# عذب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B0%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: عذب

العذب من الطعام والشراب، وفي بعض النسخ تقديم الشراب على الطعام: كل مستساغ.. والعذب: الماء الطيب. ماءة عذبة وركية عذبة. وفي القرآن: هذا عذب فرات وعذب الماء يعذب عذوبة فهو عذب، طيب والجمع عذاب، وبالكسر وعذوب، بالضم. قال أبو حية النميري:
  فبيتن ماء صافيا ذا شريعة                      له غلل بين الإجام عذوب

  قال ابن منظور: أراد بغلل الجنس، فلذلك جمع الصفة. وفي حديث الحجاج ماء عذاب. يقال: ماءة عذبة، وماء عذاب، على الجمع؛ لأن الماء جنس للماءة. العذب والعذوب، بالضم: ترك الرجل والحمار والفرس الأكل من شدة العطش فهو لا صائم ولا مفطر، وهو عاذب، والجمع عذوب بالضم، وعذوب، كصبور، والجمع عذب، بضمتين. ويقال للفرس وغيره: بات عذوبا، إذا لم يأكل شيئا ولم يشرب، قال الأزهري: القول في العذوب والعاذب أنه الذي لا يأكل ولا يشرب أصوب من القول في العذوب أنه الذي يمتنع عن الأكل لعطشه. وأما قول أبي عبيد: وجمع العذوب عذوب فخطأ، لأن فعولا لا يكسر على فعول. قلت: هو من غرائب اللغة وفوائد الأشباه والنظائر ومن حفظ حجة على من لم يحفظ. ثم قال: والعاذب من جميع الحيوان: الذي لا يطعم شيئا، وقد غلب على الخيل والإبل، والجمع عذوب كساجد وسجود. وقال ثعلب: العذوب من الدواب وغيرها: القائم الذي يرفع رأسه فلا يأكل ولا يشرب، وكذلك العاذب والجمع عذب. والعاذب الذي يبيت ليله لا يطعم شيئا. العذب: المنع، كالإعذاب والتعذيب، عذبه تعذيبا: منعه وفطمه عن الأمر، وكل من منعته شيئا فقد أعذبته وعذبته. العذب: الكف، يقال: عذبه عن الطعام إذا كفه، والترك، كالإعذاب والاستعذاب، يقال: أعذبه عن الطعام إذا منعه وكفه، واستعذب عن الشيء: انتهى. وعذب عن الشيء وأعذب واستعذب كله: كف وأضرب. وأعذبه عنه: منعه. ويقال: أعذب نفسك عن كذا، أي اظلفها عنه. وفي حديث علي كرم الله وجهه أنه شيع سرية فقال: أعذبوا عن ذكر النساء أنفسكم فإن ذلك يكسركم عن الغزو أي امنعوها عن ذكر النساء وشغل القلوب بهن. وكل من منعته شيئا فقد أعذبته. وأعذب لازم ومتعد. وفي التهذيب: أعذب عن الشيء: امتنع. وأعذب غيره: منعه، فيكون لازما وواقعا، مثل أملق إذا افتقر وأملق غيره. وفي الأساس: يقال: أعذب عن الشيء واستعذب: امتنع. ويقال: أعذبوا عن الآمال أشد الإعذاب فإنها تورث الغفلة وتعقب الحسرة. يعذب كيضرب في الكل مما ذكر غير عذب الماء والطعام فإن مضارعهما يعذب بالضم. العذاب بالتحريك: القذى يعلو الماء وما يخرج في، وفي نسخة على أثر الولد من الرحم. العذب: شجر من الدق، قاله أبو حنيفة وأنشد:
  منهتك الشعران نضاخ العذب

