# عجل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عجل

عَجِلَ
1 عَجِلَ ذ , [aor. عَجَلَ ,] (S, Mgh, O, Msb, K,) inf. n. عَجَلٌ and عَجَلَةٌ, (S, * Mgh, O, * Msb, K, *) He hasted, hastened, made haste, or sped; he was, or became, hasty, speedy, quick, or expeditious; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ تعجّل; (Mgh, Msb, K;) and ↓ عجّل, [app. for عجّل نَفْسَهُ,] inf. n. تَعْجِيلٌ; (K;) and ↓ استعجل; (Mgh, Msb;) or this last signifies he required himself to haste, &c., constraining, or tasking, himself to do so. (Sb, K.) [See also عَجَلٌ below.] One says, عَجِلْتُ لَهُ [I hasted, &c., to him, or it]. (O.) And عَجِلْتُ بِهِ [I was quick, or beforehand, with him]: see 4. (Mgh.) And عَجِلْتُ اـِلَى الشَّىْءِ I preceded, outwent, or got first, to the thing. (Msb.) ― -b2- Also i. q. حَضَرَ [meaning It was, or became, present, or ready; said of a price, hire, payment, or the like; contr. of أَجِلَ]. (Msb.) ― -b3- And عَجِلَ مِنْهُ He turned aside from him, or it. (TA.) -A2- [It is also trans., as having, or implying, the meaning of سَبَقَ:] see 4.

عجّلهُ
2 عجّلهُ ذ , inf. n. تَعْجِيلٌ: see 4, in two places. ― -b2- [It generally relates to some inanimate object.] It is said in the Kur [xxxviii. 15], رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الحِسَابِ [O our Lord hasten to us our portion before the day of reckoning]: (TA:) accord. to some, our portion of punishment: but accord. to Sa'eed Ibn-Jubeyr, it means, of Paradise. (TA in art. قط.) And you say, عَجَّلْتُ اـِلَيْهِ المَالَ I brought, or conveyed, hastily, or speedily, to him the property; or hastened its coming to him. (Msb.) And عَجَّلْتُ لَهُ مِنَ الثَّمَنِ كَذَا I paid him in advance, of the price, such a sum. (S, O.) And عَجَّلَهُ مِنَ الكِرَآءِ كَذَا He gave him in ready money, [or promptly, or quickly, or in advance,] of the hire, such a sum. (Mgh.) And عَجَّلَ لَهُ الثَّمَنَ He gave to him [in ready money, or promptly, or quickly, or in advance, the price]. (Mgh.) And عجّل نَقْدَهُ [He paid it in ready money, promptly, or quickly]. (ISk, S and K in art. زكأ.) And بِعْتُهُ تَعْجِيلًا بِتَعْجِيلٍ [I sold it, or I sold to him, present, or ready, merchandise, for present, or ready, money]. (S voce نَاجِزٌ, q. v.) And عَجَّلْتُ اللَّحْمَ, (S, O,) inf. n. as above, (TA,) I cooked the flesh-meat in haste. (S, O.) And ↓ لَوْ عَجَّلْتَ بِأَيِّمِكَ العَجُولَ, a prov., [which, app., is properly rendered Would that thou didst hasten, with thy husbandless woman, the early portion of food called عَجُول, or the right reading may be العِجَّوْلَ,] meaning عَجِّلْ بِهَا الزَّوَاجَ [(assumed tropical:) hasten thou, with her, i. e. with thy husbandless woman, marriage]. (TA.) One says also عَجَّلْتُمْ like as one says لَهَّنْتُمْ [i. e. Ye supplied, or fed, with the early portion of food called لُهْنَة; which is also called عَجُول, or عِجَّوْل, &c.]. (S, TA. [For لَهَّنْتُمْ, Golius appears to have read لَهَّيْتُمْ, which is evidently wrong.]) ― -b3- عجّل أَقِطَهُ, inf. n. as above; and ↓ تعجّلهُ; He made his [preparation of dried curd called] اقط into what are termed عَجَاجِيل, (K, TA,) pl. of عُجَّالٌ: (TA:) or you say, عَجَّلْتُ أَقِطِى عَجَاجِيلَ [I made my اقط into عجاجيل]. (O.) -A2- See also 1, first sentence.

عاجلهُ
3 عاجلهُ ذ [inf. n. مُعَاجَلَةٌ] i. q. بَادَرَهُ [He hastened, or made haste, or strove to be first or beforehand, in doing, or attaining, or obtaining, it]; (M and K in art. بدر;) namely, a thing. (M ibid.) And عاجل غَيْرَهُ اـِلَيْهِ i. q. بَدَرَهُ اليه, (M and K in art. بدر,) like بَادَرَهُ اليه [He hastened with another, or vied or strove with him in hastening, to it, or to do, or attain, or obtain, it]. (M ibid.) ― -b2- [Also He dealt hastily with him.] And عاجلهُ بِذَنْبِهِ He punished him for his sin, or crime, or offence, (أَخَذَهُ بِهِ,) not granting him any delay, (S, TA. [For بِذَنْبِهِ, Golius appears to have read بِذَنَبِهِ.])

اعجلهُ
4 اعجلهُ ذ , (S, Mgh, Msb, TA,) inf. n. اـِعْجَالٌ; (TA;) and ↓ عجّلهُ, inf. n. تَعْجِيلٌ; (S, O, TA;) and ↓ تعجّلهُ; (S;) and ↓ استعجلهُ; (K, TA;) He incited, excited, urged, instigated, induced, or made, him to haste, hasten, make haste, speed, or be quick; (S, Mgh, Msb, K, TA;) and commanded, or bade, him, to haste, &c. (K.) One says, أَعْجَلَنِىفَعَجِلْتُ لَهُ [He incited me, &c., to haste, &c., and I hasted, &c., to him]. (O, TA.) And it is said in the Kur [xiii. 7], ↓ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ [And they incite thee to haste with that which is evil before that which is good]: and [in xxii. 46 and xxix. 53,] ↓ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ [And they incite thee to haste with the punishment]: (TA:) and بِنَفْسِهِ ↓ استعجل signifies He hastened himself. (MA.) ― -b2- اعجلهُ signifies also [He incited him to haste, &c., by going before him: and hence it is expl. as meaning also] سَبَقَهُ [i. e. he preceded him, or it; he had, got, or took, precedence of him, or it; he was, or became, beforehand with him, or it; or he anticipated him, or it]; as also ↓ عجّلهُ; and ↓ استعجلهُ: (K:) or ↓ اِسْتَعْجَلْتُهُ signifies I went before him, or preceded him, (S, O, TA,) and so incited him to haste: (TA:) and أَمْرَ رَبِّكُمْ ↓ أَعَجِلْتُمْ, in the Kur [vii. 149], means أَسَبَقْتُمْ [i. e. Have ye anticipated the command of your Lord?]: (S, O:) or have ye left [the fulfilment of] the command of your Lord incomplete? (Ksh, Bd;) عَجِلَ being made to imply, (Ksh,) or as though it were made to imply, (Bd,) the meaning of سَبَقَ, wherefore it is made trans. like this latter verb; (Ksh, Bd;) the phrase meaning أَعَجِلْتُمْ عَنْ أَمْرِ رَبِّكُمْ. (Ksh.) وَمَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ, in the Kur [xx. 85, lit. And what caused thee to hasten from thy party?], means [virtually] كَيْفَ سَبَقْتَهُمْ [i. e. how is it that thou camest before thy party?]. (O.) ― -b3- One says also, اعجل الشَّىْءَ عَنْ وَقْتِهِ [He did the thing hastily, or hurriedly, before its time]. (O and K in art. غرض.) And اعجلهُ عَنْ اـِدْرَاكِهِ [He made it, or did it, hastily, or hurriedly, or he hurried it, before, or so as to prevent, its becoming mature]. (S and K * in art. فطر.) And أَعْجَلْتُهُ عَنِ اسْتِلَالِ سَيْفِهِ i. e. ↓ عَجِلْتُ بِهِ [I was quick, or beforehand, with him, and] I flurried him, so that he could not draw his sword: whence the saying, رَأَى صَيْدًا فَرَكِبَ فَرَسَهُ وَأُعْجِلَ عَنْ حَرْبَتِهِ أَوْ سَوْطِهِ [He saw an animal of the chase, and he mounted his horse, or mare, and was incited by haste so as to be prevented from taking his dart or his whip]: and the saying, هَلَاكُ المَالِ أَعْجَلَهُ عَنْ أَدَائِهَا, meaning مَنَعَهُ [i. e. The perishing of the cattle, or property, prevented, or precluded, him from paying it], namely, the زَكَاة [or poor-rate]; which is an instance of the extension of the signification. (Mgh.) ― -b4- أَعْجَلَتْ said of the pregnant, (O,) or of a she-camel, (K,) [as though for اعجلت وَلَدَهَا,] She brought forth, (O,) or cast, (K,) her offspring before its maturity. (O, K.) ― -b5- And اعجل said of palmtrees, (نَخْل,) They had ripe fruit before its full time. (Mgh.) ― -b6- And, said of a camel, He leaped [up] when the rider had mounted him and had not yet become firmly seated upon him. (TA.) [See مُعْجِلٌ.]

