# عجه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عجه

: ( عَجَّهَ بينهما تَعْجِيهاً : عانَهُمَا ففَرَّقَ بينهما ) ؛ ) نَقَلَهُ ابنُ شُمَيْل في كتابِ الجيمِ .
قالَ : وقالَ أَعْرابيٌّ : أَنْدَرَ اللَّهُ عَيْنَ فلانٍ لقد عَجَّهَ بَيْنَ ناقَتِي وولدِها .
( وتَعَجَّهَ ) الرَّجُلُ : ( تَجاهَلَ ) ؛ ) وزَعَمَ بعضُهم أَنَّه بدلٌ من تاءِ تَعَتَّه .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما هي لُغَةٌ على حِدَتِها إذ لا تُبْدلُ الجيمُ مِن التاءِ .
( و ) تَعَجَّهَ ( الأمْرُ ) بينهما : إذا ( الْتَوَى .
( والعُنْجُهِيٌّ ، بالضَّمِّ : المُتَكَبِّرُ ) .
( وفي الصِّحاحِ : ذُو البَأْوِ .
قُلْتُ : ويقالُ : النّونُ أَصْليَّة ، ولذا أَوْرَدَه الأزْهرِيُّ في الرّباعي .
( و ) العُنْجُهِيَّةُ ، ( بهاءٍ : الجَهْلُ

والحُمْقُ ) ؛ ) ومنه قَوْلُ أَبي محمدٍ يَحْيَى بن المُبارَكِ اليَزِيدِيّ يَهْجو شَيْبةَ بن الوَليدِ :
عِشْ بجَدَ فلن يَضُرَّكَ نُوكٌ إنَّما عَيْشُ مَنْ تَرَى بجُدُودِعِشْ بجَدَ وكُنْ هَبَنَّقَةَ القَيْسِيّ جَهْلاً أَو شَيْبةَ بنَ الوَلِيدِرُبَّ ذي أُرْبَةٍ مُقِلَ مِن المالِ وذي عُنْجُهِيَّةٍ مَجْدُودِ ( و ) أَيْضاً : ( الكِبْرُ والعَظَمَةُ ، كالعُنْجُهانِيَّةِ ) ، بالتّشْديدِ ( ويُخَفَّفُ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ عن الفرَّاء .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
العُنْجُهِيَّةُ : الجفْوَةُ في خُشُونةِ المَطْعَمِ والأُمورِ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ ومنه قوْلُ حَسَّان :
ومن عاشَ منَّا عاشَ في عُنْجُهيَّةٍ على شَظَفٍ من عَيْشِه المُتَنَكِّدِوالعُنْجَهُ ، كجَعْفَرٍ وقُنْفُذٍ والعُنْجَهِيُّ : كُلُّه الجافِي مِنَ الرِّجالِ ، الفَتْحُ عن ابنِ الأعْرابيِّ وأَنْشَدَ لرُؤْبَة :
أَدْرَكْتُها قُدَّامَ كُلِّ مِدْرَهِبالدَّفْعِ عَنِّي دَرْءَ كُلِّ عُنْجَهِكما في المُحْكَمِ .
والعُنْجُهُ والعُنْجُهَةُ : القُنْفُذَةُ الضَّخْمة ؛ نَقَلَهُ الأزْهرِيُّ .
( (

### Türkçe

: ( **عَجَّهَ بينهما تَعْجِيهاً** : ikisine yardım etti de böylece ikisinin arasını ayırdı ) ؛ ) bunu İbn Şümeyl **كتابِ الجيمِ**’de nakletti.
Dedi: Bir bedevî de dedi ki: “Allah falanın gözünü kurutsun; gerçekten o, benim devem ile yavrusu arasına **عَجَّهَ** etti.”
( **وتَعَجَّهَ** ) adam: ( **تَجاهَلَ** ) ; ) ve bazısı, onun **تَعَتَّه**’nin **تاء**’sından bedel olduğunu ileri sürdü.
İbn Sîde dedi ki: O ancak başlı başına bir lugattır; zira **الجيم** **التاءِ**’den ibdal edilmez.
( Ve ) **تَعَجَّهَ** ( iş ) ikisinin arasında: ( **الْتَوَى** ) olduğu zaman.
( **والعُنْجُهِيٌّ** , zamme ile: kibirlenen ) .
( **وفي الصِّحاحِ** : **ذُو البَأْوِ** .
Dedim: Ve denilir ki: **النّونُ** aslîdir; bu sebeple Ezherî onu rubâîde zikretti.
( Ve ) **العُنْجُهِيَّةُ** , ( **بهاءٍ** ile: cehalet

ve ahmaklık ) ؛ ) ve ondan, Ebû Muhammed Yahyâ b. el-Mübârek el-Yezîdî’nin Şeybe b. el-Velîd’i hicvederken söylediği söz:
Yaşa ciddiyetle; sana **نُوكٌ** zarar vermez; ancak gördüğün kimsenin yaşayışı ciddiyetlerledir
Yaşa ciddiyetle ve Hebennaka el-Kaysî gibi cehaletçe ol, yahut Şeybe b. el-Velîd gibi
Nice ihtiyaç sahibi vardır ki maldan yoksullaştırılmıştır; ve nice **عُنْجُهِيَّةٍ** sahibi vardır ki ciddiyetlendirilmiştir
( Ve ) ayrıca: ( kibir ve azamet, **العُنْجُهانِيَّةِ** gibi ) , şeddeli ( ve hafifletilir ) ؛ ) bunu Cevherî Ferrâ’dan nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**العُنْجُهِيَّةُ** : yiyeceğin ve işlerin kabalığında katılık; İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan Hassân’ın sözü:
Bizden kim yaşarsa, **عُنْجُهيَّةٍ** içinde yaşar; geçiminin sıkıntısı ve meşakkati üzere
Ve **العُنْجَهُ** , **جَعْفَرٍ** ve **قُنْفُذٍ** gibi; ve **العُنْجَهِيُّ** : erkeklerden bütünüyle kaba olan; fetha ile, İbnü’l-A‘râbî’den; ve Rü’be’ye ait olarak inşâd etti:
Onu her **مِدْرَهِ**’nin önünde idrak ettim
Benden itmeyle, her **عُنْجَهِ**’nin def‘ini defetmek
**المُحْكَمِ**’de olduğu gibi.
Ve **العُنْجُهُ** ve **العُنْجُهَةُ** : iri dişi kirpi; bunu Ezherî nakletti.
( (
