# عج — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AC/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عج

عَجَّ
1 عَجَّ ذ , (S, A, Mgh, O, &c.,) aor. عَجِ٣َ , (S, Mgh, Msb, K,) or عَجُ٣َ ; (so in the O; [but this is at variance with a general rule;]) and عَجَّ with kesr to the medial radical [in the first and second persons, عَجِجْتُ and عَجِجْتَ], (TA,) aor, عَجَ٣َ ; (K;) inf. n. عَجٌّ and عَجِيجٌ; (S, A, Mgh, O, Msb, K;) He cried out, or vociferated; (K, TA;) like ضَجَّ; accord. to Az, supplicating, and begging aid, or succour; (TA;) and (K) he raised his voice; (S, A, O, K;) as also ↓ عَجْعَجَ; (K;) or this signifies he cried out, vociferated, or raised his voice, repeatedly; (S, O, TA;) and عَجَّ, he raised his voice with the تَلْبِيَة [or saying لَبَّيْكَ]: it is said in a trad., أَفْضَلُ الحَجِّ العَجُّ العَجُّ وَالثَّجُّ (S, Mgh, O, Msb) i. e. The most excellent of the actions of the pilgrimage are (Mgh) the raising of the voice with the تلبية (Mgh, O, and Msb in art. ثج) and the shedding of the blood of the victims brought for sacrifice to the sacred territory: (Mgh, and Msb in art. ثج:) and عَجِيجٌ signifies the crying out, or vociferating, and clamouring, of a people, or party. (TA.) ― -b2- And عَجَّ, aor. عَجِ٣َ , inf. ns. as above, said of a camel, He made a [loud] noise in his braying: and ↓ عَجْعَجَ he repeated, or reiterated, [such] a noise: and عَجَّ, aor. عَجِ٣َ , inf. n. عَجِيجٌ, said of water, it made a sound; and so [or as meaning it made a reiterated sound] ↓ عَجْعَجَ: and in the same sense the former verb is used in relation to a bow: and also in relation to the [piece of stick of wood called] زَنْد on the occasion of its producing fire: (TA:) and ↓ عَجْعَجَ said of camel, when beaten, or heavily laden, he uttered a grumbling cry; syn. رَغَا. (O, K.) ― -b3- عَجَّتِ الرِّيحُ, and ↓ اعجّت, The wind was, or became, violent, and raised the dust, (S, O, K, TA,) and drove it along. (TA.) [See also 2.] ― -b4- And عَجَّتِ الرَّائِحَةُ (tropical:) [The odour diffused itself strongly, or powerfully]. (A, TA.) ― -b5- And عَجَّ ثَدْيُهَا, (A,) or ثَدْيَاهَا, (TA,) said of a girl, (tropical:) Her breast, or breasts, began to swell, or become protuberant. (A, TA.) -A2- عَجَّ القَوْمُ and ↓ اعجّوا, (K, TA,) and هَجُّوا and اهجّوا, and ضَجُّوا and اضجّوا [P], as is said in the “ Nawلdir, ” (TA,) mean أَكْثَرُوا فِى فُنُونِهِمُ الرُّكُوبَ, (K, TA,) in one copy فى فُنُونِهِ: (TA:) [Ibr. D thinks that both of these readings are mistranscribed, for أَكْثَرُوا مِنْ فُنُونِ الرُّكُوبِ, meaning The people, or party, practised many modes, or manners, of riding; agreeably with an explanation in the TK: but the case is very perplexing; and is rendered the more so by the facts that this is not in the O, and that what here follows is not in the K nor in the TA, and that I do not find in art. هج nor in any other art. anything that throws light upon it:] عَجَّ القَوْمُ فِى الوَادِى and ↓ اعجّوا and هَجُّوا and اهجّوا, and خَجُّوا and اخجّوا [?], mean The people, or party, descended into the valley, and trod it much. (O.) -A3- عَجَّ النَّاقَةَ: see R. Q. 1.

عَجَّجَتِ الرِّيجُ الغُبَارَ
2 عَجَّجَتِ الرِّيجُ الغُبَارَ ذ , inf. n. تَعْجِيجٌ, The wind raised the dust. (TA.) [See also 1.] ― -b2- And عَجَّجْتُ البَيْتَ دُخَانًا, (S, O, and so in a copy of the K,) or مِنَ الدُّخَانِ, (so in other copies of the K,) inf. n. as above, (K,) I filled the house, or tent, with smoke. (K, TA.)

4 أَعْجَ٣َ see 1, latter half, in three places.

تعجّج
5 تعجّج ذ , said of a house, or tent, (S, K,) It was, or became, filled with smoke. (K.)

