# عجو (ع-ج-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ج - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والجيم وواي معهما
ع ج و، ع و ج، ج و ع، و ج ع، ع ي ج مستعملات
عجو:
العجوة: تمرٌ بالمدينة، يقال إنّه غرسه النّبيّ صلى الله عليه وآله وسلم.
والأمّ تعجو وَلَدَها، أي: تؤخّر رضاعه عن مَواقيته، ويُورِثُ ذلك وَهَناً في جسمِه.. ومنه: المعاجاة، وهو ألا يكون للأمّ لبنٌ يُرْوِي صبيّها فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة. قال الأعشى:
مُشْغِفاً قلبُها عليه فما تَعْ		جوهُ إلاّ عُفافةٌ وفُواقُ
وكذلك إن ربّى الولدَ غيرُ أمّه. والاسم: العُجْوةُ، والفِعل: العَجْو، واسم الولد: عَجيٌّ، والأنثى عَجيّة والجميع: العُجايا. قال يصف أولاد الجراد:
إذا ارتحلت عن منزلٍ خلّفتْ به		عُجايا يحاثى بالتّراب دفينُهـا
ويروى: صغيرها.
وإذا منع اللبن عن الرضيع، واغتذى بالطعام قيل: قد عُوجيَ. قال الإصبع:
إذا شئتَ أبصرتَ من عَقْبِهِمْ		يتامَى يُعاجَوْنَ كـالأَذْؤُبِ
والعُجاية: عَصَبٌ مركّبٌ فيه فُصوص من عظام كأمثال فُصوص الخاتم عند رُسْغ الدّابّة، إذا جاع أحدهم دقّه بين فهرَيْن فأكله، ويُجمع: عُجايات وعُجىً. قال:
شمّ العُجاياتِ يَتركْنَ الحصى زِيَماً
يصف أخفافها بالصّلابة، وعُجاياتها بالشّمم، وأشدّ ما يكون للدّابّة إذا كان أشمّ العُجاية.
عوج:
عَوْجُ كلّ شيء: تعطّفه، من قضيب وغير ذلك. وتقول: عُجْتُه أَعُوجُهُ عَوْجاً فانعاج، قال:
وانعاجَ عُودي كالشَّظيفِ الأَخْشنِ
والعِوَجُ الاسم اللازم منه الذي تراه العيون من خشب ونحوه، والمصدر من عَوِجَ يَعْوَجُ: العَوَجُ فهو أَعْوَجُ، والأنثى: عَوْجاء، وجمعه: عُوجٌ. قال أبو عبد الله: يقال من العِوَج: عَوِج يَعْوَجُ عَوَجاً، ومن العَوْج: اعوجّ اعوجاجاً فهو مُعْوَجٌّ وعوّجَ الشيءَ فهو مُعَوَّجٌ.
والخيولُ الأعوجيّةُ منسوبة إلى فرس كان في الجاهليّة سابقاً، ويقال: كان لغنيّ. قال طفيل:
بناتُ الوَجيهِ والغُرابِ ولاحقٍ		وأَعْوجَ تَنْمي نِسْبةَ المتنسِّبِ
ويقال أعوجيّ من بنات أعوج.
والعوج: القوائم من الخيل التي في أرجلها تحنيب.
والعائج الواقف. والعاج: أنياب الفِيَلَة، لا يُسمّى غير النّاب عاجاً. وناقة عاج إذا كانت مذعان السّير، ليّنة الانعطاف. قال ذو الرّمة:
تقدُّ بيَ المَوْماةَ عاجٌ كأنّها
وإذا عجعجت بالناقةِ قلت: عاجِ عاجِ خفض بغير تنوين. وإن شئت جزمت على توهُّم الوقْف. وعجعجتُها: أنختها.
وعُوج بنُ عُوقٍ، يقال: إنّه صاحبُ الصَّخرةِ، الذي قتله موسى عليه السّلام، ويقال: إنّه إذا قام كان السّحابُ له مئزراً، وكان من فراعنةِ مِصْر.
جوع:
الجوع: اسم جامعٌ للمخمصة. والفعل: جاع يجوع جوعاً. والنعت: جائع، وجَوْعان، والمجاعة: عامٌ فيه جوعٌ ويقال: أجعته وجوّعته فجاع يجوع جوعاً فالمتعدي: الإجاعة والتجويع. قال:
يُدْعَى الجُنَيْدَ وهو فينا الزُّمَّلِقْ
مُجَوَّعُ البطنِ كلابيُّ الخُلُق
وجع:
الوَجَعُ: اسم جامع لكل مرض مؤلم. يقال: رجل وجِعٌ وقومٌ وجاعَى، ونسوة وَجَاعَى، وقوم وَجِعَونَ. وقد وَجِعَ فلانٌ رأسه أو بطنه، وفلانٌ يَوْجَعُ رأسه. وفيه ثلالث لغات: يَوْجَعُ، ويَيْجَعُ، وياجَعُ، ومنهم من يكسر الياء فيقول: يِيجَعُ وكذلك تقول: أنا إيجَعُ، وأنت تِيجَعُ. والوجعاء: اسم الدّبر.
ولغة قبيحة، ومنهم من يقول: وجع يجع.
وتوجّعت لفلان إذا رثيتَ له من مكروه نزل به. ويقال: أوجعت فلاناً ضرباً، وضربته ضرباً وجيعاً، ويُوجِعُني رأسي.
عيج:
العَيْجُ: شبهُ الاكتراث للشيء والإقبال عليه. تقول: عِجْتُ به يعيج عَيْجاً، ولو قيل: عيجوجة لكان صواباً، وما عِجْتُ بقوله: لم أَكْتَرِثْ. قال:
فما رأيت لها شيئاً أَعيجُ به

##### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ve **واي** onlarla birlikte

**ع ج و**، **ع و ج**، **ج و ع**، **و ج ع**، **ع ي ج** kullanımlıdırlar.

**عجو**:
**العجوة**: Medine’de (bulunan) bir hurmadır; denilir ki onu Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم dikmiştir.
Ve anne çocuğunu **تعجو** eder; yani: onun emmesini vakitlerinden geciktirir; bu da onun bedeninde bir zayıflık miras bırakır.. Bundan: **المعاجاة**; o da annenin çocuğunu doyuran bir sütü olmaması, böylece onu bir saat onunla oyaladığı bir şeyle **تعاجيه** etmesidir. **الأعشى** dedi ki:
مُشْغِفاً قلبُها عليه فما تَعْ		جوهُ إلاّ عُفافةٌ وفُواقُ
Ve aynı şekilde, eğer çocuğu annesinden başkası büyütürse. İsim: **العُجْوةُ**, fiil: **العَجْو**, çocuğun adı: **عَجيٌّ**, dişisi **عَجيّة** ve hepsi: **العُجايا**. Çekirge yavrularını vasfederek dedi ki:
إذا ارتحلت عن منزلٍ خلّفتْ به		عُجايا يحاثى بالتّراب دفينُهـا
Ve rivayet olunur: “küçüğü”.
Ve eğer süt emzirilenden menedilir de, yemekle beslenirse denilir: **عُوجيَ** olmuştur. **الإصبع** dedi ki:
إذا شئتَ أبصرتَ من عَقْبِهِمْ		يتامَى يُعاجَوْنَ كـالأَذْؤُبِ
Ve **العُجاية**: içinde yüzük kaşları misali kemiklerden parçalar bulunan, binek hayvanının bileği yanında (bulunan) birleşik bir sinirdir; onlardan biri acıkınca onu iki **فهر** arasında döver de yer; çoğulu: **عُجايات** ve **عُجىً**. Dedi ki:
شمّ العُجاياتِ يَتركْنَ الحصى زِيَماً
Onun toynaklarını sertlikle, **عُجايات**ını da yükseklikle vasfeder; ve binek hayvanı için en şiddetlisi, **العُجاية**sı en yüksek olduğu zamandır.

**عوج**:
Her şeyin **عَوْجُ**u: onun eğilmesidir; değnekten ve başkasından. Ve dersin: onu **عُجْتُه**; onu **أَعُوجُهُ** **عَوْجاً** (olarak) eğdim; böylece **انعاج** etti. Dedi ki:
وانعاجَ عُودي كالشَّظيفِ الأَخْشنِ
Ve **العِوَجُ**: ondan (yani eğrilikten) gözlerin gördüğü, ağaç ve benzeri şeylerde bulunan, lâzım isimdir; ve **عَوِجَ يَعْوَجُ**’dan masdar: **العَوَجُ**; o halde o **أَعْوَجُ**dur; dişisi: **عَوْجاء**; çoğulu: **عُوجٌ**. **أبو عبد الله** dedi: **العِوَج**den (şöyle) denilir: **عَوِج** **يَعْوَجُ** **عَوَجاً**; ve **العَوْج**den: **اعوجّ** **اعوجاجاً**; o halde o **مُعْوَجٌّ**dur; ve bir şeyi **عوّجَ** etti; o halde o **مُعَوَّجٌ**dur.
Ve **الخيولُ الأعوجيّةُ**: câhiliyede yarışçı olan bir ata nisbetlidir; ve denilir: o, bir zengine aitti. **طفيل** dedi ki:
بناتُ الوَجيهِ والغُرابِ ولاحقٍ		وأَعْوجَ تَنْمي نِسْبةَ المتنسِّبِ
Ve denilir: **أعوجيّ**; **بنات أعوج**’dandır.
Ve **العوج**: bacaklarında içe eğrilik bulunan atların bacaklarıdır.
Ve **العائج**: duran (kimse)dir. Ve **العاج**: fillerin dişleridir; dişten başkasına **عاجاً** denilmez. Ve **ناقة عاج**: yürüyüşe boyun eğen, dönüşü yumuşak olduğu zaman (denilir). **ذو الرّمة** dedi ki:
تقدُّ بيَ المَوْماةَ عاجٌ كأنّها
Ve deveyle **عجعجت** ettiğinde dersin: **عاجِ عاجِ**; tenvinsiz, hafz ile. Ve istersen, vakf vehmi üzerine cezmedersin. Ve onu **عجعجتُها**: onu çöktürdüm.
Ve **عُوج بنُ عُوقٍ**; denilir: o, kaya sahibidir; Musa عليه السّلام’ın öldürdüğü (kimsedir); ve denilir: o, ayağa kalktığında bulut onun için bir peştamal olurdu; ve Mısır firavunlarındandı.