  العذب: مآلي بالمد النوائح، كالمعاذب، أي في الأخير واحدتها معذبة. ويقال لخرقة النائحة عذبة ومعوز، وجمع العذبة معاذب، على غير قياس قاله أبو عمرو. العذب: الخيط الذي يرفع به الميزان. العذب: طرف كل شيء. ومن البعير: طرف قضيبه، قالهما ابن سيده. وقال غيره: هو أسلته المستدق في مقدمه. العذب: الجلدة المعلقة خلف مؤخرة الرحل من أعلاه. ومن الرمح: خرقة تشد على رأسه، ومنه يقال: خفقت على رأسه العذب، كما في الأساس. ومن النعل: المرسلة من الشراك. ومن العمامة: ما سدل بين الكتفين منها. ومن السوط: علاقته وطرفه. ومن اللسان طرفه الدقيق. والعذب: أطراف السيور؛ وهي العذبات. قال ذو الرمة:
  غضف مهرته الأشداق ضاريةمثل السراحين في أعناقها العذب يعني أطراف السيور. وعذبت السوط فهو معذب إذا جعلت له علاقة. والذي في الأساس: وعذب سوطه وهدبه جعل له علاقة والعذب من الشجر: غصنه، الواحدة بهاء في الكل مما ذكر. واستعذب الرجل ماءه: استقى عذبا. واستعذبه: عده عذبا. واستعذبه: شربه عذبا. واستعذب لأهله: طلب لهم ماء عذبا، ويستعذب لفلان من بئر كذا أي يستقي له. وفي الحديث أنه كان يستعذب له الماء من بيوت السقيا أي يحضر له منها الماء العذب. وهو الطيب الذي لا ملوحة فيه. وفي حديث أبي التيهان أنه خرج يستعذب الماء أي يطلب الماء العذب. والعذوب والعاذب: الذي ليس بينه وبين السماء ستر، وفي نسخة: سترة أورده ابن السيد في الفرق. وقال الجعدي يصف ثورا وحشيا بات فردا لا يذوق شيئا:
  فبات عذوبا للسمـاء كـأنـه                      سهيل إذا ما أفردته الكواكب

  وشاهد العاذب انظره في الفرق. والعذبة بالفتح و العذبة بالتحريك و العذبة بكسر الثانية، الأوجه الثلاثة في لسان العرب ونقل عن ابن الأعرابي الوجه الأول وقال: هي الكدرة من الطحلب والعرمض ونحوهما، وقيل: هي الطحلب نفسه والدمن يعلو الماء. يقال منه: ماء عذب ككتف وذو عذب أي مطحلب أي كثير القذى والطحلب. قال ابن سيده: أراه على النسب، لأني لم أجد له فعلا. وأعذبه أي الحوض نزع طحلبه وما فيه من القذى وكشفه عنه. والأمر منه: أعذب حوضك. ويقال: اضرب عذبة الحوض حتى يظهر الماء، أي اضرب عرمضة. أعذب القوم عذب ماؤهم. والعذبة بكسر الذال المعجمة عن اللحياني، وهو أردأ ما يخرج من الطعام فيرمى به. العذبة والعذبة بالوجهين: القذاة، وقيل: هي القذاة تعلو الماء، ويقال: ماء لا عذبة فيه، أي لا رعي فيه ولا كلأ. وكل غصن عذبة وعذبة. العذبة: ما أحاط من الدرة بكسر الدال المهملة وتشديد الراء، هكذا في نسختنا. وفي أخرى: ما أحاط بالدبرة، بفتح فسكون، وهكذا في المحكم وغيرهما. والعذبة: أحد عذبتي السوط. يقال: فلان مفتون بالأعذبين، الأعذبان: الطعام والنكاح، أو الريق وفي الأساس: الرضاب والخمر، قال ابن منظور: وذلك لعذوبتهما. والعذاب: النكال والعقوبة. وقوله تعالى: الذي أخذوا به الجوع. وقال شيخنا نقلا عن أهل الاشتقاق: إن العذاب في كلام العرب من العذب وهو المنع، يقال: عذبته عنه أي منعته، وعذب عذوبا أي امتنع، وسمي الماء الحلو عذبا لمنعه العطش، والعذاب عذابا لمنعه المعاقب من عوده لمثل جرمه، ومنعه غيره من مثل فعله. قلت: وهو كلام حسن ج أعذبة، هذا قول الزجاج وسيأتي للمصنف في ن ه ز أن العذاب لا يجمع بالكلية وإن قال بعض: إن جمعه كذلك قياسي، كطعام وأطعمة، لا يتوقف على سماع، ففيه نظر ظاهر، لأن الطعام أصله مصدر، وصار اسما لما يؤكل، وليس العذاب كذلك، قاله شيخنا. قلت: وإذا كان العذاب اسما لما يعذب به، كالجوع، على ما قدمنا عن الزجاج، فلا مانع عن أن يجمع على أعذبة، فتأمل. قال الزجاج في قوله تعالى: يضاعف لها العذاب ضعفين قال أبو عبيدة: تعذب ثلاثة أعذبة. قال ابن سيده: فلا أدري أهذا نص قول أبي عبيدة أم الزجاج استعمله وقد عذبه تعذيبا ولم يستعمل غير مزيد. قال ابن منظور: واستعار الشاعر التعذيب فيما لا حس له فقال:
  ليست بسوداء من ميثاء مظلمة                      ولم تعذب بإدناء من الـنـار