عَجْعَجَ
R. Q. 1 عَجْعَجَ ذ : see 1, in four places. ― -b2- عجعج بِالنَّاقَةِ, (S, O, L,) or النَّاقَةَ ↓ عَجَّ, He chid the she-camel, (S, O, L, K,) saying عَاجِ عَاجِ, (S, K,) or عَاجَّ: (L:) or the former signifies he turned the she-camel to a thing, saying عَاجِ عَاجِ. (TA.) ― -b3- And [the inf. n.] عَجْعَجَةٌ signifies The changing of ى into ج when occurring with ع [immediately preceding it]: a practice that obtained among the tribe of Kudل'ah; (S, O;) and accord. to Fr, among the tribe of Teiyi, and some of the tribe of Asad; (TA in art. ج, q. v.;) like as عَنْعَنَةٌ did among that of Temeem: (TA in the present art.:) they used to say, هٰذَا رَاعِجٌ خَرَجَ مَعِجْ for رَاعٍ خَرَجَ مَعِى [This is a pastor who went forth with me]. (S, O.)

عَجَّةٌ
عَجَّةٌ ذ A crying out, or vociferating, and clamour, or confusion of cries or noises, of a people, or party. (TA.) وَحَّدَ اللّٰهَ فِى عَجَّتِهِ means [He declared the unity of God] aloud. (TA, from a trad.)

عُجَّةٌ
عُجَّةٌ ذ [An egg-fritter, or omelet: so in the present day:] a certain food made of eggs: (S, O, K:) or flour kneaded with clarified butter, (AA, TA,) and then fried, or roasted: IDrd says, it is a sort of food; but what sort I know not: accord. to IKh, it is any food compounded; as dates and [the preparation of curd called] أَقِط: (TA:) it is a post-classical word: (K:) [J says,] I think it to be post-classical: (S:) it is of the dial. of Syria. (TA.)

عَجَاجٌ
عَجَاجٌ ذ Dust: (S, A, O, K:) or dust raised by the wind: (TA:) and smoke: (S, A, O, K:) ↓ عَجَاجَةٌ is a more special term [signifying a portion, or cloud, of dust: and of smoke]: (S, O:) and this latter signifies [also] a dust that buries in it everything; as also هَجَاجَةٌ. (TA.) ― -b2- Also Low, vile, base, mean, or ignoble, people; (Sh, O, K, TA;) lacking intellect, or understanding; (Sh, O;) in whom is no good: [a coll. gen. n.; for] ↓ عَجَاجَةٌ signifies one of such persons [as is indicated in the O]. (TA.) And, applied to a single person, Foolish; stupid; unsound, or deficient, in intellect, or understanding. (K.)

عَجَاجَةٌ
عَجَاجَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, first sentence. [Hence,] one says, فُلَانٌ يَلُفُّ عَجَاجَتَهُ عَلَى بَنِى فُلَانٍ [Such a one folds his cloud of dust], meaning, makes a hostile, or predatory, incursion, or attack, upon the sons of such a one. (S, O, K. *) And لَبَّدَ عَجَاجَتَهُ (O, K) He laid, or allayed, his عجاجة [or cloud of dust], (O,) meaning he desisted from that in which he was engaged. (O, K.) ― -b2- Also Many great camels: (S, O, K:) so accord. to Fr, (S, O,) as mentioned by A 'Obeyd: (S:) but Sh says, I know not the word in this sense. (TA.) ― -b3- See also the next preceding paragraph, second sentence.

عَجَّاجٌ
عَجَّاجٌ ذ Vociferous, clamorous, sounding much, or noisy; an epithet applied to anything that has a voice, or sound, or noise, (S, O, K,) as a bow and the wind [&c.]; (S, O;) as also ↓ عَجْعَاجٌ, (K,) this latter mentioned by Lh as applied in this sense to a man: (S:) and the former, applied to a stallion [camel], vociferous, or noisy, in his braying: and, applied to a river, sounding: (S, O:) or, thus applied, containing much water; as though it vociferated by reason of the abundance thereof and of the sound of its copious pouring. (IDrd, TA.) [See a tropical ex. of it voce ثَجَّاجٌ.] ― -b2- يَوْمٌ عَجَّاجٌ and ↓ مُعِجٌّ A day of violent wind that raises the dust. (S, O, K.)

عَاجِ
عَاجِ ذ , (S, K,) or عَاجَّ, (L,) A cry by which a she-camel is chidden. (S, L, K.) [But the former belongs to art. عوج, q. v.]