5 تَعَجَّلَ as intrans.: see 1, first sentence. ― -b2- Hence, تعجّل الحَرُّ The heat came speedily, or quickly. (Mgh.) And تعجّل الثَّمَنُ [The price was, or became, given in ready money, or promptly, or quickly, or in advance]. (Msb in art. نض.) ― -b3- And تعجّل الشَّىْءُ The thing came before its time. (W p. 83.) -A2- تعجّل مِنَ الكِرَآءِ كَذَا (S, Mgh, O) He took, or received, in ready money, or promptly, or quickly, [or in advance,] of the hire, such a sum. (Mgh.) And تعجّل المَالَ He took, or received, promptly, or quickly, [or in advance,] the property. (Msb.) ― -b2- تَعَجَّلْتُ الشَّىْءَ I constrained myself to do the thing in haste. (Ham p. 28.) ― -b3- And تَعَجَّلْتُ خَرَاجَهُ I constrained him to hasten [the payment of] his [tax called] خراج. (TA.) ― -b4- See also 4, first sentence. ― -b5- And see 2, near the end.

10 اـِسْتَعْجَلَ as intrans.: see 1, first sentence. -A2- اِسْتَعْجَلْتُهُ I desired, or required, or demanded, his hasting, or speeding, or being quick. (S, O.) And استعجل الشَّىْءَ He desired, or required, or demanded, the thing's being speedy, or quick, not waiting patiently until its time, or full time. (Ham p. 665.) See also 4, in six places.

عُجْلٌ
عُجْلٌ ذ : see عُجَالَةٌ.

عِجْلٌ
عِجْلٌ ذ A calf the young one of the بَقَرَة, (Aboo-Kheyreh, S, Mgh, O, Msb, K,) [both domestic and wild, which latter is a bovine antelope,] from the time when his mother brings him forth (Aboo-Kheyreh, Mgh, TA) until a month old; (Aboo-Kheyreh, Mgh, Msb, TA;) after which [accord. to some] he is called بَرْغَزٌ, when about two months old; and then he is called فَرْقَدٌ: (Aboo-Kheyreh, TA:) or he is thus called while in the first year, then تَبِيعٌ, (S and Sgh and K in art. سلغ,) or, correctly, accord. to IB, he is called while in the first year عِجْلٌ and تَبِيعٌ, (TA in that art.,) then جَذَعٌ, then ثَنِىٌّ, then رَبَاعٍ, then سَدِيسٌ, then سَالِغُ سَنَةٍ and سَالِغُ سَنَتَيْنِ and so on: (S and Sgh and K ibid.:) the fem. is with ة: (Abu-l-Jarrلh, S, O, Msb:) pl. of the masc. عِجَلَةٌ (Mgh, Msb) and عُجُولٌ (Msb, TA) and, of pauc., أَعْجِلَةٌ and أَعْجَالٌ; (IB, TA;) [and of the fem. عِجَلٌ;] but as to عِجَالٌ as a pl., [Mtr says,] I have not heard it: (Mgh:) and ↓ عِجَّوْلٌ signifies the same as عِجْلٌ; (S, Mgh, O, K;) fem. with ة; (TA;) and pl. عَجَاجِيلُ. (S, Mgh, O, K.)

عَجَلٌ
عَجَلٌ ذ and ↓ عَجَلَةٌ, both inf. ns. of عَجِلَ [q. v.], (Mgh, Msb,) are Syn. with سُرْعَةٌ; (K;) contr. of بُطْءٌ: (S, O:) the latter is expl. by Th as signifying the seeking, and pursuing, or endeavouring after, a thing before its proper time, or season; and as proceeding from the desire of the soul; wherefore it is generally discommended in the Kur-لn, so that it is said to be from the Devil. (TA.) It is said in the Kur [xxi. 38], خُلِقَ الْاـِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ, meaning, it is said, Man is composed of haste; (O;) so says Fr, and in like manner says Aboo-Is-hلk; (T, TA;) to denote the excess of this attribute in him: (T, O, TA:) or, accord. to Th, (TA,) the phrase is inverted, the meaning being, haste is created from man; (Msb, TA;) but IJ disapproves this explanation, and also another which will be mentioned in what follows. (TA.) -A2- عَجَلٌ signifies also Food that is hastily prepared, and brought, before the [meal called] غَدَآء has become matured. (TA.) [See also عُجَّالٌ.] -A3- Also Clay, or earth; syn. طِينٌ: (IAar, O, K:) or black mud, or black fetid mud; syn. حَمْأَةٌ: and ↓ عَجَلَةٌ has both of these meanings, i. e. طِينٌ and حَمْأَةٌ: (O, * K:) the former of these two significations of عَجَلٌ is said by AO to be of the dial. of Himyer; and IAar says that it is what is meant in the phrase in the Kur [xxi. 38] cited above; but Ibn-'Arafeh disapproves this; (O, TA;) and so does Az; and Er-Rلghib says that some expl. it as meaning in this instance stinking black mud, but that their saying is nought. (TA.) -A4- See also عَجَلَةٌ, in four places.

عَجُلٌ
عَجُلٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

عَجِلٌ
عَجِلٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ عَاجِلٌ (Msb, K) and ↓ عَجُلٌ (S, O, K) and ↓ عَجُولٌ (S, O) and ↓ عَجِيلٌ (K) and ↓ عَجْلَانُ (S, Mgh, O, Msb, K) Hasting, hastening, making haste, or speeding; [thus more properly the first and second, and often the last; the rest generally signifying] hasty, speedy, quick, or expeditious: (S, Mgh, O, Msb, * K:) pls., (K, TA,) all of ↓ عَجْلَانُ, (TA,) عَجَالَى and عُجَالَى and عِجَالٌ; (K, TA;) the first and last of which pls., as pls. of عَجْلَى [fem. of عَجْلَانُ], are applied to women (S, O, TA) also: (TA:) عَجِلٌ has no broken pl., nor has ↓ عَجُلٌ: (Sb, TA:) ISk says that, for the dim. of عَجِلٌ, they use ↓ عُجَيْلَانُ, as formed from عَجْلَانُ; though they also form it regularly, saying ↓ عُجَيْلٌ; but the former is the better. (O, TA.)

عُجْلَةٌ
عُجْلَةٌ ذ : see عُجَالَةٌ.

عِجْلَةٌ
عِجْلَةٌ ذ fem. of عِجْلٌ [q. v.]. (Abu-l-Jarrلh, S, O, Msb.) -A2- Also A water-skin, or skin for water and for milk; syn. سِقَآءٌ: (S, O, K:) pl. عِجَلٌ and عِجَالٌ. (S, O.) ― -b2- And A [water-wheel such as is called] دُولَاب: (IAar, O, K: [see also عَجَلَةٌ:]) pls. as above. (K.) -A3- And A species of plant, (S, O, K, TA,) which extends along the ground, (TA,) also called وَشِيجٌ [q. v.]: (O, TA:) AHn says of the وشيج, on the authority of Aboo-Ziyلd, it grows, at first, from one root, then branches forth upon the surface of the earth, in innumerable branches, every branch having a knot, or joint, (كَعْبٌ,) from which knot, or joint, grow other branches; it cleaves to the ground, not rising high; its leaves are like those of wheat; and while green, it is called عِجْلَة; (O;) and it is the best of pasture, and is not [what is termed] a بَقْل: (O, TA:) and it is said to be a tree having leaves and joints, or knots, (كُعُوب,) and pliant canes, [for قضب in my original, I read قَصَب, (see وَشِيجٌ,)] long, or elongated, with a fruit like the foot of the domestic fowl, contracted, which, when it dries up, opens; and not having any blossom. (TA.) See also عِجَالَةٌ.

