O, K, TA;) bir adam hakkında söylenir: (O, TA:) ve **تَفَتَّنَنِى** [O’da **تَفَتَّتَنِى**; bunun bir yazım hatası olduğunu sanıyorum; gerçi burada ona verilen manada **تَفَتَّنَ**’ı başka yerde bulmuyorum,] aynı manaya gelir. (TA.)

10 **اـِسْتَعْجَبَ**: 1’e, üç yerde bak.

**عَجْبٌ**
**عَجْبٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e, iki yerde bak: -A2- ve ayrıca **عُجْبٌ**’e de bak. -A3- Ayrıca, kuyruğun kökü yahut dibi: (S, O, K:) yahut her hayvanın kuyruğunun kök yahut dip kısmı; kalçanın kuşattığı, (Msb, TA,) ve sağrının arka kısmına sokulan kısım: (TA:) yahut kuyruğun kökü yahut dibi ve kemiği: (Lh, TA:) **عُصْعُص** diye de adlandırılır: (Msb, TA:) yahut **عُصْعُص**’un başıdır: (TA:) yahut **عُصْعُص**’un üst kısmıdır: yahut omurganın dış uç kısmıdır; **عُصْعُص** ise onun iç uç kısmıdır: (Az, L, **قُحْقُحٌ** maddesinde:) bir hadiste, insanın her parçasının yanıp tükeneceği, **عَجْب** hariç, (TA,) yahut kuyruğun **عَجْب**’ı hariç, (O, TA,) farklı rivayetlere göre; (TA;) ondan [bir çekirdek gibi] yaratıldığı ve onun üzerine [dirilişte] bir araya getirileceği: (O:) yani sağrıda, omurganın alt yahut en alt kısmındaki kemik; bu, hayvanların **عَسِيب**’idir: hardal tanesi gibi olduğu söylenir: yahut Z’nin “Fلïk”te dediği gibi, iki kalça arasındaki kemiktir: ayrıca ↓ **عُجْبٌ** diye de telaffuz edilir; ve MF’ye göre ↓ **عِجْبٌ**, fakat başkası bunu söylemez: ve El-Khafلjee’nin dediği gibi, bu durumda üç hareke ile **عَجْمٌ** ve **عُجْمٌ** ve **عِجْمٌ** diye de adlandırılır. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) bir kumluk arazinin, (S, O, K, TA) yahut herhangi bir şeyin arka kısmı: (K, TA:) buradan, **عَجْبُ كَثِيبٍ** yani [bir kum tepesinin, yahut uzamış ve tümsek bir kum tepesinin, yahut dökülüp yığılmış kumun] ince arka kısmı: (TA:) çoğulu **عُجُوبٌ**, (S, O,) ve belki önceki manada **أَعْجَابٌ** da [ve dolayısıyla bunda da]. (TA.)

**عُجْبٌ**
**عُجْبٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, **أُعْجِبَ بِنَفْسِهِ** ibaresinden, (S,) yahut **الاـِعْجَابُ**’dan bir isimdir; (O;) [yani “kendini beğenme; yahut kendini beğenmişlik; yahut] kibirlenme; ve gurur”: (K:) [ahmaklığın yahut budalalığın bir sonucu yahut ürünü; yahut] kişinin bunu böyle adlandırılan şeye çevirdiği ahmaklık yahut budalalık fazlalığı olduğu söylenir. (TA.) [Er-Rلghib, **عُجْبٌ** ile **تِيهٌ** arasında bir ayrım yapar; aşağıda, **مُعْجَبٌ** maddesinde görülecektir.] -A2- Ayrıca, ve ↓ **عَجْبٌ**, ve ↓ **عِجْبٌ**, kadınlarla oturmaktan hoşlanan, (O, K,) ve onlarla konuşan, şüphe yahut zan yahut kötü kanaat doğuracak bir şey yapmaksızın: (O:) yahut kadınların kendisinden hoşlandığı kimse: (K, TA:) çoğulu belki **أَعْجَابٌ**’dır. (TA.) -A3- Ayrıca **عَجْبٌ**’e bak.

