# عدو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%AF%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: عدو

عَدَاهُ
1 عَدَاهُ ذ , (Mgh, K,) first pers. عَدَوْتُهُ, (Msb,) aor. يَعْدُو, (Mgh, Msb,) [inf. n. عَدْوٌ,] He passed from it, (Mgh, Msb, K,) namely, a thing, or an affair, (K,) to another, (Mgh, Msb,) and left it; (K;) and عَدَا عَنْهُ signifies the same; (K;) as also ↓ تعدّاه; (S, * K;) and in like manner one says, ↓ عَدَّيْتُهُ, inf. n. تَعْدِيَةٌ; (Msb;) [but I do not find this elsewhere, and think that correctly one should say, عَنْهُ ↓ عَدَّيْتُ; agreeably with what here follows:] the saying عَنْ هٰذَا ↓ عَدِّ means Leave thou this, and turn from it to another; and is app. from the phrase هَمَّكَ ↓ عَدِّ اـِلَى غَيْرِهِ [Turn thy anxiety to other than him, or it]; the objective complement being altogether left out, so that the verb becomes as though it were intrans.; and there are many instances similar to this in the language: (Har p. 478:) one says, عَنِّى الهَمَّ ↓ عَدَّيْتُ I turned away from me anxiety: and [hence] you say to him who has pursued you, عَنِّى اـِلَى غَيْرِى ↓ عَدِّ, meaning Turn thou the beast upon which thou art riding towards other than me: (TA:) and عَمَّا تَرَى ↓ عَدِّ, meaning Turn thou thine eye from what thou seest. (S.) [See an ex. of the first of these verbs in the Ham p. 125.] One says also, عَدَاهُ الأَمْرُ and ↓ تعدّاهُ The thing, or affair, passed from him. (TA. [See an ex. in the first paragraph of art. عدم.]) And the Arabs say, اـِنَّ الجَرَبَ لَيَعْدُو, meaning Verily the mange, or scab, passes from him that has it to him that is near to him so that the latter becomes mangy, or scabby. (Msb.) And مَا عَدَا فُلَانٌ أَنْ صَنَعَ [app. meaning Such a one did not leave, or, accord. to an explanation of the verb in a similar phrase in Har p. 333, did not delay, his doing such a thing]. (S.) Accord. to Er-Rلghib, العَدْوُ primarily signifies Transition; [whence what here precedes;] or the going, or passing, beyond, or the exceeding, a limit, or the usual limit: and incompatibility to coalesce. (TA.) ― -b2- And [hence,] عَدَاهُ, aor. as above, [inf. n. عَدْوٌ,] He went, or passed, beyond it; exceeded it; or transgressed it. (S, TA. *) So in the saying عَدَا طَوْرَهُ [He went, or passed, beyond his proper limit; exceeded it; or transgressed it]: and in like manner, الحَقَّ ↓ تعدّى and ↓ اعتداهُ signify He went, or passed, beyond, &c., what was true, or right; and so عَنِ الحَقِّ, and فَوْقَ الحَقِّ. (TA.) أَمَا عَدَا مَنْ بَدَا, a saying in which the vulgar erroneously omit the interrogative أ, means Does not he transgress that which is right who begins by acting injuriously? (TA.) And it is said عَدَا القَارِصُ فَحَرَزَ (tropical:) What was biting to the tongue attained to an excessive degree, so that it became acid: meaning that the affair, or case, became distressing. (S in art. قرص.) ― -b3- And عَدَا عَلَيْهِ, inf. n. عَدْوٌ and عَدَآءٌ (S, Mgh, Msb, K) and عُدُوٌّ (S, Msb, K) and عُدْوَانٌ (ISd, Msb, K) and عِدْوَانٌ (ISd, K) and عُدْوَى; (K;) and ↓ تعدّى, and ↓ اعتدى; (S, Msb, K;) He acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically, against him; (S, Msb, K;) and transgressed against him, or exceeded the proper limit against him: (S, Msb:) [and he acted aggressively against him; agreeably with an explanation of the inf. n. of the last of these verbs in what follows: (see an ex. in a verse cited voce رِيحٌ:)] or he acted with excessive wrongfulness, &c., against him: (Mgh:) and ↓ اعدى signifies the same as the other verbs here mentioned; (K, TA;) whence (TA) one says, فِى مَنْطِقِكَ ↓ أَعْدَيْتَ Thou hast deviated from that which is right in thy speech: (S, TA:) ↓ الاِعْتِدَآءُ is the exceeding what is right; and it is sometimes in the way of aggression; and sometimes in the way of requital; and instances of the usage of its verb in both of these manners occur in the Kur ii. 190: (Er-Rلghib, TA:) the first and third of the inf. ns. of عَدَا, mentioned above, occur in the Kur vi. 108 accord. to different readings: (S, TA:) and [it is said that] العُدْوَانُ signifies sheer, or unmixed, wrongful or unjust or injurious or tyrannical conduct: (S:) or, as some say, the worst of [such conduct, i. e., of] الاِعْتِدَآء, in strength, or deed, or state or condition. (TA.) ― -b4- And عَدَا عَلَيْهِ He acted corruptly towards him. (TA.) ― -b5- And عُدِىَ عَلَيْهِ He had his property stolen, and was wronged. (TA.) And عَدَا عَلَى القُمَاشِ, inf. n. عَدَآءٌ [said in the TA to be like سَحَابٌ, but in the CK عَدًا,] and عُدْوَانٌ and عَدَوَانٌ, (K, TA,) but in the M written with damm and fet-h [i. e. عُدْوَان and عَدْوَان], (TA,) said of a thief, He stole the قماش [meaning goods, or utensils and furniture]. (K, TA.) And عَدَا فِى ظَهْرِهِ He stole what was behind him: (A in art. ظهر:) [or he acted wrongfully in respect of what was behind him: for] لِصٌّ عَادِى ظَهْرٍ is expl. by the words عَدَا فِى ظَهْرٍ فَسَرَقَهُ [so that it app. means A thief who has acted wrongfully in respect of what was behind one, and stolen it]. (O and K in that art.) ― -b6- And عَدَا عَلَيْهِ, (K, TA,) inf. n. عَدْوٌ, (TA,) signifies also He leaped upon him, or it. (K, TA.) ― -b7- And عَدَا, (K,) or عَدَا فِى مَشْيِهِ, (Msb,) aor. يَعْدُو, (Msb, K,) inf. n. عَدْوٌ (S, Mgh, Msb, K) and عَدًا and عُدُوٌّ and عَدَوَانٌ and تَعْدَآءٌ, (K,) signifies أَحْضَرَ [i. e. He ran; or rose in his running]; (S, * K, TA;) said of a man and of a horse: (TA:) or he went a pace nearly the same as that termed هَرْوَلَةٌ, (Msb, TA,) not so quick, (TA,) or which is not so quick, (Msb,) as that termed جَرْىٌ: (Msb, TA:) or he went a pace less quick than شَدٌّ and more so than مَشْىٌ: (TA in art. سعى:) or [he went quickly, or swiftly; for] العَدْوُ signifies السُّرْعَةُ: (Mgh:) [or rather he ran, whether gently or moderately or vehemently: that it often signifies he ran vehemently is shown by the prov. مِنْ سُلَيْكٍ ↓ أَعْدَى More vehement in running than Suleyk, who is said to have outstripped fleet horses; and by numerous exs.:] and ↓ عّى signifies the same as عَدَا, denoting a quick pace. (TA in art. هبص.) ― -b8- And [hence, perhaps,] عَدَا المَآءُ, aor. يَعْدُو, (assumed tropical:) The water ran. (TA.) -A2- عَدَاهُ عَنِ الأَمْرِ, (S, K,) inf. n. عَدْوٌ and عُدْوَانٌ; as also ↓ عدّاهُ; (K;) signifies He, or it, diverted him; or turned him away, or back; (S, K;) and occupied him so as to divert him; (K;) from the thing, or affair. (S, K.) You say, عَدَتْ عَوَادٍ. (S, TA. See عَادِيَةٌ, voce عُدَوَآءُ: and see also the last sentence of the first paragraph of art. عود.) ― -b2- عَدَانِى مِنْهُ شَرٌّ means بَلَغَنِى [i. e., app., Evil, or mischief, reached me from him, or it]. (TA. [See a signi- fication of 4.]) -A3- عَدِيتُ لَهُ signifies I hated him, or it. (ISd, K.) -A4- عَدَا is also a verb by which one makes an exception, with مَا [preceding it] and without مَا: (S, K:) you say, جَآءَنِى القَوْمُ مَا عَدَا زَيْدًا [The people, or party, came to me, except Zeyd]; and جَاؤُونِى عَدَا زَيْدًا [which means the like]; putting what follows it in the accus. case; the agent being implied in it: (S: [see this expl. in what has been said of خَلَا as used in the same manner:]) accord. to MF, it is a verb when what follows it is put in the accus. case; and when what follows it is put in the gen. case, it is a particle, by common consent: (TA: [and the like is said in the Mughnee; i. e., that it is similar to خَلَا in respect of the explanations there given of the different usages of this latter; but that Sb did not know it to have been used otherwise than as having the quality of a verb:]) one says, رَأَيْتُهُمْ عَدَا أَخَاكَ and مَا عَدَاهُ, meaning مَا خَلَا [i. e. I saw them, except thy brother]: and sometimes it governs the gen. case without ما: thus in the M: Az says, [as though regarding it as only a particle,] when you suppress [ما], you make it to govern the accus. case as meaning اـِلَّا and you make it to govern the gen. case as meaning سِوَى. (TA.

عداهٌ
2 عداهٌ ذ , (S, K,) inf. n. تَعْدِيَةٌ, (K,) He made him, or it, to pass [from a thing, or an affair, to another: see 1, first sentence]: (S, K:) and he made it to pass through, and go beyond; syn. أَنْفَذَهُ. (K.) ― -b2- Hence تَعْدِيَةُ الفِعْلِ, a phrase of the grammarians, [generally meaning (assumed tropical:) The making the verb transitive,] as in خَرَجَ زَيْدٌ فَأَخْرَجْتُهُ [Zeyd went forth and I made him to go forth]. (TA.) ― -b3- See also 1, first quarter, in seven places: ― -b4- and again, in the latter half, in two places.

عاداهُ
3 عاداهُ ذ , (K, TA,) inf. n. مُعَادَاةٌ, (S, K, TA,) [He treated him, or regarded him, with enmity, or hostility:] the verb in this phrase is that of which the epithet is عَدُوٌّ, and the subst. is عَدَاوَةٌ. (K, TA.) [It is perhaps from one of the three phrases next following]. ― -b2- عادى الشَّىْءَ signifies He was, or became, distant, or aloof, from the thing; or he made the thing to be, or become, distant, or aloof; syn. بَاعَدَهُ. (TA.) And you say, فُلَانٌ لَا يُعَادِينِى وَلَا يُوَادِينِى, meaning لَا يُجَافِينِى وَلَا يُوَاتِينِى [app. Such a one will not make me to be, or become, remote, or aloof, from him, nor will he comply with me: but لَا يُوَادِينِى properly signifies he will not take from me the دِيَة, or bloodwit]. (TA.) And عَادِ رِجْلَكَ عَنِ الأَرْضِ Draw away thy leg, or foot, from the ground. (TA.) And عَادَى الأَدَاةَ عَنِ البَعِيرِ He raised [partially] the furniture (consisting of the saddle and saddle-cloth) from contact with the camel [so as to render it bearable by him]. (ISh, TA in art. غلق.) ― -b3- عادى شَعَرَهُ He took [somewhat] from his hair: or he raised it, (K, TA,) in washing it: or he neglected it, and did not oil it, or anoint it: or he subjected it time after time to the purification termed وُضُوع, and to washing. (TA.) ― -b4- عادى الوِسَادَةَ He folded the pillow. (TA.) ― -b5- عادى القِدْرَ He lowered one of the three stones upon which the cooking-pot rested, in order that it (the pot) might incline upon the fire. (TA.) ― -b6- عادى بَيْنَ الصَّيْدَينِ, (S, * K,) inf. n. عِدَآءٌ (S, K) and مُعَادَاةٌ, (K,) He made a succession, of one to the other, between the two animals of the chase, (S, K,) by throwing down one of them immediately after the other, (S,) in one طَلَق [or heat]. (S, K.) Imra-el-Keys says,
[describing a horse,]
فَعَادَى عِدَآءً بَيْنَ ثَوْرٍ وَنَعْجَةٍ
دِرَاكًا وَلَمْ يَنْضَحْ بِمَآءٍ فَيُغْسَلِ
[And he made a succession, of one to the other, between a wild bull and a wild cow, by running down one after the other in a single heat, overtaking uninterruptedly, and not breaking out with water (i. e. sweat) so as to become suffused therewith]. (S. [See EM p. 49.]) In like manner also المُعَادَاةُ بَيْنَ رَجُلَيْنِ means The piercing, or thrusting, two men, one after the other, uninterruptedly. (TA.) ― -b7- And عَادَيْتُهُ [sometimes] signifies I vied, or contended, with him in running; i. q. حَاضَرْتُهُ, from الحُضْرُ. (A in art. حضر.)