**جوع**:
**الجوع**: açlık için toplayıcı bir isimdir. Fiil: **جاع يجوع جوعاً**. Sıfat: **جائع** ve **جَوْعان**. Ve **المجاعة**: içinde açlık bulunan bir yıldır. Ve denilir: onu **أجعته** ve **جوّعته**; böylece **جاع يجوع جوعاً**; o halde geçişli olan: **الإجاعة** ve **التجويع**dir. Dedi ki:
يُدْعَى الجُنَيْدَ وهو فينا الزُّمَّلِقْ
مُجَوَّعُ البطنِ كلابيُّ الخُلُق

**وجع**:
**الوَجَعُ**: acı veren her hastalık için toplayıcı bir isimdir. Denilir: **رجل وجِعٌ** ve **قومٌ وجاعَى** ve **نسوة وَجَاعَى** ve **قوم وَجِعَونَ**. Ve falanın başı yahut karnı **وَجِعَ** oldu; ve falanın başı **يَوْجَعُ**. Onda üç dil vardır: **يَوْجَعُ** ve **يَيْجَعُ** ve **ياجَعُ**; ve onlardan kimi **الياء**’ı kesreler de şöyle der: **يِيجَعُ**; ve aynı şekilde dersin: ben **إيجَعُ**ım, sen **تِيجَعُ**sın. Ve **الوجعاء**: makatın adıdır.
Ve çirkin bir dil (vardır); ve onlardan kimi şöyle der: **وجع يجع**.
Ve falan için **توجّعت**: ona, başına inen bir hoşnutsuzluktan dolayı acıdığın zaman (denilir). Ve denilir: falanı döverek **أوجعت**; ve onu acı veren bir dövüşle dövdüm; ve başım bana **يُوجِعُني**.

**عيج**:
**العَيْجُ**: bir şeye aldırışın benzeri ve ona yöneliştir. Dersin: onunla **عِجْتُ**; **يعيج** **عَيْجاً**. Ve eğer **عيجوجة** denilseydi elbette doğru olurdu. Ve onun sözüne **عِجْتُ** etmedim: aldırış etmedim. Dedi ki:
فما رأيت لها شيئاً أَعيجُ به

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ج و * * العَجْوَةُ * ضرب من أجود التمر بالمدينة ونخلتها تسمى لينة

##### Türkçe

* ع ج و * * **العَجْوَةُ** * Medine’de en iyi hurmalardan bir türdür; hurma ağacı da **لينة** diye adlandırılır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!العَجْوَةُ *!والمُعاجاةُ : أنْ تُؤَخِّرَ الأُمُّ رَضاعَ الوَلَدِ عن مواقِيتِه ) ويورثُ ذلكَ وَهْناً .
وظاهِرُ سِياقِه أنَّ العَجْوةَ هنا بهذا المَعْنى مَفْتوحُ العَيْنِ ؛ ونصُّ المُحْكم بضمِّها ، وهو اسْمٌ من *!المُعاجاةِ ، وفيه أنَّ المُعَاجاة أنْ لا يكونَ للأُمِّ لَبَنٌ يُرْوِي صَبِيَّها *!فتُعاجِيه بشيءٍ تعلِّلُه به ساعةٍ ، وكذا إنْ وَلِيَ منه ذلكَ غيرُها .
وقيلَ : *!عاجَيْتُه إذا أَرْضَعْته بلبنِ غَيْر أُمِّه أَو مَنَعْتَه اللَّبَنَ وغَذَّيْتَه بالطَّعامِ ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ للجَعْدي :
إذَا شِئتَ أَبْصَرْتَ من عَقْبِهِمْ
يَتامَى *!يُعاجَوْنَ كالأَذْؤُبِ