**عِجْبٌ**
**عِجْبٌ** ذ : **عُجْبٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **عَجْبٌ**’e de bak.

**عَجَبٌ**
**عَجَبٌ** ذ [aslında bir mastardır] (S, O, K) ve ↓ **عُجْبٌ**, (K’ye göre,) yahut ↓ **عَجْبٌ**, (TA’ya göre,) “hayret”tir; yani, kişiye vuku bulan yahut kendisine arz olunan şeyi, (K, TA,) ona az alışık oluşu sebebiyle, (TA,) garip, olağanüstü yahut muhtemel olmayan saymaktır: yahut, kişinin aşina olmadığı ve alışık olmadığı bir şeyi düşünmesinin [zihindeki etkisi]dir: (IAar, TA:) **عَجَبٌ** ile ↓ **عَجْبٌ** arasındaki ayrım için, 1’e, paragrafın ortasında bak: **عَجَبٌ**’ün [bu manada] çoğulu [denilmiştir ki] **أَعْجَابٌ**’dır; (K;) yahut onun çoğulu yoktur: (S, O, K:) [bu söz, **عَجَبٌ**’ün sıfat olarak kullanımına doğru olarak uygulanır; zira sıfat olarak, aslında mastar olduğundan, tekil ve çoğul olarak kullanıldığı anlaşılır:] fakat El-'Ajjلj onu çoğul yapmıştır, [yukarıda açıklanan manada görerek,] şöyle diyerek,
ذَكَرْنَ أَشْجَابًا لِمَنْ تَشَجَّبَا
وَهِجْنَ أَعْجَابًا لِمَنْ تَعَجَّبَا
[“Kederlenen kimseye kederleri andılar; hayret edene hayretleri uyandırdılar”]. (O.) **يَا لَلْعَجَبِ** [“Ey hayret hâli!” diye tercüme edilebilir; fakat aslında] “Ey hayret, gel; çünkü bu senin vaktindir” demektir: ve **يَا لِلْعَجَبِ** [“Ey hayret hâli!” diye de tercüme edilebilir; fakat aslında] “Ey [insanlar vb.,] hayrete gelin” demektir; çağrılan varlığı ifade eden isim hazfedilmiştir. (Har p. 27.) -A2- Ayrıca, bir şeye, bir işe, bir olaya yahut bir duruma sıfat olur; kişi **أَمْرٌ عَجَبٌ** [“şaşırtıcı bir şey/iş vb.”] der; ve aynı şekilde ↓ **عَجِيبٌ** [bu manada daha yaygındır], ve ↓ **عُجَابٌ**, ve ↓ **عُجَّابٌ**: yahut ↓ **عَجِيبٌ**, **عَجَبٌ** ile müradiftir; fakat ↓ **عُجَابٌ**, **عَجَبٌ**’den daha fazlasını ifade eder: (K:) yahut ↓ **عُجَابٌ**, ↓ **عَجِيبٌ** ile müradiftir, (S, O,) ki “hayret edilen şey” demektir, (S, O, Msb,) yahut bir iş, yahut bir olay, yahut bir durum, (S, O,) (S, O, Msb, TA;) yahut hayreti yahut hayranlığı ve memnuniyeti yahut sevinci uyandıran; yahut memnun eden yahut sevindiren; müradifi ↓ **مُعْجِبٌ**; (TA;) ve ↓ **عُجَّابٌ**; **عَجَبٌ**’den daha fazlasını ifade eder: (S, O, TA:) [denilmiştir ki] **عَجَبٌ**’ün çoğulu yoktur; [görünüşe göre, yukarıda belirtildiği üzere, sıfat olarak kullanıldığında;] ve ↓ **عَجِيبٌ**’ün de yoktur; (S, O, K;) yahut bunun çoğulu **عَجَائِبُ**’dir [bunun hakkında **عَجِيبَةٌ**’ye bak]; (S, O, K;) nitekim **أَفَائِلُ**, **أَفِيلٌ**’ün çoğuludur; ve **تَبَائِعُ**, **تَبِيعٌ**’in. (S, O.) [Aslında mastar olduğundan, müzekker ve müennes olarak aynı şekilde kullanılır:] kişi **قِصَّةٌ عَجَبٌ** der [mana: “şaşırtıcı bir hikâye”: ve aynı sebeple, sıfat olarak, tekil ve çoğulda da aynı şekilde kullanılabilir: **عَدْلٌ** vb. gibi]. (O.) ― -b2- [Ayrıca, “hayretler” manasında, yani şaşırtıcı şeyler manasında, çoğul anlamlı bir isim olarak da kullanılır; **عَجَائِبُ** vb. gibi; ve tekil anlamda da **شَىْءٌ عَجَبٌ** yahut **أَمْرٌ عَجَبٌ** yerine benzer şekilde kullanılabilir: fakat yukarıda açıklanan çoğul anlamda isim olarak kullanıldığında, bazılarınca, bunun ↓ **عَجَبَةٌ**’si tekil birimi olan bir cins isim sayıldığı anlaşılır; zira] kişi şöyle der: **مَا فُلَانٌ اـِلَّا عَجَبَةٌ مِنَ العَجَبِ** [“Falanca, hayretlerin hayreti olan bir şeyden başka değildir”]. (A, TA.) [Buradan ayrıca,] **أَبُو العَجَبِ** [lafzen “hayretlerin babası”] Talih’in lakabıdır. (TA.) Ve ayrıca, el çabukluğu yahut gözbağcılık yapan kimse demektir; müradifi **الشَّعْوَذِىُّ**, (A, TA,) yahut **المُشَعْوِذُ**: (Eth-Tha'لlibee, TA, **شعذ** maddesinde:) ve şaşırtıcı işler yapan her kimse. (A, TA.) Ve bir şair şöyle der,
يَا عَجَبًا لِلدَّهْرِ ذِى الأَعْجَابِ
[**يَا أَعْجَبُ عَجَبًا** yerine; “Hayret ile çok hayret ederim, hayretlerle birlikte olan zamana”]. (TA.) [Ayrıca **عَجِيبَةٌ**’ye de bak.] -A3- Ayrıca, dişi devede, **عَجْبَآءُ** sıfatının delalet ettiği vasıftır [**أَعْجَبُ**’un müennesi; bkz.]; ve aynı şekilde ↓ **عُجْبَةٌ**. (O.)

