# عدد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AF%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: عدد

باب العين والدال
)ع د، د ع مستعملان( عد:
عَدَدْتُ الشَّيْء عَدَاً: حَسَبْتُهُ أو أحْصَيْتُهُ، قال عزَّ وجلَّ: "نَعُدُّ لهُم عَدّاً" يعْني أنّ الأنفاس تُحْصَى إحصاءً ولها عَددٌ مَعْلُوم.
وفلان في عِدادِ الصَّالحينُ، أي يُعَدُّ فيهم. وعِدَادُهُ في بني فُلانٍ: إذا كان ديوانُه مَعَهم.
وعِدَّةُ المرأةِ: أيَّامُ قُروئِها. والعِدَّة جَماعةٌ قلَّت أو كَثْرَتْ.
والعَدُّ مصدر كالعدَد والعَديدُ: الكَثرة، ويُقال: ما أكَثَر عَديدةَ.
وهذه الدراهم عديدةُ هذه: إذا كانت في العدد مِثلَها. وإنَّهم لَيَتعَدَّدون على عَشْرَةِ آلاف أي يزيدون في العَدَد. وهم يَتَعادُّون: إذا اشَتَركوا فيما يُعَدِّدُ به بعضُهم على بعض من المكارم وغير ذلك من الأشياء كلِّها.
والعُدَّة: ما يُعَدُّ لأمر يحدُث فُيذَّخَر له. وأعدْدْتُ الشَّيءَ: هَيَّأتْه.
والعِدُّ: مُجْتَمَعُ الماء، وجمعه أعداد، وهو ما يُعِدُّه الناس، فالماء عَدُّ، وموضع مجتمعه عِدُّ، قال ذو الرمة:
دَعَتْ مَيَّةُ الأعدادَ واسْتَبْدَلَتْ بها		خَناطيلَ آجالٍ من العينِ خُذَّلِ
ويقال: بنو فلانٍ ذوو عَدٍّ وفَيْضٍ يُغْنَى بهما. ويقال: كان ذلك في عِدَّانِ شبابه.
وعِدَّان مُلكِه: وهو أفضُله وأكثره، قال العجَّاج:
ولي على عِدَّان مَلْكٍ مُحْتَضَرْ
قال: واشتقاقه من أن ذلك كان مهيَّأ معدَّاً، وقال:
والمَلْك مخبوءٌ على عِدَّانِه
والعِداد: اهتياج وجَعَ اللَّديغ، وذلك إذا تَمَّتْ له سنة مُذْ يَوْم لدِغَ هاج به الألم.
وكأنَّ اشتقاقه من الحساب من قبَل عدد الشهور والأيّام، كأنَّ، الوَجَعَ يَعَدُّ ما يَمْضِي السَّنة، فإذا تمَّتْ عاوَدَت الملدُوغ، ولو قيل: عادَّتْه لكان صواباً. وفي الحديث: "ما زالت أَكْلةُ خَيْبَرٍ تُعَادُّني فهذا أوان قَطْعُ أبهَري"، أي تُراجعني، ويُعاودنُي ألم سمها في أوقات معلومة، قال الشاعر:
يُلاقي من تَذَكُّر آل سلمى		كما يَلْقَى السَّليمُ من العِدادِ
وقيل: عدادُ السليم أن تُعْدَّ سبعة أيّام، فإن مَضَتْ رجوت له البُرْء. وإذا لم تَمضِ قيل: هو في عِداده.
دع: دَعَّهُ يَدُعُّهُ، الدَّعُّ: دَفع في جفوة. وفي التنزيل العزيز: "فذلك الذي يدُعُّ اليتيم" أي يَعْنُفُ به عُنْفاً شديداً دَفعاً وانتهاراً، أي يَدْفَعه حقَّه وصِلَتهَ، قال:
أَلَمْ أكفِ أهْـلَـكَ فِـقـدانـه		إذا القْوم في المَحْل دَعُّوا اليتيما
والدَعْدَعَة تَحريكُك جُوالِقا أو مِكيالا ليَكْتَنِز، قال لبيد:
المُطْعِمُن الجَفْنَةَ المُـدَعْـدَعَـهْ		والضاربونَ الهام تحت الخَيْضَعَهْ
والدَّعْدعة: أن يقال للرجل إذا عثر: دَعْ دَعْ أي قُمْ، قال رؤبة:
وإنْ هوى العاثِرُ قلنا دَعْدَعا		له وعالينا بِتَنْعِـيشٍِ ومـا
والدعْدَعَه: عَدْوٌ في بُطْءٍ والتِواء، قال:
أسْعى على كلّ قَوْمٍ كان سَعْيُهُمُ		وَسْطَ العشيرة سَعْياً غيرَ دَعْدَاعِ
والدَعْدَاعُ: الرجلُ القصير.
والرَّاعي يُدَعْدِعُ بالغَنمِ: إذا قال لها: "داع داع" فإن شئِتَ جَرَرْتَ ونَوَّنْتَ، وإنْ شِئتَ على وهم الوقف .
والدُّعَاعَةُ: حَبَّةٌ سوداء، تأكلها بنو فَزازةَ، وتُجْمَعُ الدُّعاع والدُّعَاعَةُ: نَمْلَةٌ ذاتُ جنَاحَين شُبِّهَتْ بتلك الحبَّة.