  وفي الحديث أن الميت يعذب ببكاء أهله عليه. قال ابن الأثير: يشبه أن يكون هذا من حيث إن العرب كانوا يوصون أهلهم بالبكاء والنوح عليهم وإشاعة النعي في الأحياء، وكان ذلك مشهورا من مذاهيهم، فالميت تلزمه العقوبة في ذلك، بما تقدم من أمره به. قال ابن بزرج: عذبته عذاب عذبين. وأصابه مني عذاب عذبين كبلغين أي بكسر ففتح فكسر، وكذلك أصابه مني العذبون أي لا يرفع عنه العذاب. العذاب ككتان: فرس البداء بن قيس، وفي نسخة البراء بالراء والأولى الصواب. والعذيب والعذيبة مصغرين ماءان الأخير بالقرب من ينبع. وقال الأزهري: العذيب: ماء معروف بين القادسية ومغيثة. وفي الحديث ذكر العذيب وهو ماء لبني تميم على مرحلة من الكوفة، مسمى بتصغير العذب، وقيل سمي به لأنه طرف أرض العرب، من العذبة، وهي طرف الشيء. وقال كثير:
  لعمري لئن أم الحكيم ترحلتوأخلت لخيمات العذيب ظلالها قال ابن جني: أراد العذيبة، فحذف الهاء. وعيذاب بالفتح: د بالصعيد ونسبت إليها الصحراء، دفن فيها السيد القطب الرباني الإمام أبو الحسن الشاذلي قدس سره. والعذب: شجر وقد تقدم في العذب المتحرك، وهما واحد، فهو كالتكرار لما قبله. وبالتحريك قيده أبو حنيفة في كتاب النبات. والعذابة كسحابة هي العدابة وهي الرحم، رواه أبو الهيثم، وأنشد البيت السابق الذكر في لمهملة هنا. في الصحاح: العذبي: الكريم الأخلاق، بالذال المعجمة وأنشد البيت الذي سبق في المهملة، أي كالعدبي. وهذا الحرف في التهذيب في ترجمة عدب بالدال المهملة وقال: هو العذبي، وضبطه كذلك، وقد تقدمت الإشارة إليه. والعذبة بفتح فسكون: شجرة تموت البعران، بالضم، جمع بعير، أي إذا أكلت منها، نقله الصاغاني. ودواء م أي معروف. وذات العذبة: ع وعاذب: اسم موضع آخر. قال النابغة الجعدي:
  تأبد من ليلى رماح فعاذب                      فأقفر ممن حلهن التناضب كذا في لسان العرب. والاعتذاب: أن تسبل للعمامة عذبتين، محركة، من خلفها، وهما طرفا العمامة، نقله الصاغاني. والعذبات، محركة: أطراف السيور. والحق على عذبات ألسنتهم، جمع عذبة. وعذبات الناقة: قوائمها. وفرس يزيد بن سبيع. ويوم العذبات: من أيامهم. وفي الأساس: وفلان لا يشرب المعذبة، أي الخمر الممزوجة. واستدرك شيخنا على المؤلف: أنه يقال: اعذوذب الماء، كاحلولى، إذا صار عذبا، ذكره جماعة، وأغفله الجماهير كالمصنف. قلت: وهو وارد في كلام سيدنا علي رضي الله عنه يذم الدنيا: اعذوذب جانب منها واحلولى. قال ابن منظور: هما افعوعل، من العذوبة والحلاوة، وهو من أبنية المبالغة، وقد ذكره غير واحد من أئمة اللغة، وذكره اللبلي مع أخواته في بغية الآمال، فلا أدري ماذا أراد بالجماهير. ومما يستدرك على المؤلف: امرأة معذاب الريق: سائغته حلوته. قال أبو زبيد.

