# عدد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AF%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عدد

عَدَدْتُ الشيءَ، إذا أحصيته، والاسم العَددُ والعَديدُ. يقال: هم عَديدُ الحصَى والثَرى، أي في الكثرة. وفلانٌ عَديدُ بني فلانٍ، أي يُعَدُّ فيهم. وعَدَّهُ فاعْتَدَّ، أي صار معدوداً. واعْتَدَّ به. وقول لبيد:
تَطيرُ عَدائدُ الأشْراكِ شَفَعاًووِتْراً والزَعامةُ لِلْغُـلامِ
يعني من يُعادُّهُ في الميراث. ويقال هو من عِدَّةِ المال. والأيامُ المعدوداتُ: أيامُ التشريقِ. وأعَدَّهُ لأمر كذا: هيّأه له. والاستعدادُ للأمر: التهيؤُ له. وإنهم ليَتَعادُّونَ ويَتَعَدَّدونَ على عشرة آلاف، أي يزيدون على ذلك في العَدد. وعِدَّةُ المرأة: أيام أقْرائِها. وقد اعْتَدَّتْ، وانقضتْ عِدَّتُها. وتقول: أنفذْت عِدَّةَ كتبٍ، أي جماعةَ كتبٍ. والعُدَّةُ بالضم: الاستعداد. يقال: كونوا على عُدَّةٍ. والعُدّةُ أيضاً: ما أعْدَدْتَه لحوادث الدهر من المال والسلاح. يقال: أخذَ للأمر عُدَّتَهُ وعَتاده، بمعنًى. قال الأخفش ومنه قوله تعالى: "جَمَعَ مالاً وعَدَّدَهُ"، ويقال: جعله ذا عَدَدٍ. والمَعَدَّانِ: موضعُ دَفَّتَي السَرْجِ. والعِدُّ بالكسر: الماء الذي له مادة لا تنقطع، كماء العين والبئر، والجمع الأعْدادُ. قال الشاعر:
دَيْمومَةٍ ما بها عِدٌّ ولا ثَمَدُ
والعِدُّ أيضاً: الكثرة. يقال: إنَّهُم لَذَوو عِدٍّ وقِبْصٍ. والعِدادُ: اهتياجُ وجعِ اللَديغِ، وذلك إذا تمَّت له سنةٌ منذ يوم لُدِغَ اهتاج به الألم. والعِدَدُ مقصورٌ منه. وقد جاء ذلك في ضرورة الشعر. يقال: عادَّتْهُ اللسعةُ، إذا أتتْه لعِدادٍ. وفي الحديث: ما زالت أُكْلَةُ خَيبَر تُعادُّني، فهذا أوانَ قطعتْ أبْهَري. وقال الشاعر:
أُلاقي من تَذَكُّرِ آلِ لَيْلـى		كما يَلْقى السَليمُ من العِدادِ
ولقيت فلاناً عِدادَ الثريَّا، أي مرّةً في الشهر وذلك أن القمر ينزل الثريا في كل شهر مرة. ويومُ العِدادِ: يومُ العطاءِ. قال الشاعر عُتبة بن الوَعْلِ:
وقائِلَةٍ يومَ العِدادِ لِـبَـعْـلِـهـاأرى عُتْبَةَ بن الوَعْلِ بَعْدي تَغَيَّرا
ويقال: بالرجلِ عِدادٌ، أي مسٌّ من جنون. وفلانٌ في عِدادِ أهل الخير، أي يُعَدُّ معهم. وعِدادُ القوس: رَنينُها، وهو صوت الوترِ. وفلانٌ عِدادُهُ في بني فلانٍ، إذا كانَ ديوانُه معهم، أي يُعَدُّ منهم في الديوان. وقولهم: كانَ ذلك على عِدَّان فلان، وعَدَّان فلان، أي على عَهده وزمانه.

