# عجلز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عجلز

العجلزة، بالكسر والفتح: الفرس الشديدة الخلق، الكسر لقيس، وفي الصحاح: لعبد القيس، والفتح لتميم، وقيل: هي الشديدة الأسر المجتمعة الغليظة. وقال بعضهم: أخذ هذا من جلز الخلق، وهو غير جائز في القياس ولكنهما اسمان اتفقت حروفهما ونحو ذلك قد يجيء وهو متباين في أصل البناء، ولا يقال للذكر عجلز، ومثل ذلك: فرس روعاء، وهي الحديدة الذكية، ولا يقال للذكر أروع، وكذلك فرس شوهاء، ولا يقال للذكر أشوه، وهي الواسعة الأشداق نعم يقال: جمل عجلز وناقة عجلزة أي قوية شديدة، وهذا النعت في الخيل أعرف، وأنشد الجوهري لبشر بن أبي خازم:
  وخيل قد لبست بجمع خيل                      على شقاء عجلزة وقاح
  تشبه شخصها والخيل تهفو                      هفوا ظل فتخاء الجنـاح الشقاء: الفرس الطويلة، والوقاح: الصلبة الحافر. قال الأزهري: عجلزة، بالكسر: رملة بالبادية معروفة بإزاء حفر أبي موسى، وتجمع على عجالز، ذكرها ذو الرمة فقال:
  مررن على العجالز نصف يوم                      وأدين الأواصـر والـخـلالا قال الصاغاني: ولم أجد البيت في شعر ذي الرمة في قصيدته التي أولها:
  أناخ فريق جيرتك الجمالا                      كأنهم يريدون احتـمـالا في نسختي من ديوانه التي قابلتها وصححتها باليمن والعراق، ولكنه يقطر منه قطرات عذوبة أنفاسه وسلاسة ألفاظه، وإنما هو لابن أحمر، والرواية: وقفن. وقد وقع ذكر العجالز في رجز إهاب بن عمير العبسي:
  قاظ القريات إلى العجالز                      يرد شغب الجمح الجوامز وهي جمع عجلزة التي ذكرها الجوهري. ومما يستدرك عليه: رملة عجلزة: ضخمة صلبة. وكثيب عجلز: ضخم صلب. والعجالز: مياه لضبة بنجد، هكذا ذكره في مختصر البلدان، ويمكن أن يكون المراد في الرجز، فتأمل.

### Türkçe

**العجلزة**، kesre ve fetha ile: yaratılışı (bünyesi) şiddetli olan at; kesre Kays içindir; **الصحاح**’ta: Abdülkays içindir; fetha Temîm içindir. Ve denildi ki: o, şiddetli bağlanmış, toplanmış, kalın olandır. Bazıları dedi ki: bunu **جلز الخلق**’tan aldı; bu kıyasta câiz değildir; fakat ikisi, harfleri uyuşmuş iki isimdir ve bunun benzeri gelebilir; o, bina aslında ayrıdır. Ve erkeğe **عجلز** denilmez. Bunun benzeri: **فرس روعاء**; o, sert, zeki olandır; erkeğe **أروع** denilmez. Yine **فرس شوهاء**; erkeğe **أشوه** denilmez; o, yanakları geniş olandır. Evet denilir: **جمل عجلز** ve **ناقة عجلزة** yani güçlü, şiddetli; bu niteleme atlarda daha bilinir. Cevherî, Bişr b. Ebî Hâzim’den inşad etti:
  Ve atlar ki, bir atlar topluluğuyla giydirildim                      **شقاء** **عجلزة** **وقاح** üzerine
  Şahsı ona benzer; atlar da hevesle koşar                      gölge koşuşu gibi, kanadı gevşek
**الشقاء**: uzun kısrak; **الوقاح**: toynağı sert olan. Ezherî dedi ki: **عجلزة**, kesre ile: çölde, Ebû Mûsâ’nın kuyularının karşısında, bilinen bir kumluktur; **عجالز** üzerine cem‘ olunur. Onu Zü’r-Rumme zikretti de dedi ki:
  **العجالز** üzerine yarım gün geçtiler                      ve bağları ve dostlukları yaklaştırdılar
Sâgânî dedi ki: Zü’r-Rumme’nin şiirinde, başı şu olan kasidesinde beyti bulmadım:
  Komşunun kervanı develeri çöktürdü                      sanki yüklenmek istiyorlar
Yemen ve Irak’ta karşılaştırıp tashih ettiğim divanının nüshamda; fakat ondan, nefeslerinin tatlılığından ve lafızlarının akıcılığından damlalar damlar. Ancak o, İbn Ahmer’indir; rivayet: **وقفن**. **العجالز**’in zikri, İhâb b. Umeyr el-Absî’nin recezinde de vâki olmuştur:
  Köyleri **العجالز**’e doğru yaz sıcağı bastı                      **شغب** **الجمح** **الجوامز**’i geri çevirir
Ve o, Cevherî’nin zikrettiği **عجلزة**’nin cem‘idir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **رملة عجلزة**: iri, sert. Ve **كثيب عجلز**: iri, sert. Ve **العجالز**: Necd’de Dubbe’ye ait sulardır; onu **مختصر البلدان**’da böyle zikretti. Ve recezde muradın bu olması mümkündür; öyleyse düşün.