عَاجٌّ
عَاجٌّ ذ [part. n. of 1], applied to a road, [app. because a crowded road is usually noisy,] means Full. (S, O, K.) [Compare عَجَّاجٌ applied to a river.]

عَجْعَاجٌ
عَجْعَاجٌ ذ : see عَجَّاجٌ. ― -b2- Also, applied to a horse, Generous, or excellent, and advanced in age: (O, K:) or, accord. to IF, that runs vehemently. (O.)

مُعِجٌّ
مُعِجٌّ ذ : see عَجَّاجٌ, last sentence.

رِيحٌ مِعْجَاجٌ
رِيحٌ مِعْجَاجٌ ذ A wind that raises the dust: (IAar, TA:) [the pl.] رِيَاحٌ مَعَاجِيجُ (S, O, K) signifies the contr. of مَهَاوِينُ. (S, O.)

### Türkçe

عَجَّ
1 **عَجَّ** ذ , (S, A, Mgh, O, &c.,) muzâri‘i **عَجِ٣َ** , (S, Mgh, Msb, K,) veya **عَجُ٣َ** ; (O’da böyle; [fakat bu, genel bir kaideye aykırıdır;]) ve orta kök harfine kesre ile **عَجَّ** [birinci ve ikinci şahıslarda, **عَجِجْتُ** ve **عَجِجْتَ**], (TA,) muzâri‘i **عَجَ٣َ** ; (K;) mastarı **عَجٌّ** ve **عَجِيجٌ**; (S, A, Mgh, O, Msb, K;) Bağırdı, yahut yüksek sesle haykırdı; (K, TA;) **ضَجَّ** gibi; Az’a göre, yalvararak ve yardım, yahut imdat isteyerek; (TA;) ve (K) sesini yükseltti; (S, A, O, K;) bunun gibi ↓ **عَجْعَجَ** da; (K;) yahut bu, tekrar tekrar bağırdı, yüksek sesle haykırdı, yahut sesini yükseltti, demektir; (S, O, TA;) ve **عَجَّ**, **تَلْبِيَة** ile [yahut **لَبَّيْكَ** diyerek] sesini yükseltti: bir rivayette şöyle denir: **أَفْضَلُ الحَجِّ العَجُّ العَجُّ وَالثَّجُّ** (S, Mgh, O, Msb) yani Haccın amellerinin en faziletlisi (Mgh) **تلبية** ile sesin yükseltilmesi (Mgh, O, ve Msb’de ثج maddesinde) ve mukaddes bölgeye kurban için getirilen kurbanlıkların kanının akıtılmasıdır: (Mgh, ve Msb’de ثج maddesinde:) ve **عَجِيجٌ**, bir kavmin yahut bir topluluğun bağırması, yüksek sesle haykırması ve gürültü çıkarması demektir. (TA.) ― -b2- Ve **عَجَّ**, muzâri‘i **عَجِ٣َ** , mastarları yukarıdaki gibi, deve hakkında söylenir: Anırmasında [yüksek] bir ses çıkardı: ve ↓ **عَجْعَجَ** o sesi tekrarladı, yahut yineledi: ve **عَجَّ**, muzâri‘i **عَجِ٣َ** , mastarı **عَجِيجٌ**, su hakkında söylenir: Ses çıkardı; ve aynı şekilde [yahut tekrar eden bir ses çıkardı manasında] ↓ **عَجْعَجَ**: ve aynı manada bir yay hakkında da birinci fiil kullanılır: ve ayrıca ateş çıkarması sırasında **زَنْد** ile ilgili olarak da: (TA:) ve ↓ **عَجْعَجَ** deve hakkında, dövüldüğünde yahut ağır yüklendiğinde, homurdanır bir feryat çıkardı; eş anlamlısı **رَغَا**. (O, K.) ― -b3- **عَجَّتِ الرِّيحُ**, ve ↓ **اعجّت**, Rüzgâr şiddetli oldu, yahut şiddetlendi, ve tozu kaldırdı, (S, O, K, TA,) ve onu sürükledi. (TA.) [2’ye de bak.] ― -b4- Ve **عَجَّتِ الرَّائِحَةُ** (mecaz:) [Koku kuvvetle yayıldı]. (A, TA.) ― -b5- Ve **عَجَّ ثَدْيُهَا**, (A,) veya **ثَدْيَاهَا**, (TA,) bir kız hakkında söylenir, (mecaz:) Göğsü, yahut göğüsleri, şişmeye, yahut kabarmaya başladı. (A, TA.)

