# عجز — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D8%B2/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عجز

العَجُزُ: موخَّر الشيء، يؤنَّث ويذكَّر. وهو للرجل والمرأة جميعاً. والجمع الأعجازُ. والعَجيزَةُ، للمرأة خاصة. والعَجْزُ: الضعف. تقول: عَجَزْتُ عن كذا أعْجِزُ بالكسر عَجْزاً ومَعْجِزَةً ومَعْجَزَةً ومَعْجِزاً ومَعْجَزاً بالفتح أيضاً على القياس. وفي الحديث: "لا تَلِثُّوا بدارِ مَعْجَزَةٍ"، أي لا تقيموا ببلدة تَعجِزون فيها عن الاكتساب والتعيُّش. وعَجَزَت المرأة تَعْجُزُ بالضم عجوزاً، أي صرت عَجوزاً. وعَجِزَتْ بالكسر تَعْجَزُ عَجَزاً وعُجْزاً بالضم: عظمت عَجيزتُها. قال ثعلب: سمعت ابن الأعرابيّ يقول: لا يقال عَجِزَ الرجل بالكسر إلا إذا عَظم عَجُزُهُ. وامرأةٌ عَجْزاءُ: عظيمة العَجُزِ. والعَجزاءُ: رملةٌ مرتفعة. وعُقابٌ عجزاء: للقصيرة الذنَب. وأَعْجَزْتُ الرجل: وجدته عاجِزاً. وأعْجَزَهُ الشيء: أي فاته. والإعجازةُ: ما تُعَظِّمُ به المرأة عجيزَتَها. وعجَّزت المرأة تعجيزاً: صارت عجوزاً. والتَعجيزُ: التثبيط، وكذلك إذا نسبتَه إلى العَجْزِ. وعاجَزَ فلانٌ، إذا ذهب فلم يوصل إليه. وإنَّه ليعاجِزُ إلى ثقةٍ، إذا مال إليه. والمُعجِزَة: واحدة مُعجِزات الأنبياء. والعَجوز: المرأة الكبيرة. والجمع عجائِزٌ وعُجُزٌ وقد تسمَّى الخمرُ عجوزاً لعتقِها. والعَجوزُ: نصل السيف. وأيام العَجوزِ عند العرب خمسةُ أيام: صِنٌّ، وصِنَّبرٌ، وأُخَيُّهما وَبْرٌ، ومُطفئ الجمر، ومكفئ الظُعُن. وتعجَّزتُ البعير: ركبتُ عَجزَهُ. والعِجْزَةُ بالكسر: آخر ولد الرجل. يقال: فلانٌ عِجْزَةُ ولد أبويه، إذا كانَ آخرهم، يستوي فيه المذكَّر والمؤنَّث والجمع. والعجيزُ: الذي لا يأتي النساء.

### Türkçe

**العَجُزُ**: şeyin arka tarafı; müennes de yapılır, müzekker de. Ve o, erkek ve kadın için hepsi içindir. Çoğulu **الأعجازُ**’dur. **العَجيزَةُ** ise, özellikle kadın içindir. **العَجْزُ**: zayıflık. Dersin ki: “Şundan **عَجَزْتُ**; **أعْجِزُ** (kesre ile) **عَجْزاً** ve **مَعْجِزَةً** ve **مَعْجَزَةً** ve **مَعْجِزاً** ve **مَعْجَزاً** (fetha ile de) kıyasa göre.” Hadiste: “**لا تَلِثُّوا بدارِ مَعْجَزَةٍ**”, yani: kazanç elde etmekten ve geçinmekten aciz kaldığınız bir beldede ikamet etmeyin. “Kadın **عَجَزَت**; **تَعْجُزُ** (damme ile) **عجوزاً**”, yani: **عَجوزاً** oldum. “**عَجِزَتْ** (kesre ile) **تَعْجَزُ**; **عَجَزاً** ve **عُجْزاً** (damme ile)”: **عَجيزتُها** büyüdü. Sa‘leb dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: Erkek için kesre ile **عَجِزَ** denmez; ancak **عَجُزُهُ** büyüdüğü zaman. “**عَجْزاءُ** bir kadın”: **العَجُزِ**’ü büyük olan. **العَجزاءُ**: yüksek bir kum. “**عُقابٌ عجزاء**”: kısa kuyruklu olan için. “Erkeği **أَعْجَزْتُ**”: onu **عاجِزاً** buldum. “Şey onu **أعْجَزَهُ**”: yani onu geçti (ona yetişemedi). **الإعجازةُ**: kadının **عجيزَتَها**’yı büyüttüğü şey. “Kadın **عجَّزت**; **تعجيزاً**”: **عجوزاً** oldu. **التَعجيزُ**: gevşetme; aynı şekilde onu **العَجْزِ**’e nispet ettiğinde de. “Falan **عاجَزَ**”: gidip de ona ulaşılamadığı zaman. “Şüphesiz o, bir güvene doğru **ليعاجِزُ**”: ona meylettiği zaman. **المُعجِزَة**: peygamberlerin **مُعجِزات**’ından bir tanesi. **العَجوز**: büyük (yaşlı) kadın. Çoğulu **عجائِزٌ** ve **عُجُزٌ**’dur. Şarap da, eskiliğinden dolayı **عجوزاً** diye adlandırılabilir. **العَجوزُ**: kılıcın ucu (namlusu). Araplar katında **أيام العَجوزِ** beş gündür: **صِنٌّ** ve **صِنَّبرٌ** ve ikisinin kardeşi **وَبْرٌ** ve **مُطفئ الجمر** ve **مكفئ الظُعُن**. “Deveyi **تعجَّزتُ**”: onun **عَجزَهُ**’ine bindim. **العِجْزَةُ** (kesre ile): adamın çocuğunun sonuncusu. Denir ki: “Falan, ana-babasının çocuklarının **عِجْزَةُ**’sidir”; eğer onların sonuncusu ise; onda müzekker, müennes ve cem‘ eşittir. **العجيزُ**: kadınlara gelmeyen (onlarla cinsel ilişkiye girmeyen) kimse.