اعدى الأَمْرَ
4 اعدى الأَمْرَ ذ He passed from, or beyond, another, to the thing, or affair: so in the K. (TA.) But in the M it is said, اعداهُ الدَّآءُ signifies The disease passed from another to him. (TA.) And one says أَعْدَى فُلَانٌ فُلَانًا مِنْ خُلُقِهِ, or مِنْ عِلَّةٍ بِهِ, or جَرَبٍ, (S, TA,) i. e. Such a one made somewhat of his natural disposition, or of a disease, or malady, that was in him, or of mange, or scab, to pass [from him] to such a one; [or infected him therewith; (see two exs., in a verse and a hemistich, cited in the first paragraph of art. جنى;)] and اعداهُ بِهِ signifies the same: and اعدى صَاحِبَهُ He made his companion to acquire the like of what was in him. (TA.) And يُعْدِى is said of the mange, or scab, &c., meaning It passes from him that has it to another; (S, K;) and in like manner one says of a disease, ↓ يتعدّى: (Nh, TA:) but it is said in an explanation of a trad., لَا يُعْدِى شَىْءٌ شَيْئًا [i. e. A thing (meaning disease) does not pass by its own agency to a thing]. (S, TA.) [Therefore] one says, of the mange, or scab, [or the like,] اعداهُ اللّٰهُ God made it to pass from him that had it to one that was near to him, so that he became affected therewith. (Msb.) ― -b2- One says also, of a man, قَدْ أَعْدَى النَّاسَ بِشَرٍّ He has made evil, or mischief, to cleave to men. (TA.) -A2- See also 1, near the middle, in two places. -A3- اعداهُ عَلَيْهِ He aided, or assisted, him, (S, Mgh, Msb, K,) and strengthened him, (K,) against him; (S, Mgh, Msb, K;) and avenged him of him; (S, Msb;) namely, one who had wronged him. (S, Mgh, Msb.) And اعداهُ He (a judge) heard his accusation against another, and commanded to bring his adversary. (Mgh.) -A4- اعداهُ, (S, Msb, K, TA,) namely, a horse, (S, TA,) and also a man, (TA,) [He made him to run, whether gently or moderately or vehemently: or, as sometimes used,] he made him, (K, TA,) or desired him, (S,) to go the pace termed حُضْر: (S, K, TA:) or he made him to go a pace nearly the same as that termed هَرْوَلَة, (Msb, TA,) not so quick, (TA,) or which is not so quick, (Msb,) as that termed جَرْى: (Msb, TA: [see 1, latter half:]) and ↓ استعداهُ signifies the same. (S.)

5 تَعَدَّوَ see 1, first quarter, in two places: and see 4. ― -b2- [Hence تعدّى said of a verb, It was, or became, transitive.] ― -b3- تعدّى الحَقَّ: and تعدّى عَلَيْهِ: see 1, second quarter, in two places. -A2- تَعَدَّوْا They found milk, (K, TA,) which they drank, (TA,) and it rendered them in no need of wine: (K, TA:) so in the copies of the K; but correctly, of flesh-meat, as in the M. (TA.) ― -b2- And They found pasturage for their cattle, and it rendered them in no need of purchasing fodder. (K, * TA.) -A3- And تعدّى مَهْرَ فُلَانَةَ He took, or received, the dowry, or bridal gift, of such a woman. (K.)

تعادى القَوْمُ
6 تعادى القَوْمُ ذ The people, or party, became affected, [or infected,] or smitten, (S, TA,) one with the disease of another, or one with the like of the disease of another: (S:) or died, one after another, (S, TA,) in one month, and in one year. (TA.) And تعادت الاـِبِلُ The camels died in great numbers. (TA.) ― -b2- And تعادى القَوْمُ عَلَىَّ بِنَصْرِهِمْ The people, or party, came upon me consecutively with their aid, or assistance. (TA.) ― -b3- One says also, تعادى القَوْمُ (S, K) from العَدَاوَةُ (S) meaning The people, or party, treated, or regarded, one another with enmity, or hostility. (K.) ― -b4- And تعادى مَا بَيْنَهُمْ (S, K) The case, or affair, that was between them became in a bad, or corrupt, state, (S,) or complicated, intricate, or confused, so as to be a subject of disagreement, or difference, between them. (K.) ― -b5- And تعادى المَكَانُ The place was, or became, dissimilar in its several parts; and uneven. (TA.) And [hence] one says, بِعُنُقِى وَجَعٌ مِنْ تَعَادِى الوِسَادِ مِنَ المَكَانِ المُتَعَادِى i. e. [In my neck is a pain from the unevenness of the pillow from] the uneven place. (TA.) ― -b6- And تعادى He, or it, was, or became, distant, remote, far off, or aloof, (S, * K, * TA,) عَنْهُ from him, or it. (S, TA.) -A2- تعادوا They vied, competed, or contended for superiority, in going the pace termed العَدْو [meaning in running]. (K, TA.)

8 اـِعْتَدَوَ see 1, second quarter, in three places. ― -b2- الاِعْتِدَآءُ in supplication [to God] is The exceeding the limits of the [Prophet's] rule, or usage, that has been transmitted from generation to generation. (TA.)

الاِسْتِعْدَآءُ
10 الاِسْتِعْدَآءُ ذ signifies The asking, or demanding, of aid, or assistance, (Mgh, Msb,) and of vengeance, or avengement, (Mgh,) and of strengthening: (Msb:) and also the act of aiding, or assisting. (Mgh.) You say, استعداهُ He asked, or demanded, of him (i. e. the prince, or governor, or commander, S, Mgh, Msb) aid, or assistance, (S, Mgh, Msb, K,) عَلَيْهِ against him, (S, Mgh, Msb,) namely, one who wronged him: (Mgh, Msb:) [or,] accord. to El-Khuwلrezmee (who derives it from العَدِىُّ signifying الرَّجَّالَةُ الَّذِينَ يَعْدُونَ), استعدى [or استعدى القَاضِىَ] means he asked, or demanded, of the judge, that he should make his foot-messengers to run in quest of his antagonist and to bring him, for the purpose of exacting from him his right, or due. (De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., iii. 100. [And an explanation similar to this, but not a similar derivation, is indicated in the Mgh by an explanation of أَعْدَاهُ, q. v.]) ― -b2- See also 4, last sentence.

عَدَا
عَدَا ذ , as a verb, or a preposition, or both, denoting an exception: see 1, last sentence.

عَدْوٌ
عَدْوٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.] ― -b2- فَعَلَ كَذَا عَدْوًا بَدْوًا means He did thus openly, or publicly. (TA.)

عِدْوٌ
عِدْوٌ ذ : see عِدًى: ― -b2- and see also عَدَآءٌ.

عَدًى
عَدًى ذ [or عَدًا]: see عُدْوَةٌ, in two places: and عَادٍ, last sentence.

عُدًى
عُدًى ذ : see the next paragraph. -A2- [It is also a pl. of عَدُوٌّ, q. v.]

عِدًى
عِدًى ذ The stones of a grave; as also ↓ عُدًى: (KL:) [i. e.] the broad stones with which the [oblong excavation called] لَحْد is covered over: (AA, TA:) or a thin stone with which a thing is concealed, or covered over; as also ↓ عِدَآءٌ; (K, TA;) the latter written in [a copy of] the M ↓ عَدَاءٌ, like سَحَابٌ; but [the former explanation seems to be the more correct, for] it is added in the K that one thereof is termed ↓ عِدْوٌ; and accord. to this, the word expl. above [or each of the two words expl. above] is a pl. (TA. [See also عِدْوَةٌ.]) ― -b2- And Any piece of wood that is put between two [other] pieces of wood. (K, * TA.) -A2- See also عُدْوَةٌ, in two places: and عَادٍ, last sentence: ― -b2- and عُدَوَآءُ: ― -b3- and عَدَآءٌ. -A3- [It is also a pl. of عَدُوٌّ, which see in two places. -A4- ] And عِدَى is used as a prefixed n. for عِدَة as syn. with وَعْد. (Fr; S and L in art. وعد, q. v.)

عَدْوَةٌ
عَدْوَةٌ ذ [inf. n. un. of عَدَا: pl. عَدَوَاتٌ. ― -b2- Hence the saying, السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَاتٍ وَذُو بَدَوَاتٍ, expl. voce بَدَآءٌ, in art. بدو. See another reading of this saying voce عَدَوَانٌ.] ― -b3- [Hence also,] one says, لَهُ عَدْوَةٌ شَدِيدَةٌ He has a vehement run of the kind termed عَدْو, inf. n. of عَدَا. (Msb) ― -b4- عَدْوَةُ الأَمَدِ means The extent of the eyesight. (TA.) And one says, هُوَ مِنِّى عَدْوَةَ القَوْسِ [app. meaning He, or it, is at the distance of a bowshot from me]. (TA.) -A2- See also عُدْوَةٌ. ― -b2- عَدَايَا is used in poetry as a pl. of عدوة [app. عَدْوَةٌ, but in what sense is not shown]. (TA.)

عُدْوَةٌ
عُدْوَةٌ ذ and ↓ عِدْوَةٌ, (S, Msb, K,) the former of the dial. of Kureysh and the latter of the dial. of Keys, (Msb,) and ↓ عَدْوَةٌ, (K,) all mentioned by ISd, (TA,) The side of a valley; (S, Msb, K;) as also ↓ عِدًى; (K;) which last likewise signifies [absolutely] a side, or lateral part or portion; and so ↓ عَدًى; (K, TA; [see both voce عَادٍ, last sentence;]) thus in the M; (TA;) and the pl. is أَعْدَآءٌ; (K, TA;) or this last signifies [particularly] the sides of a valley, and so do ↓ عِدًى and ↓ عَدًى: (TA:) the pl. of عُدْوَةٌ and ↓ عِدْوَةٌ is عِدَآءٌ and [of عُدْوَةٌ] عُدَيَاتٌ also. (S.) ― -b2- And عُدْوَةٌ signifies also An elevated place; and so ↓ عِدْوَةٌ: (AA, S, K:) pl. [as above, i. e. of both] عِدَآءٌ and [of the former] عُدَيَاتٌ [also]. (K. [In some copies of the K, the latter pl. is written عَدَيَاتٌ; in the CK عُدْياتٌ; but it is correctly عُدَيَاتٌ, as above, thus in my copies of the S; and perhaps عِدَيَاتٌ may also be a pl., i. e. of عِدْوَةٌ, being thus written accord. to the TA in copies of the S.]) ― -b3- And A place far extending: (K, TA:) mentioned by ISd. (TA.) ― -b4- See also عَدَآءٌ. ― -b5- [Reiske, as stated by Freytag, has expl. عُدْوَةٌ as signifying “ Atrium, impluvium domus: ” but this the former has app. done from his having found عدوة erroneously written for عَذِرَة.] -A2- عُدْوَةٌ signifies also The kind of plants, or herbage, termed خُلَّة; i. e., in which is sweetness. (TA.)

عِدْوَةٌ
عِدْوَةٌ ذ : see عُدْوَةٌ, in three places: ― -b2- and see also عَدَآءٌ. ― -b3- [Freytag states, as from the Deewلn of the Hudhalees, that, accord. to some, it signifies A stone with which a grave, or a well, is covered: and that the pl. is ↓ عَدَآءٌ: this latter, if correct, is a quasi-pl. n.: but perhaps it is correctly عِدَآءٌ: see عِدًى, first sentence.] -A2- أُمُور عِدْوَة [app. أُمُورٌ عِدْوَةٌ, or perhaps أُمُورُ عِدْوَةٍ,] signifies Remote affairs. (TA.)

عَدْوَى
عَدْوَى ذ Mange, or scab, or other disease, that passes, or is transitive, from one to another; (S, K, TA;) a transitive disease; and such is said to be the جَرَب, and the بَرَص, and the رَمَد, and the حَصْبَة, and the جُذَام, and the وَبَآء, and the جُدَرِىّ. (Kull p. 259.) You say, لَا تُقَرِّبْهُ مِنْهُ فَاـِنَّ بِهِ عَدْوَى Do not thou bring him near to him, for in him is a disease such as the mange, or scab, that is transitive from one to another. (TK.) ― -b2- And The transition of the mange, or scab, or other disease, from him that has it to another: (S, K, TA, TK:) the subst. from يَعْدُو said of the mange, or scab, expl. above, as meaning “ it passes ” &c. (Msb. [See 1, first quarter.]) It is said in a trad., لَا عَدْوَى, i. e. لَا يُعْدِى شَىْءٌ شَيْئًا [A thing (meaning disease) does not pass by its own agency to a thing]; (S;) or [lit.] there is no transition of the mange, or scab, or other disease, from him that has it to another. (TK.) ― -b3- And i. q. فَسَادٌ [i. e. Badness, corruptness, unsoundness, &c.]. (K, TA. [In the CK erroneously written in this sense عُدْوٰى; which, however, being an inf. n. of عَدَا in the phrase عَدَا عَلَيْهِ, q. v., may be correctly used as having the same, or nearly the same, meaning.]) So in the saying, ?? [In him, or it, is badness, &c.]. (TK.) -A2- A(??) A demand that one makes upon a prefect, or governor, [or judge,] to aid, or assist, him against him who has wronged him, i. e. to inflict penal retribution on him, (IF, S, Msb,) for his wrongdoing to him. (IF, Msb.) ― -b2- And Aid, or assistance, against a wrongdoer, (S, Mgh, TA,) required of a judge, for the bringing into his presence the antagonist: and also applied to a signet, or a [sealed] piece of clay, given by the judge as a token to denote the summoning of him whose presence is required. (Mgh.)