-A2- **عَجَّ القَوْمُ** ve ↓ **اعجّوا**, (K, TA,) ve **هَجُّوا** ve **اهجّوا**, ve **ضَجُّوا** ve **اضجّوا** [P], “**Nawلdir**”de söylendiği üzere, (TA,) **أَكْثَرُوا فِى فُنُونِهِمُ الرُّكُوبَ** demektir, (K, TA,) bir nüshada **فى فُنُونِهِ**: (TA:) [Ibr. D, bu iki okuyuşun da yanlış yazılmış olduğunu, **أَكْثَرُوا مِنْ فُنُونِ الرُّكُوبِ** olması gerektiğini düşünür; manası: Kavim yahut topluluk, binmenin birçok tarzını yahut şeklini çokça uyguladı; TK’deki bir açıklamaya uygun olarak: fakat durum çok müşkildir; ve şu vakıalarla daha da müşkil hâle gelir: bunun O’da bulunmaması, burada ardından gelenin K’da da TA’da da bulunmaması, ve هج maddesinde de başka hiçbir maddede de buna ışık tutan bir şey bulmamam:] **عَجَّ القَوْمُ فِى الوَادِى** ve ↓ **اعجّوا** ve **هَجُّوا** ve **اهجّوا**, ve **خَجُّوا** ve **اخجّوا** [?], Kavim yahut topluluk vadiye indi ve onu çokça çiğnedi demektir. (O.)

-A3- **عَجَّ النَّاقَةَ**: R. Q. 1’e bak.

**عَجَّجَتِ الرِّيجُ الغُبَارَ**
2 **عَجَّجَتِ الرِّيجُ الغُبَارَ** ذ , mastarı **تَعْجِيجٌ**, Rüzgâr tozu kaldırdı. (TA.) [1’e de bak.] ― -b2- Ve **عَجَّجْتُ البَيْتَ دُخَانًا**, (S, O, ve K’nın bir nüshasında böyle,) veya **مِنَ الدُّخَانِ**, (K’nın diğer nüshalarında böyle,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) Evi yahut çadırı dumanla doldurdum. (K, TA.)

4 **أَعْجَ٣َ**: 1’e, ikinci yarısına, üç yerde bak.

**تعجّج**
5 **تعجّج** ذ , bir ev yahut çadır hakkında söylenir, (S, K,) Dumanla doldu, yahut dumanla doldu hâle geldi. (K.)

**عَجْعَجَ**
R. Q. 1 **عَجْعَجَ** ذ : 1’e, dört yerde bak. ― -b2- **عجعج بِالنَّاقَةِ**, (S, O, L,) veya **النَّاقَةَ** ↓ **عَجَّ**, Dişi deveyi azarladı, (S, O, L, K,) **عَاجِ عَاجِ** diyerek, (S, K,) veya **عَاجَّ**: (L:) yahut birincisi, **عَاجِ عَاجِ** diyerek dişi deveyi bir şeye çevirdi demektir. (TA.) ― -b3- Ve [mastar] **عَجْعَجَةٌ**, ع ile birlikte [hemen öncesinde] bulunduğunda ى’nin ج’ye çevrilmesi demektir: Kudل'ah kabilesi arasında yerleşmiş bir uygulama; (S, O;) ve Fr’ye göre, Teiyi kabilesi arasında ve Asad kabilesinin bir kısmı arasında; (TA, ج maddesinde, ona bak;) Temeem kabilesinde **عَنْعَنَةٌ**’nin olduğu gibi: (TA, bu maddede:) onlar, **رَاعٍ خَرَجَ مَعِى** yerine **هٰذَا رَاعِجٌ خَرَجَ مَعِجْ** derlerdi [Bu, benimle birlikte çıkan bir çobandır]. (S, O.)

**عَجَّةٌ**
**عَجَّةٌ** ذ Bir kavmin yahut bir topluluğun bağırması, yüksek sesle haykırması ve gürültüsü, yahut seslerin/ gürültülerin karışıklığı. (TA.) **وَحَّدَ اللّٰهَ فِى عَجَّتِهِ** [Allah’ın birliğini] yüksek sesle ilan etti demektir. (TA, bir rivayetten.)

**عُجَّةٌ**
**عُجَّةٌ** ذ [Günümüzde:] yumurtadan yapılan bir kızartma, yahut omlet; yumurtadan yapılan belirli bir yiyecek: (S, O, K:) veya sade yağ ile yoğrulmuş un, (AA, TA,) sonra kızartılır yahut kavrulur: IDrd der ki: bir çeşit yemektir; fakat ne çeşit olduğunu bilmem: IKh’a göre, her türlü bileşik yiyecektir; hurma ve [kurutulmuş yoğurt hazırlığı olan] **أَقِط** gibi: (TA:) müteahhir bir kelimedir: (K:) [J der ki,] onun müteahhir olduğunu düşünüyorum: (S:) Şam lehçesindendir. (TA.)

