# عجه — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%87/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%87/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%87.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: عجه

باب العين والهاء مع الجيم
عهج ، عجه ، هجع ، جعه
استعمل وجوهه : عهج ، عجه ، هجع ، جعه .
عهج : أبو عبيد عن أبي عمرو الشيباني :
العَوهج : الظَّبية الطويلة العنق .
وقال الليث : يقال للناقة الفتية عَوهَج . ويقال للنعامة عوهج . وقال العجاج :
في شملةٍ أو ذات زِفَ عوهجا
كأنه أراد الطَّويلة الرجلين .
وروى أبو تراب للأصمعيّ أنه قال : العَهج والعوهج : الطويلة .
عجه : أهمله الليث .
وقرأت في كتاب ( الجيم ) لابن شميل : عجهت بين فلان وفلان ، معناه أنه أصابهما حتى وقعت الفُرقة بينهما .
قال : وقال أعرابيّ : أندرَ الله عينَ فلان ، لقد عجَّهَ بين ناقتي وولدها .
قلت : وهذا حرفٌ غريب لا أحفظه لغير النضر ، وهو ثقة .
هجع : يقال أتيت فلاناً بعد هَجْعة ، أي بعد نومة خفيفة من أوّل الليل . وقد هجع يهجع هجوعاً ، إذا نام . وقومٌ هجوع ، ونسوةٌ هُجَّع وهواجع .
وروى ابن حبيب عن ابن الأعرابي : يقال للرجل الأحمق الغافل عما يراد به : هِجْع وهِجعة ، وهُجَعة ، ومِهجَع وأصله من الهُجوع وهو النوم .
وقال أبو تراب : مضى هجيعٌ من الليل وهزيعٌ ، بمعنًى واحد . قال : وقال ابن الأعرابي : هجَع غَرَثُه وهَجَأَ ، إذا سكن . قال : وقال ابنُ شميل : هجع جوعُ الرجل يهجع هَجعاً ، أي انكسر جوعُه ولم يشبع بعدُ . قال : وهجأ فلان غَرَثَه وهجعَ غرثَه ، وهجأ غرثُه أيضاً . قال : وأهجع غرثَه وأهجأه ، إذا سكَّن ضَرَمه .
قال : وهجّع القومُ تهجيعاً ، إذا نوّموا .
قلت : وسمِعت أعرابياً من بني تميم يقول : هجعنا هجعةً خفيفةً وقتَ السَّحَر .
جعه : الجِعَة من الأشربة . وهو عندي من الحروف الناقصة ، وقد أخرجتُه في معتل العين والجيم فأوضحته .

### Türkçe

باب **العين** ve **الهاء** ile **الجيم**

**عهج** , **عجه** , **هجع** , **جعه**
Kullanılmış olan vecihleri: **عهج** , **عجه** , **هجع** , **جعه** .

**عهج** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr eş-Şeybânî’den:
**العَوهج** : boynu uzun olan ceylan.
Leys dedi: Genç deveye **عَوهَج** denir. Devekuşuna da **عوهج** denir. A‘câc dedi:
في شملةٍ أو ذات زِفَ عوهجا
Sanki iki bacağı uzun olanı kastetmiş.
Ebû Turâb, Asma‘î için rivayet etti ki o şöyle dedi: **العَهج** ve **العوهج** : uzun olan.

**عجه** : Leys onu ihmâl etti.
İbn Şümeyl’in ( **الجيم** ) kitabında okudum: “**عجهت** بين فلان وفلان”, mânâsı: ikisine isabet etti de aralarında ayrılık vuku buldu.
Dedi: Bir bedevî dedi: “Allah falanın gözünü kör etsin; gerçekten o, dişi devem ile yavrusu arasına **عجَّهَ** etti.”
Dedim: Bu, garip bir harftir; Nadr’dan başkası için onu ezberlemiyorum; o ise sika’dır.

**هجع** : “Falan kimseye bir **هَجْعة**’den sonra geldim” denir; yani gecenin evvelinden hafif bir uykudan sonra. “**هجع** يهجع **هجوعاً**” olmuştur; uyuduğu zaman. Bir kavim **هجوع**; kadınlar **هُجَّع** ve **هواجع**.
İbn Habîb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: Kendisiyle murad edilenden habersiz ahmak adama **هِجْع** ve **هِجعة** ve **هُجَعة** ve **مِهجَع** denir; aslı **الهُجوع**’dandır, o da uykudur.
Ebû Turâb dedi: Geceden bir **هجيعٌ** ve bir **هزيعٌ** geçti; tek bir mânâ ile. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: “**هجَع** غَرَثُه ve **هَجَأَ**”, sakinleştiği zaman. Dedi: İbn Şümeyl dedi: “Erkeğin açlığı **هجع** يهجع **هَجعاً**”; yani açlığı kırıldı, henüz doymadı. Dedi: Falan, açlığını **هجأ** etti ve açlığını **هجع** etti; açlığı da **هجأ** etti. Dedi: Açlığını **أهجع** etti ve onu **أهجأ** etti; hararetini sakinleştirdiği zaman.
Dedi: Kavim **هجّع** etti **تهجيعاً**; uyuttukları zaman.
Dedim: Benû Temîm’den bir bedevîyi işittim, diyordu: “Seher vaktinde hafif bir **هجعةً** ile uyuduk.”

**جعه** : **الجِعَة** içeceklerdendir. O, benim nezdimde eksik harflerdendir; onu **معتل العين والجيم**’de çıkardım da onu açıkladım.