عُدَوَآءُ
عُدَوَآءُ ذ (S, K) and ↓ عَادِيَةٌ and ↓ عَدَآءٌ (K) Distance, or remoteness, (S, K, TA,) as also ↓ عِدًى, (Ham p. 377,) [or particularly] of a house, or an abode, or a dwelling. (S, TA.) [Hence,] one says, طَالَتْ عُدَوَاؤُهُمْ Their distance, or remoteness, one from another, and their separation, was, or became, long. (TA.) ― -b2- Also (i. e. the first and ↓ second and ↓ third words) Occupation, or business, that turns one away, or back, from a thing: (K, TA:) or عُدَوَآءُ signifies a custom, or habit, of occupation or business: (TA:) and عُدَوَآءُ الشُّغْلِ, the hindrances, or impediments, of occupation or business: (S, TA:) and one says, جِئْتَنِى وَأَنَا فِى عُدَوَآءَ عَنْكَ i. e. [Thou camest to me when I was engaged] in an occupation that diverted [me from thee]: (so in one of my copies of the S:) the pl. of ↓ عَادِيَةٌ is عَوَادٍ: (TA:) عَوَادِى الدَّهْرِ means the accidents, or casualties, of time or fortune, that divert [or intervene as obstacles] by occupying or busying: (S:) and you say, عَوَادِ ↓ عَدَتْ, [lit.] meaning Things, or events, turning away, or back, turned, or have turned, away, or back; [but this phrase, when followed by دُونَ or بَيْنَ, I would rather render, simply, obstacles occurred, or have occurred;] (S, TA;) thus in the latter of two verses cited voce حَبَّ. (S.) ― -b3- عُدَوَآءُ الدَّهْرِ means The shifting, and varying, of time or fortune. (TA.) ― -b4- And عُدَوَآءُ الشَّوْقِ What has severely affected, distressed, or afflicted, its sufferer, of the yearning, or longing, of the soul, or of longing desire. (TA.) ― -b5- And عُدَوَآءُ signifies also A مَرْكَب [i. e. beast, or saddle, or thing on which one rides,] that is not easy: (K:) or, accord. to As, a place where he who sits thereon is not in a state of ease: and one says, جِئْتُ عَلَى مَرْكَبٍ ذِى عُدَوَآءَ i. e. [I came upon a beast, or saddle, &c.,] that was not easy: (S:) and جِئْتُكَ عَلَى فَرَسٍ ذِى عُدَوَآءَ, the last word imperfectly decl., i. e. [I came to thee upon a horse] that was not easy: (TA:) and جَلَسَ عَلَى عُدَوَآءَ He sat upon an uneven thing or place; (M, TA;) the last word imperfectly decl., as is said by ISd. (TA.) ― -b6- Also Dry, hard, land; (K, TA;) sometimes occurring in a well when it is dug; and sometimes it is stone, from which the digger turns aside: and one says, أَرْضٌ ذَاتُ عُدَوَآءَ, meaning land that is not even, or plain; not easy to walk or ride or lie upon: or, as some say, it means a rough, rugged, place: or an elevated place upon which the camel lies down and then reclines thereon upon his side, having by his side a depressed place, which causes him to tend downwards, in consequence whereof he becomes in the state termed تَوَهُّنٌ, [weak, or languid, and unable to rise,] i. e. in the condition of extending his body towards the low place while his legs are upon the عُدَوَآء, which is the elevated, so that he is unable to rise, and dies. (TA.) -A2- And [it is said that] العُدَوَآءُ also signifies اناخة قليلة [app. اـِنَاخَةٌ قَلِيلَةٌ, meaning A little, or brief, making of a camel to lie down upon the breast, as is done on the occasions of mounting and dismounting &c.]. (TA.)

عُدْوِىٌّ
عُدْوِىٌّ ذ and عُدَوِىٌّ [are rel. ns. of which only the fem. forms are mentioned, in what here follows]. عُدْوِيَّةٌ and عُدَوِيَّةٌ are rel. ns. of عُدْوَةٌ as meaning “ the kind of plants, or herbage, termed خُلَّة, ” the former reg. and the latter irreg.; and عَوَادٍ [pl. of ↓ عَادٍ or of عَادِيَةٌ] is a possessive epithet [from the same], without the relative ى: [all are app. applied to camels, as meaning Having for their pasture the plants, or herbage, called عُدْوَة, above mentioned: but it is immediately added,] and عُدْوِيَّةٌ and عُدَوِيَّةٌ applied to camels signify that pasture upon the [plants called] حَمْض: (TA:) and ↓ عَادِيَةٌ and [the pl.] عَوَادٍ, so applied, have this latter meaning accord. to the M and K: but accord. to the S, they are applied to camels as meaning abiding among the [trees called] عِضَاه, not quitting them, and not pasturing upon the حَمْض; and so is [the pl.] عَادِيَاتٌ. (TA in another portion of this art.) [See also عَاذِيَةٌ, in art. عذو.]

عِدَوِىٌّ
عِدَوِىٌّ ذ , being a rel. n. of عِدَةٌ, see in art. وعد.

عَدَوِيَّةٌ
عَدَوِيَّةٌ ذ The herbage of the صَيْف [q. v., here app. meaning spring], after the departure of the رَبِيع [q. v., here app. meaning winter]: (S, K:) it is applied to the young trees which then become green and are depastured by the camels: (S:) or, as some say, the [plants, or herbage, called] رَبْل [q. v.]. (TA.) ― -b2- And The young ones of sheep or goats. (K.) ― -b3- And Female infants [of the age] of forty days; (K, TA; [in the CK, نَبات is erroneously put for بَنَات;]) but when their [hair termed] عَقِيقَة has been cut off, this appel-lation is no longer applied to them: so says Lth; but Az pronounces him to have erred: (TA:) or it is with غ (K, TA) and ذ, both dotted, or only the former of them dotted, and one of them is called غَدِىٌّ [or غَدَوِىٌّ, or غَذِىٌّ or غَذَوِىٌّ]: thus in the M, and thus accord. to Az. (TA.)

عُدْوَانٌ
عُدْوَانٌ ذ [expl. in the S as signifying Sheer or unmixed, wrongful or unjust or injurious or tyrannical conduct,] is an inf. n. of عَدَا in the phrase عَدَا عَلَيْهِ [q. v.]; (ISd, Msb, K;) as also عِدْوَانٌ. (ISd, K.)

عَدَوَانٌ
عَدَوَانٌ ذ , applied to a wolf, (S, K,) means يَعْدُو عَلَى النَّاسِ [i. e. That acts aggressively against men]; (S, TA;) i. q. ↓ عَادٍ [app. in this sense], (K, TA,) which occurs in a trad. applied to a beast of prey, (TA,) an epithet applied to a beast of prey by the Prophet: (Mgh:) one says سَبُعٌ عَادٍ and سِبَاعٌ عَادِيَةٌ. (Msb.) [In the S, immediately after the words يَعْدُو عَلَى النَّاسِ, it is added, and hence their saying, السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَانٍ وَذُو بَدَوَانٍ; and thus I find the saying cited as from the S in arts. عدو and بدو of the PS: but I think that عَدَوَانٍ and بَدَوَانٍ, here, are mistranscriptions for عَدَوَاتٍ and بَدَوَاتٍ, as I find them written in my copies of the S and TA in the arts. above mentioned: see عَدْوَةٌ, above; and see بَدَآءٌ in art. بدو, where it seems to be clearly shown that بَدَوَاتٍ is correct, as pl. of بَدَاةٌ.] ― -b2- Also, (S, K, and Ham p. 81,) and ↓ عَدَّآءٌ, (Mgh, Msb, K, and Ham ubi suprà,) That runs vehemently, or much; (S, Mgh, Msb, K; *) i. q. شَدِيدُ العَدْوِ, (S, TA,) or كَثِيرُ العَدْوِ; (Ham;) applied to a horse: (Mgh, and Ham:) [and to a man:] الشَّدِيدَةُ, in the K, is a mistake for الشَّدِيدُهُ, meaning الشَّدِيدُ العَدْوِ. (TA.)

عَدَآءٌ
عَدَآءٌ ذ an inf. n. of عَدَا in the phrase عَدَا عَلَيْهِ [q. v.]. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And, as also ↓ عِدَآءٌ, A single طَلَق [or heat; i. e., a single run, at once, to a goal, or limit]; (K, TA;) of a horse. (TA.) -A2- And عَدَآءُ كُلِّ شَىْءٍ, (S, K,) as also ↓ عِدَاهُ, (K, TA,) [the latter written in the CK عِداؤُهُ, but] the former is with the lengthened ا and the latter with the shortened ا, (TA,) and ↓ عِدْوُهُ and ↓ عِدْوَتُهُ and ↓ عُدْوَتُهُ, (K,) signify طَوَارُهُ, (S, K,) i. e. [The equal, of anything, in breadth and length; or] what is coextensive with anything in its breadth and its length. (S, TA.) One says, لَزِمْتُ عَدَآءَ الطَّرِيقِ, or النَّهْرِ, or الجَبَلِ, meaning طَوَارَهُ [i. e. I kept to the tract coextensive in its breadth and its length with the road, or the river, or the mountain]. (TA.) -A3- See also عُدَوَآءُ, first and third sentences. -A4- And see عِدًى, and عِدْوَةٌ.

عِدَآءٌ
عِدَآءٌ ذ : see the next preceding paragraph: -A2- and see also عِدًى.

عَدُوٌّ
عَدُوٌّ ذ And enemy, contr. of وَلِىٌّ, (S,) or of صَدِيقٌ, (K,) or of صَدِيقٌ مُوَالٍ; (Msb;) an epithet, but resembling a subst.: (S:) [and (like our word “ enemy ” in military parlance) a hostile party: for] it is used alike as sing. and pl. and masc. and fem.; (Msb, K;) as is said in the “ Muk- tasar el-' Eyn: ” (Msb:) but sometimes it is dualized and pluralized and feminized: (K:) the pl. is أَعْدَآءٌ; (S, Msb, K;) and the pl. of أَعْدَآءٌ is أَعَادٍ; (Msb, K; *) and عِدًى and عُدًى are also pls. of عَدُوٌّ; (S, Msb, K; [each improperly termed in the K اِسْمُ جَمْعٍ; for فِعَلٌ and فُعَلٌ are measures of pls., not of quasi-pl. ns.;]) the former said by ISk to be the only pl. of this measure among epithets; (S, Msb; *) and عُدَاةٌ, with damm and with ة, is another pl.; (Th, S, Msb;) and is pl. of ↓ عَادٍ, (K, TA,) which is syn. with عَدُوٌّ; (S, K, TA;) as in the saying of a woman of the Arabs, أَشْمَتَ رَبُّ العَالَمِينَ عَادِيَكَ [May the Lord of the beings of the universe make thy enemy to rejoice at thy affliction]: (S, TA:) the fem. form of عَدُوٌّ is عَدُوَّةٌ, (S, Msb,) which is said by Az to be used when the meaning of an epithet is intended: (Msb:) it is said by ISk, (S, TA,) and in the “ Bari', ” (Msb,) that there is no instance of the measure فَعُولٌ in the sense of فَاعِلٌ but its fem. is without ة, except عَدُوَّةٌ, (S, Msb, K,) in the phrase هٰذِهِ عَدُوَّةٌ اللّٰهِ [This woman is the enemy of God]: accord. to Fr, عَدُوَّةٌ has the affix ة to assimilate it to صَدِيقَةٌ; for a word is sometimes formed to accord with its contr.: (S, TA:) AZ says that he heard certain of the tribe of 'Okeyl say, [of some women,] هُنَّ وَلِيَّاتُ اللّٰهِ and عَدُوَّاتُ اللّٰهِ and أًوْلِيَاؤُهُ and أَعْدَاؤُهُ [i. e. They are the friends of God and the enemies of God]. (Msb.) [The pl.] عِدًى signifies also Persons distant, or remote, one from another: (ISd, K, TA:) and (K) strangers, or foreigners: (ISk, S, K, TA:) and such as are distant, or remote, in respect of relationship; or not relations: (TA:) as well as enemies: (M, TA:) كَالأَعْدَآءِ, which is added in the K after وَالغُرَبَآءُ, should be وَالأَعْدَآءُ. (TA.)

عَدِىٌّ
عَدِىٌّ ذ is a pl. [or rather a quasi-pl. n.] of عَادٍ, q. v. (S, TA.)

عَدَاوَةٌ
عَدَاوَةٌ ذ Enmity, or hostility; (S, K, TA;) like مُعَادَاةٌ [inf. n. of 3, q. v.]. (TA.)

عَدَّآءٌ
عَدَّآءٌ ذ : see عَدَوَانٌ, last sentence.

