# عجلز (ع-ج-ل-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ج - ل - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

عجلز:
العِجْلِزَةُ: الفَرَسُ الشديدةُ الخَلْق. ويقال: أُخِذ هذا من النَّعْت من جَلْز الخَلْق، وهو غير جائز في القياس ولكنهما اسمان اتفقت حُروفُهما. ونحو ذلك قد يجيء وهو متباين في أصل البناء. ولم اسمعهم يقولون للذكر من الخَيل عِجْلِز، ولكنهم يقولون للجَمَل عِجْلِز وللناقة عِجْلِزة. وهذا النَّعْت في الخيل اعرف. قال:
وقُمْنَ على العَجالِز نصفَ يومٍ		وأَدَّيْنَ الأواصِرَ والـخِـلالا
وعِجْلِزة: رملة.

##### Türkçe

عجلز:
**العِجْلِزَةُ**: yaratılışı (bünyesi) şiddetli olan at. Ve denilir ki: Bu, yaratılışın **جَلْز** sıfatından alınmıştır; o, kıyasta câiz değildir; fakat ikisi, harfleri uyuşmuş iki isimdir. Bunun benzeri gelebilir; hâlbuki bina (yapı) aslında birbirinden ayrıdır. Onların, atlardan erkek için **عِجْلِز** dediklerini işitmedim; fakat deve için **عِجْلِز** ve dişi deve için **عِجْلِزة** derler. Bu sıfat, atlarda daha bilinir. Dedi ki:
وقُمْنَ على **العَجالِز** نصفَ يومٍ		وأَدَّيْنَ الأواصِرَ والـخِـلالا
Ve **عِجْلِزة**: bir kumluk.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناقة عَجْلَزَةٌ وعِجْلِزَة، أي قويَّة شديدة. وفرسٌ عِجْلِزَةٌ أيضاً. ولا يقال للذكر.

##### Türkçe

Dişi deve **عَجْلَزَةٌ** ve **عِجْلِزَة**: yani güçlü, şiddetli. Ve at da **عِجْلِزَةٌ** (diye) ayrıca. Ve erkeğe söylenmez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العِجْلِزَةُ والعَجْلَزَةُ، جميعاً: الفرس الشديدة الخَلْق، الكسر لقَيْس، والفتح لتميم، وقيل: هي الشديدة الأَسْر المجتمِعةُ الغليظة ولا يقولونه للفرس الذكر. الأَزهري: قال بعضهم أَخذ هذا من جَلْزِ الخَلْق، وهو غير جائز في القياس، ولكنهما اسمان اتفقت حروفهما ونحوُ ذلك قد يجيء وهو متباين في أَصل البناء ولم أَسمعهم يقولون للذكر من الخيل، ولكنهم يقولون للجمل عِجْلِزٌ وللناقة عِجْلِزَة، وهذا النعت في الخيل أَعْرَف، وناقة عِجْلِزَةٌ وعَجْلَزَةٌ: قوية شديدة، وجمل عِجْلِزٌ. ورملة عِجْلِزَة: ضخمة صلبة. وكَثِيبٌ عِجْلِز: كذلك. وعَجْلَزَ الكِثْيبُ: ضَخُم وصَلُبَ. الجوهري: فرس عِجْلِزَةٌ؛ قال بشر:
وخَيْلٍ قد لَبِسْتُ بِجَمْعِ خَيْلٍ،
على شَقَّاءَ عِجْلِزَةٍ وَقاحِ
تُشَبِّه شَخْصَها، والخَيْلُ تَهْفُو
هُفُوًّا، ظِلَّ فَتْخاءِ الجَناحِ
الشقَّاء: الفرس الطويلة. والوقاح: الصُّلبة الحافر. وتهفو: تعدو. والفتخاء: العُقاب اللينة الجناح تقلبه كيف شاءت. والفَتَخ: لِينُ الجناح. وعِجْلِزَة: اسم رملة بالبادية؛ قال الأَزهري: هي اسم رملة معروفة حذاءَ حَفَر أَبي موسى، وتجمع عَجالِزَ؛ ذكرها ذو الرمة فقال:
مَرَرْنَ على العَجالِزِ نِصْفَ يومٍ،
وأَدَّيْنَ الأَواصِرَ والخِلالا
وفرس رَوْعاءُ: وهي الحديدة الذكية، ولا يقال للذكر أَرْوَعُ، وكذلك فرس شَوْهاءُ، ولا يقال للذكر أَشْوَه، وهي الواسعة الأَشْداقِ.