### Türkçe

باب **العين** و**الدال**
(**ع د**، **د ع** kullanımdadır) **عد**:
**عَدَدْتُ الشَّيْء عَدَاً**: onu hesapladım yahut saydım; Aziz ve Celil olan şöyle dedi: "نَعُدُّ لهُم عَدّاً" yani nefesler sayım olarak sayılır ve onların bilinen bir sayısı vardır.
Ve falan, salihlerin **عِدادِ**’ındadır; yani onların içinde sayılır. Ve onun **عِدَادُهُ** falan oğullarındadır: divanı onlarla olduğu zaman.
Ve kadının **عِدَّةُ**’si: hayızlarının günleridir. Ve **العِدَّة** az da olsa çok da olsa bir topluluktur.
Ve **العَدُّ** **العدَد** gibi bir mastardır; ve **العَديدُ**: çokluk; ve denilir: **ما أكَثَر عَديدةَ**.
Ve bu dirhemler, bunun **عديدةُ**’sidir: sayıda onun gibi oldukları zaman. Ve şüphesiz onlar on bin üzerine **لَيَتعَدَّدون**; yani sayıda artarlar. Ve onlar **يَتَعادُّون**: birbirlerine karşı övünülecek şeylerden ve bunun dışındaki bütün şeylerden, birbirlerinin üzerine saydırdıkları şeyde ortak oldukları zaman.
Ve **العُدَّة**: meydana gelecek bir iş için sayılıp hazırlanıp onun için saklanan şeydir. Ve **أعدْدْتُ الشَّيْءَ**: onu hazırladım.
Ve **العِدُّ**: suyun toplandığı yer; çoğulu **أعداد**’dır; ve o, insanların hazırladığı şeydir; artık su **عَدُّ**’dur, toplandığı yerin mevkii **عِدُّ**’dur. Zû’r-Rumme dedi:
دَعَتْ مَيَّةُ الأعدادَ واسْتَبْدَلَتْ بها		خَناطيلَ آجالٍ من العينِ خُذَّلِ
Ve denilir: falan oğulları, kendileriyle zengin olunacak **عَدٍّ** ve **فَيْضٍ** sahipleridir. Ve denilir: bu, gençliğinin **عِدَّانِ**’ında idi.
Ve **عِدَّان** mülkünün: o, onun en faziletlisi ve en çoğudur. el-Acçâc dedi:
ولي على عِدَّان مَلْكٍ مُحْتَضَرْ
Dedi ki: onun اشتقاق’ı, bunun hazırlanmış, **معدَّاً** kılınmış olmasındandır. Ve dedi ki:
والمَلْك مخبوءٌ على عِدَّانِه
Ve **العِداد**: sokulmuşun ağrısının kabarmasıdır; bu, sokulduğu günden beri ona bir yıl tamamlandığı zaman ağrı onunla kabarır.
Ve sanki onun اشتقاق’ı hesaptandır; ayların ve günlerin sayısı cihetinden; sanki ağrı, yılın geçip gidenini sayar; tamamlandığı zaman sokulmuşa geri döner. Ve eğer: **عادَّتْه** denilseydi doğru olurdu. Ve hadiste: "ما زالت أَكْلةُ خَيْبَرٍ تُعَادُّني فهذا أوان قَطْعُ أبهَري"، yani bana tekrar tekrar döner; ve zehrinin ağrısı bilinen vakitlerde bana tekrar eder. Şair dedi:
يُلاقي من تَذَكُّر آل سلمى		كما يَلْقَى السَّليمُ من العِدادِ
Ve denildi: **عدادُ السليم** yedi gün sayılmasıdır; eğer geçtiyse onun için iyileşmeyi umarsın. Ve eğer geçmediyse: o, onun **عِداده**’ındadır denilir.

**دع**: **دَعَّهُ يَدُعُّهُ**; **الدَّعُّ**: kabalıkla itmedir. Ve Aziz tenzilde: "فذلك الذي يدُعُّ اليتيم" yani ona şiddetli bir sertlikle iterek ve azarlayarak kaba davranır; yani onun hakkını ve bağını iter. Dedi ki:
أَلَمْ أكفِ أهْـلَـكَ فِـقـدانـه		إذا القْوم في المَحْل دَعُّوا اليتيما
Ve **الدَعْدَعَة**: bir çuvalı yahut bir ölçeği, dolup sıkışsın diye senin hareket ettirmendir. Lebîd dedi:
المُطْعِمُن الجَفْنَةَ المُـدَعْـدَعَـهْ		والضاربونَ الهام تحت الخَيْضَعَهْ
Ve **الدَّعْدعة**: adam tökezlediği zaman ona denilmesidir: **دَعْ دَعْ**; yani kalk. Ru’be dedi:
وإنْ هوى العاثِرُ قلنا دَعْدَعا		له وعالينا بِتَنْعِـيشٍِ ومـا
Ve **الدعْدَعَه**: yavaşlık ve kıvrımlılık içinde koşmadır. Dedi ki:
أسْعى على كلّ قَوْمٍ كان سَعْيُهُمُ		وَسْطَ العشيرة سَعْياً غيرَ دَعْدَاعِ
Ve **الدَعْدَاعُ**: kısa boylu adamdır.
Ve çoban, koyunla **يُدَعْدِعُ**: ona "داع داع" dediği zaman. İstersen çekersin ve tenvinlersin; ve istersen vakf vehmi üzere (bırakırsın).
Ve **الدُّعَاعَةُ**: siyah bir tanedir; onu Fezâze oğulları yer. Ve **الدُّعاع** toplanır. Ve **الدُّعَاعَةُ**: iki kanatlı bir karıncadır; o taneye benzetilmiştir.