**عُجْبَةٌ**
**عُجْبَةٌ** ذ : bir önceki son cümleye bak.

**عَجَبَةٌ**
**عَجَبَةٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e, son çeyrekte bak.

**عُجَابٌ**
**عُجَابٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e, paragrafın ortasına yakın, üç yerde bak: ― -b2- ve ayrıca **عَاجِبٌ**’e de bak.

**عَجِيبٌ**
**عَجِيبٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e, paragrafın ortasına yakın, dört yerde bak. ― -b2- Ayrıca, sevilen, sevgili, yahut sevgi konusu: Th’nin naklettiği şu beyitte olduğu gibi:
وَمَا البُخْلُ يَنْهَانِى وَلَا الجُودُ قَادَنِى
وَلٰكِنَّهَا ضَرْبٌ اـِلَىَّ عَجِيبٌ
[“Ne cimrilik beni men eder ne de cömertlik beni sevk eder; fakat o, bana göre, bir tür (kimse), sevgi konusu”]: şair **قَادَنِى** ile **يَقُودُنِى**’yi kasteder. (L, TA.)

**عَجِيبَةٌ**
**عَجِيبَةٌ** ذ (K) ve ↓ **أُعْجُوبَةٌ** (S, O, K) “şaşırtıcı bir şey; kişinin hayret ettiği bir şey”dir: (S, O, K: *) [birincinin çoğulu, modern kullanıma göre, yukarıda **عَجَبٌ**’ün çoğulu olarak zikredilen **عَجَائِبُ**’dir; ve] **أَعَاجِيبُ**, **أُعْجُوبَةٌ**’ün çoğulu gibi görünür; nitekim **أَحَادِيثُ**, **أُحْدُوثَةُ**’nin çoğuludur: (S, O:) ve ↓ **تَعَاجِيبُ** “şaşırtıcı şeyler” demektir; müradifi **عَجَائِبُ**; (S, O, K;) ve [nadir bir kalıpta olan, (bkz. **تَبَاشِيرُ**,)] tekili olmayan bir kelimedir, (S, O,) **تَعَاشِيبُ** gibi; (O;) “Nلmoos” müellifinin [Kلmoos üzerine] bunun büyük ihtimalle **أَعَاجِيبُ** yerine bir hata olduğu zannı yanlıştır: (TA:) bir şair şöyle der,
وَمَنْ تَعَاجِيبِ خَلْقِ اللّٰهِ غَاطِيَةٌ
يُعْصَرُ مِنْهَا مُلَاحِىٌّ وَغِرْبِيبُ
[“Allah’ın yaratışının şaşırtıcı şeylerinden biri, yeri örten bir asmadır (böylece **غَاطِيَةٌ**, IB tarafından açıklanır), ondan şarap yapmak için **ملاحىّ** ve **غربيب** denilen türlerden üzüm sıkılır”]. (S, O.)