  إذا تطيبت بعد النوم علتها                      نبهت طيبة العلات معذابا

  ويقال: إنه لعذب اللسان، عن اللحياني. قال: شبه بالعذب من الماء. ويقال: مررت بماء ما به عذبة كفرحة، أي لا رعي فيه ولا كلأ. وأبو عذبة، محركة، تابعي، عن عمرو، عنه شريح بن عبيد.

### Türkçe

**العذب** yiyecek ve içecekten (olan); bazı nüshalarda içeceğin yiyecek üzerine takdim edilmesi vardır: her hoş karşılanan.. ve **العذب**: hoş su. **ماءة عذبة** ve **ركية عذبة**. Kur’ân’da: **هذا عذب فرات**. Ve su **عذب** olur, **عذوبة** ile **يعذب**; o hâlde o **عذب**dür, hoş; çoğulu **عذاب**dır; kesre ile (de) ve **عذوب**, zamme ile. Ebû Ḥayye en-Nümeyrî dedi:
  Gecelediler: berrak bir su, şeriat sahibi;                      onun için, **الإجام** arasında **غلل**ler (vardır), **عذوب**.

İbn Manẓûr dedi: **غلل** ile cinsi kastetti; bu yüzden sıfatı çoğul yaptı. Ḥaccâc hadîsinde: **ماء عذاب**. Denir: **ماءة عذبة** ve **ماء عذاب**, çoğul üzere; çünkü su, **ماءة** için bir cinstir. **العذب** ve **العذوب**, zamme ile: şiddetli susuzluktan dolayı adamın, eşeğin ve atın yemeyi terk etmesi; o hâlde ne oruçlu ne iftarlıdır; o **عاذب**dir; çoğulu **عذوب** zamme ile, ve **عذوب**, **صبور** gibi; çoğulu **عذب**, iki zamme ile. Ve ata ve başkasına denir: **بات عذوبا**; bir şey yemedi ve içmediği zaman. Ezherî dedi: **العذوب** ve **العاذب** hakkında söz, onun yemeyen ve içmeyen olduğu (şeklindeki söz), **العذوب** hakkında onun susuzluğundan dolayı yemekten kaçındığı (şeklindeki) sözden daha isabetlidir. Ebû ʿUbeyd’in sözüne gelince: **وجمع العذوب عذوب**; bu hatadır; çünkü **فعولا** vezni **فعول** üzerine kırılmaz. Dedim: o, dilin gariplerindendir ve benzerler ve nazîrler faydalarındandır; ve ezberleyen, ezberlemeyene karşı hüccettir. Sonra dedi: ve bütün hayvandan **العاذب**: bir şey tatmayan; ve atlar ve develer üzerine galip olmuştur; çoğulu **عذوب**; **ساجد** ve **سجود** gibi. Saʿleb dedi: binek hayvanlarından ve başkalarından **العذوب**: ayakta duran, başını kaldıran; ne yer ne içer; **العاذب** de böyledir; çoğulu **عذب**. Ve **العاذب**: gecesini geçirir, bir şey tatmaz. **العذب**: men etme; **الإعذاب** ve **التعذيب** gibi; onu **تعذيبا** ile **عذبه**: onu men etti ve onu işten sütten kesti; ve her kimi bir şeyden men ettiysen, onu **أعذبته** ve **عذبته**. **العذب**: alıkoyma; denir: onu yemekten **عذبه**; onu alıkoyduğu zaman; ve terk etme; **الإعذاب** ve **الاستعذاب** gibi; denir: onu yemekten **أعذبه**; onu men edip alıkoyduğu zaman; ve bir şeyden **استعذب**: son buldu. Ve bir şeyden **عذب** etti ve **أعذب** ve **استعذب**; hepsi: alıkoydu ve vazgeçti. Ve ondan **أعذبه**: onu men etti. Ve denir: kendini şundan **أعذب** et; yani onu ondan alıkoy. ʿAlî (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde: bir seriyyeyi uğurladı da dedi: kadınları anmaktan nefislerinizi **أعذبوا** edin; çünkü bu sizi gazadan kırar; yani onu kadınları anmaktan