# عجد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عجد

باب العين و الجيم والدال مهمل
)ع ج د، ج ع د، ج د ع، د ع ج مستعملات د ج ع، ع د ج مهملان( عجد: العُجْدُ: الزّبيب، وهو حب العنب أيضا، ويقال: بل هو ثمرة غير الزبيب شبيهةٌ به، ويقال: بل هي العُنْجُدُ. لا يعرف عرام إلا العُنْجُد.
جعد: رجلٌ جَعْدُ الشَّعرٌ، وشعر جعْدٌ، وقد جَعْدُ يَجْعُدُ جُعُودَة. وجعّدها صاحبها تجعيداً.
ويُجْمَعُ الجعدُ جعادا. وقال:
قد تيّمني طَفْلَةٌ أُمْلُودُ
بفاحمٍ زيَّنه التّجعيد
ورجلٌ جَعْدُ اليدين: بخيلٌ بملك يده. قال:
ما قابض الكفّين إلاّ جَعْدُ
ويقال للقصير الأصابع: جَعْدُ الأصابع. وزَيَدٌ جَعْدٌ إذا صار على خَطْم البعير بعضه فوق بعض. قال:
واعتمّ بالزّبَدِ الجَعْدِ الخراطيم
والجعودة في الخدين أيضا. وثرى جَعْد يعني التُّرابَ النديّ. يقال: ثَرى جَعْد ثَعْد: ندٍ.
والذئب يُكنَى أبا جعدة من بُخْلِه. قال:
هي الخمر تُكْنَى بأمّ الطِلا		كما الذئب يُكْنَى أبا جعده
يعني : هذه كنية باطلة ككنية الذئب ، وبنو جَعْدة : حيّ من قيس . وبعيرٌ َجْعدٌ : كثيرُ الوبر. والجعدة: حشيشة تنبت على شاطئ الأنهار لها رعثة مثل رعثة الديك طيبة الريح تنبت بالربيع وتيبس في الشتاء، وهي من البقول تُحْشَي بها المرافق. قال أبو ليلى: هي من الأصول التي تشبه البقول. لها أصلٌ مجتمع وعروق كثيرة، والبقلة: التي لها عرق واحد.
جدع: الجَدْعُ: قطع الأنف والأذن والشفة، جدَعْتُه أجْدَعُهُ جَدْعا وهو مجدوع وأنا جادع. واذا لزمت النعت فهو أجدع والأنثي جدعاءُ. وبه جدع، ولا يقال: قَطْع. ولا يقال: قد جَدِعَ ولكن جُدِعَ، ألا ترى أنك تقول: رجل أقْطَعُ وبه قطع، ولا يقال قَطِع. والجدعة: موضع الجَدْع من المجدوع قال سيبويه، يقال: جدّعته، أي: قلت له: جدعا والجَدَاع: السنة التي تذهب بكل شيء وجُدَيع: اسم الكرمانيّ الأزديّ. والجِدعُ: السّيء الغذاء، وقد أجدعته.
دعج: الدَّعَجُ: شِدّة سواد العين وشِدّة بياضه. رجل أدعج، وامرأة دَعْجاءُ، وعين دعجاء. يقال: الدَّعَجُ: شدَّة سواد سواد العين، وشِدّة بياض بياضها. والدليل على ذلك بيت جميل حيث يقول:
سوى دعج العينين والنعج الذي		به قتلتني حين أمكنها قتلـي
وقال العجاج:
تَسُورُ في أدعاج ليل أدعجا
جعله أدعج لشدّة سواده وبياض الصبح.

### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ve **الدال** bâbı ihmâldir
(**ع ج د**، **ج ع د**، **ج د ع**، **د ع ج** استعمالdadır; **د ج ع**، **ع د ج** ise ihmâldir)( **عجد**: **العُجْدُ**: kuru üzüm; o, üzüm tanesi de olur. Ve denilir: bilakis o, kuru üzümden başka, ona benzer bir meyvedir. Ve denilir: bilakis o, **العُنْجُدُ**’dur. **عرام**’ın bildiği yalnız **العُنْجُدُ**’dur.