عَجَلَةٌ
عَجَلَةٌ ذ : see عَجَلٌ, first sentence. -A2- Also [A cart, or wheeled carriage of any kind;] the thing, (S, O,) or آلَة [meaning آلَةُ حَمْلٍ i. e. instrument of carriage], (K,) that is drawn along by the bull: (S, O, K:) said by Er-Rلghib to be so called because of the quickness of its passing along: (TA:) pl. ↓ عَجَلٌ [or rather this is a coll. gen. n.] and [pl. of pauc.] أَعْجَالٌ (S, O, K) and [of mult.] عِجَالٌ. (K.) ― -b2- And Pieces of wood constructed, (K,) or a piece of wood, (Msb,) or a thing that is constructed like the [women's camel-vehicle called] مِحَفَّة, (Mgh,) upon which burdens are carried: (Mgh, Msb, * K:) pl. [or coll. gen. n.] ↓ عَجَلٌ. (Mgh, Msb.) ― -b3- And A [water-wheel such as is called] مَنْجَنُون (S, O) or دُولَاب (K) upon which water is drawn: (S, O: [see also عِجْلَةٌ:]) or a مَحَالَةٌ [app. meaning a great sheave of a pulley by means of which camels draw water]: (K:) pl. [or coll. gen. n.] ↓ عَجَلٌ. (S, O.) ― -b4- And A piece of wood lying transversely, or horizontally, upon the نَعَامَة [or rather نَعَامَتَانِ or two posts] of the well, to which the large bucket is suspended: (El-Kilلbee, S, O, K: [see زُرْنُوقٌ:]) pl. [or coll. gen. n.] ↓ عَجَلٌ. (TA.) ― -b5- And A kind of ladder made from a palm-tree, like the نَقِير, (O, K,) which is the trunk of a palm-tree hollowed, and having the like of steps made in it: mentioned in a trad. as the means of ascending to an upper chamber. (O.) ― -b6- And A small [leathern vessel for water such as is called an] اـِدَاوَة: and some say, a [leathern water-bag such as is called] مَزَادَة. (TA.) ― -b7- And i. q. كَارَةُ ثَوْبٍ [app. A garment made up into a bundle]: pl. عِجَالٌ and أَعْجَالٌ, by the rejection of the augmentative [ة in the sing.]. (TA.) ― -b8- And A rock [that is as though] growing forth by itself upon rugged, elevated, hard ground. (AA, O.) ― -b9- See also عَجَلٌ, latter half.

عَجْلَانُ
عَجْلَانُ ذ : see عَجِلٌ, in two places. ― -b2- [Hence,] قَوْسٌ عَجْلَى A bow of which the arrow is quick [in its flight]. (AHn, K.) ― -b3- And أُمُّ عَجْلَانَ A certain bird, (S, O, K,) black, but white in the base of the tail, that moves about its tail much, or often; also called الفَتَّاحُ. (O.) ― -b4- And العَجْلَانُ is [a name of The month] شَعْبَانُ: so called because of the quickness of its passing away and coming to an end; (L, K; [in the latter of which, in some copies, وَنَفَاذِهِ is erroneously put for وَنَفَاذِهِ;]) i. e. because of its seeming short on account of the fast that follows it. (L.)

عَجُولٌ
عَجُولٌ ذ : see عَجِلٌ. ― -b2- Also A she camel distracted, or confounded, or perplexed, having lost her young one; (S, O, K; *) because of her quickness in her motions, (K, TA,) i. e. in her coming and going, (TA,) by reason of impatience: (K, TA:) and a woman bereft of her child: pl. عُجُلٌ, (O, K,) and, accord. to the K, عَجَائِلُ, but correctly ↓ مَعَاجِلُ, as in the L, an anomalous pl. (TA.) ― -b3- And العَجُولُ signifies Death, or the decree of death; syn. المَنِيَّةُ: (AA, K, TA:) because it [often] hurries him whom it befalls so as to prevent him from reaching his family. (TA.) ― -b4- See also عُجَّالٌ: and see a phrase in the latter half of the second paragraph of this art.

عَجِيلٌ
عَجِيلٌ ذ : see عَجِلٌ.

عُجَيْلٌ
عُجَيْلٌ ذ a dim. of عَجِلٌ, q. v. (O, TA.) ― -b2- See also عُجَّالٌ.

عُجَالَةٌ
عُجَالَةٌ ذ (S, O, K) and ↓ عِجَالَةٌ (O, K) and ↓ عُجْلٌ and ↓ عُجْلَةٌ (Ibn-'Abbلd, O, K) A thing that one takes hastily, or quickly: (S, O, K:) and the first, [or all,] the rider's provision of food whereof the eating does not fatigue, as dates, and meal of parched barley; (Meyd, TA;) because he desires its readiness, for the journeying hurries him so as to prevent his having food prepared with pains: (TA:) and hasty provision for a guest. (Har p. 84.) One says, التَّمْرُ عُجَالَةُ الرَّاكِبِ [Dates are the hastily-taken food of the rider]: (S, O:) and so, الثَّيِّبُ [q. v.]; (S, O;) which is a prov., (S,) said by A'Obeyd to be used in urging one to be content with a little of what is wanted when much thereof is unattainable. (Meyd.) ― -b2- Also, the same four words, The milk which the مُعَجِّل [q. v.] draws; and so ↓ اـِعْجَالَةٌ: (K:) or this last signifies the milk (S, O, TA) of his camels (TA) which the pastor hastens to bring (S, O, TA) to his family before the [fresh] milking, (S, O,) or when his camels return from the water; and its pl. is اـِعْجَالَاتٌ: (TA:) and عُجَالَةٌ signifies the milk which the pastor carries from the place of pasture to the owners of the sheep or goats before the sheep or goats return; this being done only when there is abundance of milk. (IAth, O, TA.)

عِجَالَةٌ
عِجَالَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also A certain plant: (K, TA:) said to be the ↓ عِجْلَة mentioned above. (TA.)

عُجَيْلَةٌ
عُجَيْلَةٌ ذ : see what next follows.

عُجَيْلَى
عُجَيْلَى ذ A certain quick pace; (As, O, K;) as also ↓ عُجَيْلَةٌ, (K,) and ↓ عُجَّيْلَى, mentioned, and thus written, by Ibn-Wellلd, like سُمَّيْهَى. (TA.)

عُجَيْلَانُ
عُجَيْلَانُ ذ an anomalous dim. of عَجِلٌ, q. v. (O, TA.)

عُجَّالٌ
عُجَّالٌ ذ and ↓ عِجَّوْلٌ A thing with which one hastes [i. e. an early portion of food that one eats] before the [morning-meal called] غَدَآء; i. q. لُهْنَةٌ; (Th, TA;) and (TA) so ↓ عَجُولٌ; (K, TA;) or, some say, it is [correctly] عِجَّوْلٌ, as above; (TA;) so too ↓ عُجَيْلٌ: (K:) or this last signifies food that is presented to a party before a preparation has been made for them. (IDrd, O, K.) [See also عَجَلٌ.] ― -b2- Also (i. e. عُجَّالٌ and ↓ عِجَّوْلٌ) A كَفّ [or cake of the length and thickness of the hand] of حَيْس [or dates mixed and kneaded with clarified butter and with the preparation of dried curd called أَقِط, &c.], (K, TA, accord. to several copies of the K جُمَّاعُ كَفٍّ [which means the same],) or of dates [alone], which is eaten in haste: (K:) or (K, TA, in some copies of the K “ and ”) a handful of dates kneaded with سَوِيق [or meal of parched barley or wheat], (ISh, O, K, the last in two places,) or with أَقِط: (ISh, O:) pl. عَجَاجِيلُ: (TA:) which signifies [also] certain things of أَقِط, made in a long form, of the thickness of the hand, (ISh, O, K,) and of the length thereof, like the عَجَاجِيل of dates and حَيْس; one of which is called عُجَّالٌ. (ISh, O.)

عِجَّوْلٌ
عِجَّوْلٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places. -A2- And see also عِجْلٌ.

عُجَّيْلَى
عُجَّيْلَى ذ : see عُجَيْلَى.

عَاجِلٌ
عَاجِلٌ ذ : see عَجِلٌ. [Also Fleeting; quickly transitory.] ― -b2- And Present; ready; (Msb;) not delayed; (PS;) [applied to a price, hire, payment, or the like;] contr. of آجِلٌ; (S, O, K;) as applied to anything. (K.) عَاجِلٌ بِعَاجِلٍ [Ready merchandise with ready money] is like نَاجِزٌ بِنَاجِزٍ, and يَدٌ بِيَدٍ. (TA in art. نجز.) ― -b3- And hence, [or because fleeting, or quickly transitory,] العَاجِلَةُ signifies The present hour or time: (Msb:) and the present dwelling, abode, world, life, or state of existence: (TA:) contr. of الآجِلَةُ, (S, O, TA,) in relation to anything. (TA.)