### Türkçe

**عَدَدْتُ** şeyi, onu sayıp döküp hesapladığım zaman; isim **العَددُ** ve **العَديدُ**dur. Denilir: onlar **عَديدُ** çakıl taşının ve toprağın (kadar)dır; yani çoklukta. Ve falan, falanın oğullarının **عَديدُ**udur; yani onların içinde sayılır. Ve onu saydı da o da **فاعْتَدَّ**; yani sayılmış oldu. Ve onunla **اعْتَدَّ**. Lebîd’in sözü:
تَطيرُ عَدائدُ الأشْراكِ شَفَعاًووِتْراً والزَعامةُ لِلْغُـلامِ
Yani mirasta onunla karşılıklı sayışılan kimse. Ve denilir: o, malın **عِدَّةِ**sindendir. Ve **الأيامُ المعدوداتُ**: teşrîk günleridir. Ve onu şu iş için **أعَدَّهُ**: onu onun için hazırladı. Ve işe **الاستعدادُ**: ona hazırlanmadır. Ve şüphesiz onlar on bin üzerine **يَتَعادُّونَ** ve **يَتَعَدَّدونَ**; yani sayıda bunun üzerine artarlar. Ve kadının **عِدَّةُ**si: hayızlarının günleridir. Ve gerçekten o **اعْتَدَّتْ**; ve **عِدَّتُها** sona erdi. Ve dersin: ben bir takım kitapların **عِدَّةَ**sini gönderdim; yani bir topluluk kitap. Ve **العُدَّةُ** (ötre ile): hazırlıktır. Denilir: bir **عُدَّةٍ** üzere olun. Ve **العُدّةُ** ayrıca: zamanın olayları için mal ve silahtan hazırladığındır. Denilir: iş için onun **عُدَّتَهُ**sini ve **عَتاده**sini aldı; anlamca. Ahfeş dedi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “جَمَعَ مالاً وعَدَّدَهُ”; ve denilir: onu sayı sahibi kıldı. Ve **المَعَدَّانِ**: eyerin iki yan tahtasının yeridir. Ve **العِدُّ** (kesre ile): maddesi kesilmeyen su; pınar suyu ve kuyu suyu gibi; çoğulu **الأعْدادُ**dur. Şair dedi:
دَيْمومَةٍ ما بها عِدٌّ ولا ثَمَدُ
Ve **العِدُّ** ayrıca: çokluktur. Denilir: şüphesiz onlar **عِدٍّ** ve **قِبْصٍ** sahipleridir. Ve **العِدادُ**: yılan sokmuşun ağrısının kabarmasıdır; bu, sokulduğu günden beri ona bir yıl tamamlandığı zaman ağrı onunla kabarır. Ve **العِدَدُ** ondan kısaltılmıştır. Bu, şiir zaruretinde gelmiştir. Denilir: sokma onu **عادَّتْهُ**; ona bir **عِدادٍ** için geldiği zaman. Ve hadiste: Hayber lokması beni durmadan **تُعادُّني**; işte bu, şahdamarımı kestiği zamandır. Şair dedi:
أُلاقي من تَذَكُّرِ آلِ لَيْلـى		كما يَلْقى السَليمُ من العِدادِ
Ve falanla Süreyyâ’nın **عِدادَ**ı kadar karşılaştım; yani ayda bir kere; çünkü ay her ay bir kere Süreyyâ’ya iner. Ve **يومُ العِدادِ**: bağış günüdür. Şair Utbe b. el-Va‘l dedi:
وقائِلَةٍ يومَ العِدادِ لِـبَـعْـلِـهـاأرى عُتْبَةَ بن الوَعْلِ بَعْدي تَغَيَّرا
Ve denilir: adamda **عِدادٌ** vardır; yani delilikten bir dokunuş. Ve falan, hayır ehlinin **عِدادِ**ındadır; yani onlarla sayılır. Ve yayın **عِدادُ**ı: onun çınlamasıdır; o, kirişin sesidir. Ve falanın **عِدادُهُ** falanın oğullarındadır; onun divanı onlarla olduğu zaman; yani divanda onlardan sayılır. Ve onların sözü: bu, falanın **عِدَّان**ı üzere idi ve falanın **عَدَّان**ı (üzere idi); yani onun ahdi ve zamanı üzere.
