# عدف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AF%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عدف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: عدف

العَدْفُ: الأَكل. عَدَفَ يعْدِفُ عدْفاً: أَكل. والعَدُوفُ: الذَّواقُ أَعني ما يُذاق؛ قال:
وحَيْفٌ بالقَنِيِّ فهُنَّ خُوصٌ،
وقِلَّةُ ما يَذُقْن من العَدُوفِ
عَدُوفٍ من قَضامٍ غير لَوْنٍ،
رَجِيعِ الفَرْتِ أَو لَوْكِ الصَّريفِ
أَراد غير ذي لون أَي غير متلَوّن. ورَجِيع الفرث: بدل من قَضام بدَل بيان، ولَوْك: في معنى مَلُوك، وما ذاقَ عَدْفاً ولا عَدُوفاً ولا عُدافاً أَي شيئاً، والذال المعجمة في كل ذلك لغة. ولا عَلُوساً ولا أَلُوساً؛ قال أَبو حسّان: سمعت أَبا عمرو الشيباني يقول ما ذُقْت عَدُوفاً ولا عَدُوفة؛ قال: وكنت عند يزيدَ بن مِزْيد الشيْباني فأَنشدته بيت قَيْس بن زهير:ومُجَنَّباتٍ ما يَذُقْن عَدُوفةً،
يَقْذِفْن بالمُهَراتِ والأَمْهارِ
بالدال، فقال لي يزيد: صَحَّفت أَبا عمرو، إنما هي عَذُوفة بالذال، قال: فقلت له لم أُصحف أَنا ولا أَنت، تقول رَبيعة هذا الحرف بالذال، وسائر العرب بالدال، وهذا البيت في التهذيب منسوب إلى قيس بن زهير كما أَوردته، وقد استشهد به ابن بري في أَماليه ونسبه إلى الربيع بن زياد. والعَدْفُ: نَوْلٌ قليل من إصابة. والعَدْفُ:اليسير من العلَف. وباتت الدابّةُ على غير عَدُوف أَي على غير علَف؛ هذه لغة مُضر. وفي الحديث: ما ذُقْت عدُوفاً أَي ذَواقاً. وما عَدَفْنا عندهم عَدُوفاً أَي ما أَكلنا. والعِدْفةُ والعِدَفَةُ: كالصَّنِفة من الثوب. واعتَدَف الثوبَ: أَخذ منه عِدَفةً. واعتدَف العِدْفَة: أَخذها. وما عليه عِدْفةٌ أَي خِرْقة، لغة مرغوب عنها. وعِدْفُ كل شيء وعِدْفتُه: أَصله الذاهبُ في الأَرض؛ قال الطرمّاح:
حَمّال أَثقالِ دِياتِ الثَّأَى،
عن عِدَفِ الأَصْلِ وكُرّامِها
وفي التهذيب: عِدْفةُ كل شجرة أَصلُها، وجمعها عِدَفٌ. قال: ويقال بل هو عن عَدَفِ الأَصل اشتِقاقه من العدّفة أَي يَلُمُّ ما تفرّق منه. ابن الأَعرابي: العَدَفُ والعائرُ والغِضابُ قَذى العينِ.
والعِدْفةُ: ما بين العشرة إلى الخمسين، وخصصه الأَزهري فقال: العِدْفةُ من الرجال ما بين العَشرة إلى الخمسين، قال ابن سيده: وحكاه كراع في الماشية ولا أَحقُّها. والعِدْفة: التجمُّع، والجمع عِدْفٌ، بالكسر، وعِدَفٌ؛ قال: وعندي أَن المعنيّ ههنا بالتجمع الجماعة لأَن التجمِيع عرَض، وإنما يكون مثل هذا في الجواهر المخلوقة كسِدْرة وسِدَر، وربما كان في المصنوع، وهو قليل. والعِدْف: القِطْعة من الليل. يقال: مَرَّ عِدْفٌ من الليل وعِتْفٌ أَي قطعة. والعَدَفُ، بالتحريك: القَذى؛ قال ابن بري: شاهده قول الراجز يصف حِماراً وأُتُنَه:
أَوْرَدَها أَمِيرُها مع السَّدَفْ،
أَزْرَقَ كالمِرآة طَحَّارَ العَدَفْ
أَي يَطْحَر القَذى ويَدْفَعُه. ويقال: عدَف له عِدْفةً من مال أَي قطَع له قَطْعة منه، وأَعطاه عدْفةً من مال أَي قِطعة.