أَعْجَلُ
أَعْجَلُ ذ [More, and most, hasty, speedy, quick, or expeditious: and more, and most, fleeting, or short-lived]. They say, in relation to the affecting of hardiness, or strength, and endurance, and to soundness of body, لَيْتَنِى وَفُلَانًا يُفْعَلُ بِنَا كَذَا حَتَّى يَمُوتَ الأَعْجَلُ [Would that such a thing might be done to me and such a one until the more short-lived die]. (O.)

اـِعْجَالَةٌ
اـِعْجَالَةٌ ذ : see عُجَالَةٌ, last sentence.

أَعَاجِلُ
أَعَاجِلُ ذ [mentioned by Freytag, on the authority of the Deewلn of the Hudhalees, as a pl. derived by some from عِجْلٌ, and signifying Little ones (“ parvi ”)].

مُعْجَلٌ
مُعْجَلٌ ذ A young camel brought forth before the completion of the year, and living. (K.)

مُعْجِلٌ
مُعْجِلٌ ذ and ↓ مُعَجِّلٌ and ↓ مِعْجَالٌ A she-camel that brings forth before the completion of the year, and whose young one lives: (K:) or مُعْجِلَةٌ and ↓ مِعْجَالٌ signify the pregnant that brings forth her young before its full time: (O:) or مُعْجِلَةٌ signifies a she-camel that casts her young prematurely: (TA:) and مُعْجِلٌ applied to a بَقَرَة [meaning a cow, either domestic or wild, the latter being a bovine antelope], (S, O, Msb, K,) having a calf, (S, Msb, K,) or having her calf with her. (O.) ― -b2- Also [i. e. the three epithets first mentioned], A she-camel that leaps [up] when the foot is put in her stirrup; as also مُعْجِلَةٌ: (K:) or thus this last word: (O:) or ↓ مِعْجَالٌ is so applied, like مُعْجِلَةٌ; and is in like manner applied to a he-camel; meaning that rises and leaps &c. as above. (TA.) ― -b3- Also, (K,) or ↓ مِعْجَالٌ [only], (TA,) A palm-tree that matures its fruit on the first occasion of its bearing. (K, TA.)

مُعَجِّلٌ
مُعَجِّلٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- Also One who brings to his family the اـِعْجَالَة (S, O) or عُجَالَة [q. v.]; (K;) as also ↓ مُتَعَجِّلٌ: (S, O, K:) or one who brings the اـِعْجَالَة from the camels pasturing at a distance from their owners. (TA.) ― -b3- And The pastor who milks the camels once while they are in the pasture. (K.)

مِعْجَالٌ
مِعْجَالٌ ذ : see مُعْجِلٌ, in four places. ― -b2- Also sing. of مَعَاجِيلٌ (A, TA) which means, The مُخْتَصَرَات [i. e. nearer, or nearest, (in art. خصر erroneously written مُخْتَصِرَات,)] of the roads, or ways. (A, O, K, TA.) One says also, أَخَذْتُ مِنَ الطَّرِيقِ ↓ مُسْتَعْجِلَةً (O, K, in the CK مُسْتَعْجَلَةً,) [I took a short cut,] and هٰذِهِ الطَّرِيقِ ↓ مُسْتَعَجِلَاتُ [These are the short cuts]: both denote nearness and shortness. (O, K.)

مَعَاجِلُ
مَعَاجِلُ ذ an anomalous pl. of عَجُولٌ, q. v. (L, TA.)

مُتَعَجِّلٌ
مُتَعَجِّلٌ ذ : see مُعَجِّلٌ.

مُسْتَعْجِلَةٌ
مُسْتَعْجِلَةٌ ذ and its pl.: see مِعْجَالٌ. ― -b2- المُسْتَعْجِلَةُ is a name of A certain plant that fattens women; also called العُرُوقُ البِيضُ. (K in art. عرق.)

### Türkçe

عَجِلَ
1 **عَجِلَ** ذ , [muzâri‘ **عَجَلَ** ,] (S, Mgh, O, Msb, K,) mastar ismi **عَجَلٌ** ve **عَجَلَةٌ**, (S, * Mgh, O, * Msb, K, *) O acele etti, çabuk davrandı, acelecilik yaptı yahut süratle gitti; aceleci, süratli, çabuk yahut çabuk iş görür oldu; (S, Mgh, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **تعجّل**; (Mgh, Msb, K;) ve ↓ **عجّل**, [görünüşe göre **عجّل نَفْسَهُ** yerine,] mastar ismi **تَعْجِيلٌ**; (K;) ve ↓ **استعجل**; (Mgh, Msb;) yahut bu sonuncusu, kendisini acele etmeye vb. zorladı, kendisini buna mecbur etti yahut kendisine bunu yükledi, mânâsınadır. (Sb, K.) [Aşağıda **عَجَلٌ**’e de bak.] Denir ki, **عَجِلْتُ لَهُ** [Ona yahut ona dair acele ettim, vb.]. (O.) Ve **عَجِلْتُ بِهِ** [Onunla çabuk davrandım yahut onun önüne geçtim]: 4’e bak. (Mgh.) Ve **عَجِلْتُ اـِلَى الشَّىْءِ** Şeye önce vardım, onu geçtim yahut şeye ilk ulaştım. (Msb.) ― -b2- Ayrıca **حَضَرَ** ile aynı mânâdadır [yani: hazır oldu yahut hazır hâle geldi; bir fiyat, kira, ödeme yahut benzeri hakkında söylenir; **أَجِلَ**’in zıddıdır]. (Msb.) ― -b3- Ve **عَجِلَ مِنْهُ** Ondan yahut ondan (şeyden) yüz çevirdi. (TA.) -A2- [Ayrıca, **سَبَقَ** mânâsını taşıması yahut ima etmesi bakımından müteaddîdir:] 4’e bak.

عجّلهُ
2 **عجّلهُ** ذ , mastar ismi **تَعْجِيلٌ**: iki yerde 4’e bak. ― -b2- [Genellikle cansız bir şeye taalluk eder.] Kur’ân’da [xxxviii. 15], **رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الحِسَابِ** [Ey Rabbimiz, hesab günü gelmeden önce payımızı bize çabuklaştır]: (TA:) bazılarına göre, azaptan payımız; fakat Sa‘îd İbn-Cübeyr’e göre, Cennet’ten (payımız) demektir. (TA, **قط** maddesinde.) Ve dersin ki, **عَجَّلْتُ اـِلَيْهِ المَالَ** Malı ona aceleyle yahut süratle götürdüm yahut ona ulaşmasını çabuklaştırdım. (Msb.) Ve **عَجَّلْتُ لَهُ مِنَ الثَّمَنِ كَذَا** Fiyattan ona peşin olarak şu kadar ödedim. (S, O.) Ve **عَجَّلَهُ مِنَ الكِرَآءِ كَذَا** Kiradan ona peşin para olarak [yahut derhal, yahut çabucak, yahut peşin] şu kadar verdi. (Mgh.) Ve **عَجَّلَ لَهُ الثَّمَنَ** Ona [peşin para olarak, yahut derhal, yahut çabucak, yahut peşin] fiyatı verdi. (Mgh.) Ve **عجّل نَقْدَهُ** [Onu peşin para olarak, derhal yahut çabucak ödedi]. (ISk, S ve K, **زكأ** maddesinde.) Ve **بِعْتُهُ تَعْجِيلًا بِتَعْجِيلٍ** [Onu sattım; yahut ona, peşin yahut hazır malı, peşin yahut hazır para karşılığında sattım]. (S, **نَاجِزٌ** maddesinde, bk.) Ve **عَجَّلْتُ اللَّحْمَ**, (S, O,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Eti aceleyle pişirdim. (S, O.) Ve ↓ **لَوْ عَجَّلْتَ بِأَيِّمِكَ العَجُولَ**, bir darbımeseldir, [ki görünüşe göre doğru tercümesi: “Keşke kocasız kadınınla, **عَجُول** denilen erken yiyecek payını çabuklaştırsaydın”; yahut doğru okunuş **العِجَّوْلَ** olabilir,] mânâsı **عَجِّلْ بِهَا الزَّوَاجَ** [(mecazen farz edilerek:) onunla, yani kocasız kadınınla, evliliği çabuklaştır]. (TA.) Yine denir ki **عَجَّلْتُمْ** tıpkı **لَهَّنْتُمْ** denildiği gibi [yani: **لُهْنَة** denilen erken yiyecek payıyla ikram ettiniz yahut yedirdiniz; ki buna **عَجُول** yahut **عِجَّوْل** da denir, vb.]. (S, TA. [**لَهَّنْتُمْ** için Golius’un **لَهَّيْتُمْ** okumuş olması görünür ki yanlıştır.]) ― -b3- **عجّل أَقِطَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi; ve ↓ **تعجّلهُ**; Onun **اقط** denilen [kurutulmuş yoğurt/lor hazırlığını] **عَجَاجِيل** denilen şeye çevirdi, (K, TA,) **عُجَّالٌ**’ın çoğulu: (TA:) yahut dersin ki, **عَجَّلْتُ أَقِطِى عَجَاجِيلَ** [**اقط**’umu **عجاجيل** yaptım]. (O.) -A2- 1’in ilk cümlesine de bak.

