# عدل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AF%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: عدل

العَدْلُ: خلاف الجَوَر. يقال: عَدَلَ عليه في القضيّة فهو عادِلٌ. وبسط الوالي عَدْلَهُ ومَعْدِلَتَهُ ومَعْدَلَتَهُ. وفلان من أهل المَعْدَلَةِ، أي من أهل العَدْلِ. ورجلٌ عَدْلٌ، أي رِضاً ومَقْنَعٌ في الشهادة. وهو في الأصل مصدرٌ. وقومٌ عَدْلٌ وعُدولٌ أيضاً، وهو جمع عَدْلٍ. وقد عَدُلَ الرجلُ بالضم عَدالَةً. قال الأخفش: العِدْلُ بالكسر: المِثْلُ. والعَدْلُ بالفتح، أصله مصدر قولك: عَدَلْتُ بهذا عَدْلاً حسناً، تجعله اسماً للمِثْلِ؛ لتفرّق بينه وبين عِدْلِ المتاع. وقال الفراء: العَدْلُ بالفتح ما عادَلَ الشيءَ من غير جنسه. والعِدْلُ بالكسر: المِثْلُ. تقول: عندي عِدْلُ غلامِك وعِدْلُ شاتِكَ، إذا كانَ غلاماً يَعْدِلُ غلاماً وشاةً تعدل شاةً. فإذا أردت قيمتَه من غير جنسه نصبت العين، وربَّما كسرها بعض العرب وكأنَّه منهم غلطٌ. قال: وقد أجمعوا على واحد الأعْدُلِ أنه عِدْلٌ بالكسر. والعَديلُ: الذي يُعادِلُكَ في الوزن والقَدْر. يقال: فلانٌ يُعادِلُ أمره عِدالاً ويُقَسِّمُهُ، أي يُمَيِّلُ بين أمرين أيَّهما يأتي. والعِدالُ: أن يقول واحدٌ فيها بقيةٌ، ويقول الآخر: ليس فيها بقيَّةٌ. وعَدَلَ عن الطريق: جارَ. وانْعَدَلَ عنه مثله. وعَدَلَ الفحلُ عن الإبل، إذا ترك الضِراب. وعادَلْتُ بين الشيئين. وعَدَلْتُ فلاناً بفلان، إذا سوَّيتْ بينهما. وتَعْديلُ الشيء: تقويمه. يقال عَدَّلْتُهُ فاعْتَدَلَ، أي قوَّمته فاستقام. وكلُّ مثقَّفٍ مُعْتَدِلٌ. وتَعْديلُ الشهود: أن تقول إنَّهم عُدولٌ. ولا يُقْبَلْ منها صَرْفٌ ولا عَدْلٌ. فالصَرفُ التَوبَةُ، والعدلُ: الفديةُ. ومنه قوله تعالى: "وإنْ تَعْدِلْ كلَّ عَدْلٍ لا يؤخَذْ منها" أي تَفْدِ كلَّ فِداءٍ. وقوله تعالى: "أوْ عَدْلُ ذلك صِياماً" أي فداء ذلك. والعادِلُ: المشركُ الذي يَعْدِلُ بربّه، ومنه قول تلك المرأة للحجاج: إنك لَقاسِطٌ عادِلٌ.

### Türkçe

**العَدْلُ**: **الجَوَر**’in zıddıdır. Denir ki: davada ona karşı **عَدَلَ**; o hâlde o **عادِلٌ**’dir. Vâli **عَدْلَهُ**’ini ve **مَعْدِلَتَهُ**’ini ve **مَعْدَلَتَهُ**’ini yaydı. Ve falan kimse **المَعْدَلَةِ** ehlindendir; yani **العَدْلِ** ehlindendir. Ve bir adam **عَدْلٌ**’dür; yani şahitlikte razı olunan ve kanaat getirilen (kimsedir). Ve o, aslında bir mastardır. Ve bir kavim **عَدْلٌ** ve ayrıca **عُدولٌ** (dur); ve o, **عَدْلٍ**’in cem‘idir. Ve adam, damme ile **عَدالَةً** olarak **عَدُلَ**. el-Ahfeş dedi: kesre ile **العِدْلُ**: **المِثْلُ**’dür. Fetha ile **العَدْلُ** ise, “bununla güzel bir **عَدْلاً** yaptım” sözünün mastarıdır; onu **المِثْلِ** için isim yaparsın; **عِدْلِ المتاع** ile onun arasını ayırmak için. el-Ferrâ dedi: fetha ile **العَدْلُ**, bir şeyi kendi cinsinden olmayan bir şeyin dengelemesidir. Kesre ile **العِدْلُ**: **المِثْلُ**’dür. Dersin ki: yanımda senin oğlanının **عِدْلُ**’ü ve senin koyununun **عِدْلُ**’ü var; eğer bir oğlan bir oğlanı dengeliyor ve bir koyun bir koyunu dengeliyorsa. Eğer onun kıymetini kendi cinsinden olmayan bir şeyden (olarak) istersen, **العين**’i nasb edersin; ve bazı Araplar onu bazen kesreli yapmıştır; sanki bu, onlardan bir yanlıştır. Dedi: ve **الأعْدُلِ**’ün bir tanesinde ittifak ettiler ki o, kesre ile **عِدْلٌ**’dür.

**العَديلُ**: ağırlıkta ve ölçüde seni dengeleyen kimsedir. Denir ki: falan, işini **عِدالاً** olarak **يُعادِلُ** ve onu taksim eder; yani iki iş arasında meylettirir; hangisini yapacağını (düşünür). **العِدالُ**: birinin “onda bir bakiye vardır” demesi, ötekinin de “onda bakiye yoktur” demesidir.

Yoldan **عَدَلَ**: saptı. Ondan **انْعَدَلَ** da bunun gibidir. Erkek deve **عَدَلَ** (dişilerden), eğer çiftleşmeyi terk ederse. İki şey arasında **عادَلْتُ**. Ve falanı falanla **عَدَلْتُ**, eğer ikisi arasında eşitlediysen.

Bir şeyin **تَعْديلُ**’i: onu doğrultmaktır. Denir: onu **عَدَّلْتُ** da o **اعْتَدَلَ**; yani onu doğrulttum da o düzgün oldu. Ve her **مثقَّفٍ** **مُعْتَدِلٌ**’dür.

Şahitlerin **تَعْديلُ**’i: “onlar **عُدولٌ**’dür” demendir. Ondan ne bir **صَرْفٌ** ne de bir **عَدْلٌ** kabul edilir. **الصَرفُ**: tevbedir; **العدلُ**: fidyedir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “وإنْ تَعْدِلْ كلَّ عَدْلٍ لا يؤخَذْ منها” yani her fidyeyi fidye versen (bile). Ve Yüce Allah’ın sözü: “أوْ عَدْلُ ذلك صِياماً” yani onun fidyesi (olarak) oruç.

**العادِلُ**: Rabbine karşı denge kuran müşriktir. Ondandır, o kadının Haccâc’a sözü: “إنك لَقاسِطٌ عادِلٌ”.