ve kalpleri onlarla meşgul etmekten men edin. Ve her kimi bir şeyden men ettiysen, onu **أعذبته**. Ve **أعذب** lâzım ve müteaddîdir. **التهذيب**’de: bir şeyden **أعذب**: kaçındı. Ve başkasını **أعذب**: onu men etti; böylece lâzım ve vâkiʿ olur; **أملق** gibi: fakirleştiği zaman; ve başkasını **أملق**: fakir ettiği zaman. **الأساس**’ta: denir: bir şeyden **أعذب** ve **استعذب**: kaçındı. Ve denir: emellerden en şiddetli **الإعذاب** ile **أعذبوا**; çünkü onlar gafleti miras bırakır ve hasreti peşinden getirir. **يعذب** (muzâriʿı) **يضرب** gibi gelir; zikredilenlerin hepsinde; su ve yiyeceğin **عذب**ı hariç; çünkü onların muzâriʿı zamme ile **يعذب** gelir. **العذاب** (harekeli): suyun üzerine çıkan çöp; ve (bir şeyin) içinden çıkan; bir nüshada: rahimden çocuğun çıkışının ardından. **العذب**: ince (türden) bir ağaç; Ebû Ḥanîfe söyledi; ve inşâd etti:
  İki saç örgüsü yıpranmış; **العذب**’in fışkıranı.

**العذب**: **مآلي**; med ile; ağıtçı kadınlar; **المعاذب** gibi; yani sonunda; onun tekili **معذبة**. Ve ağıtçı kadının bezine **عذبة** ve **معوز** denir; **العذبة**’nin çoğulu **معاذب**; kıyasa aykırı olarak; Ebû ʿAmr söyledi. **العذب**: terazi kaldırılan ip. **العذب**: her şeyin ucu. Ve deveden: kamışının ucu; ikisini de İbn Sîdeh söyledi. Başkası dedi: o, ön tarafında incelen sivri ucudur. **العذب**: eyerin arka kısmının arkasında, üst tarafından asılı deri parçası. Ve mızraktan: başına bağlanan bez; ondan denir: başının üzerinde **العذب** sallandı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve nalden: kayışlardan salıverilen. Ve sarıktan: ondan iki omuz arasına sarkıtılan. Ve kamçıdan: askısı ve ucu. Ve dilden: onun ince ucu. Ve **العذب**: kayışların uçları; onlar **العذبات**tır. Zû’r-Rumme dedi:
  Kısrağı, dudakları geniş, saldırgan; boyunlarında **العذب** bulunan **السراحين** gibidir.
Yani kayışların uçları. Ve kamçıyı **عذبت**; o hâlde o **معذب**dir; ona askı yaptığın zaman. **الأساس**’taki: ve kamçısını ve püskülünü **عذب** etti: ona askı yaptı. Ve ağaçtan **العذب**: onun dalı; zikredilenlerin hepsinde tekili tâ (ile)dir. Ve adam suyunu **استعذب** etti: tatlı su çekti. Ve onu **استعذبه**: onu tatlı saydı. Ve onu **استعذبه**: onu tatlı olarak içti. Ve ehli için **استعذب** etti: onlar için tatlı su istedi. Ve falan için filan kuyudan **يستعذب**; yani onun için su çeker. Hadîste: ona su, **بيوت السقيا**’dan **يستعذب** edilirdi; yani ona oradan tatlı su getirilirdi. Ve o, içinde tuzluluk olmayan hoştur. Ebû’t-Teyhân hadîsinde: suyu **يستعذب** ederek çıktı; yani tatlı suyu arar. Ve **العذوب** ve **العاذب**: onunla gök arasında örtü olmayan; bir nüshada: örtü; İbn es-Seyyid onu **الفرق**’ta nakletti. Câʿdî, bir yaban öküzünü vasfederek—tek başına geceledi, bir şey tatmadı—dedi:
  Göğe karşı **عذوبا** olarak geceledi; sanki o,                      yıldızlar onu tek bıraktığında Süheyl’dir.