عاجلهُ
3 **عاجلهُ** ذ [mastar ismi **مُعَاجَلَةٌ**] **بَادَرَهُ** ile aynı mânâdadır [O, onda acele etti yahut acelecilik yaptı yahut onu yapmada, ona erişmede yahut onu elde etmede ilk olmağa çalıştı]; (M ve K, **بدر** maddesinde;) yani bir şeyde. (M, aynı yerde.) Ve **عاجل غَيْرَهُ اـِلَيْهِ** **بَدَرَهُ اليه** ile aynı mânâdadır, (M ve K, **بدر** maddesinde,) **بَادَرَهُ اليه** gibi [O, ona (şeye) doğru, bir başkasıyla birlikte acele etti; yahut ona doğru acele etmede onunla yarıştı yahut onunla çekişti; yahut onu yapmada, ona erişmede yahut onu elde etmede]. (M, aynı yerde.) ― -b2- [Ayrıca onunla aceleyle muamele etti.] Ve **عاجلهُ بِذَنْبِهِ** Onu günahı, suçu yahut kabahati sebebiyle cezalandırdı, (**أَخَذَهُ بِهِ,**) ona hiçbir mühlet vermeyerek, (S, TA. [**بِذَنْبِهِ** için Golius’un **بِذَنَبِهِ** okumuş olması görünür ki.])

اعجلهُ

4 **اعجلهُ** ذ , (S, Mgh, Msb, TA,) mastar ismi **اـِعْجَالٌ**; (TA;) ve ↓ **عجّلهُ**, mastar ismi **تَعْجِيلٌ**; (S, O, TA;) ve ↓ **تعجّلهُ**; (S;) ve ↓ **استعجلهُ**; (K, TA;) O, onu aceleye sevk etti, heyecanlandırdı, dürttü, kışkırttı, yöneltti, yahut ona acele etmeyi, acele etmesini, çabuk davranmasını, hızlanmasını veya çabuk olmasını yaptırdı; (S, Mgh, Msb, K, TA;) ve ona acele etmesini vb. emretti yahut buyurdu. (K.) Şöyle denir: **أَعْجَلَنِىفَعَجِلْتُ لَهُ** [O beni aceleye sevk etti vb., acele etmeye vb., ve ben ona acele ettim vb.]. (O, TA.) Ve Kur’ân’da [xiii. 7] şöyle denilmiştir: ↓ **وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ** [Ve onlar seni, iyi olandan önce kötü olanla aceleye sevk ederler]: ve [xxii. 46 ve xxix. 53’te,] ↓ **وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ** [Ve onlar seni azap ile aceleye sevk ederler]: (TA:) ve **بِنَفْسِهِ** ↓ **استعجل** “Kendisi acele etti” demektir. (MA.) ― -b2- **اعجلهُ** ayrıca [onu, önüne geçerek aceleye sevk etti; ve buradan, şu mânâda da açıklanır] **سَبَقَهُ** [yani ona, yahut ona karşı, öne geçti; ona, yahut ona karşı, öncelik elde etti, aldı; onunla, yahut onunla ilgili olarak, önce oldu; yahut onu, yahut onu ilgili olarak, önceledi]; keza ↓ **عجّلهُ**; ve ↓ **استعجلهُ**: (K:) yahut ↓ **اِسْتَعْجَلْتُهُ** “Ben onun önüne geçtim, yahut onu geçtim” demektir, (S, O, TA,) ve böylece onu aceleye sevk ettim: (TA:) ve Kur’ân’da [vii. 149] **أَمْرَ رَبِّكُمْ** ↓ **أَعَجِلْتُمْ**, **أَسَبَقْتُمْ** demektir [yani Rabbinizin emrini öne mi aldınız?]: (S, O:) yahut Rabbinizin emrini [yerine getirmeyi] eksik mi bıraktınız? (Ksh, Bd;) **عَجِلَ**’e, (Ksh,) yahut sanki ona, (Bd,) **سَبَقَ** mânâsı yüklenmiş olmakla; bu sebeple o, bu son fiil gibi müteaddî kılınmıştır; (Ksh, Bd;) ibare **أَعَجِلْتُمْ عَنْ أَمْرِ رَبِّكُمْ** mânâsındadır. (Ksh.) Kur’ân’da [xx. 85, lafzen: Ve seni kavminden acele ettiren nedir?] **وَمَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ**, [hakikatte] **كَيْفَ سَبَقْتَهُمْ** demektir [yani kavminden nasıl önce geldin?]. (O.) ― -b3- Şöyle de denir: **اعجل الشَّىْءَ عَنْ وَقْتِهِ** [O, şeyi vaktinden önce aceleyle yahut çabucak yaptı]. (O ve K, md. **غرض**’te.) Ve **اعجلهُ عَنْ اـِدْرَاكِهِ** [O, onu olgunlaşmasına erişmeden önce aceleyle yaptı; yahut onu, olgunlaşmasını engelleyecek şekilde aceleye getirdi]. (S ve K * md. **فطر**’te.) Ve **أَعْجَلْتُهُ عَنِ اسْتِلَالِ سَيْفِهِ** yani ↓ **عَجِلْتُ بِهِ** [Ben ona karşı çabuk davrandım, yahut ondan önce davrandım, ve] onu telaşlandırdım; öyle ki kılıcını çekemedi: buradan şu söz: **رَأَى صَيْدًا فَرَكِبَ فَرَسَهُ وَأُعْجِلَ عَنْ حَرْبَتِهِ أَوْ سَوْطِهِ** [O bir av hayvanı gördü; sonra atına (yahut kısrağına) bindi; ve mızrağını yahut kamçısını alması engellenecek şekilde aceleye sevk edildi]: ve şu söz: **هَلَاكُ المَالِ أَعْجَلَهُ عَنْ أَدَائِهَا**, **مَنَعَهُ** mânâsında [yani malın (yahut davarın) helâki onu onu ödemekten alıkoydu], yani **زَكَاة**’ı [yahut zekâtı]; bu, mânânın genişletilmesine bir örnektir. (Mgh.) ― -b4- Gebe hakkında, (O,) yahut bir dişi deve hakkında, (K,) **أَعْجَلَتْ** denildiğinde, [sanki **اعجلت وَلَدَهَا** yerine,] yavrusunu olgunlaşmadan doğurdu, (O,) yahut attı. (K,) (O, K.) ― -b5- Ve hurma ağaçları hakkında **اعجل** denildiğinde, (**نَخْل**, ) meyveleri tam vaktinden önce olgunlaştı. (Mgh.) ― -b6- Ve bir deve hakkında denildiğinde, binici ona binmiş ve henüz üzerinde sağlamca oturmamışken sıçradı. (TA.) [Bkz. **مُعْجِلٌ**.]

5 **تَعَجَّلَ** lâzım olarak: bkz. 1, ilk cümle. ― -b2- Buradan, **تعجّل الحَرُّ** Sıcak çabucak geldi. (Mgh.) Ve **تعجّل الثَّمَنُ** [Bedel peşin olarak, yahut derhal, yahut çabucak, yahut önceden verildi (yahut verilir oldu)]. (Msb md. **نض**’da.) ― -b3- Ve **تعجّل الشَّىْءُ** Şey vaktinden önce geldi. (W s. 83.) -A2- **تعجّل مِنَ الكِرَآءِ كَذَا** (S, Mgh, O) O, kiradan böyle bir meblağı peşin olarak, yahut derhal, yahut çabucak, [yahut önceden] aldı yahut teslim aldı. (Mgh.) Ve **تعجّل المَالَ** O, malı derhal, yahut çabucak, [yahut önceden] aldı yahut teslim aldı. (Msb.) ― -b2- **تَعَجَّلْتُ الشَّىْءَ** Ben kendimi şeyi aceleyle yapmaya zorladım. (Ham s. 28.) ― -b3- Ve **تَعَجَّلْتُ خَرَاجَهُ** Ben onu, onun **خراج**’ını [ödemesini] acele ettirmeye zorladım. (TA.) ― -b4- Ayrıca bkz. 4, ilk cümle. ― -b5- Ve bkz. 2, sona yakın.

