# عجم — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%85/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%85.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: عجم

- العجمة: خلاف الإبانة، والإعجام: الإبهام، واستعجمت الدار: إذا بان أهلها ولم يبق فيها عريب، أي: من يبين جوابا، ولذلك قال بعض العرب: خرجت عن بلاد تنطق، كناية عن عمارتها وكون السكان فيها. والعجم: خلاف العرب، والعجمي منسوب إليهم، والأعجم: من في لسانه عجمة، عربيا كان، أو غير عربي، اعتبارا بقلة فهمهم عن العجم. ومنه قيل للبهيمة: عجماء والأعجمي منسوب إليه. قال: ﴿ولو نزلناه على بعض الأعجمين﴾ [الشعراء/198]، على حذف الياآت. قال تعالى: ﴿ولو جعلناه قرآنا أعجميا لقالوا لولا فصلت آياته أأعجمي وعربي﴾ [فصلت/44]، ﴿يلحدون إليه أعجمي﴾ [النحل/103]، وسميت البهيمة عجماء من حيث إنها لا تبين عن نفسها بالعبارة إبانة الناطق. وقيل: (صلاة النهار عجماء) (هذا القيل لأبي عبيدة بن عبد الله بن مسعود، وليس حديثا كما يظنه بعض الناس.
وقال الدارقطني: لم يرو عن النبي صلى الله عليه وسلم، وإنما هو من قول بعض الفقهاء، وحكاه الروياني في بحره، وقال: المراد أن معظم الصلوات النهارية لا جهر فيها وقيل: هو كلام الحسن البصري. راجع: كشف الخفاء 2/28)، أي: لا يجهر فيها بالقراءة، (وجرح العجماء جبار) (الحديث عن أبي هريرة أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: (جرح العجماء جبار، والبئر جبار، والمعدن جبار، وفي الركاز الخمس) أخرجه مالك في الموطأ باب جامع العقل (انظر: شرح الزرقاني 4/198) ؛ والبخاري في الزكاة 3/364؛ ومسلم في الحدود برقم 1710)، وأعجمت الكلام ضد أعربت، وأعجمت الكتابة: أزلت عجمتها، نحو: أشكيته: إذا أزلت شكايته. وحروف المعجم؛ روي عن الخليل (العين 1/238) أنها هي الحروف المقطعة لأنها أعجمية. قال بعضهم: معنى قوله: أعجمية أن الحروف المتجردة لا تدل على ما تدل عليه الحروف الموصولة (انظر: المجمل 3/650). وباب معجم: مبهم، والعجم: النوى، الواحدة: عجمة، إما لاستتارها في ثني ما فيه؛ وإما بما أخفي من أجزائه بضغط المضغ، أو لأنه أدخل في الفم في حال ما عض عليه فأخفي، والعجم: العض عليه، وفلان صلب المعجم، أي: شديد عند المختبر.

### Türkçe

- **العجمة**: açıklığın zıddıdır; **الإعجام**: kapalılık(=müphemlik)tir. **واستعجمت الدار**: evi halkı ayrılıp onda **عريب** kalmadığı zaman; yani: cevap açıklayan kimse (kalmadığı zaman). Bundan dolayı bazı Araplar şöyle demiştir: “Konuşan beldelerden çıktım”; onun mamurluğuna ve içinde sakinlerin bulunmasına kinaye olarak. **والعجم**: Arapların zıddıdır; **والعجمي** onlara nispet edilendir. **والأعجم**: dilinde **عجمة** bulunan kimsedir; Arap da olsa, Arap olmayan da olsa; **العجم**den (olanların sözünü) az anlamaları itibarıyla. Ondandır ki hayvana **عجماء** denilmiştir; **والأعجمي** ona nispet edilendir. Dedi: ﴿ولو نزلناه على بعض **الأعجمين**﴾ [الشعراء/198], **الياآت**ın hazfi üzere. Yüce Allah dedi: ﴿ولو جعلناه قرآنا **أعجميا** لقالوا لولا فصلت آياته أ**أعجمي** وعربي﴾ [فصلت/44], ﴿يلحدون إليه **أعجمي**﴾ [النحل/103]. Hayvan, konuşanın açıklaması gibi ibare ile kendisi hakkında açıklık göstermediği cihetten **عجماء** diye adlandırılmıştır. Ve denildi: (**صلاة النهار عجماء**) (bu söz Ebû Ubeyde b. Abdillah b. Mes‘ûd’undur; bazı insanların zannettiği gibi hadis değildir. Dârakutnî dedi: Nebî صلى الله عليه وسلم’den rivayet edilmemiştir; ancak bazı fakihlerin sözündendir; Rûyânî onu “Bahr”ında nakletti ve dedi: murad, gündüz namazlarının çoğunda cehr bulunmamasıdır. Ve denildi: o, Hasan-ı Basrî’nin sözüdür. Bkz.: Keşfü’l-hafâ 2/28), yani: onda kıraat ile cehr edilmez. (**وجرح العجماء جبار**) (hadis, Ebû Hureyre’den: Resûlullah صلى الله عليه وسلم şöyle dedi: (**جرح العجماء جبار، والبئر جبار، والمعدن جبار، وفي الركاز الخمس**) Mâlik onu el-Muvatta’da “Bâb Câmi‘u’l-‘Akl”da çıkardı (bkz.: Şerhu’z-Zurkânî 4/198); Buhârî “Zekât”ta 3/364; Müslim “Hudûd”da 1710 numara ile), **وأعجمت الكلام**: **أعربت**in zıddı. **وأعجمت الكتابة**: onun **عجمة**sini giderdim; şu misal gibi: **أشكيته**: şikâyetini giderdiğin zaman. **وحروف المعجم**; Halîl’den (el-‘Ayn 1/238) rivayet olunduğuna göre, onlar **الحروف المقطعة**dır; çünkü onlar **أعجمية**dir. Bazıları dedi: “**أعجمية**” sözünün manası: mücerret harfler, bitişik harflerin delalet ettiği şeye delalet etmez (bkz.: el-Mücmel 3/650). **وباب معجم**: müphem(=kapalı). **والعجم**: çekirdeklerdir; teki: **عجمة**; ya içinde bulunduğu şeyin kıvrımında gizlenmesinden dolayı; yahut çiğnemenin baskısıyla onun parçalarından gizlenen şey sebebiyle; yahut üzerine ısırdığı halde ağza sokulduğu için gizlendiğinden dolayı. **والعجم**: onun üzerine ısırmaktır. Ve falan kimse **صلب المعجم**dır; yani: imtihan eden yanında şiddetlidir.