Ve **العاذب**’in şahidi: onu **الفرق**’ta gör. **العذبة** fetha ile, ve **العذبة** (harekeli) ile, ve **العذبة** ikinci harfin kesresiyle: üç vecih; **لسان العرب**’da; İbnü’l-Aʿrâbî’den birinci vecih nakledildi; ve dedi: o, yosun ve **العرمض** ve benzerlerinden olan bulanıklıktır; ve denildi: o, yosunun kendisidir ve suyun üzerine çıkan pisliktir. Ondan denir: **ماء عذب**; **كتف** gibi; ve **ذو عذب**; yani yosunlu; yani çöp ve yosunu çok. İbn Sîdeh dedi: onu nisbet üzere görüyorum; çünkü onun için bir fiil bulmadım. Ve onu, yani havuzu, **أعذبه**: yosununu ve içindeki çöpü söküp çıkardı ve onu ondan açığa çıkardı. Bunun emri: havuzunu **أعذب** et. Ve denir: havuzun **عذبة**sini vur ki su görünsün; yani **عرمضة**yı vur. Kavim **أعذب** etti: suları **عذب** oldu. **العذبة**, **اللحياني**’den, **الذال** muʿceme’nin kesresiyle: yiyecekten çıkanın en kötüsüdür; onunla atılır. **العذبة** ve **العذبة** iki vecihle: çöp; ve denildi: o, suyun üzerine çıkan çöptür. Ve denir: içinde **عذبة** olmayan su; yani içinde otlak yok ve çayır yok. Ve her dal **عذبة** ve **عذبة**dir. **العذبة**: **الدرة**’den kuşatan şey; **الدال** muhmelenin kesresi ve **الراء**’nın şeddelenmesiyle; nüshamızda böyle. Başka birinde: **الدبرة** ile kuşatan şey; fetha sonra sükûn ile; **المحكم** ve başkalarında da böyle. Ve **العذبة**: kamçının iki **عذبة**sinden biri. Denir: falan, **الأعذبين** ile fitnelenmiştir; **الأعذبان**: yiyecek ve nikâh; yahut tükürük. **الأساس**’ta: **الرضاب** ve şarap. İbn Manẓûr dedi: bu, onların tatlılığındandır. Ve **العذاب**: ibretlik ceza ve azap. Ve onun sözü (yani Allah’ın sözü): onunla aldıkları açlık. Şeyhimiz, اشتقاق ehli’nden naklen dedi: Arapların كلامında **العذاب**, **العذب**dendir; o da men etmektir; denir: ondan onu **عذبته**; yani onu men ettim; ve **عذب** etti, **عذوبا**: kaçındı; ve tatlı suya **عذب** denildi; susuzluğu men ettiği için; ve **العذاب**a **عذابا** (denildi); cezalandırılanı benzer suçuna dönmekten men ettiği için; ve başkasını onun benzeri fiilden men ettiği için. Dedim: bu güzel bir sözdür; çoğulu **أعذبة**; bu, Zeccâc’ın sözüdür; ve musannif için **ن ه ز**’de gelecek: **العذاب** bütünüyle çoğul yapılmaz; bazıları “onun çoğulu böyle kıyasîdir; **طعام** ve **أطعمة** gibi; سماع’a dayanmaz” demiş olsa da; bunda açık bir نظر vardır; çünkü **الطعام** aslında masdardır; sonra yenilene isim oldu; **العذاب** böyle değildir; şeyhimiz söyledi. Dedim: **العذاب**, kendisiyle azap olunan şeye isim ise—Zeccâc’dan öncelediğimiz üzere—**أعذبة** üzerine çoğul yapılmasına engel yoktur; öyleyse düşün. Zeccâc, Allah’ın sözü **يضاعف لها العذاب ضعفين** hakkında dedi: Ebû ʿUbeyde dedi: üç **أعذبة** ile **تعذب** edilir. İbn Sîdeh dedi: bilmiyorum; bu, Ebû ʿUbeyde’nin sözünün نص’ı mıdır, yoksa Zeccâc onu kullandı mı; hâlbuki onu **تعذيبا** ile **عذبه** etti ve artırılmıştan başkasını kullanmadı. İbn Manẓûr dedi: şair, hissi olmayan şeyde **التعذيب**i استعارة etti de dedi:
  **ميثاء**’dan karanlık bir siyah değildir;                      ve ateşe yaklaştırma ile **تعذب** edilmedi.