### Türkçe

**العَدْفُ**: yeme. **عَدَفَ يعْدِفُ عدْفاً**: yedi. Ve **العَدُوفُ**:
tadan; yani tadılan şey; dedi ki:
Ve **حَيْفٌ** ile **القَنِيِّ**’de; işte onlar **خُوصٌ**dur,
ve **العَدُوفِ**’tan tattıklarının azlığı.
**عَدُوفٍ**; **قَضامٍ**dan, **لَوْنٍ**suz,
**رَجِيعِ الفَرْتِ** yahut **لَوْكِ الصَّريفِ**.
**غير ذي لون** yani renk sahibi olmayan, yani renklenmiş olmayanı kastetti. Ve **رَجِيع الفرث**: **قَضام**dan bedeldir, açıklama bedeli. Ve **لَوْك**: **مَلُوك** mânâsındadır. Ve “**ما ذاقَ عَدْفاً ولا عَدُوفاً ولا عُدافاً**” yani bir şey tatmadı; ve buların hepsinde noktalı **الذال** bir lehçedir. Ve ne **عَلُوساً** ne de **أَلُوساً**;
Ebû Hassân dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî’nin “**ما ذُقْت عَدُوفاً ولا عَدُوفة**” dediğini işittim; dedi ki: Yezîd b. Mizyed eş-Şeybânî’nin yanında idim de ona Kays b. Züheyr’in beytini okudum:
Ve **مُجَنَّباتٍ** ki **عَدُوفةً** tatmazlar,
**المُهَراتِ** ve **الأَمْهارِ** ile fırlatırlar.
**بالدال** ile; bunun üzerine Yezîd bana dedi: Ebû Amr’ı tashîf ettin; o ancak **عَذُوفة**’dir, **بالذال** ile. Dedi ki: Ben de ona dedim: Ne ben tashîf ettim ne de sen; Rebîa bu harfi **بالذال** ile söyler, Arapların geri kalanı **بالدال** ile; bu beyit tezhîb’de Kays b. Züheyr’e nispet edilmiştir, benim aktardığım gibi; İbn Berrî de Emâlî’sinde onunla istişhâd etmiş ve onu er-Rabî‘ b. Ziyâd’a nispet etmiştir.

Ve **العَدْفُ**: isabetten az bir pay. Ve **العَدْفُ**: yemden az olan. Ve binek hayvanı **على غير عَدُوف** yani yemsiz olarak geceledi; bu, Mudar’ın lehçesidir. Hadiste: “**ما ذُقْت عدُوفاً**” yani bir tadış. Ve “**وما عَدَفْنا عندهم عَدُوفاً**” yani onların yanında bir tadış yemedik.

Ve **العِدْفةُ** ve **العِدَفَةُ**: elbiseden **الصَّنِفة** gibidir. Ve **اعتَدَف الثوبَ**: ondan bir **عِدَفةً** aldı. Ve **اعتدَف العِدْفَة**: onu aldı. Ve “üzerinde **عِدْفةٌ** yoktur” yani bir paçavra; rağbet edilmeyen bir lehçe. Ve her şeyin **عِدْفُ**’u ve **عِدْفتُه**: onun yerde giden aslıdır; et-Tırimmâh dedi ki:
**دِياتِ الثَّأَى** yüklerini taşıyan,
asılın **عِدَفِ**’inden ve onun kerîmlerinden.

Ve tezhîb’de: Her ağacın **عِدْفةُ**’si onun aslıdır; çoğulu **عِدَفٌ**dur. Dedi ki: Hatta “o, **عَدَفِ الأَصل**’dendir” denilir; onun iştikakı **العدّفة**’dendir, yani ondan dağılmış olanı toplar. İbnü’l-A‘râbî: **العَدَفُ** ve **العائرُ** ve **الغِضابُ** gözün çöpüdür.

Ve **العِدْفةُ**: ondan elliye kadar olan (sayı); Ezherî onu tahsis edip dedi ki: Erkeklerden **العِدْفةُ** ondan elliye kadardır. İbn Sîde dedi ki: Kırâ‘ bunu davarda da nakletti; fakat ben onu daha haklı görmüyorum. Ve **العِدْفة**: toplanma; çoğulu **عِدْفٌ** (kesre ile) ve **عِدَفٌ**dur. Dedi ki: Bence burada toplanma ile kastedilen cemaat (topluluk)tır; çünkü toplama bir arazdır; bunun gibisi ancak **سِدْرة** ve **سِدَر** gibi yaratılmış cevherlerde olur; bazen mamulde de olur, o da azdır. Ve **العِدْف**: geceden bir parça. “Geceden bir **عِدْفٌ** geçti” ve **عِتْفٌ** yani bir parça denir. Ve **العَدَفُ** (harekeli): çöp; İbn Berrî dedi ki: bunun şahidi, râcizin bir eşeği ve dişilerini vasfederken söylediği sözdür:
Onları, **السَّدَفْ** ile birlikte, emîrleri suya getirdi,
ayna gibi mavi; **العَدَفْ**’i süpüren.
Yani çöpü süpürür ve onu iter. Ve “ona maldan bir **عِدْفةً** **عدَف** etti” denir; yani ondan bir parça kesti. Ve “ona maldan bir **عدْفةً** verdi” yani bir parça.
