# عذر — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B0%D8%B1/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%B1.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: عذر

ع ذ ر
‏"‏ قد أعذر من أنذر ‏"‏ أي بالغ في العذر أي في كونه معذوراً وأعذر فلان وما عذّر ويقال‏:‏ من عذيري من فلان وعذيرك من فلان‏.‏
قال عمرو بن معدي كرب‏:‏ أريد حباءه ويريد قتلي عذيرك من خليلك من مراد ومعناه هلّم من يعذرك منه إن أوقعت به يعني أنه أهل للإيقاع به فإن أوقعت به كنت معذوراً‏.‏
ومنه قوله عليه الصلاة والسلام ‏"‏ لن يهلك الناس حتى يعذروا من أنفسهم ‏"‏ واستعذر النبي صلى الله عليه وسلم من عبد الله بن أبيّ أي قال‏:‏ ‏"‏ عذيري من عبد الله وطلب من الناس العذر إن بطش به ‏"‏‏.‏
ويقال للمفرط في الإعلام بالأمر‏:‏ والله ما استعذرت إليّ وما استنذرت إليّ أي لم تقدم الإعذار ولا الإنذار‏.‏
وفلان ألقى معاذيره‏.‏
وهذه درّة عذراء‏:‏ للتي لم تثقب ورملة عذراء‏:‏ للتي لم توطأ‏.‏
قال الأعشى‏:‏ تستر عذراء بحرية وتبرز كالظبي تمثالها وطالت عذرة الفرس وهي شعر ناصيته وأعذر الفرس‏:‏ جعل له عذاراً‏.‏
وعذره‏:‏ وضعه عليه‏.‏
وهو طويل المعذر وهو موضع العذار‏.‏
وخلع فلان عذاره ومعذره إذا تشاطر‏.‏
ولوى عذاره عنه إذا عصاه‏.‏
وفلان شديد العذار ومستمر العذار يراد شدة العزيمة‏.‏
وقال أبو ذؤيب‏:‏ فإني إذا ما خلة رث وصلها وجدت بصرم واستمر عذارها وكتب عبد الملك إلى الحجاج‏:‏ إني قد استعملتك على العراقين صدمةً فاخرج إليهما كميش الإزار شديد العذار‏:‏ أراد معتزماً ماضياً غير منثن‏.‏
ومن المستعار‏:‏ وصلوا إلى عذار الرمل وهو حبل مستطيل منه‏.‏
وغرسوا عذاراً من النخل وهو السطر المتّسق منه‏.‏
وأخذوا عذارى الطريق وهما جانباه وعذاري الوادي وهما عدوتاه‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ وإن تعتذر بالمحل من ذي ضروعها إلى الضيف يجرح في عراقيبها نصلي ‏"‏ وهو أبو عذرها ‏"‏ لأول من افتضها ثم قيل‏:‏ هو أبو عذر هذا الكلام‏.‏
وعذر الصبي‏:‏ طهر‏.‏
وولد رسول الله معذوراً مسروراً‏.‏
وكنا في إعذار فلان وفي عذيرته وهو طعام الختان‏.‏
وبريء الجرح فما بقي له عاذر أي أثر‏.‏
وأعذر الرجل إذا أبدى‏:‏ من العذرة وأصلها‏:‏ الفناء‏.‏
‏"‏ ما لكم لا تنظفون عذراتكم ‏"‏‏.‏
‏"‏ واليهود أنتن خلق الله عذرةً ‏"‏‏.‏
وبات فلان عذوراً على قومه حتى قاموا على الضيف‏.‏
قال‏:‏ وهو المسيء خلقه المتفاحش عليهم من العذرة

### Türkçe

ع ذ ر
“ ‘قد أعذر من أنذر’ ”: yani özürde, yani mazur oluşunda mübalağa etti; ve falan kimse **أعذر** etti, **ما عذّر** etmedi. Ve denilir: “Falan kimseye karşı benim **عذيري**m kimdir?” ve “Falan kimseye karşı senin **عذير**in (kimdir)?”.