عَادٍ
عَادٍ ذ [act. part. n. of عَدَا, q. v. ― -b2- As such particularly signifying] Acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically; transgressing, or exceeding the proper limit: (Msb, TA:) pl. عَادُونَ. (Msb.) Hence the saying, لَا أَشْمَتَ اللّٰهُ بِكَ عَادِيَكَ i. e. [May God not make to rejoice at thy affliction] him who acts wrongfully to thee. (TA.) [And hence the phrase لِصٌّ عَادِى ظَهْرٍ, expl. in art. ظهر.] See also عَدَوَانٌ. And see عَدُوٌّ, with which it is syn. ― -b3- Also Seizing, or carrying off, by force; or snatching at unawares. (TA.) And العَادِى signifies [particularly] The lion; (K, TA;) because of his injuriousness, and his seizing men and making them his prey. (TA.) ― -b4- ↓ عَدِىٌّ is a pl. of عَادٍ, [or rather a quasi-pl. n.,] like as غَزِىٌّ is of غَازٍ; as such signifying Runners upon their feet: (S, TA:) or a company of men, (K, TA,) in the dial. of Hudheyl, (TA,) that run to the fight (K, TA) and the like: (TA:) or the first, of the footmen, [or foot-soldiers,] that charge, or assault; (K, TA;) because they run quickly: (TA:) like عَادِيَةٌ, (K, TA,) of which the pl. is عَوَادٍ, (TA,) in both senses: or this signifies the horsemen; (K, TA;) i. e. the first, of the horsemen, that charge, or assault, in a hostile, or predatory, incursion, especially; (TA;) or horses making a hostile, or predatory, incursion; and hence [the pl.] العَادِيَات in the Kur c. 1. (TA in the supplement to this art.) And accord. to ElKhuwلrezmee, عَدِىٌّ particularly signifies The foot-messengers of the sovereign, and of the judge, who are made to run in quest of one against whom an accusation has been made, and to bring him, for the purpose of exacting from him the right, or due, of his accuser. (De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., iii. 100.) -A2- عَادِى العَوَادِى, a phrase used by a poet, is expl. by IAar as meaning The hardest, or most pressing, or most severe, of occupations that turn one away, or back, from a thing. (TA.) -A3- See also عَادٍ and its fem. عَادِيَةٌ voce عُدْوِىٌّ. -A4- عَادِيَا اللَّوْحِ signifies طَرَفَاهُ [The two extremities, or two sides, of the tablet or the like]; (K, TA;) each of them being called عادى [i. e. عَادِى اللَّوْحِ, or a mistranscription for عَادٍ], like عِدى [i. e. ↓ عِدًى or ↓ عَدًى, both mentioned above, voce عُدْوَةٌ, as meaning, absolutely, a side, or lateral part or portion]. (TA.)

عَادِيَةٌ
عَادِيَةٌ ذ [fem. of.عَادٍ, q. v. -A2- As a subst., it signifies] Wrongdoing, injustice, injuriousness, or tyranny; and evil, or mischief; (S, TA;) as in the saying دَفَعْتُ عَنْكَ عَادِيَةَ فُلَانٍ [I repelled, or have repelled, from thee the wrongdoing &c., and the evil, or mischief, of such a one]: (S:) it is an inf. n. [or rather a quasi-inf. n.] like عَاقِبَةٌ: and signifies also sharpness, or hastiness, of temper; and anger. (TA.) Also The harm, or hurt, of poison. (Har p. 304.) -A3- See also عُدَوَآءُ, in three places. -A4- عَوَادِى الكَرْمِ, (K, TA,) of which عَادِيَةٌ is the sing., (TA,) signifies The grape-vines that are planted at the feet, or roots, of great trees. (K, TA.)

أَعْدَى
أَعْدَى ذ [a noun denoting the comparative and superlative degrees, and having several different significations]. أَعْدَى مِنَ الجَرَبِ More transitive, or wont to pass from one to another, than the mange, or scab, is a prov. (Meyd.) And أَعْدَى مِنَ الثُّؤَبَآءِ is another prov., having a similar meaning [i. e. More wont to pass from one to another, or, as we commonly say, more catching, than yawning]; (Meyd;) for when a man yawns in the presence of others, they become affected as he is. (TA in art. ثأب.) ― -b2- أَعْدَى مِنَ الذِّئْبِ is also a prov., and may mean More wrongful, or more inimical, or more vehement in running, than the wolf. (Meyd.) أَعْدَى مِنْ سُلَيْكٍ, another prov., (expl. in the latter half of the first paragraph,) is from العَدْوُ. (Meyd.) ― -b3- هُوَ أَعْدَى شَىْءٍ [app. meaning It is the most effectual thing to aid, or assist, or to avenge; أَعْدَى in this case being irregularly formed from the augmented verb in the phrase أَعْدَاهُ عَلَيْهِ]. (TA in art. ادو: see آدَى in that art.)

تَعَادٍ
تَعَادٍ ذ Uneven places, (K, TA,) dissimilar in their several parts: occurring in this sense in a trad. (TA.) As mentions the saying نِمْتُ عَلَى ↓ مَكَانٍ مُتَعَادٍ, meaning [I slept upon] a place dissimilar in its several parts; uneven: and هٰذِهِ ↓ أَرْضٌ مُتَعَادِيَةٌ This is land having in it burrows, and [trenches, or channels, such as are termed] لَخَاقِيق. (S, TA.)

مَا لِى عَنْ فُلَانٍ مَعْدًى
مَا لِى عَنْ فُلَانٍ مَعْدًى ذ means There is not for me any going beyond such a one to another, nor any stopping short of him. (S.)

مَعْدُوٌّ
مَعْدُوٌّ ذ : see what next follows.

فُلَانٌ مَعْدِىٌّ عَلَيْهِ
فُلَانٌ مَعْدِىٌّ عَلَيْهِ ذ and ↓ مَعْدُوٌّ (S, K *) mean [Such a one is] treated wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically: (K:) the ى in مَعْدِىٌّ is substituted for و because the latter [in this case] is deemed difficult of utterance. (S.)

مُتَعَادٍ
مُتَعَادٍ ذ ; and its fem., with ة: see تَعَادٍ.

### Türkçe

**عَدَاهُ**: Ona saldırdı.

1 **عَدَاهُ** ذ , (Mgh, K,) birinci şahıs **عَدَوْتُهُ**, (Msb,) muzâri‘ **يَعْدُو**, (Mgh, Msb,) [mastarı **عَدْوٌ**,] Ondan geçti, (Mgh, Msb, K,) yani bir şeyden yahut bir işten, (K,) başka bir şeye, (Mgh, Msb,) ve onu bıraktı; (K;) ve **عَدَا عَنْهُ** aynı mânâya gelir; (K;) keza ↓ **تعدّاه** da; (S, * K;) ve aynı şekilde denir ki, ↓ **عَدَّيْتُهُ**, mastarı **تَعْدِيَةٌ**; (Msb;) [fakat bunu başka yerde bulmuyorum ve zannederim ki doğru olarak şöyle denmelidir: **عَنْهُ** ↓ **عَدَّيْتُ**; burada ardından gelenle uyumlu olarak:] söz **عَنْ هٰذَا** ↓ **عَدِّ** “Bunu bırak ve ondan başka bir şeye dön” demektir; ve görünüşe göre şu ibareden alınmadır: **هَمَّكَ** ↓ **عَدِّ اـِلَى غَيْرِهِ** [“Kaygını ondan (yahut ondan) başkasına çevir”]; mef‘ûl tümüyle hazfedilmiştir; böylece fiil sanki lâzım olmuş olur; ve dilde buna benzer birçok örnek vardır: (Har s. 478:) denir ki, **عَنِّى الهَمَّ** ↓ **عَدَّيْتُ** “Kaygıyı benden çevirdim”: ve [bundan] seni takip etmiş olana şöyle dersin, **عَنِّى اـِلَى غَيْرِى** ↓ **عَدِّ**, yani “Üzerinde bindiğin hayvanı benden başkasına doğru çevir”: (TA:) ve **عَمَّا تَرَى** ↓ **عَدِّ**, yani “Gördüğün şeyden gözünü çevir.” (S.) [Bu fiillerin birincisine Ham s. 125’te bir örnek gör.] Yine denir: **عَدَاهُ الأَمْرُ** ve ↓ **تعدّاهُ** “Şey yahut iş ondan geçti.” (TA. [عدم maddesinin birinci paragrafında bir örnek gör.]) Ve Araplar derler ki: **اـِنَّ الجَرَبَ لَيَعْدُو**, yani “Şüphesiz uyuz yahut kabuk, onda bulunandan ona yakın olana geçer; böylece ikincisi uyuzlu yahut kabuklu olur.” (Msb.) Ve **مَا عَدَا فُلَانٌ أَنْ صَنَعَ** [görünüşe göre mânâsı: “Falanca, (böyle bir şeyi) yapmayı bırakmadı”; yahut Har s. 333’te benzer bir ibarede fiilin açıklamasına göre: “(böyle bir şeyi) yapmasını geciktirmedi”]. (S.) Er-Râgıb’a göre **العَدْوُ** aslî olarak “intikal” mânâsına gelir; [buradan yukarıda geçenler;] yahut bir sınırı, yahut alışılmış sınırı aşarak gitmek yahut geçmek: ve birleşmeye (kaynaşmaya) aykırılık. (TA.) ― -b2- Ve [buradan,] **عَدَاهُ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, [mastarı **عَدْوٌ**,] Onu aştı; onu geçti; yahut ona tecavüz etti. (S, TA. *) Şu sözde olduğu gibi: **عَدَا طَوْرَهُ** [“Kendi uygun sınırını aştı; onu geçti; yahut ona tecavüz etti”]: ve aynı şekilde, **الحَقَّ** ↓ **تعدّى** ve ↓ **اعتداهُ** “Doğru olanı yahut hak olanı aştı, vb.” demektir; ve yine **عَنِ الحَقِّ**, ve **فَوْقَ الحَقِّ**. (TA.) **أَمَا عَدَا مَنْ بَدَا**, avamın istifham **أ**’sini yanlışlıkla düşürdüğü bir sözdür; mânâsı: “Zulümle başlayarak davranan, doğru olana tecavüz etmez mi?” (TA.) Ve denilmiştir: **عَدَا القَارِصُ فَحَرَزَ** (mecaz:) “Dile batan şey aşırı dereceye ulaştı; böylece ekşi oldu”: yani iş yahut hâl sıkıntılı oldu. (S, قرص maddesinde.) ― -b3- Ve **عَدَا عَلَيْهِ**, mastarı **عَدْوٌ** ve **عَدَآءٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **عُدُوٌّ** (S, Msb, K) ve **عُدْوَانٌ** (ISd, Msb, K) ve **عِدْوَانٌ** (ISd, K) ve **عُدْوَى**; (K;) ve ↓ **تعدّى**, ve ↓ **اعتدى**; (S, Msb, K;) Ona karşı haksızlık etti, zulmetti, zarar verdi yahut zorbalık etti; (S, Msb, K;) ve ona karşı tecavüz etti, yahut ona karşı uygun sınırı aştı: (S, Msb:) [ve ona karşı saldırgan davrandı; aşağıda gelen, bu fiillerin sonuncusunun mastarının açıklamasına uygun olarak: (رِيحٌ maddesinde zikredilen bir beyitte bir örnek gör:)]; yahut ona karşı aşırı haksızlık vb. ile davrandı: (Mgh:) ve ↓ **اعدى** burada zikredilen diğer fiillerle aynı mânâyı ifade eder; (K, TA;) bundan dolayı (TA) denir ki: **فِى مَنْطِقِكَ** ↓ **أَعْدَيْتَ** “Sözünde doğru olandan saptın”: (S, TA:) ↓ **الاِعْتِدَآءُ** doğru olanı aşmaktır; ve bazen saldırı yoluyla olur; bazen de karşılık verme yoluyla olur; ve fiilinin her iki tarzda kullanılışına dair örnekler Kur’ân’da ii. 190’da gelir: (Er-Râgıb, TA:) **عَدَا**’nın yukarıda zikredilen mastarlarının birincisi ve üçüncüsü, farklı kıraatlere göre Kur’ân’da vi. 108’de gelir: (S, TA:) ve [denilmiştir ki] **العُدْوَانُ** sırf, yahut katışıksız, haksız yahut zalim yahut zarar verici yahut zorba davranış demektir: (S:) yahut bazılarına göre, **الاِعْتِدَآء**’ın en kötüsü; kuvvette, yahut fiilde, yahut hâlde yahut durumda. (TA.) ― -b4- Ve **عَدَا عَلَيْهِ** Ona karşı bozgunculuk yaptı. (TA.) ― -b5- Ve **عُدِىَ عَلَيْهِ** Malı çalındı ve kendisine haksızlık edildi. (TA.) Ve **عَدَا عَلَى القُمَاشِ**, mastarı **عَدَآءٌ** [TA’da **سَحَابٌ** gibi olduğu söylenir; fakat CK’de **عَدًا**], ve **عُدْوَانٌ** ve **عَدَوَانٌ**, (K, TA,) fakat M’de damme ve fetha ile yazılmıştır [yani **عُدْوَان** ve **عَدْوَان**], (TA,) hırsız hakkında söylenir: **قماش**’ı [yani eşya, yahut kap-kacak ve ev eşyasını] çaldı. (K, TA.) Ve **عَدَا فِى ظَهْرِهِ** “Arkasında olanı çaldı”: (A, ظهر maddesinde:) [yahut arkasında olana dair haksızlık etti: zira] **لِصٌّ عَادِى ظَهْرٍ** şu sözlerle açıklanır: **عَدَا فِى ظَهْرٍ فَسَرَقَهُ** [böylece görünüşe göre mânâsı: “Birinin arkasında olana dair haksızlık etmiş ve onu çalmış bir hırsız”]. (O ve K, o maddede.) ― -b6- Ve **عَدَا عَلَيْهِ**, (K, TA,) mastarı **عَدْوٌ**, (TA,) ayrıca şu mânâya gelir: Onun üzerine atladı, yahut ona. (K, TA.) ― -b7- Ve **عَدَا**, (K,) yahut **عَدَا فِى مَشْيِهِ**, (Msb,) muzâri‘i **يَعْدُو**, (Msb, K,) mastarı **عَدْوٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **عَدًا** ve **عُدُوٌّ** ve **عَدَوَانٌ** ve **تَعْدَآءٌ**, (K,) **أَحْضَرَ** [yani …] mânâsına gelir.

