# عذر — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B0%D8%B1/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [عذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%B1.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: عذر

* ع ذ ر * * اعْتَذَرَ * من الذنب واعْتَذَر أيضا بمعن * أعْذَرَ * أي صار ذا * عُذْرٍ * و * الاعْتِذَارُ * أيضا الاقتضاض و * العُذْرَةُ * بوزن العسرة البكارة و * العَذْرَاءُ * بالمد البكر والجمع * العَذَارَِى * بفتح الراء وكسرها و * العَذْرَاواتُ * أيضا كما مر في الصحراء ويقال فلان أبو * عُذْرِها * أي مقتضها و * العَذِرَةُ * فناء الدار سميت بذلك لأن العذرة كانت تلقى في الأفنية و * عَذَرَهُ * في فعله يعذره بالكسر * عُذْراً * والاسم * المَعْذِرَةُ * بوزن المغفرة و * العُذْرَى * بوزن البشرى و * العِذْرَةُ * بوزن الغبرة وقال مجاهد في قوله تعالى ﴿ولو ألقى معاذيره﴾ أي ولو جادل عن نفسه و * عِذَارُ * الدابة جمعه * عُذُرٌ * بضمتين و * عِذَارُ * الرجل شعره النابت في موضع العذار ويقال للمنهمك في الغي خلع عذاره و * عَذَرَ * الرجل من باب ضرب ونصر كثرت عيوبه و * أعْذَرَ * أيضا وفي الحديث ﴿لن يهلك الناس حتى يعذروا من أنفسهم﴾ أي تكثر ذنوبهم وعيوبهم قال أبو عبيد ولا أراه إلا من العذر أي يستوجبون العقوبة فيمون لمن يعذبهم * العُذْرُ * وأعذر أيضا صار ذا عذر وفي المثل أعذر من أنذر قال أبو عبيدة أعذره بمعنى عذره و * تَعَذَّرَ * عليه الأمر تعسر وتعذَّر أيضا أي اعتذر واحتج لنفسه ﴿وجاء المعذرون من الأعراب﴾ يقرأ مشددا ومخففا * فالمُعَذَّرُ * بالتشديد قد يكون محقا وقد يكون غير محق فالمحق هو في المعنى المعتذر لأن له عذرا ولكن التاء قلبت ذالا وأدغمت في الذال ونقلت حركتها إلى العين كما قرئ يخصمون بفتح الخاء وأما الذي ليس بمحق فهو * المُعَذِّرُ * على جهة المُفَعِّل لأنه المُمَرِّض والمُقَصِّر يعتذر بغير عذر وقرأ بن عباس ﴿وجاء المُعْذِرون﴾ بالتخفيف من أعذر وقال والله لهكذا أنزلت وكان يقول لعن الله المُعَذِّرين كأن عنده أن المُعَذِّر بالتشديد هو المظهر للعذر اعتلالا من غير حقيقة والمعذر بالتخفيف الذي له عذر

### Türkçe

* ع ذ ر * **اعْتَذَرَ** günahtan; ve **اعْتَذَرَ** ayrıca **أعْذَرَ** mânâsında: yani **عُذْرٍ** sahibi oldu. Ve **الاعْتِذَارُ** ayrıca bekâreti giderme (iktidâz)dır. Ve **العُذْرَةُ** (العسرة vezninde) bekârettir. Ve **العَذْرَاءُ** (med ile) bâkiredir; cem‘i **العَذَارَِى** (ر’nin fethi ve kesri ile) ve **العَذْرَاواتُ** da; daha önce **الصحراء** maddesinde geçtiği gibi. Ve “falanca onun **عُذْرِها** babasıdır” denir; yani onun bekâretini giderenidir. Ve **العَذِرَةُ** evin avlusudur; buna böyle ad verildi, çünkü pislik (عذرة) avlulara atılırdı. Ve **عَذَرَهُ** fiilinde onu mazur görür; kesre ile “ya‘ذِرُهُ”; **عُذْراً** (mazur görme). İsim: **المَعْذِرَةُ** (المغفرة vezninde). Ve **العُذْرَى** (البشرى vezninde) ve **العِذْرَةُ** (الغبرة vezninde). Mücâhid, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: { ولو ألقى معاذيره } yani “kendisi hakkında cedelleşse bile”. Ve binek hayvanının **عِذَارُ**’u; cem‘i **عُذُرٌ** (iki damme ile). Ve adamın **عِذَارُ**’u, عِذَار yerinde biten saçıdır. Ve azgınlıkta aşırı giden için “onun عِذَار’ını çıkardı” denir. Ve **عَذَرَ** adam (ضرب ve نصر bâbından): ayıpları çoğaldı. Ve **أعْذَرَ** da (böyledir). Ve hadiste: { لن يهلك الناس حتى يعذروا من أنفسهم } yani günahları ve ayıpları çoğalır. Ebû Ubeyd dedi: “Ben onu ancak **العُذْرُ**’dan (mazeret) görüyorum”; yani cezayı hak ederler; böylece onları azaplandırana “**العُذْرُ**” (mazeret) olur. Ve **أعذر** da: mazeret sahibi oldu. Ve meselde: “أعذر من أنذر”. Ebû Ubeyde dedi: “**أعذره**” **عذره** mânâsındadır. Ve **تَعَذَّرَ** ona iş: zorlaştı. Ve **تعذَّر** ayrıca: yani özür beyan etti ve kendisi için delil getirdi. { وجاء المعذرون من الأعراب } şeddeli ve hafif okunur. Şeddeli olarak **فالمُعَذَّرُ**: haklı da olabilir, haklı olmayan da olabilir. Haklı olan, mânâda özür beyan edendir; çünkü onun bir mazereti vardır; fakat ت, ذ’ye çevrildi ve ذ’ye idğam edildi; ve harekesi ع’ye nakledildi; “يخصمون”un خ’sinin fethiyle okunduğu gibi. Haklı olmayan ise **المُعَذِّرُ**’dür; مُفَعِّل cihetinden; çünkü o, gevşeklik gösteren ve kusur edendir; mazeretsiz özür beyan eder. İbn Abbâs okudu: { وجاء المُعْذِرون } hafif olarak, **أعذر**’dan. Ve “Vallahi böyle indirildi” derdi. Ve “Allah **المُعَذِّرين**’e lânet etsin” derdi; sanki onun yanında şeddeli **المُعَذِّر** mazereti, hakikatsiz bir hastalık bahanesi olarak ortaya koyandır; hafif olan **المعذر** ise mazereti olandır.