وأَنْشَدَ الليْثُ في صفَةِ أَوْلادِ الجرادِ :
إذا ارْتَحَلَتْ من مَنْزِلٍ خَلَّفَتْ بهِ
*!عَجايا يُحاثي بالتُّرابِ صغيرُها ( وقد *!عَجَتْه ) أُمُّه : سَقَتْه اللَّبَن ؛ كما في الصِّحاح ، *!تَعْجُوه *!عَجْواً .
وفي المُحْكم : أَخَّرَتْ رَضاعَهُ عن مَواقِيتِه .
وقيلَ : *!عَجَتْه دَاوَتْه بالغِذاءِ حتى نَهَضَ ، ( فهو *!عُجِيٌّ ، كصُلِيَ ) ، أَصْلُه عجوى ، ( وهي *!عُجِيَّةٌ ) ؛ ) ولم يَقُلْ : وهي بهاءٍ وكأنَّه نَسِيَ اصْطِلاحَه ؛ وقيلَ : الذكَرُ والأُنْثَى بِلا هاءٍ ؛ ( ج *!عُجايا ، بالضَّمِّ والفَتْح ) ، والفَتْح أَقْيَس .
( *!والعَجِيُّ ، كغَنِيَ : فاقِدُ أُمِّهِ من الإِبِلِ ومِنَّا ) ، والجَمْعُ *!عُجايا .
وفي الحديثِ : ( كنتُ يَتِيماً ولم أَكُنْ *!عَجِيًّا ) .
قالَ الجوهرِيُّ : *!العَجِيُّ هو الذي تموتُ أُمُّه فيُرَبِّيه صاحِبُه بلَبَنِ غيرِها .
وفي النهايَةِ : هو الذي لا لَبَنَ لأُمِّه ، أَو ماتَتْ أُمُّه فعُلِّلَ بلبَنِ غيرِها ، أَو بشيءٍ آخَر فأَوْرَثَه ذلكَ وَهْناً .
وفي المُحْكم : وذلكَ الوَلَدُ الذي يُغَذَّى بغيرِ لَبَنِ أُمِّه *!عَجِيُّ ؛ فهؤلاء أَقْوالُهم كُلُّها مُتَّفِقَة على مَعْنى *!العَجِيِّ مِنَّا ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ :
عَداني أنْ أَزُورَكَ أَنَّ بَهْمِي
*!عَجايا كلُّها إلاَّ قَلِيلا َفقد اسْتَعْمَلَه الشاعِرُ في البهمِ ، ولم أَرَ مَنْ فَرَّقَ بينَ *!العَجِيِّ *!والعُجِيّ إلاَّ المصنِّف وهو غَريبٌ فتأمَّل .
( *!وعَجا البَعيرُ ) *!يَعْجُو *!عَجْواً : ( رَغَا .
( و ) *!عَجا ( فَاهُ ) : ) إذا ( فَتَحَهُ .
( و ) عَجا ( وَجْهَه : زَواهُ وأَمالَهُ ) .
( وفي التهْذِيبِ : عَجا شِدْقَه : لَواهُ ، وقيلَ : فَتَحَهُ وأَمالَهُ ؛ ( *!كَعَجَّاهُ ) بالتَّشْديدِ .
( و ) عَجا ( البَعيرُ : شَرِسَ خُلُقُهُ .
( و ) قالَ الأصْمعي : ( *!العُجاوَةُ ) و ( *!العُجايَةُ ) لُغَتانِ وهُما قدْرَ مُضْغةٍ من لَحْمٍ تكونُ مَوْصولةً بعَصْبة تَنْحدِرُ من رُكْبةِ البَعيرِ إلى الفرْسِنِ .

