# عربد (ع-ر-ب-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ع - ر - ب - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

العَرْبَدَةُ: سوء الخُلُق. ورجلٌ مُعَرْبِدٌ: يؤذي نديمه في سكره. والعِرْبَدُّ، حيَّةٌ تنفخ ولا تؤذي.

##### Türkçe

**العَرْبَدَةُ**: kötü huy. Ve **رجلٌ مُعَرْبِدٌ**: sarhoşluğunda meclis arkadaşına eziyet eder. Ve **العِرْبَدُّ**: üfleyen ve eziyet etmeyen bir yılan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ع ر ب د
هو يعربد على أصحابه عربدة السكران وتقول‏:‏ حسب المعربد أن اشتقاقه من العربد وهو ضرب من الحيات‏.‏

##### Türkçe

ع ر ب د
O, arkadaşlarının üzerine sarhoşun **عربدة**’si gibi **يعربد** eder. Ve dersin ki: **المعربد**’in, iştikakının **العربد**’den olması yeter; o da yılanlardan bir türdür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

العِرْبِدُ: الحيَّةُ الخفيفة؛ عن ثعلب. والعِرْبِدُّ
والعِرْبَدُّ كلاهما: حية تَنْفُخ ولا تؤْذِي، مثال سِلْغَدّ ملحق بِجِرْدَ حْلٍ، والمعروف أَنها الحيَّة الخبيثة، لأَن ابن الأَعرابي قد أَنشد: إِنِّي، إِذا ما الأَمرُ كان جِدَّا،
ولم أَجِدْ مِنَ اقتِحامٍ بُدَّا،
لاقِي العِدى في حَيَّةٍ عِرْبَدَّا
فكيف يصف نفسه بأَنه حية ينفخ العدى ولا يؤذيهم؟ الأُفْعُوانُ يسمى العِرْبَدّ: وهو الذكر من الأَفاعي، ويقال: بل هي حية حمراء خبيثة، ومنه اشتقت عَرْبَدَةُ الشارب؛ وأَنشد:
مُولَعَة بِخُلُقِ العِرْبَدِّ
وقد قيل: العربدُّ الشديد؛ وأَنشد:
لقدْ غَضِبْنَ غَضَباً عِرْبَدَّا
أَبو خيرة وابن شميل: العربدّ، الدال شديدة: حية أَحمر أَرقشُ بِكُدْرة وسواد لا يزال ظاهراً عندنا وقلما يَظْلِمُ إِلا أَن يؤذى، لا صغير ولا كبير. ويقال للمُعَرْبِدِ: عِرْبيدٌ كأَنه شبه بالحية. والعِرْبيدُ والمُعَربِدُ: السَّوَّار في السُّكْر، منه. ورجل عِرْبَدٌّ وعِرْبِيدٌ ومعربدٌ: شِرِّير مُشارٌّ. والعِرْبِدُ: الأَرض الخَشِنَةُ. الجوهري: العَرْبَدَة سُوءُ الخُلُق. ورجل معربد: يؤْذي نديمه في سكره.

##### Türkçe

**العِرْبِدُ**: hafif (çevik) yılan; **ثعلب**’dan. Ve **العِرْبِدُّ**
ve **العِرْبَدُّ** ikisi de: üfleyen ve zarar vermeyen bir yılan; **سِلْغَدّ** örneği, **بِجِرْدَ حْلٍ**’e ilhak edilmiştir,
ve bilinen şudur ki o, habis yılandır; çünkü **ابن الأَعرابي** şu beyti inşad etmiştir:
إِنِّي، إِذا ما الأَمرُ كان جِدَّا،
ولم أَجِدْ مِنَ اقتِحامٍ بُدَّا،
لاقِي العِدى في حَيَّةٍ عِرْبَدَّا
Öyleyse kendisini, düşmanlara üfleyip de onlara zarar vermeyen bir yılan diye nasıl vasfeder? **الأُفْعُوانُ**a
**العِرْبَدّ** denir: ve o, yılanların erkeğidir; ve denilir ki: bilakis o, kırmızı habis bir yılandır; ve ondan
içenin **عَرْبَدَةُ**’si türetilmiştir; ve şu beyti inşad etmiştir:
مُولَعَة بِخُلُقِ العِرْبَدِّ
Ve denilmiştir ki: **العربدُّ** şiddetli (olan)dır; ve şu beyti inşad etmiştir:
لقدْ غَضِبْنَ غَضَباً عِرْبَدَّا
**أَبو خيرة** ve **ابن شميل**: **العربدّ**—**الدال** şedîd (şeddeli)—: kırmızı, bulanıklık
ve siyahlıkla benekli bir yılan; bizde daima görünür; ve nadiren zulmeder, ancak kendisine eziyet edilirse; ne küçük ne
büyük (kimseye). Ve **المُعَرْبِدِ** için denilir: **عِرْبيدٌ**; sanki yılanla benzetilmiştir. Ve **العِرْبيدُ**
ve **المُعَربِدُ**: sarhoşlukta dolaşıp duran; ondandır. Ve bir adam **عِرْبَدٌّ** ve **عِرْبِيدٌ**
ve **معربدٌ**: şerli, çekişip duran. Ve **العِرْبِدُ**: sert (pürüzlü) arazi. **الجوهري**:
**العَرْبَدَة** kötü huydur. Ve bir adam **معربد**: sarhoşluğunda meclis arkadaşına eziyet eder.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ع ر ب د * * العَرْبَدَةُ * سوء الخلق ورجل * مُعَرْبِدٌ * بكسر الباء يؤذي نديمه في سكره