**جعد**: **جَعْدُ الشَّعرٌ** bir adam; ve **شعر جعْدٌ**; ve gerçekten **جَعْدُ يَجْعُدُ جُعُودَة**. Ve sahibi onu **تجعيداً** olarak kıvırdı.

Ve **الجعدُ** **جعادا** olarak cem‘ olunur. Ve dedi:
قد تيّمني طَفْلَةٌ أُمْلُودُ
بفاحمٍ زيَّنه التّجعيد

Ve **جَعْدُ اليدين** bir adam: elinin mülküyle cimri olan. Dedi:
ما قابض الكفّين إلاّ جَعْدُ

Ve kısa parmaklıya **جَعْدُ الأصابع** denilir. Ve devenin burnu üzerinde onun bir kısmı bir kısmının üstüne geldiği zaman **زَيَدٌ جَعْدٌ** (denilir). Dedi:
واعتمّ بالزّبَدِ الجَعْدِ الخراطيم

Ve **الجعودة** yanaklarda da (vardır). Ve **ثرى جَعْد**; yani ıslak toprağı (ifade eder). Denilir: **ثَرى جَعْد ثَعْد**: nemli.

Ve kurt, cimriliğinden dolayı **أبا جعدة** künyesiyle künyelenir. Dedi:
هي الخمر تُكْنَى بأمّ الطِلا		كما الذئب يُكْنَى أبا جعده

Yani: bu, kurdun künyesi gibi bâtıl bir künyedir. Ve **بنو جَعْدة**: Kays’tan bir kabiledir. Ve **بعيرٌ َجْعدٌ**: çok kıllı (deve). Ve **الجعدة**: nehir kıyısında biten bir ottur; horozun ibiğine benzer bir püskülü vardır; güzel kokuludur; ilkbaharda biter ve kışın kurur; o, baklagillerdendir; dirsek yastıklarına onunla dolgu yapılır. Ebû Leylâ dedi: o, baklagillere benzeyen köklerdendir. Onun birleşik bir kökü ve çokça damarları vardır; ve **البقلة**: tek bir damarı olan (şey)dir.

**جدع**: **الجَدْعُ**: burun, kulak ve dudağı kesmek; **جدَعْتُه أجْدَعُهُ جَدْعا**; o **مجدوع**dur ve ben **جادع**ım. Ve eğer sıfata (nitelik olarak) lâzım olursa o **أجدع**dır; dişisi **جدعاءُ**dur. Ve onda **جدع** vardır; **قَطْع** denilmez. Ve “**قد جَدِعَ**” denilmez; fakat “**جُدِعَ**” (denilir). Görmüyor musun ki sen “**رجل أقْطَعُ**” dersin ve onda **قطع** vardır; “**قَطِع**” denilmez. Ve **الجدعة**: **المجدوع**dan **الجَدْع**ın yeri; Sîbeveyh dedi. Denilir: **جدّعته**; yani ona “**جدعا**” dedin. Ve **الجَدَاع**: her şeyi götüren yıl. Ve **جُدَيع**: el-Kirmânî el-Ezdî’nin adıdır. Ve **الجِدعُ**: kötü gıda(lı olan); ve gerçekten ben onu **أجدعته**.

**دعج**: **الدَّعَجُ**: gözün siyahlığının şiddeti ve onun beyazlığının şiddeti. **رجل أدعج**; ve **امرأة دَعْجاءُ**; ve **عين دعجاء**. Denilir: **الدَّعَجُ**: gözün siyahlığının siyahlığının şiddeti ve onun beyazlığının beyazlığının şiddeti. Bunun delili, Cemîl’in beytidir; şöyle der:
سوى دعج العينين والنعج الذي		به قتلتني حين أمكنها قتلـي

Ve el-‘Accâc dedi:
تَسُورُ في أدعاج ليل أدعجا

Onu **أدعج** kıldı; siyahlığının şiddeti ve sabahın beyazlığı (sebebiyle).