( *!والعَجْوَةُ بالحِجازِ : التَّمْرُ المَخْشِيُّ ) ، وهي أُمُّ التَّمْرِ الذي إليه المَرْجِعُ كالشِّهْرِيزِ بالبَصْرَةِ ، والتَّيِّيّ بالبَحْرَيْن ، والجُذامِيِّ باليَمامَةِ .
( و ) أيْضاً : ( تمْرٌ بالمَدِينَةِ ) . ) يقالُ : هو ممَّا غَرَسَهُ النبيُّ صلى الله عليه وسلم بيدِهِ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هي أكْبَرُ مِن الصُّيْحانيّ يَضْربُ إلى السَّوادِ .
وقالَ الأزْهري : *!العَجْوَةُ التي بالمدينَةِ هي الصَّيْحانِيَّةُ ، وبها ضروبٌ من العَجْوةِ ليسَ لها عُذُوبة الصَّيْحانِيَّة ولا رِيُّها وامْتِلاؤُها ؛ وقيلَ : نَخْلَتُها تسمَّى لِينَةً .
وقيلَ لأُحَيْحة بنِ الجُلاحِ : ما أَعْدَدْتَ للشِّتاءِ ؟ فقالَ : ثلثَمائةٍ وسِتِّينَ صاعاً من *!عَجْوةٍ تُعْطِي الصبيَّ منها خَمْساً فيردُّ عليك ثلاثاً .
( *!والعُجَى ، كهُدًى : الجُلُودُ اليابسَةُ تُطْبَخُ وتُؤْكَلُ الواحِدَةُ *!عُجْيَةٌ ، بالضَّمِّ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للبرَّاءِ بنِ ربعي الأسدِي :
ومُعَصَّبٍ قَطَعَ الشِّتاءَ وقُوتُه
أَكلُ *!العُجَى وتَكَسُّبُ الأَشْكادِ ( *!والعُجْوَةُ ، بالضَّمِّ : لَبَنٌ يُعاجَى به الصَّبِيُّ اليتيمُ أَي يُغَذَّى *!كالعُجاوَةِ بالضمِّ والكَسْر ) ، الكَسْر عن الفرَّاء .
وقيلَ : *!العُجْوةُ اسْمٌ من *!المُعاجَاةِ ، وهو الذي اقْتَضاهُ صَدْر التَّرجمةِ ، *!والعُجاوَةُ اسْمُ ذلكَ اللّبن فتأَمَّل .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُعاجَاةُ : المُعانَاةُ والمُعالَجَةُ في الأمْرِ ؛ ومنه قولُ بعضِ الأعْرابِ لمَّا قال له الحجَّاج : إنِّي أَراكَ بَصِيراً بالزَّرْع : إنِّي طالَما *!عاجَيْتُه .
ولَقِيَ فلانٌ ما *!عَجاهُ : أَي شِدَّةً وبَلاءً .
ولقَّاهُ اللَّهُ ما *!عَجَاهُ وما عَظاهُ : أَي ما سَاءَهُ ؛ نقلَهُ الجوهرِيُّ .
ورجُلٌ *!أَعْجَى : غلِيظٌ ما بينَ العَيْنَيْنِ ؛ نقلَهُ الصَّاغَاني .

##### Türkçe

( ( **العَجْوَةُ** ve **المُعاجاةُ**: annenin çocuğun emzirilmesini vakitlerinden geciktirmesidir ) ve bu, bir zayıflık miras bırakır.
Siyakının zahiri, buradaki **العَجْوةَ**’nin bu mânada ayn’ı fethalı olduğunu gösterir; **المُحْكم**’in nassı ise onu dammelidir; o, **المُعاجاةِ**’den bir isimdir. Orada: **المُعَاجاة** annenin yavrusunu doyuracak sütü olmaması, bu yüzden onu bir saatliğine oyalayacağı bir şeyle oyalamasıdır; ondan bu işi başkası üstlense de böyledir.
Ve denildi: **عاجَيْتُه**: onu, annesinin sütü dışındaki bir sütle emzirdiğimde; yahut onu sütten men edip onu yemekle beslediğimde. Cevherî, Câ‘dî’ye ait olarak şu beyti rivayet etti:
Eğer istersen onların ardında görürsün
Yetimler, kurtlar gibi **يُعاجَوْنَ**

Leys, çekirge yavrularının vasfında şu beyti rivayet etti:
Bir menzilden göçtüğünde, orada geride bırakır
**عَجايا**; küçüğü toprakla savurur (ve onu **عَجَتْه** ) annesi: ona süt içirdi; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; onu **تَعْجُوه** **عَجْواً**.
**المُحْكم**’de: onun emzirilmesini vakitlerinden geciktirdi.
Ve denildi: **عَجَتْه**: onu gıda ile tedavi etti, ta ki ayağa kalktı; (o da **عُجِيٌّ**’dür, **صُلِيَ** gibi), aslı **عجوى**’dır; (ve o **عُجِيَّةٌ**’dir); ) ve “o, هاء iledir” demedi; sanki ıstılahını unuttu. Ve denildi: erkek ve dişi هاء’sızdır; (çoğulu **عُجايا**; damme ve fetha ile), fetha daha kıyasîdir.
( **والعَجِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: develerden ve bizden annesini kaybetmiş olan ) ve çoğulu **عُجايا**’dır.
Hadiste: (Ben yetimdim ve **عَجِيًّا** değildim).
Cevherî dedi: **العَجِيُّ** annesi ölen, böylece sahibi onu başkasının sütüyle büyüten kimsedir.
**النهايَة**’de: o, annesinin sütü olmayan; yahut annesi ölen, böylece başkasının sütüyle yahut başka bir şeyle oyalanan; bunun da ona bir zayıflık miras bıraktığı kimsedir.
**المُحْكم**’de: annesinin sütü dışında bir şeyle beslenen o çocuk **عَجِيُّ**’dür; işte onların sözleri, bizden **العَجِيِّ** mânası üzerinde bütünüyle ittifak etmiştir. Cevherî şu beyti rivayet etti:
Seni ziyaret etmememe sebep, benim kuzularımın
**عَجايا** olmasıdır; hepsi, azı hariç.
Şair onu kuzularda kullanmıştır; **العَجِيِّ** ile **العُجِيّ** arasında ayırım yapanı, musannif dışında görmedim; bu gariptir, öyleyse düşün.
( **وعَجا البَعيرُ** ) **يَعْجُو** **عَجْواً**: ( böğürdü.
( ve ) **عَجا** ( ağzını ): ) ( onu açtığında.
( ve ) **عَجا** ( yüzünü: onu buruşturdu ve eğdi ).
( **التهْذِيب**’de: **عَجا** yanağını: onu büktü; ve denildi: onu açtı ve eğdi; ( **كَعَجَّاهُ** ) şeddeli olarak.
( ve ) **عَجا** ( deve: huyu sertleşti.
( ve ) Asma‘î dedi: ( **العُجاوَةُ** ) ve ( **العُجايَةُ** ) iki lugattır; ikisi, deve dizinden tırnağa inen bir sinire bağlı bulunan, bir lokma et miktarıdır.