Koştu; yahut koşmasında yükseldi]; (S, * K, TA;) bir adam ve bir at hakkında söylenir: (TA:) yahut **هَرْوَلَةٌ** diye adlandırılana neredeyse aynı olan bir yürüyüşle gitti, (Msb, TA,) o kadar çabuk değil, (TA,) yahut o kadar çabuk olmayan, (Msb,) **جَرْىٌ** diye adlandırılana göre: (Msb, TA:) yahut **شَدٌّ**’den daha az çabuk ve **مَشْىٌ**’den daha çok olan bir yürüyüşle gitti: (TA, madde **سعى**’da:) yahut [çabuk, yahut süratle gitti; zira] **العَدْوُ** **السُّرْعَةُ**’yi ifade eder: (Mgh:) [yahut daha doğrusu, yumuşakça yahut orta derecede yahut şiddetle, koştu: onun çoğu kez şiddetle koştu manasına geldiği, darbımesel **مِنْ سُلَيْكٍ** ↓ **أَعْدَى** ile gösterilir: Süleyk’ten koşmada daha şiddetli; onun çevik atları geçtiği söylenir; ve çok sayıda örneklerle:] ve ↓ **عّى** **عَدَا** ile aynı manaya gelir; hızlı bir yürüyüşü ifade eder. (TA, madde **هبص**’da.) ― -b8- Ve [bundan, belki,] **عَدَا المَآءُ**, muzârîsi **يَعْدُو**, (mecaz olduğu varsayılarak:) Su aktı. (TA.)

-A2- **عَدَاهُ عَنِ الأَمْرِ**, (S, K,) mastarı **عَدْوٌ** ve **عُدْوَانٌ**; bunun gibi ↓ **عدّاهُ**; (K;) şu manaya gelir: O, yahut o şey, onu saptırdı; yahut onu çevirdi, yahut geri çevirdi; (S, K;) ve onu, saptıracak şekilde meşgul etti; (K;) o şeyden, yahut işten. (S, K.) Sen dersin: **عَدَتْ عَوَادٍ**. (S, TA. **عَادِيَةٌ**’ye bak, **عُدَوَآءُ** maddesinde: ve ayrıca **عود** maddesinin birinci paragrafının son cümlesine de bak.) ― -b2- **عَدَانِى مِنْهُ شَرٌّ** demek **بَلَغَنِى** [yani, görünüşe göre, Kötülük, yahut zarar, ondan, yahut ondan dolayı, bana ulaştı] demektir. (TA. [4’ün bir manasına bak.])

-A3- **عَدِيتُ لَهُ** şu manaya gelir: Ona, yahut ona karşı, buğzettim. (ISd, K.)

-A4- **عَدَا** ayrıca, **مَا** [onun önünde] ile ve **مَا** olmaksızın, istisna yapılan bir fiildir: (S, K:) sen dersin: **جَآءَنِى القَوْمُ مَا عَدَا زَيْدًا** [Kavim, yahut topluluk, bana geldi, Zeyd hariç]; ve **جَاؤُونِى عَدَا زَيْدًا** [ki bunun manası benzeridir]; ondan sonra geleni mansup yaparak; âmili onun içinde zımnen bulunmak üzere: (S: [aynı tarzda kullanılan **خَلَا** hakkında söylenmiş olana dair bu açıklamaya bak:]) MF’ye göre, ondan sonra gelen mansup yapıldığında fiildir; ve ondan sonra gelen mecrur yapıldığında, umumî ittifakla, harftir: (TA: [ve benzeri Mughnee’de söylenmiştir; yani, orada bu sonuncunun farklı kullanımlarına dair verilen açıklamalar bakımından **خَلَا**’ya benzer olduğu; fakat Sb onun fiil vasfı taşımasından başka türlü kullanıldığını bilmemiştir:]) denir: **رَأَيْتُهُمْ عَدَا أَخَاكَ** ve **مَا عَدَاهُ**, **مَا خَلَا** manasında [yani: Onları gördüm, kardeşin hariç]: ve bazen **ما** olmaksızın mecruru idare eder: böylece M’de: Az der ki, [sanki onu yalnızca bir harf sayarak,] **[ما]**’yı hazfettiğinde, onu **اـِلَّا** manasında mansubu idare eder kılarsın ve onu **سِوَى** manasında mecruru idare eder kılarsın. (TA.

**عداهٌ**
2 **عداهٌ** **ذ** , (S, K,) mastar ismi **تَعْدِيَةٌ**, (K,) Onu, yahut onu (şeyi), [bir şeyden yahut bir işten] başka bir şeye geçirdi: bk. 1, ilk cümle: (S, K:) ve onu içinden geçirtti ve ötesine geçirdi; eşanlamlısı **أَنْفَذَهُ**. (K.) ― -b2- Bundan dolayı **تَعْدِيَةُ الفِعْلِ**, nahivcilerin bir ibaresi, [genellikle (farzedilen mecazî:) Fiili müteaddî kılma] demektir; **خَرَجَ زَيْدٌ فَأَخْرَجْتُهُ**’da olduğu gibi [Zeyd çıktı ve ben onu çıkardım]. (TA.) ― -b3- Ayrıca bk. 1, ilk çeyrek, yedi yerde: ― -b4- ve yine, ikinci yarıda, iki yerde.

**عاداهُ**
3 **عاداهُ** **ذ** , (K, TA,) mastar ismi **مُعَادَاةٌ**, (S, K, TA,) [Ona düşmanlık etti, yahut onu düşmanlık/hasımlık ile gördü:] bu ibaredeki fiil, sıfatı **عَدُوٌّ** olan fiildir; ve isim **عَدَاوَةٌ**’dir. (K, TA.) [Belki aşağıdaki üç ibareden birindendir]. ― -b2- **عادى الشَّىْءَ** şu manaya gelir: Şeyden uzak oldu yahut uzaklaştı; yahut şeyi uzak kıldı yahut uzaklaştırdı; eşanlamlısı **بَاعَدَهُ**. (TA.) Ve dersin ki, **فُلَانٌ لَا يُعَادِينِى وَلَا يُوَادِينِى**, manası **لَا يُجَافِينِى وَلَا يُوَاتِينِى**’dir [görünüşe göre: Böyle biri beni ondan uzak kılmaz yahut uzaklaştırmaz; ve bana uymaz: fakat **لَا يُوَادِينِى** aslında, benden **دِيَة**’yi, yani kan bedelini almaz, demektir]. (TA.) Ve **عَادِ رِجْلَكَ عَنِ الأَرْضِ**: Bacağını yahut ayağını yerden çek. (TA.) Ve **عَادَى الأَدَاةَ عَنِ البَعِيرِ**: Devenin [katlanmasını ona mümkün kılmak için] eğer takımını (eyer ve eyer örtüsünden oluşan) deveyle temasından [kısmen] kaldırdı. (ISh, TA, md. **غلق**’ta.) ― -b3- **عادى شَعَرَهُ**: Saçından [bir miktar] aldı: yahut onu kaldırdı, (K, TA,) onu yıkarken: yahut onu ihmal etti ve onu yağlamadı yahut merhemlemedi: yahut onu defalarca **وُضُوع** denilen temizliğe ve yıkamaya tâbi tuttu. (TA.) ― -b4- **عادى الوِسَادَةَ**: Yastığı katladı. (TA.) ― -b5- **عادى القِدْرَ**: Tencerenin dayandığı üç taştan birini alçalttı; tencere ateşe doğru meyletsin diye. (TA.) ― -b6- **عادى بَيْنَ الصَّيْدَينِ**, (S, * K,) mastar ismi **عِدَآءٌ** (S, K) ve **مُعَادَاةٌ**, (K,) iki av hayvanı arasında birini ötekine ard arda kıldı, (S, K,) ikisinden birini ötekinin hemen ardından yere sererek, (S,) bir **طَلَق** [yahut kızgınlık/koşu hamlesi] içinde. (S, K.) İmru’ul-Kays der ki,

[bir atı tasvir ederek,]

فَعَادَى عِدَآءً بَيْنَ ثَوْرٍ وَنَعْجَةٍ
دِرَاكًا وَلَمْ يَنْضَحْ بِمَآءٍ فَيُغْسَلِ

[Ve tek bir hamlede, bir yaban öküzü ile bir yaban ineği arasında, birini ötekine ard arda kıldı; kesintisiz yetişerek; ve su (yani ter) fışkırtmadı ki onunla yıkansın (yani onunla kaplansın)]. (S. [EM s. 49’a bk.]) Aynı şekilde **المُعَادَاةُ بَيْنَ رَجُلَيْنِ** de şu demektir: İki adamı, birini ötekinin ardından, kesintisiz delip geçme yahut mızraklama. (TA.) ― -b7- Ve **عَادَيْتُهُ** [bazen] şu manaya gelir: Koşuda onunla yarıştım yahut çekiştim; **حَاضَرْتُهُ** ile aynı; **الحُضْرُ**’dan. (A, md. **حضر**’da.)

**اعدى الأَمْرَ**
4 **اعدى الأَمْرَ** **ذ**: Bir şeyden yahut bir kimseden, o şeye yahut işe geçti yahut ötesine geçti: K’da böyledir. (TA.) Fakat M’de denilmiştir ki, **اعداهُ الدَّآءُ** şu demektir: Hastalık, başkasından ona geçti. (TA.) Ve denir ki **أَعْدَى فُلَانٌ فُلَانًا مِنْ خُلُقِهِ**, yahut **مِنْ عِلَّةٍ بِهِ**, yahut **جَرَبٍ**, (S, TA,) yani: Böyle biri, tabiatından olan bir şeyi, yahut kendisinde bulunan bir hastalık/illet, yahut uyuz yahut kabuklu yara (scab)dan olanı, [kendinden] böyle birine geçirdi; [yahut onu bununla bulaştırdı; (md. **جنى**’nin ilk paragrafında zikredilen bir beyit ve bir mısrada iki örneğe bk.)]; ve **اعداهُ بِهِ** de aynı manaya gelir: ve **اعدى صَاحِبَهُ**: Arkadaşına, kendisinde olanın benzerini edinmeyi sağladı. (TA.) Ve **يُعْدِى**, uyuz yahut kabuklu yara vb. hakkında söylenir; manası: Kendinde olan kimseden başkasına geçer; (S, K;) ve aynı şekilde bir hastalık hakkında da **يتعدّى** denir: (Nh, TA:) fakat bir hadisin açıklamasında şöyle denmiştir: **لَا يُعْدِى شَىْءٌ شَيْئًا** [yani: Bir şey (hastalık kastedilerek) kendi etkisiyle bir şeye geçmez]. (S, TA.) [Bundan dolayı] uyuz yahut kabuklu yara [yahut benzeri] hakkında denir ki: **اعداهُ اللّٰهُ**: Allah, onu kendisinde olandan ona yakın olana geçirdi; böylece o da onunla etkilenmiş oldu. (Msb.) ― -b2- Bir adam hakkında da denir ki: **قَدْ أَعْدَى النَّاسَ بِشَرٍّ**: İnsanlara kötülüğü yahut fesadı yapışık kıldı. (TA.) -A2- Ayrıca bk. 1, ortalara yakın, iki yerde. -A3- **اعداهُ عَلَيْهِ**: Ona yardım etti yahut destek oldu, (S, Mgh, Msb, K,) ve onu güçlendirdi, (K,) ona karşı; (S, Mgh, Msb, K;) ve onun öcünü ondan aldı; (S, Msb;) yani ona zulmetmiş olan kimseden. (S, Mgh, Msb.) Ve **اعداهُ**: O (bir kadı), bir başkasına karşı onun davasını dinledi ve hasmını getirmeyi emretti. (Mgh.) -A4- **اعداهُ**, (S, Msb, K, TA,) yani bir atı, (S, TA,) ve ayrıca bir adamı, (TA,) [Onu koşturdu; ister yumuşakça ister orta ister şiddetli: yahut bazen kullanıldığı üzere,] onu, (K, TA,) yahut ondan istedi, (S,) **حُضْر** denilen yürüyüşe gitmesini: (S, K, TA:) yahut onu, **هَرْوَلَة** denilene yakın bir yürüyüşe sevk etti, (Msb, TA,) o kadar hızlı olmayan, (TA,) yahut **جَرْى** denilene göre o kadar hızlı olmayan, (Msb,) (Msb, TA: [bk. 1, ikinci yarı:]); ve **استعداهُ** da aynı manaya gelir. (S.)