##### Türkçe

**العِجْلِزَةُ** ve **العَجْلَزَةُ**, ikisi birden: yaratılışı (bünyesi) şiddetli olan kısrak;
kesre **قَيْس** içindir, fetha **تميم** içindir; ve denildi ki: o, bağlanması şiddetli, toplanmış, kalın olandır;
ve onu erkek at için söylemezler. **الأَزهري**: Bazıları dedi ki: bunu **جَلْزِ الخَلْق**’tan aldı;
ve bu kıyasta câiz değildir; fakat ikisi, harfleri uyuşmuş iki isimdir; bunun benzeri gelebilir;
ve o, bina (yapı) aslında ayrıdır. Onların atlardan erkek için söylediklerini işitmedim; fakat onlar
deve için **عِجْلِزٌ**, dişi deve için **عِجْلِزَة** derler; ve bu sıfat atlarda daha bilinir.
Ve dişi deve **عِجْلِزَةٌ** ve **عَجْلَزَةٌ**: kuvvetli, şiddetli; ve deve **عِجْلِزٌ**. Ve kumluk
**عِجْلِزَة**: iri, sert. Ve kum tepesi **كَثِيبٌ عِجْلِز**: aynı şekilde. Ve **عَجْلَزَ الكِثْيبُ**: irileşti
ve sertleşti. **الجوهري**: kısrak **عِجْلِزَةٌ**; **بشر** dedi ki:
وخَيْلٍ قد لَبِسْتُ بِجَمْعِ خَيْلٍ،
على شَقَّاءَ عِجْلِزَةٍ وَقاحِ
تُشَبِّه شَخْصَها، والخَيْلُ تَهْفُو
هُفُوًّا، ظِلَّ فَتْخاءِ الجَناحِ

**الشقَّاء**: uzun at. **الوقاح**: tırnağı sert olan. **وتهفو**: koşar.
**والفتخاء**: kanadı yumuşak olan kartal; onu dilediği gibi çevirir. **والفَتَخ**: kanadın yumuşaklığı.

Ve **عِجْلِزَة**: çölde bir kumluğun adıdır; **الأَزهري** dedi ki: o, **حَفَر أَبي موسى** hizasında bilinen bir kumluğun adıdır;
ve **عَجالِزَ** diye çoğul yapılır; onu **ذو الرمة** andı da şöyle dedi:
مَرَرْنَ على العَجالِزِ نِصْفَ يومٍ،
وأَدَّيْنَ الأَواصِرَ والخِلالا

Ve kısrak **رَوْعاءُ**: o, keskin (sert) ve zeki olandır; ve erkek için **أَرْوَعُ** denilmez.
Ve aynı şekilde kısrak **شَوْهاءُ**; ve erkek için **أَشْوَه** denilmez; o, yanakları geniş olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العجلزة، بالكسر والفتح: الفرس الشديدة الخلق، الكسر لقيس، وفي الصحاح: لعبد القيس، والفتح لتميم، وقيل: هي الشديدة الأسر المجتمعة الغليظة. وقال بعضهم: أخذ هذا من جلز الخلق، وهو غير جائز في القياس ولكنهما اسمان اتفقت حروفهما ونحو ذلك قد يجيء وهو متباين في أصل البناء، ولا يقال للذكر عجلز، ومثل ذلك: فرس روعاء، وهي الحديدة الذكية، ولا يقال للذكر أروع، وكذلك فرس شوهاء، ولا يقال للذكر أشوه، وهي الواسعة الأشداق نعم يقال: جمل عجلز وناقة عجلزة أي قوية شديدة، وهذا النعت في الخيل أعرف، وأنشد الجوهري لبشر بن أبي خازم:
  وخيل قد لبست بجمع خيل                      على شقاء عجلزة وقاح
  تشبه شخصها والخيل تهفو                      هفوا ظل فتخاء الجنـاح الشقاء: الفرس الطويلة، والوقاح: الصلبة الحافر. قال الأزهري: عجلزة، بالكسر: رملة بالبادية معروفة بإزاء حفر أبي موسى، وتجمع على عجالز، ذكرها ذو الرمة فقال:
  مررن على العجالز نصف يوم                      وأدين الأواصـر والـخـلالا قال الصاغاني: ولم أجد البيت في شعر ذي الرمة في قصيدته التي أولها:
  أناخ فريق جيرتك الجمالا                      كأنهم يريدون احتـمـالا في نسختي من ديوانه التي قابلتها وصححتها باليمن والعراق، ولكنه يقطر منه قطرات عذوبة أنفاسه وسلاسة ألفاظه، وإنما هو لابن أحمر، والرواية: وقفن. وقد وقع ذكر العجالز في رجز إهاب بن عمير العبسي:
  قاظ القريات إلى العجالز                      يرد شغب الجمح الجوامز وهي جمع عجلزة التي ذكرها الجوهري. ومما يستدرك عليه: رملة عجلزة: ضخمة صلبة. وكثيب عجلز: ضخم صلب. والعجالز: مياه لضبة بنجد، هكذا ذكره في مختصر البلدان، ويمكن أن يكون المراد في الرجز، فتأمل.