( **والعَجْوَةُ** Hicaz’da: içi doldurulmuş hurmadır ), ve o, kendisine müracaat edilen hurmanın anasıdır; Basra’daki şehrîz gibi, Bahreyn’deki teyyî gibi, Yemâme’deki cüzâmî gibi.
( ve ) ayrıca: ( Medine’de bir hurmadır ). ) Denilir: o, Peygamber’in صلى الله عليه وسلم kendi eliyle diktiği şeydendir.
İbnü’l-Esîr dedi: o, **الصُّيْحانيّ**’den daha büyüktür; siyahlığa çalar.
Ezherî dedi: Medine’deki **العَجْوَةُ** **الصَّيْحانِيَّةُ**’dir; onda, **الصَّيْحانِيَّةُ**’nin tatlılığı, suyu ve dolgunluğu olmayan **العَجْوةِ** türleri vardır; ve denildi: onun hurma ağacına **لِينَةً** denir.
Uhayha b. el-Cülâh’a denildi: kış için ne hazırladın? O da dedi: üç yüz altmış sâ‘ **عَجْوةٍ**; ondan çocuğa beş verirsin de sana üç geri verir.
( **والعُجَى** , **هُدًى** gibi: pişirilip yenilen kuru derilerdir; bir tanesi **عُجْيَةٌ**’dir, damme ile ); ) Cevherî, Berâ’ b. Rabî‘ el-Esedî’ye ait olarak şu beyti rivayet etti:
Kışın geçtiği, azığı
**العُجَى** yemek ve **الأَشْكادِ** kazanmak olan sarıklı (kimse).
( **والعُجْوَةُ** , damme ile: yetim çocuğun oyalanacağı süt; yani onunla beslenir; **كالعُجاوَةِ** damme ve kesre ile ), kesre Ferrâ’dan.
Ve denildi: **العُجْوةُ** **المُعاجَاةِ**’den bir isimdir; tercümenin başının gerektirdiği de budur; **العُجاوَةُ** ise o sütün adıdır; öyleyse düşün.
Üzerine istidrâk edilenlerdendir:
**المُعاجَاةُ**: işte **المُعانَاةُ** ve **المُعالَجَةُ**’dir; bunun cümlesinden, Haccâc ona “Ben seni ekin konusunda basîr görüyorum” dediğinde bazı bedevînin sözü: “Ben onu uzun zamandır **عاجَيْتُه**.”
Ve falan kimse, onu **عَجاهُ** olan şeyi gördü: yani bir şiddet ve belâ.
Ve Allah ona, onu **عَجَاهُ** olanı ve onu **عَظاهُ** olanı tattırsın: yani onu kötü eden şeyi; Cevherî onu nakletti.
Ve bir adam **أَعْجَى**: iki göz arasındaki kalın (kimse); Sâgânî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عجو and عجى

عَجْوَةٌ
عَجْوَةٌ ذ (S, K, &c.) and ↓ عَجَاوَةٌ and ↓ عَجَايَةٌ, or ↓ عُجَاوَةٌ and ↓ عُجَايَةٌ, (accord. to different copies of the K, [but in the TA these two words are expl. only as in another paragraph which will be found below,]) A sort of dates in El-Medeeneh, (S, K,) of the best kind, the palm-tree of which is called لِينَةٌ; (S; [or, accord. to Fr and Akh, cited in the TA in art. لون, the term لِينَةٌ is applied to a palm-tree but not to that of the عَجْوَة;]) said to be from what was planted by the hand of the Prophet; accord. to IAth, they are larger than the صَيْحَانِىّ [q. v.], inclining to blackness; but accord. to Az, the عَجْوَة in El-Medeeneh are the صَيْحَانِيَّة, and there are sorts of the عجوة there that have not the sweetness nor the odour nor the fulness of the صيحانيّة: (TA:) or the best of dates: (Mgh:) and, in El-Hijلz, the dates that are stuffed (مَحْشِىّ) [or pressed into a compact mass, while moist, in the receptacle of palm-leaves or skin, as are the dates called عَجْوَة in the present day]; (K, TA;) they are termed أُمُّ التَّمْرِ [lit. the mother of dates, app. because many persons keep a stock thereof], to which recourse is had, like the [dates called] شِهْرِيز in El-Basrah. (TA.)