Ve hadiste, ölünün, ehlinin onun üzerine ağlaması sebebiyle azap gördüğü (ifade edilmiştir). İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, Arapların, ehillerine kendileri üzerine ağlamayı ve ağıt yakmayı ve diri olanlar arasında ölüm haberini yaymayı vasiyet etmeleri bakımından olmasına benzer; bu, onların âdetlerinden meşhur idi; ölüye, daha önce ondan bununla emretmiş olması sebebiyle, bu hususta ceza gerekir. İbn Büzerc dedi ki: Onu **عذاب عذبين** ile azaplandırdım. Ve benden ona **عذاب عذبين** isabet etti; **كبلغين** gibi; yani kırma sonra açma sonra kırma ile; yine benden ona **العذبون** isabet etti; yani azap ondan kaldırılmaz. **العذاب** (vezni) **كتان** gibi: el-Bedâ’ b. Kays’ın atı; bir nüshada **البراء** (şeklinde) **بالراء** ile; ve birincisi doğrudur. **العذيب** ve **العذيبة** ikisi de küçültme (sigasıyla): iki sudur; sonuncusu Yenbu‘ yakınında. el-Ezherî dedi ki: **العذيب**: el-Kâdisiyye ile Muğîse arasında bilinen bir sudur. Ve hadiste **العذيب** zikredildi; o, Benî Temîm’e ait bir sudur; Kûfe’den bir merhale mesafede; **العذب**’ün küçültmesiyle adlandırılmıştır; ve denildi ki: onunla adlandırıldı; çünkü o, Arap diyarının ucu idi; **العذبة**’den (dolayı); o da şeyin ucu demektir. Kesîr dedi ki:

  Ömrüme yemin olsun, eğer Ümmü’l-Hakîm göçtüyse
  ve **العذيب**’in çadırlarına gölgelerini boşalttıysa