10 **اـِسْتَعْجَلَ** lâzım olarak: bkz. 1, ilk cümle. -A2- **اِسْتَعْجَلْتُهُ** Ben onun acele etmesini, hızlanmasını, çabuk olmasını istedim, yahut gerekli gördüm, yahut talep ettim. (S, O.) Ve **استعجل الشَّىْءَ** O, şeyin çabuk olmasını, hızlı olmasını istedi, yahut gerekli gördü, yahut talep etti; vaktine yahut tam vaktine kadar sabırla beklemeyerek. (Ham s. 665.) Ayrıca bkz. 4, altı yerde.

**عُجْلٌ**
**عُجْلٌ** ذ : bkz. **عُجَالَةٌ**.

**عِجْلٌ**

**عِجْلٌ** ذ: **بَقَرَة**’nin yavrusu olan dana; annesinin onu doğurduğu zamandan (Aboo-Kheyreh, Mgh, TA) bir aylık oluncaya kadar; (Aboo-Kheyreh, Mgh, Msb, TA;) bundan sonra [bazılarına göre] yaklaşık iki aylık iken **بَرْغَزٌ** diye adlandırılır; sonra da **فَرْقَدٌ** diye adlandırılır: (Aboo-Kheyreh, TA:) yahut ilk yıl içinde iken böyle adlandırılır, sonra **تَبِيعٌ**, (S ve Sgh ve K, سلغ maddesinde,) yahut doğru olarak, IB’ye göre, ilk yıl içinde iken **عِجْلٌ** ve **تَبِيعٌ** diye adlandırılır, (TA o maddede,) sonra **جَذَعٌ**, sonra **ثَنِىٌّ**, sonra **رَبَاعٍ**, sonra **سَدِيسٌ**, sonra **سَالِغُ سَنَةٍ** ve **سَالِغُ سَنَتَيْنِ** ve böyle devam eder: (S ve Sgh ve K, aynı yerde:) müennesi ة iledir: (Abu-l-Jarrلh, S, O, Msb:) müzekkerin cem‘i **عِجَلَةٌ** (Mgh, Msb) ve **عُجُولٌ** (Msb, TA) ve azlık cem‘i olarak **أَعْجِلَةٌ** ve **أَعْجَالٌ**; (IB, TA;) [ve müennesin cem‘i **عِجَلٌ**;] fakat **عِجَالٌ**’a cem‘ olarak gelince, [Mtr der ki,] onu işitmedim: (Mgh:) ve ↓ **عِجَّوْلٌ** **عِجْلٌ** ile aynı mânâyı ifade eder; (S, Mgh, O, K;) müennesi ة iledir; (TA;) ve cem‘i **عَجَاجِيلُ**. (S, Mgh, O, K.)

**عَجَلٌ**

**عَجَلٌ** ذ ve ↓ **عَجَلَةٌ**, ikisi de **عَجِلَ**’in mastar isimleridir [bkz.], (Mgh, Msb,) **سُرْعَةٌ** ile eşanlamlıdır; (K;) **بُطْءٌ**’ün zıddıdır: (S, O:) ikincisi Th tarafından, bir şeyi kendi uygun vaktinden yahut mevsiminden önce istemek ve peşine düşmek, yahut ona yönelip çabalamak; ve nefsin arzusundan kaynaklanmak diye açıklanmıştır; bu sebeple Kur’ân’da genellikle yerilmiştir; öyle ki Şeytan’dan olduğu söylenmiştir. (TA.) Kur’da [xxi. 38] şöyle denilmiştir: **خُلِقَ الْاـِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ**, mânâsı, denildiğine göre, “İnsan aceleden bileşiktir”; (O;) Fr böyle söyler, Aboo-Is-hلk da aynı şekilde söyler; (T, TA;) onda bu vasfın aşırılığını göstermek için: (T, O, TA:) yahut Th’ye göre, (TA,) ibare ters çevrilmiştir; mânâ “acele insandan yaratılmıştır”dır; (Msb, TA;) fakat IJ bu açıklamayı da, ve aşağıda zikredilecek başka bir açıklamayı da uygun görmez. (TA.) -A2- **عَجَلٌ** ayrıca, [**غَدَآء** denilen] kuşluk yemeği olgunlaşmadan önce aceleyle hazırlanıp getirilen yiyecek demektir. (TA.) [Ayrıca **عُجَّالٌ**’a da bak.] -A3- Yine kil yahut toprak; **طِينٌ** eşanlamlısı: (IAar, O, K:) yahut kara çamur, yahut kara pis kokulu çamur; **حَمْأَةٌ** eşanlamlısı: ve ↓ **عَجَلَةٌ** bu iki mânânın ikisine de sahiptir, yani **طِينٌ** ve **حَمْأَةٌ**: (O, * K:) **عَجَلٌ**’ün bu iki mânâsından birincisinin Himyer lehçesinden olduğu AO tarafından söylenir; ve IAar, yukarıda zikredilen Kur’daki ibarede kastedilenin bu olduğunu söyler; fakat Ibn-’Arafeh bunu uygun görmez; (O, TA;) Az da öyle; ve Er-Rلghib, bazılarının bunu bu yerde “pis kokulu kara çamur” diye açıkladıklarını, fakat sözlerinin boş olduğunu söyler. (TA.) -A4- Dört yerde **عَجَلَةٌ**’ye de bak.

**عَجُلٌ**

**عَجُلٌ** ذ: sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**عَجِلٌ**

**عَجِلٌ** ذ (S, O, Msb, K) ve ↓ **عَاجِلٌ** (Msb, K) ve ↓ **عَجُلٌ** (S, O, K) ve ↓ **عَجُولٌ** (S, O) ve ↓ **عَجِيلٌ** (K) ve ↓ **عَجْلَانُ** (S, Mgh, O, Msb, K): acele eden, acele etmekte olan, acele yapan, yahut süratlenen; [böylece daha doğru olarak birinci ve ikinci, ve çoğu kez sonuncu; geri kalanlar genellikle] aceleci, süratli, çabuk, yahut çabuk iş gören: (S, Mgh, O, Msb, * K:) cem‘leri, (K, TA,) hepsi ↓ **عَجْلَانُ**’un (TA) **عَجَالَى** ve **عُجَالَى** ve **عِجَالٌ**’dur; (K, TA;) bu cem‘lerden birincisi ve sonuncusu, **عَجْلَى**’nın [**عَجْلَانُ**’un müennesi] cem‘leri olarak, kadınlara da uygulanır (S, O, TA): (TA:) **عَجِلٌ**’in kırık cem‘i yoktur; ↓ **عَجُلٌ**’ün de yoktur: (Sb, TA:) ISk der ki: **عَجِلٌ**’in tasğîri için, **عَجْلَانُ**’dan yapılmış olarak ↓ **عُجَيْلَانُ** kullanırlar; gerçi onu kaide üzere de yaparlar, ↓ **عُجَيْلٌ** diyerek; fakat birincisi daha iyidir. (O, TA.)

**عُجْلَةٌ**

**عُجْلَةٌ** ذ: **عُجَالَةٌ**’ye bak.

**عِجْلَةٌ**

**عِجْلَةٌ** ذ, **عِجْلٌ**’ün müennesidir [bkz.]. (Abu-l-Jarrلh, S, O, Msb.) -A2- Ayrıca su tulumu, yahut su ve süt için deri kap; **سِقَآءٌ** eşanlamlısı: (S, O, K:) cem‘i **عِجَلٌ** ve **عِجَالٌ**. (S, O.) ― -b2- Ve [**دُولَاب** denilen türden] bir su çarkı: (IAar, O, K: [ayrıca **عَجَلَةٌ**’ye de bak:]) cem‘leri yukarıdaki gibidir. (K.) -A3- Ve bir bitki türü, (S, O, K, TA,) yer boyunca uzanır, (TA,) **وَشِيجٌ** diye de adlandırılır [bkz.]: (O, TA:) AHn, Aboo-Ziyلd rivayetiyle **وشيج** hakkında der ki: önce tek bir kökten biter, sonra yeryüzünün yüzeyi üzerinde sayısız dallar halinde dallanır; her dalın bir boğumu yahut eklemi (**كَعْبٌ**) vardır; o boğum yahut eklemden başka dallar biter; yere yapışır, fazla yükselmez; yaprakları buğdayın yaprakları gibidir; yeşil iken ona **عِجْلَة** denir; (O;) ve otlağın en iyisidir, ve [**بَقْل** denilen] şeyden değildir: (O, TA:) ve yaprakları ve boğumları yahut eklemleri (**كُعُوب**) olan, ve esnek kamışları bulunan, uzun yahut uzamış, meyvesi evcil tavuğun ayağı gibi, büzülmüş, kuruduğunda açılan, ve hiçbir çiçeği olmayan bir ağaç olduğu da söylenir. (TA.) Ayrıca **عِجَالَةٌ**’ye de bak.