5 **تَعَدَّوَ**: bkz. 1, birinci çeyrek, iki yerde: ve bkz. 4. ― -b2- [Bundan dolayı **تعدّى** bir fiil hakkında denir: Geçişli idi, yahut geçişli oldu.] ― -b3- **تعدّى الحَقَّ**: ve **تعدّى عَلَيْهِ**: bkz. 1, ikinci çeyrek, iki yerde. -A2- **تَعَدَّوْا** Süt buldular, (K, TA,) onu içtiler, (TA,) ve bu onları şaraba muhtaç olmaktan kurtardı: (K, TA:) K’nin nüshalarında böyledir; fakat doğru olan, M’de olduğu üzere, et (et yemeği) hakkındadır. (TA.) ― -b2- Ve büyükbaşları için otlak buldular; ve bu onları yem satın almaya muhtaç olmaktan kurtardı. (K, * TA.) -A3- Ve **تعدّى مَهْرَ فُلَانَةَ** O, falanca kadının mehirini, yahut evlilik hediyesini aldı, yahut teslim aldı. (K.)

**تعادى القَوْمُ**
6 **تعادى القَوْمُ** ذ Kavim, yahut topluluk, (S, TA,) birinin hastalığıyla diğerinin etkilenmiş [yahut bulaşmış] yahut vurulmuş oldu; yahut birinin hastalığının benzeriyle diğerinin: (S:) yahut bir ay içinde ve bir yıl içinde, (TA,) birbiri ardınca öldüler. (S, TA.) Ve **تعادت الاـِبِلُ** Develer çok sayıda öldü. (TA.) ― -b2- Ve **تعادى القَوْمُ عَلَىَّ بِنَصْرِهِمْ** Kavim, yahut topluluk, yardımlarıyla, yahut destekleriyle, ardı ardına üzerime geldi. (TA.) ― -b3- Şu da söylenir: **تعادى القَوْمُ** (S, K) **العَدَاوَةُ**’den (S) mânâsı: Kavim, yahut topluluk, birbirlerine düşmanlıkla, yahut husumetle muamele etti, yahut birbirlerini öyle gördü. (K.) ― -b4- Ve **تعادى مَا بَيْنَهُمْ** (S, K) Aralarında olan iş, yahut durum, kötü, yahut bozuk bir hâle geldi, (S,) yahut ihtilaf, yahut ayrılık konusu olacak şekilde karmaşık, girift, yahut karışık oldu. (K.) ― -b5- Ve **تعادى المَكَانُ** Mekân, çeşitli kısımlarında birbirine benzemeyen oldu; ve engebeli oldu. (TA.) Ve [bundan dolayı] şöyle denir: **بِعُنُقِى وَجَعٌ مِنْ تَعَادِى الوِسَادِ مِنَ المَكَانِ المُتَعَادِى** yani [boynumda, engebeli yerden dolayı yastığın engebeliliğinden bir ağrı vardır]. (TA.) ― -b6- Ve **تعادى** O, yahut o (şey), uzak, ırak, çok uzak, yahut ayrı oldu, (S, * K, * TA,) **عَنْهُ** ondan, yahut ondan (şeyden). (S, TA.) -A2- **تعادوا** **العَدْو** diye adlandırılan yürüyüşte (koşmada) üstünlük için yarıştılar, rekabet ettiler, yahut çekiştiler. (K, TA.)

8 **اـِعْتَدَوَ** bkz. 1, ikinci çeyrek, üç yerde. ― -b2- Dua [Allah’a]da **الاِعْتِدَآءُ**, nesilden nesle nakledilmiş olan [Peygamber’in] kaidesinin, yahut sünnetinin sınırlarını aşmaktır. (TA.)

**الاِسْتِعْدَآءُ**
10 **الاِسْتِعْدَآءُ** ذ yardım, yahut destek istemek, yahut talep etmek, (Mgh, Msb,) ve intikam istemek, yahut talep etmek, (Mgh,) ve güçlendirme istemek: (Msb:) ve ayrıca yardım etme, yahut destek olma fiilidir. (Mgh.) Şöyle dersin: **استعداهُ** O, ondan (yani emîrden, yahut vâlîden, yahut kumandandan, S, Mgh, Msb) yardım, yahut destek istedi, yahut talep etti, (S, Mgh, Msb, K,) **عَلَيْهِ** ona karşı, (S, Mgh, Msb,) yani kendisine zulmeden kimseye karşı: (Mgh, Msb:) [yahut,] El-Khuwلrezmee’ye göre (onu **العَدِىُّ**’den türetir; bu da **الرَّجَّالَةُ الَّذِينَ يَعْدُونَ** mânâsına gelir), **استعدى** [yahut **استعدى القَاضِىَ**] mânâsı: hâkimden, ayak ulaklarını, hasmını aramak için koşturtmasını ve onu getirtmesini, ondan hakkını, yahut alacağını almak maksadıyla, istedi, yahut talep etti. (De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., iii. 100. [Ve buna benzer bir açıklama, fakat benzer bir türetme değil, Mgh’de **أَعْدَاهُ**’nun açıklamasıyla işaret edilmiştir; bkz. o.]) ― -b2- Ayrıca bkz. 4, son cümle.

**عَدَا**
**عَدَا** ذ, fiil olarak, yahut edat olarak, yahut ikisi olarak, istisna bildiren: bkz. 1, son cümle.

**عَدْوٌ**
**عَدْوٌ** ذ 1’in mastarıdır [bkz.]. ― -b2- **فَعَلَ كَذَا عَدْوًا بَدْوًا** mânâsı: O, bunu açıkça, yahut alenen yaptı. (TA.)

**عِدْوٌ**
**عِدْوٌ** ذ: bkz. **عِدًى**: ― -b2- ve ayrıca bkz. **عَدَآءٌ**.

**عَدًى**
**عَدًى** ذ [yahut **عَدًا**]: bkz. **عُدْوَةٌ**, iki yerde: ve **عَادٍ**, son cümle.

**عُدًى**
**عُدًى** ذ: bkz. sonraki paragraf. -A2- [Ayrıca **عَدُوٌّ**’un çoğuludur; bkz. o.]

**عِدًى**
**عِدًى** ذ Kabir taşları; bunun gibi ↓ **عُدًى**: (KL:) yani [**لَحْد** diye adlandırılan] uzunlamasına kazının üzerinin örtüldüğü geniş taşlar: (AA, TA:) yahut bir şeyin gizlendiği, yahut örtüldüğü ince bir taş; bunun gibi ↓ **عِدَآءٌ**; (K, TA;) ikincisi M’nin [bir nüshasında] ↓ **عَدَاءٌ** olarak, **سَحَابٌ** gibi yazılmıştır; fakat [birinci açıklama daha doğru görünür; zira] K’de, bunlardan birine ↓ **عِدْوٌ** denildiği eklenmiştir; ve buna göre, yukarıda açıklanan kelime [yahut yukarıda açıklanan iki kelimeden her biri] bir çoğuldur. (TA. [Ayrıca bkz. **عِدْوَةٌ**.]) ― -b2- Ve iki [başka] tahta parçası arasına konulan herhangi bir tahta parçası. (K, * TA.) -A2- Ayrıca bkz. **عُدْوَةٌ**, iki yerde: ve **عَادٍ**, son cümle: ― -b2- ve **عُدَوَآءُ**: ― -b3- ve **عَدَآءٌ**. -A3- [Ayrıca **عَدُوٌّ**’un çoğuludur; iki yerde ona bak.] -A4- Ve **عِدَى**, **وَعْد** ile eşanlamlı olarak **عِدَة** için önekli isim olarak kullanılır. (Fr; S ve L, madde **وعد**, bkz. o.)

**عَدْوَةٌ**
**عَدْوَةٌ** ذ [**عَدَا**’nın mastar-ı merresi: çoğulu **عَدَوَاتٌ**. ― -b2- Bundan dolayı şu söz: **السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَاتٍ وَذُو بَدَوَاتٍ**, **بَدَآءٌ** lafzında, بدو maddesinde açıklanmıştır. Bu sözün başka bir okunuşuna **عَدَوَانٌ** lafzında bak.] ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca] şöyle denir: **لَهُ عَدْوَةٌ شَدِيدَةٌ** Onda, **عَدَا**’nın mastarı olan **عَدْو** diye adlandırılan türden şiddetli bir koşu vardır. (Msb) ― -b4- **عَدْوَةُ الأَمَدِ** mânâsı: Görüşün erişim mesafesi. (TA.) Ve şöyle denir: **هُوَ مِنِّى عَدْوَةَ القَوْسِ** [görünüşe göre mânâsı: O, yahut o (şey), benden bir ok atımı mesafededir]. (TA.) -A2- Ayrıca bkz. **عُدْوَةٌ**. ― -b2- **عَدَايَا**, şiirde, **عدوة**’nin çoğulu olarak kullanılır [görünüşe göre **عَدْوَةٌ**, fakat hangi mânâda olduğu gösterilmemiştir]. (TA.)

**عُدْوَةٌ**

**عُدْوَةٌ** ذ ve ↓ **عِدْوَةٌ**, (S, Msb, K,) birincisi Kureyş lehçesinden ve ikincisi Kays lehçesinden, (Msb,) ve ↓ **عَدْوَةٌ**, (K,) bunların hepsi ISd tarafından zikredilmiştir, (TA,) Bir vadinin yanı; (S, Msb, K;) ve yine ↓ **عِدًى**; (K;) ki bu sonuncu ayrıca [mutlak olarak] bir yan, yahut yanal kısım veya parça mânâsına gelir; ve yine ↓ **عَدًى**; (K, TA; [bk. ikisi de **عَادٍ** maddesinde, son cümle;]) M’de böylece; (TA;) ve çoğulu **أَعْدَآءٌ**’dur; (K, TA;) yahut bu sonuncu [özellikle] bir vadinin yanları mânâsına gelir, ve ↓ **عِدًى** ve ↓ **عَدًى** da böyledir: (TA:) **عُدْوَةٌ** ve ↓ **عِدْوَةٌ**’nin çoğulu **عِدَآءٌ**’dur ve [**عُدْوَةٌ**’nin] **عُدَيَاتٌ** da (çoğuldur). (S.) ― -b2- Ve **عُدْوَةٌ** ayrıca Yüksek bir yer mânâsına gelir; ve ↓ **عِدْوَةٌ** da böyledir: (AA, S, K:) çoğulu [yukarıda olduğu üzere, yani ikisinin de] **عِدَآءٌ** ve [birincisinin] **عُدَيَاتٌ** [da]. (K. [K’nin bazı nüshalarında, ikinci çoğul **عَدَيَاتٌ** diye yazılmıştır; CK’de **عُدْياتٌ**; fakat doğru olan, yukarıda olduğu üzere, **عُدَيَاتٌ**’tır; S’nin nüshalarımda böylece; ve belki **عِدَيَاتٌ** da bir çoğul olabilir, yani **عِدْوَةٌ**’nin, TA’ya göre S’nin nüshalarında böyle yazılmış olarak.]) ― -b3- Ve Uzağa doğru genişçe uzanan bir yer: (K, TA:) ISd tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b4- **عَدَآءٌ**’a da bak. ― -b5- [Reiske, Freytag’ın naklettiğine göre, **عُدْوَةٌ**’yi “Atrium, impluvium domus” mânâsında açıklamıştır: fakat bunu, görünüşe göre, **عَذِرَة** yerine yanlışlıkla **عدوة** yazılmış bulmasından yapmıştır.] -A2- **عُدْوَةٌ** ayrıca **خُلَّة** denilen bitki, yahut ot türü mânâsına gelir; yani içinde tatlılık bulunan. (TA.)

**عِدْوَةٌ**
**عِدْوَةٌ** ذ: üç yerde **عُدْوَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca **عَدَآءٌ**’a da bak. ― -b3- [Freytag, Hüzellilerin Dîvânı’ndan olarak, bazılarına göre bunun Bir kabri yahut bir kuyuyu örtmekte kullanılan bir taş mânâsına geldiğini; ve çoğulunun ↓ **عَدَآءٌ** olduğunu söyler: bu sonuncu, eğer doğru ise, sanki-çoğul bir isimdir: fakat belki doğru olan **عِدَآءٌ**’dur: **عِدًى**’ya, ilk cümleye bak.] -A2- **أُمُور عِدْوَة** [görünüşe göre **أُمُورٌ عِدْوَةٌ**, yahut belki **أُمُورُ عِدْوَةٍ**,] Uzak işler mânâsına gelir. (TA.)