##### Türkçe

**العجلزة**، kesre ve fetha ile: yaratılışı (bünyesi) şiddetli olan at; kesre Kays içindir; **الصحاح**’ta: Abdülkays içindir; fetha Temîm içindir. Ve denildi ki: o, şiddetli bağlanmış, toplanmış, kalın olandır. Bazıları dedi ki: bunu **جلز الخلق**’tan aldı; bu kıyasta câiz değildir; fakat ikisi, harfleri uyuşmuş iki isimdir ve bunun benzeri gelebilir; o, bina aslında ayrıdır. Ve erkeğe **عجلز** denilmez. Bunun benzeri: **فرس روعاء**; o, sert, zeki olandır; erkeğe **أروع** denilmez. Yine **فرس شوهاء**; erkeğe **أشوه** denilmez; o, yanakları geniş olandır. Evet denilir: **جمل عجلز** ve **ناقة عجلزة** yani güçlü, şiddetli; bu niteleme atlarda daha bilinir. Cevherî, Bişr b. Ebî Hâzim’den inşad etti:
  Ve atlar ki, bir atlar topluluğuyla giydirildim                      **شقاء** **عجلزة** **وقاح** üzerine
  Şahsı ona benzer; atlar da hevesle koşar                      gölge koşuşu gibi, kanadı gevşek
**الشقاء**: uzun kısrak; **الوقاح**: toynağı sert olan. Ezherî dedi ki: **عجلزة**, kesre ile: çölde, Ebû Mûsâ’nın kuyularının karşısında, bilinen bir kumluktur; **عجالز** üzerine cem‘ olunur. Onu Zü’r-Rumme zikretti de dedi ki:
  **العجالز** üzerine yarım gün geçtiler                      ve bağları ve dostlukları yaklaştırdılar
Sâgânî dedi ki: Zü’r-Rumme’nin şiirinde, başı şu olan kasidesinde beyti bulmadım:
  Komşunun kervanı develeri çöktürdü                      sanki yüklenmek istiyorlar
Yemen ve Irak’ta karşılaştırıp tashih ettiğim divanının nüshamda; fakat ondan, nefeslerinin tatlılığından ve lafızlarının akıcılığından damlalar damlar. Ancak o, İbn Ahmer’indir; rivayet: **وقفن**. **العجالز**’in zikri, İhâb b. Umeyr el-Absî’nin recezinde de vâki olmuştur:
  Köyleri **العجالز**’e doğru yaz sıcağı bastı                      **شغب** **الجمح** **الجوامز**’i geri çevirir
Ve o, Cevherî’nin zikrettiği **عجلزة**’nin cem‘idir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **رملة عجلزة**: iri, sert. Ve **كثيب عجلز**: iri, sert. Ve **العجالز**: Necd’de Dubbe’ye ait sulardır; onu **مختصر البلدان**’da böyle zikretti. Ve recezde muradın bu olması mümkündür; öyleyse düşün.