**عَجَلَةٌ**

**عَجَلَةٌ** ذ : **عَجَلٌ**’e bak, ilk cümle. -A2- Ayrıca [herhangi bir türden bir araba yahut tekerlekli taşıt;] öküz tarafından çekilip götürülen şey, (S, O,) yahut **آلَة** [yani **آلَةُ حَمْلٍ**: taşıma aleti], (K,) (S, O, K:) Er-Râghib bunun, geçip gitmesinin çabukluğundan dolayı böyle adlandırıldığını söylemiştir: (TA:) çoğulu ↓ **عَجَلٌ** [yahut daha doğrusu bu bir cins isimdir] ve [azlık çoğulu] **أَعْجَالٌ** (S, O, K) ve [çokluk çoğulu] **عِجَالٌ**. (K.) ― -b2- Ve yüklerin taşındığı, (K,) yahut bir parça ağaç, (Msb,) yahut [kadınların deve üzerinde bindiği taşıt denilen] **مِحَفَّة** gibi yapılmış bir şey: (Mgh, Msb, * K:) çoğulu [yahut cins isim] ↓ **عَجَلٌ**. (Mgh, Msb.) ― -b3- Ve üzerinde su çekilen bir **مَنْجَنُون** (S, O) yahut **دُولَاب** (K): (S, O: [**عِجْلَةٌ**’ye de bak:]) yahut bir **مَحَالَةٌ** [görünüşe göre develerin su çektiği büyük bir makara kasnağı anlamında]: (K:) çoğulu [yahut cins isim] ↓ **عَجَلٌ**. (S, O.) ― -b4- Ve kuyunun **نَعَامَة**’si [yahut daha doğrusu **نَعَامَتَانِ** yani iki direği] üzerine enlemesine yahut yatay olarak konulan, büyük kovaya asılan bir parça ağaç: (El-Kilâbee, S, O, K: [**زُرْنُوقٌ**’a bak:]) çoğulu [yahut cins isim] ↓ **عَجَلٌ**. (TA.) ― -b5- Ve hurma ağacından yapılmış, **نَقِير** gibi bir tür merdiven; (O, K,) ki o, içi oyulmuş bir hurma gövdesidir ve içinde basamaklar gibi şeyler yapılmıştır: bir rivayette, üst odaya çıkma vasıtası olarak zikredilmiştir. (O.) ― -b6- Ve küçük bir [su için deri kap, denilen] **اـِدَاوَة**: bazıları da, [deri su tulumu, denilen] **مَزَادَة** der. (TA.) ― -b7- Ve **كَارَةُ ثَوْبٍ** ile aynı (i. q.) [görünüşe göre: bohça yapılmış bir elbise]: çoğulu, tekildeki artırma [**ة**] atılarak, **عِجَالٌ** ve **أَعْجَالٌ**’dır. (TA.) ― -b8- Ve sarp, yüksek, sert bir yerde, sanki kendiliğinden bitip çıkmış bir kaya. (AA, O.) ― -b9- **عَجَلٌ**’e de bak, son yarı.

**عَجْلَانُ**
**عَجْلَانُ** ذ : **عَجِلٌ**’e bak, iki yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **قَوْسٌ عَجْلَى**: oku [uçuşunda] çabuk olan bir yay. (AHn, K.) ― -b3- Ve **أُمُّ عَجْلَانَ**: belirli bir kuş; (S, O, K,) siyah, fakat kuyruğun dibinde beyaz; kuyruğunu çok yahut sıkça oynatır; **الفَتَّاحُ** diye de adlandırılır. (O.) ― -b4- Ve **العَجْلَانُ**, [ayın adı] **شَعْبَانُ**’dır: geçip gitmesinin ve sona ermesinin çabukluğundan dolayı böyle adlandırılmıştır; (L, K; [ikincisinde bazı nüshalarda **وَنَفَاذِهِ** yerine yanlışlıkla **وَنَفَاذِهِ** konulmuştur;]) yani onu izleyen oruç sebebiyle kısa görünmesinden dolayı. (L.)

**عَجُولٌ**
**عَجُولٌ** ذ : **عَجِلٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca yavrusunu kaybetmiş, şaşkın, yahut sersemlemiş, yahut bocalamış bir dişi deve; (S, O, K; *) hareketlerindeki çabukluğundan dolayı, (K, TA,) yani sabırsızlık sebebiyle gidip gelmesindeki (TA): (K, TA:) ve çocuğundan mahrum kalmış bir kadın: çoğulu **عُجُلٌ**, (O, K,) ve K’ye göre **عَجَائِلُ**, fakat doğru olan, L’deki gibi, aykırı bir çoğul olarak ↓ **مَعَاجِلُ**’dir. (TA.) ― -b3- Ve **العَجُولُ**, Ölüm yahut ölüm hükmü anlamına gelir; eş anlamlısı **المَنِيَّةُ**: (AA, K, TA:) çünkü o, başına geldiği kimseyi, ailesine ulaşmasını engelleyecek şekilde [çoğu kez] acele ettirir. (TA.) ― -b4- **عُجَّالٌ**’a da bak: ve bu maddenin ikinci paragrafının son yarısındaki bir ibareye bak.

**عَجِيلٌ**
**عَجِيلٌ** ذ : **عَجِلٌ**’e bak.

**عُجَيْلٌ**
**عُجَيْلٌ** ذ **عَجِلٌ**’ün küçültmesidir, ona bak. (O, TA.) ― -b2- **عُجَّالٌ**’a da bak.

**عُجَالَةٌ**
**عُجَالَةٌ** ذ (S, O, K) ve ↓ **عِجَالَةٌ** (O, K) ve ↓ **عُجْلٌ** ve ↓ **عُجْلَةٌ** (Ibn-’Abbâd, O, K): kişinin aceleyle yahut çabucak aldığı bir şey: (S, O, K:) ve birincisi, [yahut hepsi,] binicinin, yemesi yormayan yiyecek azığıdır; hurma ve kavrulmuş arpa unu gibi; (Meyd, TA;) çünkü o, onun hazır olmasını ister; zira yolculuk onu acele ettirir de zahmetle hazırlanmış yiyeceğe sahip olmasını engeller: (TA:) ve misafir için acele azık. (Har p. 84.) Şöyle denir: **التَّمْرُ عُجَالَةُ الرَّاكِبِ** [Hurma, binicinin acele alınan yiyeceğidir]: (S, O:) ve bunun gibi, **الثَّيِّبُ** [ona bak]; (S, O;) ki bu bir darb-ı meseldir, (S,) A’Obeyd bunun, çokça olanı elde edilemediğinde ihtiyaç duyulanın azıyla yetinmeye sevk etmede kullanıldığını söylemiştir. (Meyd.) ― -b2- Ayrıca, aynı dört kelime: **مُعَجِّل**’in [ona bak] sağdığı süt; ve bunun gibi ↓ **اـِعْجَالَةٌ**: (K:) yahut bu sonuncusu, (S, O, TA) onun develerinin (TA) çobanın, (S, O, TA) [taze] sağım öncesinde, (S, O,) yahut develeri sudan döndüğünde, ailesine getirmekte acele ettiği süttür; ve bunun çoğulu **اـِعْجَالَاتٌ**’tır: (TA:) ve **عُجَالَةٌ**, çobanın, koyunlar yahut keçiler dönmeden önce, otlak yerinden koyun yahut keçilerin sahiplerine taşıdığı süttür; bu, ancak sütün bol olduğu zaman yapılır. (IAth, O, TA.)

**عِجَالَةٌ**
**عِجَالَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak. -A2- Ayrıca belirli bir bitki: (K, TA:) yukarıda zikredilen ↓ **عِجْلَة** olduğu söylenir. (TA.)

**عُجَيْلَةٌ**
**عُجَيْلَةٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**عُجَيْلَى**
**عُجَيْلَى** ذ : belirli bir hızlı yürüyüş; (As, O, K;) bunun gibi ↓ **عُجَيْلَةٌ**, (K,) ve ↓ **عُجَّيْلَى**; İbn-Wellâd tarafından zikredilmiş ve böyle yazılmıştır; **سُمَّيْهَى** gibi. (TA.)