**عَدْوَى**
**عَدْوَى** ذ Uyuz, yahut kabuk, yahut birinden diğerine geçen, yahut geçişli olan başka bir hastalık; (S, K, TA;) geçişli bir hastalık; ve böyle olan, **جَرَب** ve **بَرَص** ve **رَمَد** ve **حَصْبَة** ve **جُذَام** ve **وَبَآء** ve **جُدَرِىّ**’dir. (Kull s. 259.) Şöyle dersin: **لَا تُقَرِّبْهُ مِنْهُ فَاـِنَّ بِهِ عَدْوَى** Onu ona yaklaştırma; çünkü onda, birinden diğerine geçen uyuz yahut kabuk gibi bir hastalık vardır. (TK.) ― -b2- Ve Uyuzun, yahut kabuğun, yahut başka bir hastalığın, onda bulunandan başkasına geçmesi: (S, K, TA, TK:) yukarıda açıklanan uyuz yahut kabuk hakkında söylenen **يَعْدُو**’dan olan isim; “geçer” vb. mânâsıyla. (Msb. [Bk. 1, ilk çeyrek.]) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَا عَدْوَى**, yani **لَا يُعْدِى شَىْءٌ شَيْئًا** [Bir şey (hastalık kastedilerek) kendi etkisiyle bir şeye geçmez]; (S;) yahut [lafzen] uyuzun, yahut kabuğun, yahut başka bir hastalığın, onda bulunandan başkasına geçmesi yoktur. (TK.) ― -b3- Ve **فَسَادٌ** ile aynı mânâdadır [yani Kötülük, bozukluk, sağlam olmayış, vb.]. (K, TA. [CK’de bu mânâda yanlışlıkla **عُدْوٰى** yazılmıştır; bununla beraber, **عَدَا**’nın **عَدَا عَلَيْهِ** ibaresindeki mastarı olarak, bk. o, aynı, yahut ona yakın, mânâ ile doğru olarak kullanılabilir.]) Şu sözde olduğu gibi, ?? [Onda, yahut onda (şeyde), kötülük vb. vardır]. (TK.) -A2- A(??) Bir kimsenin bir âmire, yahut valiye, [yahut kadıya,] kendisine zulmedene karşı ona yardım etmesi, yahut onu desteklemesi için yaptığı talep; yani ona karşı cezai karşılık uygulaması için, (IF, S, Msb,) ona yaptığı haksızlık sebebiyle. (IF, Msb.) ― -b2- Ve Bir zalime karşı yardım yahut destek, (S, Mgh, TA,) bir kadıdan, hasmı huzuruna getirtmek için istenen: ve ayrıca, huzuru istenenin çağrılmasını belirtmek üzere kadının verdiği bir mühür, yahut [mühürlü] bir kil parçasına da uygulanır. (Mgh.)

**عُدَوَآءُ**

**عُدَوَآءُ** ذ (S, K) ve ↓ **عَادِيَةٌ** ve ↓ **عَدَآءٌ** (K) Uzaklık yahut ıssızlık, (S, K, TA,) keza ↓ **عِدًى**, (Ham s. 377,) [yahut özellikle] bir evin, yahut bir meskenin, yahut bir ikametgâhın. (S, TA.) [Bundan dolayı,] denir ki: طَالَتْ **عُدَوَاؤُهُمْ** Onların birbirlerinden uzaklığı yahut ıssızlığı ve ayrılığı uzun oldu yahut uzunlaştı. (TA.) ― -b2- Keza (yani birinci ve ↓ ikinci ve ↓ üçüncü kelimeler) bir şeyi bir şeyden çeviren yahut geri çeviren meşguliyet yahut iş: (K, TA:) yahut **عُدَوَآءُ** bir meşguliyet yahut iş âdeti yahut alışkanlığına delâlet eder: (TA:) ve **عُدَوَآءُ الشُّغْلِ**, meşguliyetin yahut işin engelleri yahut mâni’leri: (S, TA:) ve denir ki: جِئْتَنِى وَأَنَا فِى **عُدَوَآءَ** عَنْكَ yani [sen bana geldin, ben ise sen-den alıkoyan] bir meşguliyet içinde idim: (S’nin nüshalarımdan birinde böyle:) ↓ **عَادِيَةٌ**’nin çoğulu **عَوَادٍ**’dir: (TA:) **عَوَادِى الدَّهْرِ** zamanın yahut talihin, meşgul ederek alıkoyan [yahut engel olarak araya giren] ârızaları yahut kazaları demektir: (S:) ve sen dersin ki: **عَوَادِ** ↓ **عَدَتْ**, [lafzen] mânâsı: çeviren yahut geri çeviren şeyler yahut olaylar döndü yahut dönmüş oldu; [lâkin bu ibare, ardından **دُونَ** yahut **بَيْنَ** geldiğinde, ben onu sadece “engeller vuku buldu yahut vuku bulmuş oldu” diye tercüme etmeyi tercih ederim;] (S, TA;) böylece **حَبَّ** maddesinde zikredilen iki beyitten ikincisinde. (S.) ― -b3- **عُدَوَآءُ الدَّهْرِ** zamanın yahut talihin dönüp durması ve değişip durması demektir. (TA.) ― -b4- Ve **عُدَوَآءُ الشَّوْقِ** nefsin özleminin yahut arzusunun, sahibini şiddetle etkilemiş, sıkıntıya sokmuş yahut musîbetlendirmiş olanı. (TA.) ― -b5- Ve **عُدَوَآءُ** ayrıca kolay olmayan bir **مَرْكَب** [yani binek hayvanı yahut eyer yahut üzerine binilen şey] demektir: (K:) yahut As’a göre, üzerine oturanın rahat hâlde olmadığı bir yer: ve denir ki: جِئْتُ عَلَى **مَرْكَبٍ** ذِى **عُدَوَآءَ** yani [ben bir binek hayvanı yahut eyer vb. üzerinde geldim ki] kolay değildi: (S:) ve جِئْتُكَ عَلَى فَرَسٍ ذِى **عُدَوَآءَ**, son kelime gayr-i munsarif olarak, yani [ben sana bir at üzerinde geldim ki] kolay değildi: (TA:) ve جَلَسَ عَلَى **عُدَوَآءَ** O, engebeli bir şeyin yahut yerin üzerine oturdu; (M, TA;) son kelime gayr-i munsarif olarak; ISd’nin dediği üzere. (TA.) ― -b6- Keza kuru, sert, arazi; (K, TA;) bazen kuyu kazıldığında onda ortaya çıkar; bazen de kazıcının ondan yana dönüp uzaklaştığı taştır: ve denir ki: أَرْضٌ ذَاتُ **عُدَوَآءَ**, mânâsı: düz yahut ova olmayan; üzerinde yürümek yahut binmek yahut yatmak kolay olmayan arazi: yahut bazılarına göre, mânâsı: sarp, engebeli yer: yahut devenin üzerine çöktüğü sonra da yanına yaslandığı yüksek bir yer; yanında çukur bir yer bulunur; bu, onun aşağıya meyletmesine sebep olur; bunun neticesinde **تَوَهُّنٌ** diye adlandırılan hâle girer, [yani zayıf yahut bitkin ve kalkamaz,] yani bedenini alçak yere doğru uzatması hâlinde iken bacakları **عُدَوَآءُ** üzerinde olur; o ise yüksek olandır; böylece kalkamaz ve ölür. (TA.) -A2- Ve [denilmiştir ki] **العُدَوَآءُ** ayrıca اناخة قليلة [görünüşe göre اـِنَاخَةٌ قَلِيلَةٌ, mânâsı: binme ve inme vb. hâllerinde yapıldığı üzere, devenin göğsü üzerine az yahut kısa bir süre çöktürülmesi]. (TA.)

**عُدْوِىٌّ**

**عُدْوِىٌّ** ذ ve **عُدَوِىٌّ** [nisbe isimleridir; burada devamında yalnız müennes şekilleri zikredilmiştir]. **عُدْوِيَّةٌ** ve **عُدَوِيَّةٌ**, “**خُلَّة**” diye adlandırılan bitki yahut ot türü mânâsındaki **عُدْوَةٌ**’nin nisbe isimleridir; birincisi kıyasî, ikincisi kıyas dışıdır; ve **عَوَادٍ** [↓ **عَادٍ**’ın yahut **عَادِيَةٌ**’nin çoğulu] nisbe **ى**’sı olmaksızın bir izafet sıfatıdır [aynı kökten]: [hepsi görünüşe göre develere uygulanır; mânâsı: yukarıda zikredilen **عُدْوَة** denilen bitkilerle yahut otlarla otlayan; lâkin hemen ardından eklenmiştir ki,] ve **عُدْوِيَّةٌ** ve **عُدَوِيَّةٌ** develere uygulandığında, [**حَمْض** denilen] bitkiler üzerindeki otlak demektir: (TA:) ve ↓ **عَادِيَةٌ** ve [çoğul] **عَوَادٍ**, böyle uygulandığında, M ve K’ye göre bu son mânâyı taşır: lâkin S’ye göre, develere, **عِضَاه** [denilen ağaçlar] arasında ikamet eden, onları terk etmeyen ve **حَمْض** üzerinde otlamayan mânâsıyla uygulanır; ve [çoğul] **عَادِيَاتٌ** da böyledir. (TA bu maddenin başka bir kısmında.) [Ayrıca **عَاذِيَةٌ**’ye de bak; عذو maddesinde.]

**عِدَوِىٌّ**

**عِدَوِىٌّ** ذ, **عِدَةٌ**’nin nisbe ismidir; وعد maddesinde bak.

**عَدَوِيَّةٌ**

**عَدَوِيَّةٌ** ذ **صَيْف**’in (bk.) otu; **رَبِيع**’in (bk.) gitmesinden sonra; (S, K:) o vakit yeşeren ve develerin otladığı genç ağaçlara uygulanır: (S:) yahut bazılarına göre, [**رَبْل** denilen] bitkiler yahut otlar. (TA.) ― -b2- Ve koyunların yahut keçilerin yavruları. (K.) ― -b3- Ve kırk günlük dişi bebekler; (K, TA; [CK’de **نَبات** yanlışlıkla **بَنَات** yerine konmuştur;]) lâkin onların [**عَقِيقَة** denilen] saçları kesildiğinde, bu adlandırma artık onlara uygulanmaz: Lth böyle der; fakat Az onun hata ettiğini söyler: (TA:) yahut غ (K, TA) ve ذ iledir; ikisi de noktalı, yahut yalnız bunlardan birincisi noktalı; ve bunlardan birine **غَدِىٌّ** [yahut **غَدَوِىٌّ**, yahut **غَذِىٌّ** yahut **غَذَوِىٌّ**] denir: M’de böyle, ve Az’a göre de böyle. (TA.)

**عُدْوَانٌ**

**عُدْوَانٌ** ذ [S’de, sırf yahut katışıksız, haksız yahut adaletsiz yahut zarar verici yahut zorba davranış mânâsında açıklanmıştır,] عَدَا fiilinin, عَدَا عَلَيْهِ ibaresindeki (bk.) mastarıdır; (ISd, Msb, K;) keza **عِدْوَانٌ**. (ISd, K.)

**عَدَوَانٌ**

عَدَوَانٌ ذ, kurda uygulanınca, (S, K,) **يَعْدُو عَلَى النَّاسِ** [yani insanlara karşı saldırgan davranır] demektir; (S, TA;) ↓ **عَادٍ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre bu mânâda], (K, TA,) ki bu, bir rivayette yırtıcı bir hayvana uygulanmış olarak vârid olur, (TA,) Peygamber tarafından yırtıcı bir hayvana uygulanmış bir sıfattır: (Mgh:) **سَبُعٌ عَادٍ** ve **سِبَاعٌ عَادِيَةٌ** denir. (Msb.) [S’de, **يَعْدُو عَلَى النَّاسِ** sözlerinden hemen sonra, “ve bundan dolayı onların şu sözleri: **السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَانٍ وَذُو بَدَوَانٍ**” ilâve edilmiştir; ve PS’nin **عدو** ve **بدو** maddelerinde S’den naklen zikredilmiş olarak sözü böyle buluyorum: fakat ben, burada **عَدَوَانٍ** ve **بَدَوَانٍ**’ın, **عَدَوَاتٍ** ve **بَدَوَاتٍ** için yanlış yazımlar olduğunu düşünüyorum; zira onları, yukarıda anılan maddelerde S ve TA nüshalarımda böyle yazılmış buluyorum: yukarıda **عَدْوَةٌ**’ye bak; ve **بدو** maddesinde **بَدَآءٌ**’a bak; orada **بَدَوَاتٍ**’ın, **بَدَاةٌ**’nin çoğulu olarak doğru olduğu açıkça gösterilmiş görünür.] ― -b2- Ayrıca, (S, K, ve Ham s. 81,) ve ↓ **عَدَّآءٌ**, (Mgh, Msb, K, ve Ham yukarıda anılan yerde,) şiddetle koşan, yahut çok koşan; (S, Mgh, Msb, K; *) **شَدِيدُ العَدْوِ** ile aynı mânâdadır, (S, TA,) yahut **كَثِيرُ العَدْوِ**; (Ham;) ata uygulanır: (Mgh, ve Ham:) [ve insana:] K’deki **الشَّدِيدَةُ**, **الشَّدِيدُهُ** için bir hatadır; mânâsı **الشَّدِيدُ العَدْوِ**’dür. (TA.)

عَدَآءٌ
عَدَآءٌ ذ, **عَدَا عَلَيْهِ** ibaresinde **عَدَا**’nın bir mastarıdır [bkz.]. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- Ve, aynı şekilde ↓ **عِدَآءٌ** olarak da, tek bir **طَلَق** [yahut bir hararet; yani bir hedefe yahut sınıra bir defada tek bir koşu]; (K, TA;) at hakkında. (TA.) -A2- Ve **عَدَآءُ كُلِّ شَىْءٍ**, (S, K,) aynı şekilde ↓ **عِدَاهُ**, (K, TA,) [ikincisi CK’de **عِداؤُهُ** diye yazılmıştır, fakat] birincisi uzatılmış **ا** iledir ve ikincisi kısaltılmış **ا** iledir, (TA,) ve ↓ **عِدْوُهُ** ve ↓ **عِدْوَتُهُ** ve ↓ **عُدْوَتُهُ**, (K,) **طَوَارُهُ** mânâsına gelir, (S, K,) yani [bir şeyin en ve boyca dengi; yahut] bir şeyin eni ve boyu bakımından onunla aynı uzanımda olan şey. (S, TA.) **لَزِمْتُ عَدَآءَ الطَّرِيقِ**, yahut **النَّهْرِ**, yahut **الجَبَلِ** denir; mânâsı **طَوَارَهُ**’dur [yani yolun, yahut nehrin, yahut dağın en ve boyca onunla aynı uzanımdaki hattına yapıştım]. (TA.) -A3- Ayrıca **عُدَوَآءُ**’a bak, birinci ve üçüncü cümleler. -A4- Ve **عِدًى**’ya ve **عِدْوَةٌ**’ye bak.