**عُجَّابٌ**
**عُجَّابٌ** ذ : **عَجَبٌ**’e, paragrafın ortasına yakın, iki yerde bak.

**عَجَبٌ عَاجِبٌ**
**عَجَبٌ عَاجِبٌ** ذ [mana: “çok şaşırtıcı yahut hayranlık verici yahut memnun edici”] (S, O, K) **لَيْلٌ لَائِلٌ** gibidir; ikinci kelime birincinin pekiştiricisidir; (S, O;) ve aynı şekilde kişi ↓ **عَجَبٌ عُجَابٌ** da der. (K.)

**أَعْجَبُ**
**أَعْجَبُ** ذ [daha çok ve en çok şaşırtıcı yahut hayranlık verici yahut memnun edici]. ― -b2- [Ve müennesi] **عَجْبَآءُ**, güzelliği sebebiyle hayret edilen bir kadın demektir: ve ayrıca, çirkinliği sebebiyle de. (O, K.) -A2- Ayrıca, yani birincisi, kalın yahut iri yahut kaba bir devedir. (O, K. *) Ve dişi deveye nispetle de böyledir: (O, K:) yahut, ona nispetle, kuyruğun **عَجْب**’ında [kökünde vb.] kalın olan: (TA:) yahut arka kısmı, (O, K,) yahut o kısmın üst bölümü, (L, TA,) dar olan ve **جَاعِرَتَانِ**’ı [bkz.] çıkık olan: (O, L, K, TA:) böyle ayrıntılandırılan yapı çirkindir. (TA.)

**أُعْجُوبَةٌ**
**أُعْجُوبَةٌ** ذ : **عَجِيبَةٌ**’ye bak.

**رَجُلٌ تِعْجَابَةٌ**
**رَجُلٌ تِعْجَابَةٌ** ذ “hayretler sahibi (lafzen hayretlere sahip, onları taşıyan yahut onlarla donatılmış) bir adam”dır. (O, K, TA.)

**تَعَاجِيبُ**
**تَعَاجِيبُ** ذ , tekili olmayan bir çoğuldur: **عَجِيبَةٌ**’ye bak.

**مُعْجَبٌ بِنَفْسِهِ**
**مُعْجَبٌ بِنَفْسِهِ** ذ , ve **بِرَأْيِهِ**, [kendine hayran olan, (lafzen kendisiyle hayranlığa sevk olunan,) yahut kendinden ve görüşünden memnun olan; kendini beğenmiş ve görüşünü beğenmiş,] (S, O, TA,) [yahut] bununla kibirlenen yahut gururlanan; zira **مُعْجَبٌ**, kendisinden çıkan şeyle, ister iyi ister kötü olsun, ve kendisiyle, yahut kendisine ait bir şeyle [elbisesi yahut malı vb. gibi] kibirlenen yahut gururlanan adam demektir: fakat Er-Rلghib, **مُعْجَبٌ** ile **تَائِهٌ** arasında bir ayrım yapar; der ki: **معجب**, kendisi hakkında oluşturduğu görüş yahut hüküm bakımından, ihtimalce ağır basan bir delilden kararsızca kendine inanır; [böylece bu, kibirlenmeden ziyade kendini beğenmeye delalet eder;] hâlbuki **تائه**, kesin olarak kendine inanır. (MF, TA.)

**مُعْجِبٌ**
**مُعْجِبٌ** ذ [hayreti yahut hayranlığı vb. uyandıran]: **عَجَبٌ**’e, paragrafın ortasında bak: [yahut] çok iyi yahut çok güzel yahut çok güzel görünümlü bir şey. (TA.)