İbn Cinnî dedi ki: **العذيبة**’yi kastetti; sonra **الهاء**’yı hazfetti. Ve **عيذاب** (fetha ile): Sa‘îd’de bir beldedir; ve ona nispetle çöl nispet edildi; orada, seyyid kutb rabbânî imam Ebü’l-Hasen eş-Şâzelî (sırrı takdis olunsun) defnedildi. Ve **العذب**: bir ağaçtır; ve daha önce harekeli **العذب**’de geçti; ikisi birdir; bu, ondan öncekinin tekrarı gibidir. Ve hareke ile, Ebû Hanîfe onu Kitâbü’n-Nebât’ta kaydetti. Ve **العذابة** (vezni) **سحابة** gibi: o **العدابة**’dır; o da rahimdir; Ebû’l-Heysem rivayet etti; ve burada **لمهملة**’de, daha önce zikredilen beyti inşad etti. **الصحاح**’ta: **العذبي**: ahlâkı kerîm olan; **بالذال المعجمة** ile; ve **المهملة**’de geçen beyti inşad etti; yani **كالعدبي**. Bu harf **التهذيب**’de **عدب** maddesinde, **بالدال المهملة** ile (yer aldı) ve dedi ki: o **العذبي**’dir; ve onu böyle ضبط etti; ve ona işaret daha önce geçti. Ve **العذبة** (fetha sonra sükûn ile): bir ağaçtır; **البعران**’ı öldürür; **بالضم**; **بعير**’in cem‘i; yani ondan yedikleri zaman; es-Sâğânî nakletti. Ve **دواء م**: yani bilinen. Ve **ذات العذبة**: ع. Ve **عاذب**: başka bir yerin adıdır. en-Nâbiğa el-Ca‘dî dedi ki:

  Leylâ’dan, Rimâh ile **عاذب** (arasında) uzaklaştı
  böylece, onların konakladığı kimselerden **التناضب** ıssız kaldı

Lisânü’l-‘Arab’da böyledir. Ve **الاعتذاب**: sarığın arkasından, harekeli olarak, sarığa iki **عذبة** salıvermendir; ikisi sarığın iki ucudur; es-Sâğânî nakletti. Ve **العذبات** (harekeli): kayışların uçlarıdır. Ve hak, onların dillerinin **عذبات**’ı üzerindedir; **عذبة**’nin cem‘i. Ve **عذبات الناقة**: onun ayaklarıdır. Ve Yezîd b. Subey‘in atı. Ve **يوم العذبات**: onların günlerindendir. Ve **الأساس**’ta: Falan, **المعذبة** içmez; yani karıştırılmış şarap. Şeyhimiz, müellif üzerine istidrâk etti: denilir ki **اعذوذب الماء** (vezni) **كاحلولى** gibi; tatlılaştığı zaman; bir cemaat zikretti; ve çoğunluk, musannif gibi, onu ihmal etti. Dedim ki: O, efendimiz Ali (Allah ondan razı olsun)’un, dünyayı zemmederkenki sözünde vârid olmuştur: **اعذوذب** onun bir yanı ve **احلولى**. İbn Manzûr dedi ki: İkisi de **افعوعل**’dir; **العذوبة** ve **الحلاوة**’dan; ve o, mübalağa kalıplarındandır; dil imamlarından birden fazlası onu zikretti; ve el-Lebleî onu, kardeşleriyle birlikte **بغية الآمال**’de zikretti; artık çoğunlukla neyi kastetti, bilmiyorum. Ve müellif üzerine istidrâk edilenden: **امرأة معذاب الريق**: onun akıcılığı, onun tatlılığı. Ebû Zübeyd dedi.

  Uykudan sonra koku süründüğünde, ona (koku) üstün geldi
  güzel kokulu ‘illetlerin uyarılmışı, **معذابا**

Ve denilir: Şüphesiz o, **لعذب اللسان**’dır; el-Lihyânî’den. Dedi ki: sudan olan **العذب**’e benzetildi. Ve denilir: İçinde **عذبة** (vezni) **كفرحة** gibi olmayan bir suya uğradım; yani onda ne otlatma vardır ne de ot. Ve **أبو عذبة** (harekeli): bir tâbiîdir; Amr’dan; ondan Şureyh b. ‘Ubeyd (rivayet etti).