##### Türkçe

* ع ر ب د * * **العَرْبَدَةُ** * kötü huydur; ve adam: * **مُعَرْبِدٌ** * ( **الباء** ’nın kesriyle), sarhoşluğunda meclis arkadaşına eziyet eder.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

العربد كقرشب، يعني: بكسر فسكون ففتح مع تشديد الدال، وتكسر الباء الموحدة: الشديد من كل شيء، يقال غضب عربد، أي شديد، قال:
  لقد غضبن غضبا عربدا

  والعربد، بكسر الباء مع تشديد الدال، كما هو بخط الصاغاني: الدأب والعادة، يقال مازال ذاك عربده، أي دأبه وهجيره. والذكر من الأفاعي يسمى عربدا، بفتح الباء. والعربد، بالوجهين: حية حمراء رقشاء بكدرة وسواد، تنفخ ولا تؤذي إلا أن تؤذى، قاله ابو خيرة وابن شميل، وهو على مثل سلغد ملحق بجردحل، أو حية حمراء خبيثة، لأن ابن الأعرابي قد أنشد:
  إني إذا ما الأمر كان جدا
  ولم أجد من اقتحـام بـدا
  لاقي العدأ في حية عربدا فكيف يصف نفسه بأنه حية ينفخ العدا لا يؤذيهم. وهو ضد ويقال من الأخير اشتقت عربدة الشارب. ويقال: ركبت عربدي، بكسر الباء وفتحها، أي مضيت فلم ألو ولم أعرج على شيء. ويقال ركب عصوده وعربده، إذا ركب رأسه. والعربد كزبرج: الحية، عن ابن الأعرابي. وزارد ثعلب: الخفيفة. والعربد: الأرض الخشنة. وفي الصحأح، والأساس وغيرهما: العربدة: سوء الخلق. والعربيد، بالكسر، والعربد كزبرج، والمعربد: مؤذي نديمه في سكره، ورجل عربيد، ومعربد: شرير مشار. وهو يعربد على أصحابه عربدة السكران.

##### Türkçe

**العربد** ( **قرشب** gibi), yani: **الدال**’ın şeddelenmesiyle birlikte kesre sonra sükûn sonra fetha ile; ve **الباء الموحدة** kesrelenir: her şeyin şiddetlisi; “**غضب عربد**” denir, yani şiddetli; dedi ki:
  “Gerçekten onlar şiddetli bir **عربدا** öfkeyle öfkelendiler”

  Ve **العربد**, **الباء**’ın kesresiyle birlikte **الدال**’ın şeddelenmesiyle, **الصاغاني**’nin hattında olduğu üzere: sebat ve âdet; “**مازال ذاك عربده**” denir, yani onun sebatı ve sürekli yaptığı. Ve yılanların erkeğine **عربدا** denir, **الباء**’ın fethasıyla. Ve **العربد**, iki vecihle: bulanıklık ve siyahlıkla benekli kırmızı bir yılan; üfler ve ancak kendisine eziyet edilirse eziyet eder; bunu **ابو خيرة** ve **ابن شميل** söyledi; ve o, **سلغد** gibi olup **جردحل**’a ilhak edilmiştir; yahut habis kırmızı bir yılan; çünkü **ابن الأعرابي** şu şiiri inşad etmiştir:
  “Şüphesiz ben, iş ciddi olduğunda
  ve dalmada bir kaçış bulmadığımda,
  düşmanı **عربدا** bir yılanda karşılarım”; peki kendisini, düşmana üfleyen, onlara eziyet etmeyen bir yılan diye nasıl vasfeder? Ve o zıddır; ve denilir ki: sonuncudan, içenin **عربدة**’si türetilmiştir. Ve denilir: “**ركبت عربدي**”, **الباء**’ın kesresiyle ve fethasıyla, yani yürüdüm; gevşeklik etmedim ve hiçbir şeye sapmadım. Ve denilir: “**ركب عصوده وعربده**”, başını diktiği zaman. Ve **العربد** ( **زبرج** gibi): yılan; **ابن الأعرابي**’den. Ve **ثعلب**’in **زارد**’ı: hafif olan. Ve **العربد**: sert arazi. Ve **الصحأح**’ta, **الأساس**’ta ve başkalarında: **العربدة**: kötü huy. Ve **العربيد**, kesre ile; ve **العربد** ( **زبرج** gibi); ve **المعربد**: sarhoşluğunda meclis arkadaşına eziyet eden. Ve **رجل عربيد** ve **معربد**: şerli, fesatçı. O, arkadaşlarına sarhoşun **عربدة**’siyle **يعربد** eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