عِدَآءٌ
عِدَآءٌ ذ: bir önceki paragrafın -A2-’sine bak; ve ayrıca **عِدًى**’ya bak.

عَدُوٌّ
عَدُوٌّ ذ, düşman; **وَلِىٌّ**’nin zıddı, (S,) yahut **صَدِيقٌ**’un zıddı, (K,) yahut **صَدِيقٌ مُوَالٍ**’ın zıddı; (Msb;) bir sıfattır, fakat bir isme benzer: (S:) [ve (askerî kullanımdaki “düşman” kelimemiz gibi) düşmanca bir taraf: zira] tekil ve çoğul ve müzekker ve müennes olarak eşit şekilde kullanılır; (Msb, K;) “**Muk- tasar el-' Eyn**”de söylendiği üzere: (Msb:) fakat bazen tesniye yapılır ve çoğul yapılır ve müennes yapılır: (K:) çoğulu **أَعْدَآءٌ**’dur; (S, Msb, K;) ve **أَعْدَآءٌ**’un çoğulu **أَعَادٍ**’dir; (Msb, K; *) ve **عِدًى** ve **عُدًى** da **عَدُوٌّ**’un çoğullarıdır; (S, Msb, K; [K’de her biri uygunsuz olarak **اِسْمُ جَمْعٍ** diye adlandırılmıştır; zira **فِعَلٌ** ve **فُعَلٌ** çoğulların vezinleridir, cem‘-i kıllet isimlerinin değil;]) birincisinin, ISk tarafından, sıfatlar arasında bu veznin tek çoğulu olduğu söylenmiştir; (S, Msb; *) ve **عُدَاةٌ**, damme ile ve **ة** ile, başka bir çoğuldur; (Th, S, Msb;) ve ↓ **عَادٍ**’ın çoğuludur, (K, TA,) ki o, **عَدُوٌّ** ile eşanlamlıdır; (S, K, TA;) Araplardan bir kadının şu sözünde olduğu gibi: **أَشْمَتَ رَبُّ العَالَمِينَ عَادِيَكَ** [Âlemlerin Rabbi, düşmanını senin musibetine sevindirsin]: (S, TA:) **عَدُوٌّ**’un müennes şekli **عَدُوَّةٌ**’dir, (S, Msb,) ki Az tarafından, sıfat mânâsı kastedildiğinde kullanıldığı söylenmiştir: (Msb:) ISk tarafından, (S, TA,) ve “**Bari'**”de, (Msb,) **فَعُولٌ** vezninin **فَاعِلٌ** mânâsında olup da müennesi **ة**’siz olanın, **عَدُوَّةٌ** hariç, bir örneği bulunmadığı söylenmiştir, (S, Msb, K,) **هٰذِهِ عَدُوَّةٌ اللّٰهِ** [Bu kadın Allah’ın düşmanıdır] ibaresinde: Fr’ye göre, **عَدُوَّةٌ**, onu **صَدِيقَةٌ**’ya benzetmek için **ة** ekini almıştır; zira bir kelime bazen zıddına uygun düşsün diye yapılır: (S, TA:) AZ der ki, 'Okeyl kabilesinden bazı kimselerin, [bazı kadınlar hakkında,] **هُنَّ وَلِيَّاتُ اللّٰهِ** ve **عَدُوَّاتُ اللّٰهِ** ve **أًوْلِيَاؤُهُ** ve **أَعْدَاؤُهُ** [yani onlar Allah’ın dostları ve Allah’ın düşmanlarıdır] dediklerini işittim. (Msb.) [Çoğul] **عِدًى** ayrıca, birbirinden uzak, yahut ayrı, kimseler mânâsına gelir: (ISd, K, TA:) ve (K) yabancılar, yahut ecnebîler: (ISk, S, K, TA:) ve nesep bakımından uzak olanlar; yahut akraba olmayanlar: (TA:) düşmanlar mânâsının yanı sıra: (M, TA:) K’de **وَالغُرَبَآءُ**’dan sonra ilâve edilen **كَالأَعْدَآءِ**, **وَالأَعْدَآءُ** olmalıdır. (TA.)

عَدِىٌّ
عَدِىٌّ ذ, **عَادٍ**’ın bir çoğuludur [daha doğrusu bir cem‘-i kıllet ismidir]; bkz. (S, TA.)

عَدَاوَةٌ
عَدَاوَةٌ ذ, düşmanlık, yahut husumet; (S, K, TA;) **مُعَادَاةٌ** gibidir [3’ün mastarı; bkz.]. (TA.)

عَدَّآءٌ
عَدَّآءٌ ذ: **عَدَوَانٌ**’a bak, son cümle.

عَادٍ

عَادٍ ذ [**عَدَا**’nın ism-i fâili, bkz. ― -b2- Bu hâliyle özellikle şu mânayı ifade eder:] Haksızlık ederek, zulmederek, zarar vererek veya zorbalık ederek davranan; haddi aşan veya uygun sınırı geçen: (Msb, TA:) çoğulu **عَادُونَ**. (Msb.) Bundan dolayı şu söz (vardır): **لَا أَشْمَتَ اللّٰهُ بِكَ عَادِيَكَ** yani [Allah, senin başına gelen musibete sevinç duymasın] sana haksızlık eden kimse. (TA.) [Ve bundan dolayı **لِصٌّ عَادِى ظَهْرٍ** ibaresi; **ظهر** maddesinde açıklanmıştır.] Ayrıca **عَدَوَانٌ**’a bak. Ve kendisiyle eşanlamlı olan **عَدُوٌّ**’a da bak. ― -b3- Ayrıca: Zorla ele geçirmek veya zorla alıp götürmek; yahut gafil avlayarak kapmak. (TA.) Ve **العَادِى** [özellikle] Aslan mânasına gelir; (K, TA;) onun zarar vericiliğinden ve insanları kapıp avı kılmasından dolayı. (TA.) ― -b4- ↓ **عَدِىٌّ**, **عَادٍ**’ın bir çoğuludur, [daha doğrusu yarı-çoğul isimdir,] tıpkı **غَزِىٌّ**’nin **غَازٍ**’dan olması gibi; bu hâliyle ayakları üzerinde koşanlar mânasına gelir: (S, TA:) veya (K, TA) Hudheyl lehçesinde (TA) savaşa (K, TA) ve benzerine koşan (TA) bir erkekler topluluğu: (TA:) veya hücum eden yahut saldıran yaya(ların) ilki; (K, TA;) çünkü hızlı koşarlar: (TA:) **عَادِيَةٌ** gibi, (K, TA,) bunun çoğulu **عَوَادٍ**’dır, (TA,) her iki mânada da: veya bu, süvarileri ifade eder; (K, TA;) yani özellikle düşmanca yahut yağmacı bir akında hücum eden yahut saldıran süvarilerin ilki; (TA;) veya düşmanca yahut yağmacı bir akın yapan atlar; ve bundan dolayı Kur’ân’daki [çoğul] **العَادِيَات** (sûre 1). (TA, bu maddeye zeylde.) Ve ElKhuwلrezmee’ye göre **عَدِىٌّ** özellikle, hakkında bir suçlama yapılmış kimseyi aramak üzere koşturulan ve onu getirip, davacısının hakkını yahut alacağını ondan tahsil etmek maksadıyla (koşturulan) hükümdarın ve kadının yaya ulakları mânasına gelir. (De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., iii. 100.) -A2- **عَادِى العَوَادِى**, bir şairin kullandığı bir ibare olup, IAar tarafından, bir şeyi kişiden çeviren yahut geri döndüren işlerin en çetini, yahut en sıkıştıranı, yahut en şiddetlisi mânasında açıklanır. (TA.) -A3- Ayrıca **عَادٍ**’a ve onun müennesi **عَادِيَةٌ**’ya, **عُدْوِىٌّ** maddesinde bak. -A4- **عَادِيَا اللَّوْحِ**, **طَرَفَاهُ** [levhanın veya benzerinin iki ucu yahut iki yanı] mânasına gelir; (K, TA;) bunların her birine **عادى** denir [yani **عَادِى اللَّوْحِ**, yahut **عَادٍ** için bir yanlış yazım], tıpkı **عِدى** gibi [yani ↓ **عِدًى** veya ↓ **عَدًى**, ikisi de yukarıda **عُدْوَةٌ** maddesinde, mutlak olarak “yan, yanal kısım veya parça” mânasında zikredilmiştir]. (TA.)

عَادِيَةٌ
**عَادِيَةٌ** ذ [**عَادٍ**’ın müennesi, bkz. -A2- İsim olarak, şu mânaya gelir:] Haksızlık, zulüm, zarar vericilik veya zorbalık; ve kötülük yahut fesat; (S, TA;) şu sözde olduğu gibi: **دَفَعْتُ عَنْكَ عَادِيَةَ فُلَانٍ** [Falancanın haksızlığını vb. ve kötülüğünü yahut fesadını senden defettim]: (S:) bu, **عَاقِبَةٌ** gibi bir masdar ismidir [daha doğrusu yarı-masdar isimdir]: ve ayrıca huyun keskinliği yahut aceleciliği; ve öfke mânasına gelir. (TA.) Ayrıca: Zehrin zararı yahut incitmesi. (Har p. 304.) -A3- Ayrıca üç yerde **عُدَوَآءُ**’a bak. -A4- **عَوَادِى الكَرْمِ**, (K, TA,) bunun tekili **عَادِيَةٌ**’dır, (TA,) büyük ağaçların ayaklarına yahut köklerine dikilen üzüm asmalarını ifade eder. (K, TA.)

أَعْدَى
**أَعْدَى** ذ [karşılaştırma ve üstünlük derecelerini bildiren bir isim olup, birkaç farklı mânası vardır]. **أَعْدَى مِنَ الجَرَبِ** Uyuzun yahut kabuğun birinden diğerine geçmesinden daha geçici; bir darb-ı meseldir. (Meyd.) Ve **أَعْدَى مِنَ الثُّؤَبَآءِ** benzer mânalı başka bir darb-ı meseldir [yani birinden diğerine geçmeye daha yatkın; yahut bizim yaygın dediğimiz üzere daha bulaşıcı; esnemeden (bile)]; (Meyd;) çünkü bir adam başkalarının yanında esnediğinde, onlar da onun gibi etkilenirler. (TA, **ثأب** maddesinde.) ― -b2- **أَعْدَى مِنَ الذِّئْبِ** de bir darb-ı meseldir ve “kurt(тан) daha haksız”, yahut “daha düşmanca”, yahut “koşmada daha şiddetli” mânasına gelebilir. (Meyd.) **أَعْدَى مِنْ سُلَيْكٍ**, başka bir darb-ı mesel olup, (birinci paragrafın ikinci yarısında açıklandığı üzere,) **العَدْوُ**’dandır. (Meyd.) ― -b3- **هُوَ أَعْدَى شَىْءٍ** [görünüşe göre mânası: Yardım etmeye, destek olmaya yahut öç almaya en etkili şeydir; bu durumda **أَعْدَى**, **أَعْدَاهُ عَلَيْهِ** ibaresindeki artırılmış fiilden düzensiz olarak yapılmıştır]. (TA, **ادو** maddesinde: o maddede **آدَى**’ya bak.)

تَعَادٍ
**تَعَادٍ** ذ Engebeli yerler; (K, TA;) kısımlarının her birinde birbirine benzemeyen: bu mânada bir rivayette vârid olmuştur. (TA.) Söz olarak şunu zikreder: **نِمْتُ عَلَى** ↓ **مَكَانٍ مُتَعَادٍ**, mânası: [üzerinde uyudum] kısımlarının her birinde birbirine benzemeyen; engebeli bir yer. Ve: **هٰذِهِ** ↓ **أَرْضٌ مُتَعَادِيَةٌ** Bu, içinde inler ve [**لَخَاقِيق** denilen türden] hendekler yahut kanallar bulunan bir arazidir. (S, TA.)

مَا لِى عَنْ فُلَانٍ مَعْدًى
**مَا لِى عَنْ فُلَانٍ مَعْدًى** ذ demektir ki: Benim için falancadan başkasına geçip gitme de yoktur, ondan geri kalma da yoktur. (S.)

مَعْدُوٌّ
**مَعْدُوٌّ** ذ: ardından gelen şeye bak.

فُلَانٌ مَعْدِىٌّ عَلَيْهِ
**فُلَانٌ مَعْدِىٌّ عَلَيْهِ** ذ ve ↓ **مَعْدُوٌّ** (S, K *) demektir ki: [Falanca] haksızlığa uğratılmış, zulme uğratılmış, zarar görmüş veya zorbalığa maruz kalmıştır: (K:) **مَعْدِىٌّ**’daki **ى**, **و** yerine konmuştur; çünkü ikincisi [bu durumda] telaffuzu zor sayılır. (S.)

مُتَعَادٍ
**مُتَعَادٍ** ذ; ve onun müennesi, ة ile: **تَعَادٍ**’a bak.