**عُجَيْلَانُ**
**عُجَيْلَانُ** ذ **عَجِلٌ**’ün aykırı bir küçültmesidir, ona bak. (O, TA.)

**عُجَّالٌ**

عُجَّالٌ ذ ve ↓ **عِجَّوْلٌ** [Şununla acele edilen şey; yani **غَدَآء** denilen [sabah yemeği]nden önce yenilen erken bir yiyecek payı]; **لُهْنَةٌ** ile aynı; (Th, TA;) ve (TA) yine ↓ **عَجُولٌ**; (K, TA;) yahut bazıları der ki, o [doğru olarak] yukarıda olduğu üzere **عِجَّوْلٌ**’dür; (TA;) yine ↓ **عُجَيْلٌ** de böyledir: (K:) yahut bu sonuncu, kendileri için bir hazırlık yapılmadan önce bir topluluğa sunulan yiyeceği ifade eder. (IDrd, O, K.) [Ayrıca **عَجَلٌ**’e de bak.] ― -b2- Yine (yani **عُجَّالٌ** ve ↓ **عِجَّوْلٌ**) **حَيْس**’ten (K, TA, K’nın birkaç nüshasına göre **جُمَّاعُ كَفٍّ** [ki aynı mânâdadır],) yahut [yalnız] hurmadan, aceleyle yenilen bir **كَفّ** [yahut elin uzunluğu ve kalınlığında bir çörek]: (K:) yahut (K, TA, K’nın bazı nüshalarında “ ve ”) **سَوِيق** [yahut kavrulmuş arpa veya buğday unundan öğün] ile, (ISh, O, K, sonuncusu iki yerde,) yahut **أَقِط** ile yoğrulmuş bir avuç hurma: (ISh, O:) çoğulu **عَجَاجِيلُ**: (TA:) ki bu [ayrıca] **أَقِط**’ten, uzun biçimde, elin kalınlığında, (ISh, O, K,) ve onun uzunluğunda, hurma ve **حَيْس**’in **عَجَاجِيلُ**’i gibi olan birtakım şeyleri ifade eder; bunlardan birine **عُجَّالٌ** denir. (ISh, O.)

عِجَّوْلٌ
**عِجَّوْلٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragraf’a bak. -A2- Ve ayrıca **عِجْلٌ**’e de bak.

عُجَّيْلَى
**عُجَّيْلَى** ذ : **عُجَيْلَى**’ya bak.

عَاجِلٌ
**عَاجِلٌ** ذ : **عَجِلٌ**’e bak. [Ayrıca: geçici; çabucak geçip giden.] ― -b2- Ve hazır; mevcut; (Msb;) geciktirilmemiş; (PS;) [bir fiyat, kira, ödeme veya benzeri için kullanılır;] **آجِلٌ**’in zıddı; (S, O, K;) herhangi bir şeye uygulanarak. (K.) **عَاجِلٌ بِعَاجِلٍ** [hazır mal ile hazır para] **نَاجِزٌ بِنَاجِزٍ** ve **يَدٌ بِيَدٍ** gibidir. (TA, md. نجز’de.) ― -b3- Ve bundan dolayı, [yahut geçici, yahut çabucak geçip giden olduğundan,] **العَاجِلَةُ** şimdiki saat veya zamanı ifade eder: (Msb:) ve şimdiki meskeni, ikametgâhı, dünyayı, hayatı veya varoluş hâlini: (TA:) **الآجِلَةُ**’nin zıddı olarak, (S, O, TA,) herhangi bir şeye nispetle. (TA.)

أَعْجَلُ
**أَعْجَلُ** ذ [daha çok ve en çok aceleci, süratli, çabuk veya tez: ve daha çok ve en çok geçici, yahut kısa ömürlü]. Derler ki, dayanıklılık, yahut kuvvet ve tahammül, ve bedenin sıhhati hususunda, **لَيْتَنِى وَفُلَانًا يُفْعَلُ بِنَا كَذَا حَتَّى يَمُوتَ الأَعْجَلُ** [Keşke bana ve falana şöyle şöyle yapılsa da daha kısa ömürlü olan ölünceye kadar]. (O.)

اـِعْجَالَةٌ
**اـِعْجَالَةٌ** ذ : **عُجَالَةٌ**’ye, son cümleye bak.

أَعَاجِلُ
**أَعَاجِلُ** ذ [Freytag tarafından, Hudhalîlerin Dîvânı otoritesine dayanarak, bazılarınca **عِجْلٌ**’den türetilmiş bir çoğul olarak zikredilmiş olup “küçükler” (“ parvi ”) mânâsına gelir].

مُعْجَلٌ
**مُعْجَلٌ** ذ Yıl tamamlanmadan doğurulmuş ve yaşayan genç deve. (K.)

مُعْجِلٌ
**مُعْجِلٌ** ذ ve ↓ **مُعَجِّلٌ** ve ↓ **مِعْجَالٌ** Yıl tamamlanmadan doğuran ve yavrusu yaşayan dişi deve: (K:) yahut **مُعْجِلَةٌ** ve ↓ **مِعْجَالٌ**, yavrusunu tam vaktinden önce doğuran gebe [dişiyi] ifade eder: (O:) yahut **مُعْجِلَةٌ**, yavrusunu erken düşüren bir dişi deveyi ifade eder: (TA:) ve **مُعْجِلٌ**, bir **بَقَرَة**’ye [yani evcil yahut yabanî inek, ikincisi sığır cinsinden bir antilop] uygulanarak, (S, O, Msb, K,) buzağılı olanı, (S, Msb, K,) yahut buzağısı yanında olanı. (O.) ― -b2- Yine [yani önce zikredilen üç sıfat], ayağı üzengisine konulduğunda [ayağa] sıçrayan bir dişi deve: **مُعْجِلَةٌ** de böyledir: (K:) yahut bu son kelime böyledir: (O:) yahut ↓ **مِعْجَالٌ** böyle uygulanır, **مُعْجِلَةٌ** gibi; ve aynı şekilde bir erkek deveye de uygulanır; yukarıda olduğu üzere kalkıp sıçrayan vb. mânâsında. (TA.) ― -b3- Yine, (K,) yahut ↓ **مِعْجَالٌ** [yalnız], (TA,) meyvesini ilk ürün verişinde olgunlaştıran bir hurma ağacı. (K, TA.)

مُعَجِّلٌ
**مُعَجِّلٌ** ذ : bir önceki paragraf’a bak. ― -b2- Yine, ailesine **اـِعْجَالَة**’yi (S, O) yahut **عُجَالَة**’yi [bkz.] getiren kimse: (K;) ↓ **مُتَعَجِّلٌ** de böyledir: (S, O, K:) yahut sahiplerinden uzakta otlayan develerden **اـِعْجَالَة**’yi getiren kimse. (TA.) ― -b3- Ve otlakta iken develeri bir defa sağan çoban. (K.)

مِعْجَالٌ
**مِعْجَالٌ** ذ : dört yerde, **مُعْجِلٌ**’e bak. ― -b2- Yine **مَعَاجِيلٌ**’in müfredi (A, TA) ki şu mânâya gelir: yolların yahut güzergâhların **المُخْتَصَرَات**’ı [yani daha yakın, yahut en yakın, (md. خصر’de yanlışlıkla **مُخْتَصِرَات** yazılmıştır,)]. (A, O, K, TA.) Yine denir ki, **أَخَذْتُ مِنَ الطَّرِيقِ** ↓ **مُسْتَعْجِلَةً** (O, K, CK’da **مُسْتَعْجَلَةً**,) [yoldan bir kestirme aldım,] ve **هٰذِهِ الطَّرِيقِ** ↓ **مُسْتَعَجِلَاتُ** [bunlar kestirmelerdir]: ikisi de yakınlık ve kısalık ifade eder. (O, K.)

مَعَاجِلُ
**مَعَاجِلُ** ذ **عَجُولٌ**’ün, bkz., kıyas dışı bir çoğuludur. (L, TA.)

مُتَعَجِّلٌ
**مُتَعَجِّلٌ** ذ : **مُعَجِّلٌ**’e bak.

مُسْتَعْجِلَةٌ
**مُسْتَعْجِلَةٌ** ذ ve onun çoğulu: **مِعْجَالٌ**’a bak. ― -b2- **المُسْتَعْجِلَةُ**, kadınları şişmanlatan belirli bir bitkinin adıdır; **العُرُوقُ البِيضُ** diye de adlandırılır. (K, md. عرق’de.)