**عَجَاجٌ**
**عَجَاجٌ** ذ Toz: (S, A, O, K:) veya rüzgârın kaldırdığı toz: (TA:) ve duman: (S, A, O, K:) ↓ **عَجَاجَةٌ** daha hususi bir terimdir [tozdan bir parça yahut bulut; ve dumandan da]: (S, O:) ve bu ikincisi [ayrıca] her şeyi içine gömen bir toz demektir; **هَجَاجَةٌ** da böyledir. (TA.) ― -b2- Ayrıca alçak, rezil, bayağı, değersiz, yahut soysuz insanlar; (Sh, O, K, TA;) akıldan yahut anlayıştan yoksun; (Sh, O;) kendilerinde hayır olmayan: [bir topluluk cins ismidir; zira] ↓ **عَجَاجَةٌ** böyle kimselerden birini ifade eder [O’da işaret edildiği üzere]. (TA.) Ve tek bir kişiye nispetle: Ahmak; budala; akıl yahut anlayış bakımından sağlam olmayan, yahut eksik. (K.)

**عَجَاجَةٌ**
**عَجَاجَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın ilk cümlesine bak. [Bundan dolayı,] şöyle denir: **فُلَانٌ يَلُفُّ عَجَاجَتَهُ عَلَى بَنِى فُلَانٍ** [Böyle biri toz bulutunu falan oğullarının üzerine sarar], yani falan oğullarına karşı düşmanca yahut yağmacı bir akın yahut saldırı yapar. (S, O, K. *) Ve **لَبَّدَ عَجَاجَتَهُ** (O, K) Toz bulutunu yatıştırdı, (O,) yani meşgul olduğu şeyden vazgeçti. (O, K.) ― -b2- Ayrıca çok sayıda iri deve: (S, O, K:) Fr’ye göre böyledir, (S, O,) A 'Obeyd’in zikrettiği üzere: (S:) fakat Sh der ki: bu manada kelimeyi bilmiyorum. (TA.) ― -b3- Bir önceki paragrafın ikinci cümlesine de bak.

**عَجَّاجٌ**
**عَجَّاجٌ** ذ Çok bağıran, gürültülü, çok ses çıkaran, yahut gürültücü; sesi, yahut sesi/gürültüsü olan her şeye sıfat olur, (S, O, K,) yay ve rüzgâr gibi [&c.]; (S, O;) bunun gibi ↓ **عَجْعَاجٌ** da, (K,) bu ikincisini Lh bu manada bir adama nispetle zikretmiştir: (S:) ve birincisi, aygır [deve]ye nispetle, anırmasında çok bağıran yahut gürültülü: ve bir nehre nispetle, ses çıkaran: (S, O:) yahut nehre nispetle böyle kullanıldığında, çok su ihtiva eden; sanki bolluğu ve bolca akışının sesi sebebiyle haykırıyormuş gibi. (IDrd, TA.) [Bunun mecazî bir örneğine ثَجَّاجٌ maddesinde bak.] ― -b2- **يَوْمٌ عَجَّاجٌ** ve ↓ **مُعِجٌّ** Tozu kaldıran şiddetli rüzgârlı bir gün. (S, O, K.)

**عَاجِ**
**عَاجِ** ذ , (S, K,) veya **عَاجَّ**, (L,) Dişi devenin azarlanmasında kullanılan bir sesleniş. (S, L, K.) [Fakat birincisi عوج maddesine aittir, ona bak.]

**عَاجٌّ**
**عَاجٌّ** ذ [1’in ism-i fâili], bir yola nispetle, [görünüşe göre kalabalık yol genellikle gürültülü olduğundan,] Dolu demektir. (S, O, K.) [Nehre nispetle **عَجَّاجٌ** ile karşılaştır.]

**عَجْعَاجٌ**
**عَجْعَاجٌ** ذ : **عَجَّاجٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, bir ata nispetle, Cömert, yahut mükemmel, ve yaşça ilerlemiş: (O, K:) veya IF’ye göre, şiddetle koşan. (O.)

**مُعِجٌّ**
**مُعِجٌّ** ذ : **عَجَّاجٌ**’a, son cümleye bak.

**رِيحٌ مِعْجَاجٌ**
**رِيحٌ مِعْجَاجٌ** ذ Tozu kaldıran bir rüzgâr: (IAar, TA:) [çoğulu] **رِيَاحٌ مَعَاجِيجُ** (S, O, K) **مَهَاوِينُ**’ün zıddını ifade eder. (S, O.)