عَجَاوَةٌ
عَجَاوَةٌ ذ , or عُجَاوَةٌ, and عَجَايَةٌ: see the preceding paragraph: -A2- and for the second, see also the paragraph here following, in two places.

العُجَايَةُ
العُجَايَةُ ذ and ↓ العُجَاوَةُ are two dial. vars., each signifying A piece of the size of a gobbet of flesh, conjoined with a sinew (عَصَبَة) which descends from the knee of the camel to the foot: (As, S, TA:) or the عُجَايَتَانِ are two sinews (عَصَبَتَانِ) in the interior of the fore legs of the horse, in the lower parts of which are things resembling nails (أَظْفَار), called السَّعْدَانَات: and عُجَايَةٌ is a term applied to all sinews (عَصَب) that conjoin with the solid hoof: (S, TA:) or it signifies certain sinews (عَصَب) in which are set ossicles resembling the gems that are set in signet-rings, at the pastern of the horse, or similar beast; (K, TA;) when one is hungry, he bruises them between two stones, and eats them; and ↓ عُجَاوَةٌ is a dial. var. thereof: (TA:) or any sinew (عَصَبَة) in a fore leg (يَد) or in a hind leg (رِجْل): or a sinew (عَصَبَة) in the interior of the shank (وَظِيف) of the horse and of the bull: (K, TA:) or, in a horse, the sinew (عَقَبَة) extending lengthwise from the shank and ending at each of the pasterns; and in it is what is termed الخطم [a mistranscription, correctly الحَطَم, which means a certain disease in the leg]: and in a she-camel, a sinew (عَقَبَة) in the interior of her fore leg: and also in a horse, a piece of flesh like a small gobbet: accord. to IAth, العُجَايَاتُ signifies the sinews (أَعْصَاب) of the legs of camels and of horses: (TA:) pl. عُجًى (S, K) and عُجِىٌّ and عَجَايَا (K) and عُجَايَا and عُجَايَاتٌ. (TA.) -A2- See also the first paragraph.

##### Türkçe

**عجو** ve **عجى**

**عَجْوَةٌ**
**عَجْوَةٌ** ذ (S, K, vb.) ve ↓ **عَجَاوَةٌ** ve ↓ **عَجَايَةٌ**, yahut ↓ **عُجَاوَةٌ** ve ↓ **عُجَايَةٌ**, (K’nın farklı nüshalarına göre; [fakat TA’da bu iki kelime ancak aşağıda bulunacak başka bir paragrafta olduğu gibi açıklanmıştır,]) El-Medîne’de bir çeşit hurma, (S, K,) en iyi türden; bunun hurma ağacına **لِينَةٌ** denir; (S; [yahut TA’da لون maddesinde nakledilen Fr ve Akh’ye göre, **لِينَةٌ** terimi bir hurma ağacına uygulanır, fakat **عَجْوَةٌ**’ninkine değil;]) Peygamber’in eliyle dikilmiş olandan olduğu söylenir; IAth’ye göre, **صَيْحَانِىّ**’den [bk. ilgili madde] daha büyüktür, siyahlığa meyledicidir; fakat Az’ye göre, El-Medîne’deki **عَجْوَةٌ**lar **صَيْحَانِيَّة**’dir ve orada **عجوة**’dan, **صيحانيّة**’nin tatlılığına, ne kokusuna, ne de dolgunluğuna sahip olmayan çeşitler vardır: (TA:) yahut hurmaların en iyisi: (Mgh:) ve El-Hicâz’da, içi doldurulmuş (**مَحْشِىّ**) [yahut nemliyken hurma yapraklarının veya derinin kabında sıkıştırılıp yekpare kütle hâline bastırılmış; günümüzde **عَجْوَةٌ** denilen hurmalar gibi] hurmalar; (K, TA;) bunlara **أُمُّ التَّمْرِ** [lafzen “hurmanın anası”, görünüşe göre birçok kimse ondan stok tuttuğu için] denir; El-Basra’daki [**شِهْرِيز** denilen hurmalar] gibi, kendisine müracaat edilir. (TA.)