عَرْبَدَ
Q. 1 عَرْبَدَ ذ , inf. n. عَرْبَدَةٌ, He showed illnature, or an evil disposition, and behaved unsociably, towards his cup-companion. (TK.) One says, هُوَ يُعَرْبِدُ عَلَى أَصْحَابِهِ عَرْبَدَةَ السَّكْرَانِ He behaves in an annoying manner towards his companions as does the drunken. (A.) Accord. to some, this verb is from عِرْبَدٌّ as signifying “ a red and malignant, or noxious, serpent. ” (TA.)

عِرْبِدٌ
عِرْبِدٌ ذ : see عِرْبَدٌّ: ― -b2- and مُعَرْبِدٌ. -A2- Also Rough ground. (K.)

عَرْبَدَةٌ
عَرْبَدَةٌ ذ Illnature, or evil disposition. (S, A, O, K. [See the verb of which it is the inf. n., above.])

عِرْبَدٌّ
عِرْبَدٌّ ذ , (S, O, K,) quasi-coordinate to جِرْدَحْلٌ, (S, O,) and عِرْبِدٌّ, (K,) A serpent that blows but does not hurt; (S, O, K;) accord. to Aboo-Kheyreh and ISh, (TA,) or Sh, (O,) a serpent of a red colour with dusky and black specks, (O, TA,) always appearing among us, (O,) that does not hurt, (TA,) or that seldom injures small or great, (O,) unless it be hurt: (O, TA:) or a red and malignant, or noxious, serpent; (O, K;) for a man, in some verses cited by IAar, likens himself, in his treatment of his enemies, to this serpent; and how should he describe himself as a serpent that blows at the enemies and does not hurt them? (TA:) and, (K,) or the former word, accord. to Sh, (O,) the male viper: (O, K:) and the former, accord. to Th, a light, or an active, serpent: (L:) or so ↓ عِرْبِدٌ: (TA:) or this last signifies the serpent [absolutely]. (IAar, O, K.) ― -b2- Also the former word, (O, K,) and the latter, (K,) i. q. شَدِيدٌ [app. as meaning Vehement, or the like], applied to anything: (O, K:) accord. to Ibn-'Abbلd, the latter is applied in this sense to anger. (O.) -A2- Also both words, (K,) or, accord. to Ibn-'Abbلd, the latter, (O,) Custom, habit, or wont: (O, K:) but app. mistranscribed for عَرِيدٌ. (TA.) ― -b2- And one says, رَكِبْتُ عِرْبَدِّى, (K, TA,) or عِرْبِدِّى, (Ibn-'Abbلd, O,) meaning I went without pausing, or waiting, for anything: (Ibn- 'Abbلd, O, K, TA:) or I followed my own opinion. (TA in art. عصد.)

عِرْبِيدٌ
عِرْبِيدٌ ذ : see what follows, in two places.

مُعَرْبِدٌ
مُعَرْبِدٌ ذ (IDrd, S, A, O, K) and ↓ عِرْبِيدٌ (IDrd, O, K) One who behaves in an annoying manner (S, A, K) towards his cup-companion, (S, K,) or towards his companions, (A,) in his intoxication; (S, A, K;) as also ↓ عِرْبِدٌ: and the first and second, a man who behaves in an evil, or a mischievous, manner, towards another or others: (TA:) or ↓ the second signifies having much evilness of disposition, or manners, in intoxication. (Har p. 453.)

##### Türkçe

عَرْبَدَ
Q. 1 **عَرْبَدَ** ذ , mastar ismi **عَرْبَدَةٌ**, O, kadeh-arkadaşına karşı kötü huyluluk yahut kötü bir tabiat gösterdi ve sosyallikten uzak davrandı. (TK.) Şöyle denir: **هُوَ يُعَرْبِدُ عَلَى أَصْحَابِهِ عَرْبَدَةَ السَّكْرَانِ** “Sarhoşun yaptığı gibi, arkadaşlarına karşı rahatsız edici bir tarzda davranır.” (A.) Bazılarına göre bu fiil, “kızıl ve habis, yahut zararlı, bir yılan” mânasında olan **عِرْبَدٌّ**’den gelmedir. (TA.)