Amr b. Ma‘dî Kerib dedi ki: “Onun bağışını istiyorum, o ise benim öldürülmemi istiyor; **عذيرك** (olsun) senin **خليلك**inden, Murâd’dan.” Bunun manası: “Ondan seni mazur gösterecek kimseyi getir; eğer ona (ceza) uygularsan.” Yani o, ona (ceza) uygulanmaya ehildir; eğer ona uygularsan mazur olursun.

Bundan, onun (aleyhi’s-salât ve’s-selâm) sözü: “ ‘İnsanlar, kendi nefislerinden dolayı mazur oluncaya kadar helâk olmayacaklardır.’ ” Ve Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Abdullah b. Übeyy’den dolayı **استعذر** etti; yani dedi ki: “ ‘Benim **عذيري**m Abdullah’tandır; eğer ona şiddet uygularsam insanlardan özür talep etti.’ ”

Ve bir işte aşırı derecede bildirimde bulunan kimseye denilir: “Vallahi bana **استعذرت** etmedin ve bana **استنذرت** etmedin”; yani **الإعذار**ı da **الإنذار**ı da öne sürmedin.

Ve falan kimse **معاذيره**ni attı.

Ve bu, **درّة عذراء**dır: delinmemiş olana; ve **رملة عذراء**: çiğnenmemiş olana.

A‘şâ dedi ki:
“**عذراء** bir cariye gibi örtünür,
ve ceylan gibi suretiyle ortaya çıkar.”
Ve atın **عذرة**si uzadı; o, perçeminin kılıdır. Ve atı **أعذر** etti: ona **عذار** yaptı.

Ve onu **عذره**: onu onun üzerine koydu.

Ve o, **طويل المعذر**dir; o, **العذار**ın yeridir.

Ve falan kimse, çekiştiği zaman **عذاره**nı ve **معذره**sini çıkardı.

Ve ona isyan ettiği zaman **عذاره**nı ondan yana çevirdi.

Ve falan kimse **شديد العذار**dır ve **مستمر العذار**dır; bununla azmin şiddeti kastedilir.

Ebû Züeyb dedi ki:
“Ben, bir dostluk bağının bağlantısı gevşediğinde,
koparmada bulurum; ve onun **عذار**ı sürüp gider.”
Ve Abdülmelik, Haccâc’a yazdı: “Ben seni iki Irak üzerine, bir çarpışma (olarak) görevlendirdim; öyleyse ikisine, izarı toplanmış, **شديد العذار** olarak çık.”: azimli, ilerleyen, geri dönmeyen (kimseyi) kastetti.

Mecazdan: **عذار الرمل**e ulaştılar; o, ondan uzun bir iptir.

Ve hurmadan bir **عذار** diktiler; o, ondan düzgün sıralanmış satırdır.

Ve yolun **عذارى**larını aldılar; ikisi onun iki yanıdır. Ve vadinin **عذاري**si; ikisi onun iki yakasıdır.

Zû’r-Rumme dedi ki:
“Ve eğer, süt memeleri olanın kuraklıkla (özür) beyan edersen,
misafire; onun aşil(ler)inde bizim oklarımız yaralar.”
“Ve o, onun **أبو عذرها**sıdır”: onu ilk defa bekâretinden çıkaran için; sonra denildi ki: “O, bu sözün **أبو عذر**udur.”

Ve çocuğu **عذر** etti: sünnet etti.

Ve Resûlullah **معذوراً** **مسروراً** olarak doğdu.

Ve biz, falan kimsenin **إعذار**ında ve onun **عذيرته**sinde idik; o, sünnet yemeğidir.

Ve yara iyileşti; artık ona bir **عاذر** kalmadı; yani bir iz.

Ve adam **أعذر** etti, açığa çıkardığı zaman: **العذرة**den. Ve onun aslı: **الفناء**dır.

“ ‘Size ne oluyor da **عذراتكم**ı temizlemiyorsunuz?’ ”

“ ‘Ve Yahudiler, **عذرةً** bakımından Allah’ın yaratıklarının en pisidir.’ ”

Ve falan kimse, kavmi üzerine **عذوراً** olarak geceledi; nihayet misafirin üzerine kalktılar.

Dedi ki: O, **العذرة**den (olan) onlara karşı çirkin huylu, aşırı çirkin sözlü olandır.