**عَجَاوَةٌ**
**عَجَاوَةٌ** ذ, yahut **عُجَاوَةٌ**, ve **عَجَايَةٌ**: önceki paragrafa bak: -A2- ve ikincisi için, burada ardından gelen paragrafa da, iki yerde, bak.

**العُجَايَةُ**
**العُجَايَةُ** ذ ve ↓ **العُجَاوَةُ** iki lehçe varyantıdır; her biri, devenin dizinden ayağa inen bir sinirle (**عَصَبَة**) birleşik, et parçası büyüklüğünde bir parça demektir: (As, S, TA:) yahut **عُجَايَتَانِ**, atın ön ayaklarının iç tarafında bulunan iki sinirdir (**عَصَبَتَانِ**); bunların alt kısımlarında tırnaklara benzeyen şeyler (**أَظْفَار**) vardır; bunlara **السَّعْدَانَات** denir: ve **عُجَايَةٌ**, katı toynakla birleşen bütün sinirlere (**عَصَب**) uygulanan bir terimdir: (S, TA:) yahut, atın, yahut benzeri bir hayvanın, bilek eklemi (pastern) yanında, mühür yüzüklerine yerleştirilen mücevherler gibi yerleştirilmiş küçük kemikçiklerin bulunduğu bazı sinirler (**عَصَب**) demektir; (K, TA;) kişi acıkınca, onları iki taş arasında ezer ve yer; ve ↓ **عُجَاوَةٌ** bunun bir lehçe varyantıdır: (TA:) yahut, bir ön bacakta (**يَد**) veya bir arka bacakta (**رِجْل**) bulunan herhangi bir sinir (**عَصَبَة**): yahut, atın ve boğanın incik kısmının (**وَظِيف**) iç tarafında bulunan bir sinir (**عَصَبَة**): (K, TA:) yahut, atta, incikten boylamasına uzanan ve bilek eklemlerinin her birinde son bulan sinir (**عَقَبَة**); ve onda **الخطم** denilen şey vardır [yanlış yazım; doğrusu **الحَطَم** olup bacakta belirli bir hastalık demektir]: ve dişi devede, onun ön bacağının iç tarafında bir sinir (**عَقَبَة**): ve ayrıca atta, küçük bir lokma gibi bir et parçası: IAth’ye göre, **العُجَايَاتُ**, deve ve atların bacaklarının sinirleri (**أَعْصَاب**) demektir: (TA:) çoğulu **عُجًى** (S, K) ve **عُجِىٌّ** ve **عَجَايَا** (K) ve **عُجَايَا** ve **عُجَايَاتٌ**. (TA.) -A2- Ayrıca birinci paragrafa da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَجَا
عَجَا U ( n. ac. عَجْو 1 ),
a.  Made a grimace, looked vicious.

b.  Suckled late ( infant ).

عَجَّوَ
عَجَّوَ II ,
a.  see I (a) .

عَاْجَوَ
عَاْجَوَ III ,
a.  see I (b) .

عَجْوَة
عَجْوَة [ 1t ],
a.  Preserved dates.

b.  [ coll. ], Date-stone.

عَجَايَة
عَجَايَة [ 22tI ],
a.  see 1t (a) .

b.  ( pl.

عُجًى
عُجًى [ 9 ],
a.  عَجَايَا ), Tendon of the leg.

عِجَايَة
عِجَايَة [ 23tI ],
a.  see 24t (b) .

عُجَاوَة
عُجَاوَة [ 24t ],
a.  see 1t (a) .

b.  Milk ( other than the mother's ).

عَُجِيّ
عَُجِيّ ( pl. عَجَايَا ),
a.  Foster-child.

##### Türkçe

**عَجَا**
**عَجَا** U ( i. ac. **عَجْو** 1 ),
a. Yüzünü buruşturdu, kötü niyetli göründü.

b. (Bebek) geç emdi.

**عَجَّوَ**
**عَجَّوَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

**عَاْجَوَ**
**عَاْجَوَ** III ,
a. I (b)’ye bak.

**عَجْوَة**
**عَجْوَة** [ 1t ],
a. Muhafaza edilmiş hurmalar.

b. [ topl. ], Hurma çekirdeği.

**عَجَايَة**
**عَجَايَة** [ 22tI ],
a. 1t (a)’ya bak.

b. ( çoğ.

**عُجًى**
**عُجًى** [ 9 ],
a. **عَجَايَا** ), Bacağın kirişi.

**عِجَايَة**
**عِجَايَة** [ 23tI ],
a. 24t (b)’ye bak.

**عُجَاوَة**
**عُجَاوَة** [ 24t ],
a. 1t (a)’ya bak.

b. (Anneninkinden başka) süt.

**عَُجِيّ**
**عَُجِيّ** ( çoğ. **عَجَايَا** ),
a. Süt çocuk.