عِرْبِدٌ
**عِرْبِدٌ** ذ : **عِرْبَدٌّ**’e bak: ― -b2- ve **مُعَرْبِدٌ**. -A2- Ayrıca engebeli arazi. (K.)

عَرْبَدَةٌ
**عَرْبَدَةٌ** ذ Kötü huyluluk yahut kötü tabiat. (S, A, O, K. [Mastar ismi olduğu fiile, yukarıda, bak.])

عِرْبَدٌّ
**عِرْبَدٌّ** ذ , (S, O, K,) **جِرْدَحْلٌ**’e (S, O,) ve **عِرْبِدٌّ**’e (K,) yakın-eşdeğer olarak, Üfleyen fakat zarar vermeyen bir yılan; (S, O, K;) Ebû-Hayre ve ISh’ye göre, (TA,) yahut Sh’ye göre, (O,) koyu ve siyah benekli kızıl renkli bir yılan, (O, TA,) daima aramızda görünen, (O,) zarar vermeyen, (TA,) yahut küçük ya da büyüğe nadiren zarar veren, (O,) ancak kendisine zarar verilirse: (O, TA:) yahut kızıl ve habis, yahut zararlı, bir yılan; (O, K;) zira IAar tarafından nakledilen bazı beyitlerde bir adam, düşmanlarına muamelesinde kendisini bu yılana benzetir; düşmanlara üfleyip onlara zarar vermeyen bir yılan olarak kendisini nasıl vasfetsin? (TA:) ve, (K,) yahut önceki kelime, Sh’ye göre, (O,) erkek engerek: (O, K:) ve önceki, Th’ye göre, hafif, yahut çevik, bir yılan: (L:) yahut böyledir ↓ **عِرْبِدٌ**: (TA:) yahut bu sonuncu, yılanı [mutlak olarak] ifade eder. (IAar, O, K.) ― -b2- Ayrıca önceki kelime, (O, K,) ve sonraki, (K,) yani **شَدِيدٌ** ile eş anlamlıdır [görünüşe göre “şiddetli” yahut benzeri mânada], herhangi bir şeye uygulanır: (O, K:) İbn-’Abbâd’a göre, sonraki bu mânada öfkeye uygulanır. (O.) -A2- Ayrıca her iki kelime, (K,) yahut İbn-’Abbâd’a göre sonraki, (O,) âdet, huy, yahut alışkanlık: (O, K:) fakat görünüşe göre **عَرِيدٌ** yerine yanlış yazılmıştır. (TA.) ― -b2- Ve şöyle denir: **رَكِبْتُ عِرْبَدِّى**, (K, TA,) yahut **عِرْبِدِّى**, (Ibn-’Abbâd, O,) mânası: hiçbir şey için duraksamadan yahut beklemeden gittim: (Ibn-’Abbâd, O, K, TA:) yahut kendi görüşümü izledim. (TA, md. عصد.)

عِرْبِيدٌ
**عِرْبِيدٌ** ذ : iki yerde, aşağıda gelen şeye bak.

مُعَرْبِدٌ
**مُعَرْبِدٌ** ذ (IDrd, S, A, O, K) ve ↓ **عِرْبِيدٌ** (IDrd, O, K) Sarhoşluğunda kadeh-arkadaşına (S, K,) yahut arkadaşlarına (A,) karşı rahatsız edici bir tarzda davranan kimse; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **عِرْبِدٌ**: ve birinci ile ikinci, bir başkasına yahut başkalarına karşı kötü, yahut yaramazca, tarzda davranan adam: (TA:) yahut ↓ ikinci, sarhoşlukta tabiat yahut davranış bakımından çokça kötülüğe sahip olmayı ifade eder. (Har p. 453.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

عَرْبَدَ
عَرْبَدَ
a.  Was turbulent; was quarrelsome, ill-natured.

عِرْبَدّ
عِرْبَدّ [ 58 ],
a.  Male viper.

عِرْبِيْد
عِرْبِيْد ,  مُعَرْبِد
a.  Quarrelsome.

عَرَبْرَب
عَرَبْرَب
a.  Sumac.

##### Türkçe

عَرْبَدَ
عَرْبَدَ
a. Çalkantılı idi; kavgacı, kötü huylu idi.

**عِرْبَدّ**
**عِرْبَدّ** [ 58 ],
a. Erkek engerek.

**عِرْبِيْد**
**عِرْبِيْد** ,  **مُعَرْبِد**
a. Kavgacı.

عَرَبْرَب
عَرَبْرَب
a. Sumak.
